Het persbericht van het Zweedse ministerie van Justitie bleef de voorbije dagen behoorlijk onder de radar, maar was daarom niet minder opmerkelijk: voor het eerst in een halve eeuw telt Zweden nu meer emigranten dan immigranten. Met andere woorden: er zijn meer mensen die uit het land vertrekken dan er aankomen. En daar speelt de forse daling van het aantal nieuwe asielzoekers een heel grote rol in. 

Gul migratiebeleid overboord gegooid 

Tot eind juli van dit jaar registreerde het Scandinavische land amper 5.600 nieuwe asielaanvragen. Daarmee zet zich niet enkel een trend door die vorig jaar ook al merkbaar was – minder asielaanvragen én minder nieuwe verblijfsvergunningen – maar volgens een prognose van het Zweedse migratie-agentschap is Zweden hiermee ook op weg naar het laagste aantal asielzoekers sinds 1997. Ter vergelijking: in ons land (België) liep het aantal asielaanvragen de eerste zes maanden van dit jaar opnieuw op tot net geen 18.000. 

De spectaculaire daling van het aantal nieuwe asielmigranten in Zweden botst frontaal met de retoriek die de jongste jaren ook in ons land steevast in progressieve kringen wordt gehanteerd: migratie is een Europees probleem, en dus heeft het geen zin om als individuele EU-lidstaat in te zetten op een strenger migratiebeleid. Sinds enkele jaren is er in Zweden een centrumrechtse minderheidsregering aan de macht, die ad hoc gedoogsteun krijgt van de radicaal-rechtse Zweden-Democraten. Die regering heeft het bijzonder gulle migratiebeleid van de vorige centrumlinkse Zweedse regeringen resoluut overboord gegooid. 

De opvangregels en integratieverplichtingen werden stevig aangescherpt en de toegang tot de goed uitgebouwde sociale zekerheid fors bemoeilijkt. Het beleid focust nu vooral op kwaliteitsvolle arbeidsmigratie en op een ‘duurzaam’ migratiebeleid. Die aanpak lijkt dus wel degelijk vruchten af te werpen, iets wat eerder ook al merkbaar was in Denemarken, die andere Scandinavische modelstaat.  

Konden linkse partijen in het Deense geval nog verwijzen naar de uitzonderingsregeling die Denemarken jaren geleden bij de EU bedong op het vlak van migratie, die redenering gaat niet op voor Zweden. 

Netto-emigratie 

Volgens het Zweedse ministerie van Justitie is er sprake van een daling van het aantal asielzoekers met 27 procent in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar. Minister van Migratie Maria Malmer Stenergard maakt zich dan ook sterk dat de inspanningen van de nieuwe regering stilaan vruchten beginnen af te werpen. Zowel het aantal asielaanvragen als het aantal asielgerelateerde verblijfsvergunningen blijft dalen. 

Onder meer hierdoor kent Zweden nu voor het eerst in 50 jaar een netto-emigratie. Of die daling effectief zo blijvend en duurzaam is als de Zweedse regering nu beweert, valt nog af te wachten, maar de huidige cijfers lijken wél aan te geven dat een strengere nationale aanpak ook binnen het Europese kader kan werken.  

Internationale promotie  

Zowel asielzoekers als illegale migranten trekken – om evidente redenen – bij voorkeur naar landen waar de omstandigheden hen het gunstigst lijken. EU-lidstaten die de verblijfs- en integratievoorwaarden aanscherpen en een aantal krijtlijnen duidelijker uitzetten, kunnen de instroom dus minstens gedeeltelijk ook meesturen. En het Zweedse voorbeeld geeft duidelijk aan dat wat ‘internationale promotie’ daarover niet zonder resultaat blijft. Ook wanneer het je de banbliksems van ‘weldenkend’ Europa oplevert. 

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 17 augustus op Doorbraak.be. 

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank! 

Het bericht Minder migratie: Zweden bewijst dat het kan verscheen eerst op Wynia's Week.

Met de benoeming van de 26-jarige Romina Pourmokhtari als minister van Klimaat en Milieu boekte Zweden een record. Niet eerder werd in dat land zo’n jeugdig iemand tot regeringsverantwoordelijkheid geroepen.

De junior in het Nederlandse kabinet is Rob Jetten, maar die is met zijn 35 jaar een oude man vergeleken met zijn Zweedse collega.

Klaterend applaus

Op onze social media, met name op LinkedIn, de keurige site voor managers en consultants, klonk naast enige scepsis een klaterend applaus: de jeugd heeft de toekomst, zeker als het over het klimaat gaat, want daar hebben de boomers een janboel van gemaakt.

Ik mengde me in het debat, maar mijn aftrap was niet erg fijnzinnig (‘krankzinnig’) en dus kreeg ik het begrijpelijkerwijze voor mijn kiezen. Variërend van ‘je bent niet goed bij je hoofd’ tot verwijzingen naar mijn leeftijd: ‘Van oude mensen, de dingen, die voorbij gaan’, citeerde iemand de in dit verband stokoude Couperus, 41 jaar.

Misschien mag ik in de herkansing.

Tassendragers

Hoewel geen van de commentatoren erg veel van Romina Pourmokhtari leek af te weten, werd haar bij voorbaat en zonder aarzeling een succesvol ministerschap toegedicht.

Dat is opmerkelijk, want in ons land kan de gemiddelde politicus het niet snel goed doen en worden bij diens maatschappelijke ervaring en inhoudelijke kennis steevast grote vraagtekens gezet.

Ministers die geen weet hebben van het leven van de gewone man: boeh! Kamerleden die na hun studie niet veel meer hebben gedaan dan ondersteunend werk voor ministers en volksvertegenwoordigers: tassendragers!

Het enthousiasme voor Romina Pourmokhtari leek vooral gebaseerd te zijn op haar leeftijd en misschien ook –  maar dat bleef wat verborgen – op haar sekse en migratieachtergrond.

Jeugd = deugd, oud = fout

Die jeugdige leeftijd is in de ogen van de voorstanders bijna een garantie voor een frisse, trefzekere kijk op de toekomst die zoals bekend de jeugd toebehoort. Omgekeerd staat wel vast dat de wereld van de ouderen wordt bepaald door retrospectief en conservatisme, en dan laten we hun schuld aan de dreigende ondergang van de planeet maar even buiten beschouwing.

Ik heb nul affiniteit met stereotypieën als jeugd = deugd en oud = fout. Het zit voor mij in dezelfde categorie als ‘zwarten kunnen hard lopen’, ‘joden zijn muzikaal’ en ‘witte mannen zijn de schuld van alles’.

Het denken in groepen en groepskenmerken en het daaraan koppelen van een waardeoordeel die voor alle ‘groepsleden’ geldt, is in mijn ogen je reinste racisme en discriminatie.

Ook als zo’n waardeoordeel positief is, ik zeg het er maar even bij. Te meer omdat zo’n positief oordeel vaak het diapositief is van een negatieve waardering voor andere groepen.

Dat komt voor mij niet anders te liggen als het motief idealistisch is, wat ongetwijfeld het geval zal zijn bij de meeste supporters van Romina Pourmokhtari.

De wereld is niet monochroom

Is leeftijd dan per definitie irrelevant? Nee, natuurlijk niet, maar het is van betekenis (of kan dat zijn) van geval tot geval, van situatie tot situatie. Dat is misschien lastig voor wie het liefst een monochrome wereld leeft, maar niets is kleurrijker dan de werkelijkheid, vooral ook omdat de kleuren steeds verschieten afhankelijk van je eigen invalshoek en van de omstandigheden.

Dan willen vaste waarden (om het woord vooroordelen niet te gebruiken) wel eens in het gedrang komen. De veronderstelde progressiviteit van jongeren blijkt nog wel eens een dun buitenkantje op een verder zeer traditionele levenshouding. En het vermeende conservatisme bij ouderen zit misschien vaker in hun kleding dan in hun wereldbeeld.

Ik heb veel grote veranderingsoperaties in de publieke en private sector geleid, ben baas geweest in grote organisaties en geef nog steeds workshops en adviezen en steeds weer is het verrassend te zien hoe al die zogenaamde vaste waarden luchtbellen blijken te zijn.

Ik heb dan ook nooit geschroomd om ‘veteranen’ op reorganisaties te zetten. Of om zeer jonge mensen op zware functie te benoemen. Met wat coaching – vaak door collega’s – en een niet al te grote bezorgdheid (een bedrijf gaat niet snel failliet door de een of andere stommiteit) kan veel, veel meer dan menige manager en consultant denkt.

Ministerschap is moeilijk en keihard

Spreek ik mezelf nu tegen en is de benoeming van Romina Pourmokhtari dus eigenlijk prima? Nee.

Ik kijk niet primair naar haar persoon, laat staan haar leeftijd, maar naar de functie. Het ministerschap dus.

Het ministerschap is wellicht de ingewikkeldste functie die een land te bieden heeft. Je kunt het nergens anders leren dan op de plek zelf, maar tezelfdertijd heb je daar nauwelijks de tijd en de ruimte voor. In die zin gaat het bij elke minister om – wat ze wel noemen – een kredietbenoeming.

Het is ook de functie met wellicht de meeste maatschappelijke impact. De vraagstukken waarvoor een minister komt te staan en de beslissingen die hij of zij moet nemen, raken veelal miljoenen mensen. Ze kunnen worden getroffen in hun portemonnee, in hun veiligheid, in hun gezondheid, in hun werk, voeding en behuizing. Niet alleen voor de korte termijn, maar vaak ook voor jaren.

Zeker in het instabiele tijdsgewricht waarin we leven, komen daar vitale zaken als oorlog en vrede (Zweden heeft net het lidmaatschap van de NAVO aangevraagd), energie, klimaat, migratie en integratie bij.

De functie vraagt ook vaardigheden op het internationale toneel, waar het vaak hard tegen hard gaat en waar voor zwakke of onervaren onderhandelaars weinig mededogen bestaat.

Eenzame positie

Dat is niet anders in het eigen land, zelfs niet in het eigen kabinet. Een kabinet is doorgaans niet een rustige haven waar ministers als vrienden samenwerken en in voorkomende gevallen junior-collega’s zouden kunnen coachen. Ook in kabinetten, zeker in coalitiekabinetten is er strijd en is een collega net zo vaak medestander als tegenstander.

Dit betekent dat Romina Pourmokhtari voor haar ministerschap heel veel meer moet meebrengen dan voor welke andere functie ook. Van de ambtenaren op haar departement mag verwacht worden dat die haar steunen, maar uiteindelijk moet de minister de richting bepalen en de knopen doorhakken.

Na haar benoeming zei Romina dat ze zich zou omringen met ervaren mensen, maar los van een enkele politieke medewerker en persoonlijke adviseur zullen dat allemaal mensen zijn die vroeg of laat van haar leiding verwachten of met haar in strijd zullen zijn. Dat is het ministerschap.

Wie is Romina Pourmokhtari?

De nieuwe minister is in 1995 geboren uit ouders die om politieke redenen uit Iran zijn gevlucht. Na haar middelbare school deed ze politieke wetenschappen aan de universiteit van Uppsala. In 2019 studeerde ze af.

Tijdens haar studie werd ze lid van Liberala Ungdomsförbundet (LUF), de jongerenorganisatie van de Folkspartiet Liberalerna, de rechts georiënteerde liberale partij in Zweden. In 2018 werd ze eerste vicevoorzitter van het LUF en een jaar later voorzitter.

Dit voorzitterschap combineerde ze vanaf 2018 met de functie van politiek assistent van een gemeenteraadslid van Stockholm.

In september 2022 werd ze voor de Folkspartiet Liberalerna verkozen tot lid van de Riksdag, het Zweedse parlement. Kort daarop volgde haar benoeming als minister van Klimaat en Milieu in het rechtse kabinet, dat dankzij gedoogsteun van de omstreden rechts-radicale Sverigedemokraterna (SD) kon aantreden.

We kunnen hier zonder gevaar zeggen dat de nieuwe minister van start gaat met een tamelijk dun cv, opgebouwd in een beschermde omgeving. Geen verwijt, want op die leeftijd is dat nogal normaal.

Een rechtse Greta Thunberg?

Je mag aannemen dat de nieuwe Zweedse premier zich bewust is van de importantie van het ministerschap. Dat hij begrijpt dat er aan elke benoeming een groot afbreukrisico zit en dat je met een junior als Romina Pourmokhtari nog meer risico loopt. En dat hij begrijpt dat de bevolking recht heeft op de beste kandidaten die beschikbaar zijn.

Waarom dan toch zijn keuze?

In elk geval niet Romina Pourmokhtari’s expertise op het gebied van klimaat en milieu. Ze hield zich daar nooit mee bezig. ‘Mijn voornaamste ambitie is’, aldus Romina in een interview, ‘de vrijheid te verdedigen en mensen gelijke kansen te bieden’, reden waarom ze vooral aan het werk was met onderwijs en integratie.

Het leidde tot kritiek op haar benoeming en dat is ook wel logisch. Te meer omdat de nieuwe regering niet over lijkt te lopen van commitment met klimaat en milieu. Het departement van Milieu is zelfs opgeheven en als een soort afdeling onder gebracht in het ministerie van Economische Zaken.

In elk geval ontstond in de samenleving het gevoel dat de premier aan greenwashing deed. Romina, de rechtse Greta Thunberg, het groene vijgenblad op een rechts, terughoudend klimaatbeleid.

Geloofwaardigheid is problematisch

Kennis is aan te leren. Vraag maar aan Rob Jetten die inmiddels ook weet dat stikstof niet als een deken over ons land ligt en dat je met kernenergie je huis niet kan verwarmen.

Romina Pourmokhtari is vast slim en zal haar kennisachterstand wel inlopen. Maar dan komt ze weer met een ander leidend motief uit haar vorige leven in conflict. Als voorzitter van de jongerenbond van de Liberale partij was ze scherp gekant tegen overheidsinmenging. Echter, als iets bij klimaat- en milieubeleid hoort, dan zijn het wel regulering, dwang en sancties door de overheid.

Het stelt vroeg of laat de vraag naar haar geloofwaardigheid. Een vraag die nu al speelt op een ander terrein, de gedoogsteun die Sverigedemokraterna aan het kabinet geeft. Romina Pourmokhtari heeft zich altijd verzet tegen samenwerking met deze rechts-radicale club en nu gaat ze opeens in een regering zitten die alleen met steun van de SD kon ontstaan.

Onverstandig en wellicht ook unfair

Het gaat ongetwijfeld spannend worden voor Romina Pourmokhtari. Ambitieus en behendig, zo niet lenig is ze zonder meer, maar hoe blijf je met zo’n dunne voorgeschiedenis, inhoudelijke onervarenheid en nogal afwijkende politieke oriëntatie overeind? Dat is een vraag die ik niet alleen stel, achter mijn pc in Nederland, maar die natuurlijk ook door de burgers in Zweden wordt gesteld, die direct met de gevolgen van haar succes of mislukken zullen worden geconfronteerd.

Ik zou als ik Romina Pourmokhtari was heel ernstig hebben getwijfeld en die benoeming niet hebben aanvaard. En was ik de premier dan had ik haar niet gevraagd. De kans dat het mis gaat of dat ze hooguit voor Greta mag spelen, is levensgroot. Daar sta je dan met ‘de jeugd heeft de toekomst’. Onverstandig. En wellicht nog unfair naar Romina Pourmokhtari ook.

Doet u als donateur mee aan Wynia’s Week? Van harte welkom! Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De jongste minister ooit. Heeft de jeugd de toekomst? verscheen eerst op Wynia's Week.

Er wordt in de meeste media heel zorgelijk gedaan tegen wat als de opkomst van ‘rechts’ dan wel ‘extreem-rechts’ dan wel ‘populistisch-rechts’ wordt betiteld. Die zorgen strekken zich dan ook uit over ‘Europa’, want de Europese Unie staat er bij veel van die partijen niet zo best op. Zorg is er ook over de vriendelijke woorden die sommige van deze partijen hebben voor Vladimir Poetin.

Maar de meeste aandacht gaat doorgaans toch uit naar de verbanden tussen nazisme en fascisme en de partijen die aan de winnende hand zijn. De vorige Zweedse premier noemde de Zweden Democraten – opgericht in 1988 – ‘een racistische partij met naziwortels’. Of dat klopt valt te bezien, maar de huidige leiding heeft wel moeite moeten doen onfrisse lieden te weren. Vanwege die reputatie mogen de Zweden Democraten waarschijnlijk wel gedogen, maar niet regeren.

In Italië stevent Giorgia Meloni van de Fratelli d’Italia volgende week zondag met een kwart van de stemmen af op een overwinning bij de vervroegde parlementsverkiezingen. Haar partij stamt via-via af van de naoorlogse fascistische beweging, al ziet ze haar partij zelf als een gewone conservatieve partij.

In Duitsland is de AfD wat weggezakt, maar het is nog steeds een grote partij, opgericht tegen de euro, groot geworden door de asielstroom, maar ook nooit helemaal zonder revanchistische neo-nazi’s.

Het Vlaams Belang, al dertig jaar groot – eerder als Vlaams Blok – is een overwegend burgerlijke partij, maar wel degelijk geworteld in de naoorlogse solidariteit met de Vlaamse collaboratie met de nazi-bezetters (die trouwens veel zwaarder werd bestraft dan de Waalse collaboratie, die er niet voor onder deed).

Rechts is geen neutraal begrip

In de meeste media heeft ‘rechts’ sowieso al een beroerde naam en als dat al niet genoeg is worden daar begrippen als ‘radicaal’, ‘extreem’ dan wel ‘populistisch’ aan toegevoegd. Maar zelfs zonder die koppeling is de associatie met het Duitsland van Hitler en het Italië van Mussolini snel gemaakt. De ervaring van Marine le Pen, dochter van een openlijk antisemitische vader, toont dat je vervolgens maar moeilijk van die associatie afkomt.

Het is niet voor het eerst dat het politieke establishment in de westerse wereld kreunt onder een tendens die als ‘rechts’ dan wel ‘nationalistisch’ dan wel ‘populistisch’ wordt gekenschetst. Het Britse Brexit-referendum en de overwinning van Donald Trump bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen (beide in 2016) waren tekenen aan de wand.

Begin 2017 kwam radicaal rechts – zoals we het maar zullen noemen – in de Europese Unie in Koblenz bijeen voor wat een triomfjaar moest worden. Dat werd het trouwens niet, of althans veel minder dan gehoopt. Nu zou er, maar dan zonder dat er van een zichtbare Europese coalitie sprake is, sprake zijn van een nieuwe rechtse golf.

Er doemen wel wat vragen op. Zoals: is alles wat rechts wordt genoemd wel zo rechts, laat staan extreem rechts? En ten tweede: trekken kiezers naar rechts omdat ze plotseling rechts of zelfs extreem rechts zijn geworden, of hebben ze andere redenen voor hun stemkeuze?

In Zweden is er duidelijk een relatie tussen de afzichtelijke reeks bendemoorden van afgelopen maanden, steevast in of vanuit immigrantenwijken, en de verkiezingsuitslag. In Zweden is de wal het schip aan het keren. Decennia lang wilde Zweden een soort politiek correct gidsland zijn, dat iedereen die zich van elders uit de wereld meldde opving. Daar wordt nu een hoge prijs voor betaald.

In Frankrijk was er het verzet van de gele hesjes – tegen het klimaatbeleid – en de aanhoudende zorg over veel immigratie, terrorisme, misdaad en te weinig integratie. In Italië spelen deels dezelfde zaken, plus afkeer van het zittende establishment. In beide landen is het vertrouwen in de EU niet vanzelfsprekend.

Hoe zit dat eigenlijk in Nederland?

Wynia’s Week publiceerde de afgelopen weken een reeks artikelen die samen een portret schetsen van Nederland in de nazomer van 2022. Het is geen vrolijk beeld.

Kortweg komt het er op neer dat in het zicht van een ongekende duurtecrisis – voedsel tientallen procenten duurder, brandstof 3 à 4 keer duurder – het land geregeerd wordt door een kabinet dat vooral voortgaat met waar het mee bezig was. Dat is een agenda waar toch al geen meerderheid voor was, althans niet onder de bevolking. Die agenda kan worden samengevat als: diversiteit, duurzaamheid en dwang.

Disfunctioneel, hefboomdemocratie

Zelf schreef ik enkele artikelen waarin ik een brood-en-brandstof-opstand  voorspel tegen een ‘disfunctioneel kabinet’, waarin ik schetste hoe de kabinetten-Rutte zich de afgelopen jaren loszongen van Nederland en hoe dat mogelijk was, namelijk door wat ik de ‘hefboomdemocratie’ heb genoemd.

Nick Ottens beschreef hoe er vermomd als ‘Veiligheidsberaad’ een stiekeme schaduwmacht wordt opgetuigd, die geen enkele legitieme basis heeft. Hij beschreef ook hoe het kabinet best iets kan doen aan de asielstroom maar het kennelijk niet wil. Waarom Nederland zo’n populair asielland is. En waarom Nederlanders met gas en licht nog duurder uit zijn dan de buren.

Arnout Jaspers beschrijft onvermoeibaar hoe onze regering zowel qua klimaat als natuur achter hypes aanloopt. Dat de natuur helemaal niet op omvallen staat, om eens wat te noemen. Terwijl dat voor het kabinet al maanden het hoofdpunt van beleid is.

Bina Ayar beschrijft net als andere auteurs hoe onze regering die beter is in het maken van problemen dan in het oplossen van problemen wel graag dwang toepast om ons burgers in het gareel te krijgen. Weet u nog, de maandenlange avondklok waarvan geen enkel nut maar wel veel nadeel is vastgesteld?

Ondertussen worden allerlei woke-regelingen ingevoerd en reizen onze politici de wereld af om onze slavernijgeschiedenis te onderzoeken en van excuses te voorzien, zoals we regelmatig beschrijven.

Het is maar een kleine selectie van artikelen en columns uit Wynia’s Week, die samen niettemin een verontrust beeld schetsen van politici die hun antenne in de samenleving hebben verwaarloosd, zich laten leiden door een kosmopolitisch Utopia en geen idee hebben van de dagelijkse zorgen van burgers (‘wie zijn die mensen’).

In Nederland staan geen politici klaar met historische wortels in het nazisme of het fascisme, al heeft één partij (Forum voor Democratie) wel moeite zich verre te houden van antisemitisme en is de leider van een andere partij (PVV) veroordeeld voor ‘groepsbelediging’. Dat neemt niet weg dat ook deze partijen in media en door politieke opponenten gretig in verband worden gebracht met extremisme.

Maar zou het niet minstens zo interessant zijn om te kijken waarom kiezers – ook in Nederland – zich afkeren van de partijen die doorgaans regeren en zich wenden tot politici die dat tot dusver niet deden of zelfs buitenspel worden gehouden? De redenen zijn talrijk.

Het hoeft helemaal niet de verlokking van ‘rechts’ of zelfs ‘extreem-rechts’ te zijn die kiezers er toe brengt op de aldus betitelde partijen te stemmen. Alle kans dat het eerder de alleszins verklaarbare afkeer van het regerende establishment is, die kiezers er toe brengt om eens naar alternatieven te kijken.

Wynia’s Week is er 104 keer per jaar, onafhankelijk, ongebonden en mogelijk gemaakt door de donateurs. Bent u nog geen donateur? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Wal keert schip: het geduld van kiezers is niet oneindig. verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik kom al 24 jaar in Zweden en ik had de afgelopen 10 jaar het land alleen maar linkse idealen zien verwezenlijken. Toenemende immigratie en feminisme (zoals we dat niet eerder hadden gekend). Zweden was een overwegend links land, zo dacht ik.

Totdat mijn nichtje, één dag voor de uitslag, zei dat het rechtse blok (met op dat moment een voorsprong van 0,7 procent) een redelijke kans maakte. Ik vroeg naar haar indrukken. Dochter van migranten, maar zelf geboren in Zweden.

De overwinning op rechts zou volgens haar plaatsvinden omdat veel politiek dakloze Zweden nu juist extra gemotiveerd waren om te gaan stemmen. Op zowel links als rechts. Links uit angst voor de mogelijke overwinning van Jimmie Åkesson (leider van de Zweden Democraten) en rechts dat nu eindelijk hoop zag om socialistisch Zweden de ogen te openen voor de oorzaken van toenemende criminaliteit.

Dat Nederlandse media zo geschokt leken over de feiten in Zweden zegt des te meer over de naïviteit in ons land (of enorme desinteresse, dát kan natuurlijk ook). Ook ik bleef redelijk naïef ondanks mijn oprechte interesse voor het land. Sinds woensdag is de uitkomst bekend. Rechts heeft de verkiezingen gewonnen. Met als voornaamste reden: bendegeweld. Maar de ruk naar rechts laat mijns inziens ook angst zien.

Zweden verandert in een rap tempo

Dat de Zweden Democraten zo populair werden zou te maken hebben met hun achterban die simpelweg anti-migratie zou zijn. Of volgens sommigen zelfs xenofoob. Ik ontken niet dat die sentimenten aanwezig zijn in de Zweedse samenleving, maar het argument is met de ontwikkelingen in de laatste jaren bijna lamlendig te noemen. Omdat in Zweden de hel bijna dagelijks uitbreekt. Met drastische culturele veranderingen, toenemend geweld en criminaliteit.

In 2019 verdubbelde het aantal zelfgemaakte explosieven in Zuid-Zweden ten opzichte van het jaar ervoor. Reden: het is een machtsmiddel voor bendeleden in hun strijd om de drugsmarkt. Het gebeurt vooral in de grootste steden en bijna alleen in migrantenwijken.

Dan de demografische veranderingen, waarbij de term ‘multiculturele samenleving’ een angstwekkende lading krijgt. Mijn beeld van een ooit vredig land waar ik iedere zomer als kind op vakantie ging is totaal veranderd.

Migratie

Is migratie nou echt zo’n groot probleem? Het is toch iets van alle tijden? Het debat over migratie ben ik eigenlijk helemaal beu en het is ambigu. Mensen uit derde wereldlanden gaan op zoek naar een beter bestaan. Een land als Zweden met een sociaal welvaartsysteem en een gastvrij, haast verwelkomend beleid is ideaal.

Wat nou als ik een inwoner was van een land in Afrika of het Midden-Oosten en ik scrolde door mijn sociale media die mij toegang geven tot beelden van een veel beter leven en samenleving. Dan zou ik mijn laatste centen uitgeven om daarheen te gaan. Met alle risico’s die daarbij komen kijken.

Ik gun iedereen een beter leven. Ook de migrant uit bijvoorbeeld Somalië. Maar ik zou mijn Zweedse vrienden, en zelfs mijn eigen migrantenfamilie, tekort doen als ik de idealistische hoop van medemenselijkheid bleef aanhouden.

Zo’n gastvrij beleid blijkt nu ten koste te gaan van de mensen die er al wonen. Dit is een realiteit die net zo onverbiddelijk is wanneer je het negeert, als wanneer je zegt dat je de grenzen wilt sluiten voor mensen die op zoek zijn naar geluk. Of zelfs mensen die in oorlog en ellende verkeren.

Oorzaak

Wat is nou de oorzaak van het toenemende geweld op straat? Mijn bronnen in Zweden gooien het op een mislukt integratiebeleid. Een braaf, bescheiden volk wordt nu geteisterd door vervelende migranten. De Zweedse overheid heeft dus gefaald.

En ik denk dat die overheid zal blijven falen. Ik vind oorzaken van problemen zoeken in integratiebeleid inmiddels een platitude. Het lijkt me ingewikkeld om in een liberale democratie waarin het recht op individuele vrijheden belangrijk is mensen te dwingen tot integratie. Vooral als het gaat om mensen met een heel andere cultuur.

Twee jaar geleden, tijdens de pandemie, bleek communicatie met grote groepen in de Zweedse samenleving al een behoorlijke kwestie. De culturele verschillen bleken zo groot dat de Zweedse overheid hen niet kon bereiken. Nou nam Zweden de coronaregels niet zo nauw, maar kon zelfs de maatregelen die zij wel hanteerden niet overbrengen, laat staan handhaven. Met als gevolg dat grote groepen migranten vaker besmet raakten. 

Geef het rechtse blok een kans

Dat mensen uit mijn familie niet blij zijn met de rechtse overwinning begrijp ik heel goed. Zij zijn teleurgesteld in hun Zweden dat een statement maakt dat lijkt af te doen aan wat zij wél hebben bereikt.

Maar hun antwoord op integratie is ontoereikend. Zij projecteren hun eigen beleving van migratie op anderen van wie ze hoopten dat zij hetzelfde zouden doen.

Mijn nichtje is consultant in de IT en haar moeder werkt al langer dan twintig jaar voor een Zweedse rechtbank waar ze rapporten opstelt, bij wijze van advies voor een vonnis. Daarnaast helpt ze de overheid bij de integratie van asielzoekers.

Als het beeld van goed presterende en goed opgeleide migranten de overhand zou krijgen, hadden de Zweden weinig te klagen. Maar dit geldt helaas slechts voor een kleine minderheid. De excessen die bendeleden veroorzaken zorgen ervoor dat de mate van schade die een maatschappij kan hebben onverdraaglijk wordt. Als de winnaars van de verkiezingen dat tegen willen gaan, zullen ze wel eerst een kans moeten krijgen. Die kans moeten ze krijgen.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar, dank zij de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Zweden: xenofobie of een mislukt integratiebeleid? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het klinkt bekend, maar dit beschrijft Zweden, niet Nederland. Onze Scandinavische overburen kampen met een nog grotere woningcrisis dan wij. Zij vormen echter een voorbeeld van hoe het niet moet.

Zweedse premier wilde huren vrijgeven

Het publieke debat wordt in Zweden net zo gevoerd als hier. ‘De markt’ krijgt de schuld en de overheid moet het probleem oplossen. Maar wat als de overheid het probleem heeft veroorzaakt?

In Zweden gaat het om het vrijgeven van de huren. Premier Stefan Löfven, een sociaal-democraat, stelde – op aandringen van zijn centrumrechtse gedoogpartners – voor om de maximumhuren voor nieuwbouw op te heffen. Dat ging zijn linkse kameraden te ver. Löfven moest op zoek naar een nieuwe meerderheid.

Een cao voor huurhuizen

Zweden verdienen ongeveer evenveel als wij, maar betalen de helft minder huur. Dat komt doordat de huren jaarlijks worden onderhandeld tussen verhuurders en de Zweedse huurdersbond. Een soort cao, maar dan voor huurhuizen.

De uitkomst geldt voor zowel corporatie- als vrije huurwoningen, en geldt landelijk. Een eigenaar mag in principe dus niet meer vragen voor een appartement in hartje Stockholm dan voor een vergelijkbare woning in een nabijgelegen dorp.

Onderverhuren voor 15% boven de huurprijs

Het gevolg is dat de gemiddelde wachttijd voor een corporatiewoning is opgelopen tot negen jaar. Voor een flat in de populairste wijken van Göteborg en Stockholm wachten huurders maar liefst 16 jaar. Bijna een half miljoen Zweden (op een bevolking van 10 miljoen) staan op een wachtlijst.

Als ze eenmaal een huurwoning hebben, krijg je Zweden er niet meer uit. Degenen die op een geven moment een huis kunnen kopen, mogen hun huurwoning voor 15 procent boven de huurprijs onderverhuren. Daar wordt gretig gebruik van gemaakt (vandaar dat de gemiddelde huur in bijvoorbeeld Stockholm toch hoger ligt), en dat gaat niet altijd netjes.

Vraag groter dan aanbod

Daar spreken linkse partijen schande van, maar het is een beetje als klagen over huisjesmelkers in Nederland. Het komt voor, maar het is een uitwas van een structureel probleem: de vraag naar huurwoningen is veel groter dan het aanbod.

In Zweden zijn ongeveer de helft van de woningen huurwoningen. De helft daarvan is in handen van corporaties, die weer eigendom zijn van gemeenten. In Nederland is één op de drie woningen eigendom van een woningcorporatie. Zo’n 60 procent is koop. Wat overblijft is vrije huur. De gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning is in Nederland zeven jaar, in Amsterdam 13.

Inkomensgrens aan de voordeur

De oplossing lijkt simpel: bouw meer (sociale) huurwoningen en verruim de toelatingseisen. Maar dat is doorgaan op een doodlopende weg.

In Zweden kan iedereen zich inschrijven voor een corporatiewoning. In Nederland mag je niet veel meer dan modaal verdienen, hoewel die inkomensgrens vooral aan de voordeur wordt gehandhaafd. Wie ‘sociaal’ woont en salarisverhoging krijgt, wordt zelden gedwongen te verhuizen.

Beide landen subsidiëren dus ook huisvesting voor hun middeninkomens. Voor de vrije huursector blijven hoge inkomens en expats over. Dan moet je niet ‘de markt’ de schuld geven wanneer projectontwikkelaars voor die doelgroepen appartementen gaan bouwen.

Is wonen een recht?

In Zweden wordt vooral voor de koop gebouwd, omdat huurappartementen zo weinig opleveren. Het European University Institute heeft berekend dat de huren met 70 procent zouden moeten stijgen om ontwikkelaars een rendement van 5 procent te geven. Die correctie moet een keer komen, maar is vooralsnog politiek onhaalbaar.

In plaats van naar de markt te luisteren, blijven de Zweden zich verzetten tegen het idee dat wonen een markt is. Dat gevoel komt ook in Nederland op. ‘Wonen is een recht,’ heet het. Maar daar heb je weinig aan wanneer er niet genoeg huizen zijn. Laat vraag-en-aanbod liever een beetje vrij, dan voorkomen we Zweedse toestanden.

Nick Ottens schrijft over Amerikaanse en Europese politiek op zijn eigen blog, atlanticsentinel.com, en schrijft bovendien regelmatig voor verscheidene Nederlands- en Engelstalige media.

Het bericht Zweedse woningmarkt is ons schrikbeeld verscheen eerst op Wynia's Week.