Een overzichtje van de academische terminologie tussen 1900 en 2024 laat zien dat woorden als diversiteit, gelijkheid, inclusie, sociale rechtvaardigheid en gemarginaliseerd zijn een enorme vlucht genomen hebben sinds de jaren zestig.

Trump

Trump laat geen ruimte voor het vocabulaire van DEI, hij heeft duidelijk gemaakt dat de universiteiten er iets aan moeten doen. En als ze niets doen aan de voortdurende antisemitische propaganda ten gunste van Hamas, kunnen ze hun accreditatie en hun belastingvoordeel kwijtraken.

Stevige taal in Amerika op dit moment. In Nederland blijft het doormodderen met antisemitische propaganda aan de universiteit. Geen decaan die haar vingers er aan wil branden. Het is niet zomaar een geplande onderwijshervorming van Trump. Universiteiten leveren de nieuwe intellectuele elites die straks het land besturen, van informatie voorzien en veelal de lakens uitdelen. De humaniora, de alfa- en gammawetenschappen waar die woorden vandaan komen, zijn links georiënteerd, zowel in Amerika als in Nederland. Noem het maar een strategische ingreep van Trump.

Hoe zat het ook alweer, het waren toch de Democraten, en niet de Republikeinen die als eerste opkwamen voor de zwarte bevolking in Amerika? Het was John F. Kennedy die in 1961 als eerste een Presidential Order uitschreef met daarin de term ‘affirmative action’ (voorkeurbeleid) waarmee sollicitanten gelijke kansen kregen in de economie ongeacht hun ras, kleur of nationaliteit. Affirmative action betekende voor Kennedy dat iedereen gelijke kansen kreeg. En niet dat de uitkomst van dit voorkeurbeleid voor iedereen gelijk was, zoals in de huidige betekenis.

Maar waren het wel de Democraten die zich inzetten voor de zwarte bevolking? Racisme is het meest gebruikte woord in het vocabulaire van de social justice-activisten in Amerika. De Civil Rights-wetgeving van 1964 was een belangrijke factor in het verbeteren van de constitutionele rechten van zwart-Amerika in het zuiden van het land. Maar politiek links kan dit succes niet alleen naar zich toetrekken. Uit het Congressional Record blijkt verrassend genoeg dat er meer Republikeinen dan Democraten voor de wet stemden.

Armoede daalde al eerder

Maar was het wel die Civil Rights wet? Opvallend is dat ruim vóór die wet de armoede onder de zwarte bevolking al aan het dalen was. Meer en meer mensen vonden in de jaren 1954 tot 1964 werk. Het was een individuele ambitie om werk te vinden, het was eigen initiatief en het had weinig te maken met overheidsprogramma’s of de inzet van intellectuele elites of politici.

‘Affirmative action’, schrijft Thomas Sowell, professor aan Stanford University, heeft maar weinig opgeleverd om de daadwerkelijke armoede te bestrijden. In heel veel gevallen gingen de voordelen naar de wat beter gesitueerden, en niet naar de economisch onderste laag die vaak niet wist hoe ze gebruik moest maken van die mogelijkheden.

Negatieve tendensen

De paradox is dat de politieke elites weinig tot geen aandacht schonken aan de opvallende vooruitgang onder de zwarte bevolking in de jaren voor 1960 die ze op eigen kracht realiseerde. Dat gebeurde pas toen de Civil Rights Act van kracht werd. Toen bleek dat in de periode na 1960 ook negatieve tendensen zichtbaar werden, zoals het verviervoudigen van het aantal zwarte baby’s die geboren werden uit alleenstaande moeders. En ook dat werd geen politiek probleem. Door de sociale hulpverlening van de overheid namen vaders minder verantwoordelijkheid voor hun kroost.

Jaren geleden schreef de historicus en criticus Christopher Lash al over de nieuwe terminologie. Lash was van mening dat de elites die de maatschappelijke problemen definiëren, het contact met de maatschappij kwijt zijn. De termen die we nu gebruiken als diversiteit, empowerment en identiteit bestonden al in die late jaren ’60. Alle minderheden hebben recht op respect, zo schrijft Lash, niet omdat ze een bijzondere prestatie geleverd hebben, maar door hun ellende uit het verleden. Maar taal kan dat niet oplossen, met onze preoccupatie met de juiste woorden veranderen we de werkelijkheid niet, dit leidt alleen maar tot een ‘therapeutische identiteitspolitiek’.

Taal is vanzelfsprekend nooit onschuldig, woorden doen er toe, maar ze veranderen de maatschappelijke werkelijkheid niet. Het woord ‘diversiteit’, iets wat op het eerste gezicht een goed idee lijkt, is omgeslagen in zijn tegendeel en wordt tot een nieuwe vorm van dogmatisme en uitsluiting. 

Elites

De elite waar Lash veel over geschreven heeft staat ver af van het dagelijks leven van de meer fysieke beroepen, ze leven in een wereld van abstracties en beelden, een gesimuleerde wereld, een ‘hyperrealiteit’. Lash situeert het begin van deze scheiding tussen elites en werkende bevolking in de jaren ’60. De culturele oorlogen, die hij letterlijk zo noemt, kun je het beste zien als een vorm van ‘klassenstrijd’. De elites zijn niet langer geïnteresseerd om hun waarden te verspreiden onder de arbeidende klasse, want die is hopeloos racistisch, seksistisch, provinciaals en xenofoob, en niet meer te redden.

Het gaat sinds die jaren zestig meer om het scheppen van alternatieve instituties waar je de domme ander (dwaallicht Sander Schimmelpenninck) niet langer tegenkomt. En die elite is voor een belangrijk deel opgeleid aan de Ivy Leagues, die nu loopt te demonstreren voor Hamas. Die scheiding tussen elites en werkende bevolking komt ook naar voren in het recente boek van Martin Sommer, De nieuwe standenstaat. Sommers boek heeft overeenkomsten met Joel Kotkins boek The Coming of Neo-Feudalism dat ik een tijdje geleden besprak. Die scheiding tussen elites en werkende bevolking lijkt mij de grondslag voor Trumps huidige politieke succes in Amerika.

Toegepast postmodernisme

Wat is er gebeurd in die periode sinds de jaren ’60-’70? Op de universiteit ontstond ‘toegepast postmodernisme’, een meer ‘gebruiksvriendelijke’ en handzamer versie van ‘postmodern’. Anders gezegd: activisme. Maatschappijtheorie, filosofie en deconstructivisme vielen uiteen in post-kolonialisme, schrijven Helen Pluckrose en James Lindsay in hun voortreffelijke boek Cynical Theories.

De oude garde van de jaren ’70 wordt nu ook gezien als blank, man, veelal op leeftijd, en vooral geprivilegieerd. Het onderscheid tussen ‘gender’ en ‘sekse’ vervaagt volledig zoals we in het begin zagen bij Clarck die ook niet weet wat ‘demigenders’ zijn. Het zogenoemde ‘sociaal constructivisme’ neemt een ongekende vlucht. Sociaal constructivisme ziet kennis en wetenschap op een lijn staan met je positie in de maatschappij. Dit is een postmodern politiek perspectief, een doodlopende weg, maar zeer populair op dit moment.

Er zijn twee nieuwe principes geïntroduceerd in de academische theorie: postmoderne kennis die zich verbindt met maatschappelijke posities, en een nieuwe politiek gericht op onderdrukte groepen in de maatschappij (geen klassen maar groepen). Dit betekent een breuklijn met de oude garde van de jaren ’60-’70, wier abstracte ‘deconstructies’ vooral intellectuele vingeroefeningen waren, uiterst complex in terminologie en onbruikbaar voor de politieke praktijk. In plaats daarvan is een veelstromenland van postkolonialisme ontstaan, waaronder queer-theorie, Critical Race-theorie, feminisme en gender studies vallen, maar ook de Hamasgekte.

Extreemrechts

De politiek van Donald Trump is er allergisch voor, en zeer waarschijnlijk krijgen de Amerikaanse universiteiten het zwaar te verduren. En wie weet heeft het effect op Nederland, we nemen immers alles lukraak over uit Amerika. Maar of dat in dit geval ook zo is, daar heb ik een hard hoofd in gezien het niet aflatende linkse commentaar op ‘rechts’ of ‘extreemrechts’.

Wat die laatste woorden betekenen is ook al niet duidelijk, het is niet rechts dat opschuift naar ‘extreemrechts’ zoals we overal horen, maar de Democraten die sinds 1996 steeds verder zijn opgeschoven naar links. In Nederland is het met links niet veel anders. Zie het kaartje hieronder.

Arie Graafland is emeritus-hoogleraar aan de TU Delft. Hij schrijft regelmatig voor Wynia’s Week, vooral over non-fictie boeken.   

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Trump heeft zijn succes te danken aan de kloof tussen elites en werkende bevolking verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar wat is dat nu precies, fascisme? Het nieuw fascisme manifesteert zich niet meer als zwart glimmende stampende laarzen op straat, ’s nachts de klop op de deur, ‘Aufmachen!’ en vernietigingskampen met prikkeldraad onder hoogspanning. De geschiedenis herhaalt zich want de mensheid is helaas een kudde repetitive morons, wezens met beperkte verstandelijke vermogens en gebrekkige zintuigen die denken dat ze heel wat zijn. Gelukkig komt de geschiedenis telkens weer in een andere, nieuwe en frisse vorm terug.

De cult of personality was een vast patroon in het vroege fascisme, maar is in dit nieuw narcistische tijdperk een constante, zowel in politiek als cultuur. De essentie van het fascisme, vrij naar Hannah Ahrendt, is een totalitair en repressief systeem met autoritaire instituties die geen tegenspraak dulden. Er is altijd een ideologie met een absolute waarheidsclaim, vaak verpakt als heilsleer. Dissidenten werden onder ouderwetse fascistische regimes simpelweg fysiek geëlimineerd. Maar omdat dit zo lelijk staat en we nu goede manieren hebben geleerd, worden andersdenkenden tegenwoordig geïntimideerd, genegeerd, belachelijk hetzij monddood gemaakt, gestigmatiseerd, gecancelled, gedeplatformed, gedetineerd, het leven onmogelijk gemaakt met tijdrovende, uitputtende, slopende juridische procedures.

Een populist is nog geen fascist

Trump heeft een eclectisch electoraat. Van miljonairs tot de urban poor, van een intellectuele bovenklasse tot boeren, vissers, arbeiders, dwars door alle rassengrenzen heen. Natuurlijk zit er ook fout volk onder zijn aanhangers dat wel eens met verkeerde vlaggen wil zwaaien. Incidenten die door anti-Trumpisten steevast breed worden uitgemeten. Trump vertolkt de stem van het blue collar proletariaat, kleine middenstanders, meer dan de helft van de Amerikanen die zich door een kosmopolitische, hoogopgeleide bovenlaag (waar ik, schrijver van dit artikel, ook deel van uitmaak) in de steek gelaten voelen.

Trump is geen fascist, maar een populist met autoritaire trekjes die eerder thuishoort in de categorie Caudillo, de Latijns-Amerikaanse sterke leiders uit de vorige eeuw. Het echte fascisme woekert waar we bijstaan, recht onder onze neus, en kent drie nieuwe varianten:

1. De meest primitieve en lompe vorm is het Islamofascisme. Dit uit zich, in chronologische volgorde, in redacties afslachten, concertzalen platmitrailleren, leraren de kop afsnijden etcetera. Na het Hamasbloedbad van 7 oktober 2023 is de beer helemaal los en nu manifesteert het zich regelmatig in alle hoofdsteden van Europa. De afgelopen week was het volle bak Jodenjacht in Amsterdam na de voetbalwedstrijd Maccabi-Ajax. Het Islamo-facisme komt in verschillende gedaantes: De ultra’s van ISIS en Al Qaeda die wereldheerschappij van de Islam ambiëren, propagandisten die Islamkritiek gelijk willen stellen met Islamofobie en het vervolgens strafbaar willen maken tot een gematigde maar zwijgende meerderheid van meelopers.

2. Het semi-Stalinistische kennistheoretisch fascisme van de Critical Race Theory, de Social Justice Warriors, identiteitspolitiek of welke namen men ook maar aan de Woke-beweging geeft. De paradigma’s van deze ideologie, in feite een nieuwe religie, zijn onfeilbaar. De doctrine duldt geen tegenspraak. Critici hebben last van white privilige en bevestigen juist het gelijk van de theorie. Langzaam neemt het de academische wereld over. De pluriformiteit van meningen is daar nagenoeg verdwenen. Veel denken dat het wel meevalt, omdat de wokies immers het beste voorhebben met marginale groepen. Helen Pluckrose en James Lindsay hebben in hun boek Cynical Theories het gevaarlijke karakter van dit koekoeksjong blootgelegd

3. En tenslotte het stiekeme, sluimerende, slijmerige, sluipende totalitarisme van de grote supranationale instituties en bemoeizuchtige overheden. Die pakken steeds meer macht af van zowel soevereine natiestaten als autonome burgers. Deze instituties verheerlijken het multiculturalisme en faciliteren een ‘rapid population transformation’ waar de meeste burgers niet op zitten te wachten, behalve zij die er geld aan verdienen en in beschermde enclaves wonen. Kritisch zijn over migratie is het nieuwe taboe. In het Verenigd Koninkrijk zien we dat verbaal minderbegaafde burgers die onhandig hun bezorgdheid uitspreken soms voor jaren achter de tralies verdwijnen.

Het bizarre is dat deze drie fascistische mutaties verschillende achtergronden en doeleinden hebben, maar elkaar wel ondersteunen, elkaar overlappen, elkaar wederzijds complementeren in een complexe en fluïde matrix die moeilijk valt te definiëren. Veel intelligentsia in de Oude Wereld collaboreren met dit complex door schaamteloos te pleiten voor beperking van de vrijheid van meningsuiting door sociale media te controleren en bepaalde meningen tot Verboten te verklaren.

Trump kan ook goed uitpakken

Trump geeft hoop. Hij haalt de bezem door Woke, is ondubbelzinnig over de radicale Islam en moet niets hebben van supranationale gezwellen. Dat is de aantrekkingskracht van het populisme van Trump. We leven in een gecompliceerde wereld waar de meeste leiders – Xi Jinping, Sinwar, Putin, Assad, Khamenei, Kim Jong Un, Nasrallah – weliswaar niet allemaal rücksichtlose macho schoften zijn/waren, maar op zijn minst toch wel brutale alfamannetjes met wie zoete broodje bakken geen zin heeft.

Met een badass motherfucker als Trump, a felon who’s been shot, valt niet te spotten. Er is een kans dat hij de oorlogen in Oekraïne en Gaza tot een einde zal brengen en uiteindelijk een vredesengel blijkt te zijn die in een verkeerd lichaam is geboren. Kortom, give Donald a chance. Laten we ons niet door hysterische vooroordelen leiden, maar laten we de goede man beoordelen op wat hij voor elkaar gaat krijgen.

Teun Voeten studeerde culturele antropologie en filosofie in Leiden. Hij is al meer dan 30 jaar oorlogsfotograaf en schreef boeken over de ondergrondse daklozen in New York en de oorlog in Sierra Leone. In 2018 promoveerde hij op het Mexicaanse Drugsgeweld.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week – ook in 2025 zijn er weer 156 edities en tientallen video’s en podcasts! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Het geschreeuw over fascisme verhult de nieuwe gedaantes van het fascisme verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is de achtergrond waartegen de roman Eeuwig Schaak van Madelon Beusink zich afspeelt. De hoofdpersoon is de jonge, mooie ambitieuze Alma die bij technologiebedrijf SCIM werkt, in het centrum van de macht. Aan de top van het bedrijf staat de Club van Tien die de wereld steeds beter maakt, dankzij controletechnologie. De Aperta – een soort chip in je lichaam- is zo’n foefje voor verbetering. Daar blijft het niet bij. De knappe koppen bij het bedrijf innoveren en ontwikkelen graag door. Waakzaamheid is tenslotte geboden want er zijn nog altijd mensen die niet willen inzien dat continue controle collectief geluk brengt voor iedereen.

Veiligheid is Vrijheid

De roman leest niet alleen als een sneltrein, maar biedt ook een inkijkje in de binnenwereld van de Maakbare Mens die ik tussen de regels door beschrijf in mijn non-fictieboek met de gelijknamige titel. De Maakbare Mens is in mijn boek een kleurloze, ietwat kleinzerige modelburger met een lage tolerantiegrens. ‘Hij’ is maar al te blij dat alles voor hem wordt uitgedacht en geregeld. Ook voor hoofdpersoon Alma is autonomie inleveren – en af en toe straffen uitdelen aan mensen die niet meewerken – een kleine moeite voor een ideale wereld.

Toch is Alma geslaagder dan de door mij geschetste karikatuur. Zij kent liefde, houdt warme herinneringen aan haar ouders en is er oprecht van overtuigd dat het bijsturen van mensen de beste manier is om de wereld veilig te houden. Veiligheid ís voor haar vrijheid. Zij heeft ook niet het idee dat zij geen vrije wil heeft. Sterker nog: ze heeft het gevoel dat ze haar eigen touwtjes in handen heeft, aangezien ze zélf invloed heeft op haar Score. Zo kan ze ervoor ‘kiezen’ met dierbaren te breken als blijkt dat zij het wereldbeeld van haar geliefde superieuren eerder als een zielloze dystopie ervaren.

Eeuwig Schaak heeft overeenkomst met thrillers als The Circle van Dave Eggers, maar doet ook denken aan Aldous Huxley’s klassieker Brave New World, in een strakker jasje. Ook daarin gaan maakbare veiligheid, gezondheid en geluk boven elke vorm van wilde vrijheid. En ook daarin wordt de wereld gerund door een kleine wereldelite. In Beusinks roman is die wereldregering er gekomen na een periode van zware jaren waarin ‘angst voor een onzichtbare vijand’ zorgde voor diepe verdeeldheid, plunderingen, schaarste en schulden. Gelukkig was daar de wereldregering om de rust en stabiliteit te herstellen.

Alom aanwezige technologische controle is ook in andere, recente toekomstromans aanwezig, zoals in Het Lied van Europa van Leon de Winter. Ook hier wordt de totalitaire staat geïnstalleerd na chaos en een neergeslagen opstand. Iedereen wordt daarna in de gaten gehouden, behalve in ‘de dode hoek’ van je huis waar camera’s net niet bij kunnen. In Eeuwig Schaak nemen rebellen hun toevlucht tot pen en papier. Zoals Alma’s vader die nog herinneringen heeft aan zijn eigen jeugd met muziek, meisjes, voetbal en stiekem roken.

Conformisme voor ‘gezondheid’

Al die toekomstromans zijn boeiend, en beklemmend. Wat vooral beklemmend is, is dat dit fictieve genre vaker op de werkelijkheid lijkt. Historicus Coen de Jong beschreef in Dwingeland eerder al de parallellen tussen onze samenleving en George Orwells roman 1984. In de toekomstroman De Witte Kamer, in de jaren tachtig geschreven door muzikant en schrijver Ernst Jansz, is ‘De hele Westerse wereld een oligarchie geworden waarin geen plaats meer is voor verdraagzaamheid, fatsoen en medemenselijkheid.’ Dat doet denken aan onze tijd. Ook in mijn boek zijn de ingrediënten voor zo’n toekomst te proeven.

De teksten daarvan dateren vooral uit de coronatijd, een periode van controle en conformisme voor collectieve ‘gezondheid’. Een periode die niet op zichzelf staat. Gezondheid, veiligheid en gemak zijn belangrijke basisgeboden in onze tijd, zoals ik in het boek betoog. De nieuwe ideale wereld is ‘duurzaam’, ‘divers’ en digitaal en wordt het liefst bereikt via flink sleutelen aan gevoelens, gedachten en gedragingen.

Veel goeds komt daar niet van. De grote belangstelling voor gedragsbeïnvloeding – niet zelden ingegeven door internationale agenda’s – leidt tot blikvernauwing. Verplichte en vrijwillige technologisering vergemakkelijkt controle en conformisme. Elke dag zijn er maatregelen – van cashlimieten tot censuur en een ‘bloemenban’ – die het risico vergroten dat we menselijke vrijheid cancelen.

Essentiële vragen

Het verschil met Eeuwig Schaak is dat de door technocraten gedroomde wereld in de fictieve wereld van de roman verder geperfectioneerd is. Bij het ontmoeten van nieuwe mensen kun je terugvallen op je match rate om zo teleurstellingen te voorkomen. Eten bestellen doe je via je scherm in huis. ‘Ondermijnende’ dwarsdenkers of ‘complotdenkers’ worden succesvoller in het gareel gehouden door geavanceerde digitale controle gekoppeld aan een strakker systeem van belonen en straffen. Voor de gezondheid zijn er vitality checks en verplichte supplementen. Alleen over het weer valt nog wat te klagen, al past regen, wind en een donker weerdecor goed bij het gemoed van de mensen die nog durven te twijfelen. Alma neemt vaak een lange douche om bij te komen; als het aan onze eigen ‘klimaatfanaten’ ligt is dat juist fictie.

Rode draad door veel toekomstboeken zijn essentiële vragen over onze tijd. Kernvragen van Eeuwig Schaak zijn: Hoe behouden we onze menselijkheid in het tijdperk van technologie? En: Wat is vrijheid in een wereld waar elke actie wordt gemonitord en geanalyseerd? Die vragen worden verbeeld via verschillende perspectieven van drie generaties. In de synopsis wordt dat verwoord als ‘de strijd tussen traditionele waarden en onvermijdelijke technologische vooruitgang’. Toch is vooruitgang niet altijd vooruitgang. Wie in de vrije wil gelooft zal het ook niet als onvermijdelijk zien. Ook al verbaast een van de wereldleiders in het boek zich er vaak over hoe makkelijk het is om met de vrije wil te experimenteren. Met meer verbeeldingskracht in het heden, blijft het bij fijn griezelen bij fictie.

Van historica en journaliste Bina Ayar verscheen in 2023 bij Uitgeverij Blauwburgwal het boek De Maakbare Mens. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Toekomstromans als Eeuwig Schaak lijken geen fictie meer verscheen eerst op Wynia's Week.

De opmars van extreemlinks, activistisch beleid in de cultuursector in het Westen is overduidelijk. Deze drie citaten van respectievelijk het Stedelijk Museum, Tate Modern en Theater Rotterdam zijn slechts drie illustraties van een brede, bijkans uniforme dus, niet erg diverse trend die sinds pakweg 10 tot 15 jaar bestaat.

Dat deze trend zich niet beperkt tot talrijke culturele instellingen en groeperingen maar ook een weg heeft gevonden naar het grote publiek, bleek tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Parijs waar dragqueens ruim baan kregen om ‘Het Laatste Avondmaal’ te bespotten. Kortom, al hetgeen wel met ‘woke’ wordt aangeduid komt steeds meer aan bod in onze musea en andere culturele instellingen. Maar wat betekent dit voor de kunst?

Het Guggenheim

Deze vraag kan op talloze manieren worden benaderd en de verleiding is groot met een veelomvattend betoog op de proppen te komen gebaseerd op hoogstaande principes, aansprekende theorieën, historische ontwikkelingen en talrijke voorbeelden. Ik verkies een praktischer insteek. Ik zal niet verhullen dat hierbij ook een flinke dosis opportunisme een rol speelt. Het is namelijk zo dat ik op 25 september een bezoek bracht aan het vermaarde Guggenheim Museum in New York. De hieronder beschreven impressies en ervaringen van dat bezoek vormen een perfect voorbeeld van wat er met kunst gebeurt als het wordt bepaald en gedomineerd door een eenzijdige en extreme politieke agenda.

Voor ik wat nader inga op de overvloed van politiek-correcte boodschappen in het Guggenheim is het goed te vermelden dat de Thannhauser Collection, met modernistische werken uit de late 19^e en vroege 20^e eeuw van kunstenaars als Van Gogh, Degas, Manet en Picasso, een welkome uitzondering vormde (maar klein in omvang was).

Bij het betreden van het iconische gebouw van Frank Lloyd Wright word je natuurlijk direct getroffen door de wijdse, open en ronde structuur die zo imponerend en herkenbaar is. Bijzonder is dat er met behulp van led-verlichting lopende teksten op de spiraalvormig omhooglopende muren worden geprojecteerd: Light Line van Jenny Holzer.  

Als zodanig een originele aanpak die als vernieuwende kunstvorm kan worden aangemerkt. Maar de teksten, die elkaar in een continue stroom snel opvolgen en redelijk snel naar boven cirkelen en dan verdwijnen, zijn dermate uiteenlopend van inhoud en toon dat het onmogelijk is zich een beeld van bedoeling of boodschap te vormen. Het zijn random-teksten die te snel voorbijgaan en te snel worden opgevolgd door weer nieuwe teksten om goed te kunnen worden opgenomen en geïnterpreteerd.

Een negatieve lading

Op de website van het Guggenheim zijn een aantal voorbeelden van deze teksten te vinden, zoals:

• MUCH WAS DECIDED BEFORE YOU WERE BORN
• MOST PEOPLE ARE NOT FIT TO RULE THEMSELVES
• YOU ARE THE VICTIM OF THE RULES YOU LIVE BY
• ABUSE OF POWER COMES AS NO SURPRISE
• PRIVATE PROPERTY CREATED CRIME
• WORDS TEND TO BE INADEQUATE (Deze mag Wynia’s Week zich aantrekken)

Het hoofdpunt is echter dat de bezoeker onmogelijk meer dan een handvol teksten kan opnemen en memoriseren, dus wat moet je ermee? Het enige dat blijft hangen van deze tekstuele ‘data dump’ is een vaag gevoel dat een pessimistisch mens- en maatschappijbeeld wordt opgedrongen. Veel van deze scrolling texts hebben namelijk een negatieve, gefrustreerde lading met een linkse, maatschappijkritische achtergrond.

Inflammatory Wall

Dit ‘vage gevoel’ werd al snel een in-your-face ervaring bij het aanschouwen van Inflammatory Wall, ook van Jenny Holzer. Het is een verzameling felgekleurde vierkanten die twee grote muren beslaan. Elk vierkant is helemaal gevuld met teksten, en dwars over de vierkanten heen zijn met zwarte verf weer andere grotere teksten gekliederd. Al dit tekstuele geweld laat niets aan duidelijkheid te wensen over. Bijvoorbeeld: STARVE THE
FLESH, EXPOSE THE BONE, LEAVE THE FAMILY, FLEE THE CHURCH, VOMIT THE HEART, FORGET THE DEAD, FORGO AMUSEMENT, DENY NATURE, REJECT
ACQUAINTANCES, FORGET TRUTHS, SCORN JOY, SCORN
LIBERTY, SCORN HOPE, ENZOVOORT (Jenny houdt van HOOFDLETTERS). Wie nog mocht twijfelen aan de boodschap kan op de website lezen: these texts continue to highlight the necessity of social change, the potential for manipulation of the public, and the conditions that attend revolution and fascism.

Het grootste deel van de rest van de expositie werd gekenmerkt door een overdaad aan min of meer vergelijkbaar politiek-extreemlinks, activistisch en woke-werk aan de muren. Daar moet terzijde aan worden toegevoegd dat nogal wat muren en ruimtes leeg waren gelaten zodat je geregeld verloren rondliep. Noties van efficiency en het zo goed mogelijk benutten van expositieruimtes passen kennelijk niet in dit maatschappijkritisch universum. (Waarschijnlijk neigt dat te veel naar het kapitalistische ‘waar voor je geld bieden’).

Trump

Grappig was een werk waarop geopenbaarde overheidsdocumenten te zien waren waarvan het overgrote deel van de tekst was zwart gemaakt. Wellicht een bijdrage van premier Schoof? Ook de pacifistische insteek kwam aan bod met bijvoorbeeld een gedeclassificeerde legerkaart van Irak met termen als Exploit, Suppress en Seize oil.

En uiteraard mocht Trump – die grote boeman – niet ontbreken.  Het kunstwerk bestaat uit een groot aantal kleine metalen tegeltjes met variërende vormen, met daarin quotes van Trump gegraveerd, inclusief het aantal likes, comments en retweets op sociale media. Van rechts naar links bekeken hangen de tegeltjes eerst dicht bij maar los van elkaar aan de muur, waarbij ze naar beneden afbuigen om uiteindelijk uit te monden in een groot aantal door en op elkaar liggende tegeltjes op de vloer.

Het idee is duidelijk (en eigenlijk best wel origineel uitgevoerd): de uitspraken van Trump zijn steeds verwerpelijker en verdienen het om vertrapt en bespuugd te worden. Het doet enigszins denken aan opgefokte, woedende moslims die vlaggen van Israël, de VS en soms zelfs Nederland verbranden en vertrappen. Je kunt het ook zien als een soort artistieke Capitool-bestorming……

Hoe dan ook, in plaats van kunst presenteert het Guggenheim hoofdzakelijk onvervalst extreemlinks, woke activisme verkleed als kunst. Maar, zoals de Amerikaanse komiek, acteur en politiek commentator Will Rogers lang geleden opmerkte, ‘When you ain’t nothing else, you can claim to be an artist – and nobody can prove you ain’t’.

Navolging is waarschijnlijk

De vraag dringt zich op wat dit betekent voor kunst in het Westen in het algemeen. Het Guggenheim is ongetwijfeld een van de meest beroemde musea en zou zeer wel een voorbeeld kunnen zijn dat nog meer navolging krijgt. Dit wordt nog versterkt door het feit dat het Amerikaans is, aangezien de Amerikaanse cultuur in de meest ruime betekenis van het woord wereldwijd enorm invloedrijk is. Hoeveel van wat wij hier omarmen is niet uit Amerika overgewaaid? Het land van Black Lives Matter, culture wars, Critical Race Theory, cancel culture, en giftige politieke polarisatie is een rijke voedingsbodem voor kunst als extreemlinks politiek statement. Zo beschouwd staat ons nog het nodige te wachten. Je wordt er niet vrolijk van.

Ton Appels is econoom, publicist en auteur van het boek ‘Pleidooi voor het Kapitalisme’. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Bent u al donateur? Hartelijk dank! 

Het bericht Kunst als extreemlinks politiek statement. Daar zijn we nog niet vanaf. verscheen eerst op Wynia's Week.

Zelfontplooiing in plaats van verheffing

De centrale gedachte van het boek is het ontstaan van een nieuwe standenstaat die vergelijkbaar is met de oude standenstaat van voor de Franse Revolutie. Een van de oorzaken daarvan is het onderwijs waar de zelfontplooiing van Maria Montessori het heeft gewonnen van de verheffing van Theo Thijssen. Terwijl het in onze jeugd nog mogelijk, zelfs vrij gemakkelijk was, om via het onderwijs verticaal te stijgen, is dat tegenwoordig veel moeilijker geworden.

Wie niet van huis uit veel kennis en cultuur meekrijgt, zal zijn achterstand op school niet gauw inhalen. In plaats van taal, rekenen, aardrijkskunde en geschiedenis wordt er tegenwoordig voornamelijk gefröbeld. Zodoende kan een derde van de afgestudeerde scholieren niet meer lezen en rekenen. 

Zij zijn voorgoed opgesloten in hun kaste. Juist datgene wat ze niet hebben is het toegangskaartje tot de macht geworden: kennis en bekwaamheid. Regelmatig krijgen ze te horen dat hun opvattingen onjuist zijn, want in strijd met de wetenschap, en slecht, want in strijd met de mensenrechten. Ze worden op de kop gezeten door een nieuwe aristocratie die er trots op is geen ideologie te hebben, maar wel de waarheid in pacht.

En die waarheid houdt in dat we door de klimaatverandering aan de rand van de afgrond staan, dat de natuur op sterven na dood is, dat we ons land zo snel mogelijk moeten opheffen om op te gaan in een groter geheel en dat we daar het beste een voorschot op kunnen nemen door iedereen die dat wil hier toe te laten.

Waarom nog stemmen?

De nieuwe aristocraten zullen ontkennen dat deze waarheid óók een ideologische waarheid is, een van de vele opvattingen die net als alle andere wordt bepaald door subjectieve gevoelens en voorkeuren. Nee, volgens hen is deze waarheid de zuiver wetenschappelijke waarheid. Elke discussie wordt beslecht met de dooddoener dat maar liefst 97% van alle wetenschappers dit ook vindt.

Het hoeft niet te verbazen dat de democratie het in zo’n klimaat zwaar te verduren heeft. Waarom nog waarde hechten aan een stembusuitslag als de wetenschap, zoals die wordt uitgedragen door media, rechters en ambtenaren het toch het beste weet? Waarom nog stemmen als alles al is beklonken in de EU en internationale verdragen?

Terug naar de Middeleeuwen

De nieuwe standenstaat denkt net als de oude in groepen. Zoals Sommer schrijft: ‘Niet belangrijk is meer wát er wordt gezegd, maar wíe het zegt.’ Iemand die qua geslacht, seksuele voorkeur, ras of etniciteit behoort tot een groep die ‘eeuwenlang onderdrukt is’, heeft altijd gelijk. In Sommers woorden: ‘De standenstaat is terug, niet langer gekleed in livrei of slobkousen maar in spijkerbroek en op sportschoenen. En het was geen genoegen.’

Verzet is geboden

Dit groepsdenken betekent een terugkeer naar de Middeleeuwen. Ik denk dat we de plicht hebben ons ertegen te verzettten, omdat het in strijd is met de kernwaarde van de westerse cultuur, namelijk dat elk individu een intrinsieke waarde heeft, een waarde die juist níet afhankelijk is van collectieve kenmerken als etniciteit, sekse en seksuele voorkeur.

Door dit geweldige boek te lezen kunnen wij ons wapenen tegen het nieuwe primitivisme. Lees De nieuwe standenstaat om te kunnen zeggen: ‘Weg met de nieuwe standenstaat!’

Dit is de licht bewerkte tekst die Chris Rutenfrans op 16 oktober uitsprak bij het in ontvangst nemen van het eerste exemplaar van De nieuwe standenstaat van Martin Sommer.

Chris Rutenfrans is eindredacteur van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Weg met de nieuwe standenstaat!’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Op het moment dat het ‘snoeiharde’ rapport (altijd snoeihard) uitkomt, of het ‘alarmerende’ laatste nieuws over klimaat of milieu (altijd alarmerend), is een nuchtere beoordeling of dit eigenlijk wel belangrijk is, een gepasseerd station. Het is ondenkbaar dat de journalist die er van tevoren op gezet is, na lezing van zo’n rapport bij nader inzien concludeert dat het met een eenkolommertje op pagina 6 wel voldoende gecoverd is.

Momenteel moet er weer flink op de trom geroffeld worden, omdat in november de 29e jaarlijkse VN-klimaatconferentie COP29 gehouden wordt, in een van die onfrisse dictaturen waar de VN zich bijzonder thuisvoelt, Azerbeidjan in dit geval. 

Het klimaatevangelie wordt weer opgedreund

Zo kwam geheel volgens de agendajournalistiek The 2024 state of the climate report op de voorpagina van de Volkskrant terecht, met nog een volle pagina in het binnenwerk er achteraan. Er staat namelijk niks nieuws in dat rapportje (13 pagina’s), en een goed doortimmerd overzicht van de klimaatwetenschap anno 2024 is het ook niet. Het is een pamflet dat voor de zoveelste keer het woke klimaatevangelie opdreunt.

Ter illustratie de eerste vier zinnen: ‘We staan aan de rand van een onomkeerbare klimaatramp. Dit is zonder enige twijfel een mondiale noodtoestand. Een groot deel van het weefsel van het leven op Aarde is in gevaar. We stappen een kritieke en onvoorspelbare nieuwe fase van de klimaatcrisis in.’

Nuchtere vertaling: ‘De opwarming van het klimaat zet zich ook in 2024 voort zoals voorspeld, en dat zal nog wel even zo doorgaan.’

Wetenschappelijke artikelen hebben altijd een bronnenlijst op het eind, om de uitspraken in zo’n artikel met eerdere wetenschap te onderbouwen. Om het niveau van dit pamfletje aan te geven: voor de bewering dat ‘de drie heetste dagen ooit’ optraden in juli 2024, verwijzen ze naar een persbericht van VN-baas António Guterres waarin deze rept van ‘hittegolven over de hele wereld met temperaturen tot 50 graden Celsius. Dat is halverwege kokend (halfway to boiling).’

De soms vileine fysicus Wolfgang Pauli zei, als hem een buitengewoon stupide opmerking ter ore kwam, dat die not even wrong was, niet eensfout. ‘Halverwege kokend’ is er ook zo een.

De belangrijkste boodschap van deze Staat van het Klimaat is dat we momenteel een nieuw tijdperk betreden van onvoorspelbare, volkomen uit de hand lopende klimaatverandering, met een grote kans op de totale ineenstorting van de menselijke maatschappij op aarde. Wat is daarvoor hun onderbouwing? Onderstaande grafiek, die de groei van het aantal artikelen over zo’n totale ineenstorting laat zien: 

De soms vileine fysicus Wolfgang Pauli… oké, laat maar. Overigens is met dit pamfletje het aantal artikelen dat de maatschappelijke ineenstorting door klimaatverandering aankondigt weer met één toegenomen, dus volgens deze logica is die nu nog wat plausibeler geworden.

Obligaat quootje

Ook agendajournalistiek kan niet zonder het obligate quootje van een nominaal onafhankelijke wetenschapper, dus wordt in de Volkskrant Marleen de Ruiter, klimaatrisico-onderzoeker van de VU geciteerd. Haar inzicht wordt groot uitgelicht in het artikel: ‘Afgelopen jaar zagen we een enorme toename in weersextremen. Die uitschieters worden bovendien extremer.’

Onderbouwing voor haar stelling ontbreekt. Dat wordt ook lastig, want er is wel onderbouwing voor het tegendeel. Toevallig kwam afgelopen week een stuk degelijke wetenschap uit over hittegolven (The pace of change of summertime temperature extremes), met een ondubbelzinnig resultaat. De onderzoekers concluderen: ’We laten hier zien, dat zowel in de waarnemingen als de historische modelreconstructies van het klimaat, de heetste zomerdagen in dezelfde mate zijn opgewarmd als de mediaan [een doorsnee zomerdag – AJ]; mondiaal, op elk halfrond afzonderlijk, en in de tropen, van 1959 tot 2023.’

Dus als vroeger in regio X de ergste hittegolf in een jaar een piektemperatuur van 40 graden bereikte, en het klimaat is sindsdien met 1,2 graden opgewarmd, dan komt nu in regio X eens per jaar een hittegolf met piektemperatuur van 41,2 graden voor. Dus niet vijf keer per jaar een hittegolf van 45 graden, of elk jaar een hittegolf van 50 graden, of soortgelijke paniekzaaierij. Deze conclusie is niet gebaseerd op anekdotische waarneming door één klimaatrisico-onderzoeker, maar door alle beschikbare zomertemperatuurmetingen van over de hele wereld statistisch te verwerken.  

Geldt dit alleen voor hittegolven? Nee. Wat is er extremer dan een orkaan? Dus als door klimaatverandering de extremen extreem extremer worden, dan zou dat zeker voor orkanen moeten gelden, toch? Nou, nee. In sommige regio’s zijn geen duidelijke trends, maar Atlantische orkanen zijn de afgelopen decennia in kracht en aantal afgenomen.  

Een kritische bespreking van alle losse flodders in deze Staat van het Klimaat zou langer worden dan het pamflet zelf. Maar laten we deze publicatie eens over dezelfde kam scheren als ‘klimaatsceptische’ publicaties. Een punt van kritiek is dan altijd dat ze veelal niet peer-reviewed zijn. Deze Staat van het Klimaat is gepubliceerd in het tweederangs tijdschrift Bioscience. De redactie ontving het op 4 augustus 2024, en het werd goedgekeurd voor publicatie op 13 augustus. In iets meer dan een week kun je geen peer-review laten doen.

Bij klimaatsceptische publicaties wordt ook altijd een enorm punt gemaakt van ‘wie betaalt jou’? Goede vraag: wie betaalt deze ‘handelaren in paniek’? Een van hen is nota bene Naomi Oreskes, die de bestseller Merchants of Doubt schreef, over door het bedrijfsleven betaalde klimaatontkenners. Wel, deze auteurs worden betaald door Roger Worthington, een advocaat die schatrijk geworden is met asbestprocessen voeren in de VS. Daarmee heeft hij naar verluidt 2,5 miljard dollar binnengehaald.

‘Deskundigen’ zijn te koop

Een ruime schadevergoeding voor echte slachtoffers, dat is mooi, maar de letselschade-industrie in de VS stinkt een uur in de wind. ‘Deskundigen’ zijn voor elk standpunt te koop en lekenjuries kennen, niet gehinderd door feitenkennis, astronomische schadevergoedingen toe aan klagers.

Wat er zelden bijgezegd wordt, is dat hun advocaten een aanzienlijk deel van zo’n schadevergoeding inpikken. What could possibly go wrong? Maar het maakt vast niets uit door wie je betaald wordt als je woke-gecertificeerd bent.

Een travestie van echte wetenschap

Journalisten en klimaatverontrusten schijnen het ook indrukwekkend te vinden, dat deze Staat van het Klimaat door 15.000 wetenschappers ondertekend is (waaronder door Marleen de Ruiter). Dat alleen al geeft aan, dat dit geen wetenschappelijk onderzoek is, maar een pamflet. Als je naam onder een wetenschappelijk artikel staat, impliceert dit, dat je er inhoudelijk iets aan bijgedragen hebt.

Daar is in dit geval uiteraard geen sprake van. Zo’n stuk wordt als deugspam naar talloze academische instellingen gemaild. Vele duizenden wetenschappers krijgen dat via hun werkgever in hun inbox. Misschien kijken sommigen even waar het vandaan komt, zien bij de auteurs Michael Mann en Naomi Oreskes staan, en dan wordt dat massaal, deugblind en by default, ondertekend. Want op menig instituut heb je aan de koffietafel pas echt wat uit te leggen als je niet tekent.

Zo wordt consensuswetenschap gefabriceerd, een travestie van echte wetenschap.

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Arnout Jaspers: Alwéér een woke pamflet vermomd als wetenschappelijk klimaatrapport – en iedereen trapt erin verscheen eerst op Wynia's Week.

Gaat het op onze universiteiten nog wel om wetenschapsbeoefening? Het is bijna een retorische vraag geworden. Annemarie van Gaal zette onlangs in haar Telegraaf-column een paar relevante cijfers op een rijtje:

‘Geen enkel ander land in Europa trekt zoveel studenten uit het buitenland aan. Van alle studenten aan de universiteit is op dit moment 75 procent Nederlands en 25 procent internationaal. Voor het komende studiejaar zijn er weer zo’n 20.000 buitenlandse studenten naar ons land gekomen. Volgens het CBS staan er op dit moment maar liefst 123.000 buitenlandse studenten ingeschreven aan de universiteiten en hogescholen, waarvan 29.000 zelfs van buiten de Europese Unie.’

Verdienmodel

Voor onze universiteiten en hogescholen is het een verdienmodel, legde Van Gaal uit. ‘Hoe meer studenten uit het buitenland, hoe hoger hun inkomsten. Zij krijgen van onze overheid een bedrag per student, ongeacht of deze Nederlands is of uit Vietnam of Azerbeidzjan komt. Hoe meer studenten hoe meer geld. Het is zelfs zo lucratief dat universiteiten en hogescholen actief studenten in het buitenland werven.’

Dat buitenlandse studenten graag naar Nederland komen, is geen wonder. Het collegegeld is in ons land relatief laag en behalve recht op een gratis studiebeurs (6000 euro per jaar) bestaat er ook de mogelijkheid om een studielening (met lage rente) aan te vragen. Die moet uiteraard na de studie worden terugbetaald, maar blijkt in de praktijk vaak oninbaar omdat naar het buitenland teruggekeerde debiteuren lastig zijn op te sporen. Het zal de universiteiten uiteraard een rotzorg zijn – zij hebben hun geld al binnen.

Graaien, graaien, graaien: daar lijken de bestuurders in het hoger onderwijs door gebiologeerd. Ondertussen doet het uit Amerika geïmporteerde woke- en diversiteitsvergif zijn vernietigende werk. Openlijk worden op Nederlandse universiteiten de grondslagen van wetenschapsbeoefening in twijfel getrokken en ondermijnd.

Zo stelde het bestuur van de Universiteit van Amsterdam (UvA) in 2017 een Chief Diversity Officer aan, ondersteund door een Chief Diversity Officer Team. Samen zetten zij zich in voor ‘een inclusievere en sociaal rechtvaardigere universiteit waar gelijkwaardigheid, inclusie en diversiteit vanzelfsprekend zijn’. In 2021 presenteerde het Chief Diversity Officer Team een zogenoemde ‘Decolonization Toolkit’. Het betrof een virtuele gereedschapskist ‘vol met tips en materiaal om jezelf of de universiteit te dekoloniseren’.

Onder ‘dekoloniseren’, zo legden twee teamleden uit op de UvA-nieuwssite Folia.nl, dienen we te verstaan ‘het zichtbaar maken en bevorderen van perspectieven en referentiekaders naast westerse rationaliteit. Daarbij geldt die niet langer als het enige en superieure kader, of manier van analyse en denken.’

Rationaliteit is verdacht

Rationaliteit is aan de grootste universiteit van Nederland dus een ‘westers’ en derhalve verdacht begrip dat niet langer leidend mag zijn. Zo wordt het fundament weggeslagen onder elke vorm van wetenschapsbeoefening en houdt de UvA de facto op een universiteit te zijn.

Een kabinet dat lef heeft maakt korte metten met de malle hausse aan buitenlandse studenten en stopt daarna meteen de financiering van wetenschappelijke instellingen die – zie de UvA – kennelijk geen wetenschappelijke intenties meer hebben. Dan kan op ons hoger onderwijs heel veel méér worden bezuinigd dan de zeer magere 1 miljard euro waarvan sprake is in de Miljoenennota.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: Op woke-universiteiten en nepwetenschappers kan veel meer worden bezuinigd dan Schoof van plan is verscheen eerst op Wynia's Week.

U vindt dat ik overdrijf? Zo’n vaart zal het heus niet lopen met woke? U heeft hopelijk gelijk, maar veel vertrouwen heb ik daar niet in. Neem nu het vakblad Science. Ooit was een publicatie in Science de gouden standaard voor wetenschappelijk toponderzoek. Maar onder de huidige hoofdredacteur, H. Holden Thorpe, zijn andere zaken dan wetenschappelijke kwaliteit ook heel belangrijk.  

Twee scheuten desinformatie

Eind augustus liet hij twee transgenderactivisten het hoofdredactioneel commentaar schrijven. Dat begon zo: ‘Vanaf het moment dat de Cass Review gepubliceerd werd in april – een evaluatie door de National Health Service in Groot-Brittannië die heeft geleid tot een verbod op gezondheidszorg voor transgender jongeren – is er kritiek geweest op de beoordeling en de aanbevelingen, en zorgen over hoe het als breekijzer zou kunnen worden gebruikt om de publieke gezondheidszorg ook breder afbreuk te doen.’

Dit zijn al twee scheuten desinformatie in de eerste zin. De Cass Review pleit niet voor ‘een verbod op gezondheidszorg voor transgender jongeren’, het pleit voor veel voorzichtiger zijn met het verstrekken van puberteitsblokkers aan kinderen. Dit hoofdredactioneel commentaar doet alsof puberteitsblokkers voorschrijven aan 12-jarigen de enig denkbare vorm van zorg is voor kinderen met subjectief ervaren ongemak over het lichaam waarin ze geboren zijn. Ook het idee, dat terughoudender zijn met puberteitsblokkers een wegbereider is voor allerlei andere aantastingen van de publieke gezondheidszorg is uit de genderfluïde duim gezogen.

Het commentaar komt voorts met een aanbeveling die tekenend is voor een breder probleem in de wetenschap: ‘De stem van de transgender gemeenschap moet leidend zijn voor transgender research prioriteiten en de opzet van studies, recrutering (van proefpersonen, aj), interventie, evaluatie en verspreiding van informatie.’ Vrij vertaald naar de praktijk: Hilary Cass is een cis-gender vrouw, dus die moet haar mond houden over de transgender zorg. 

We zien dat in Nederland bij longcovid onderzoek: clubs die deze patiënten zeggen te vertegenwoordigen, eisen op hoge toon inspraak in welk onderzoek er moet worden gedaan en op welke manier. Het onderzoek naar het chronisch vermoeidheidssyndroom ME/CVS heeft daarvoor het precedent geschapen: zelfverklaarde ME/CVS-patiënten kregen zitting in de wetenschappelijke begeleidingscommissie, en die dwongen af dat alleen somatisch onderzoek gedaan mocht worden, dus geen onderzoek dat zou kunnen opleveren dat ME/CVS mede of vooral ‘tussen de oren’ zit.

‘Niet-reductionistisch’

Afgelopen week schreef Holden Thorpe zelf het hoofredactioneel commentaar, weliswaar over iets anders, dat de prognose voor Science er bepaald niet gunstiger op maakt. Met leedwezen constateert hij dat NASEM (de Amerikaane academie voor wetenschap, techniek en geneeskunde), onlangs een twee miljoen dollar kostende studie voortijdig beëindigde, die moest onderzoeken hoe de Inheemse en Westerse bestudering van de natuur het beste gecombineerd konden worden. De reden: de inheemse wijzen vonden dat de wetenschap niet voldoende respect toonde voor hun ‘niet-reductionistische’ kijk op de natuur.

Holden Thorpe staat alvast aan hun kant: ‘Tenzij de wetenschap zich tegen dit ongemak aan vlijt, zullen we nooit de mogelijkheden ontsluiten van deze combinatie, die sommige van de lastigste maatschappelijke problemen kan helpen aanpakken.’ Een voorbeeld van welk probleem die combinatie met inheemse wijsheid zou kunnen oplossen geeft hij niet.

Slaafse onderwerping

Niettemin wint onderzoek dat zegt zich te laven aan inheemse wijsheid wel prijzen. Holden Thorpe mocht onlangs een prijs uitreiken voor onderzoek dat aantoonde dat paarden eerder in Noord-Amerika voorkwamen dan tot dan toe was gedacht. Dat resultaat zou niet mogelijk zijn geweest zonder de intensieve samenwerking met leden van de Lakota indianenstam, hoewel onduidelijk blijft wat hun bijdrage was, en wat daar ‘Lakota’ aan was.

Veel erger is de slaafse onderwerping die Holden Thorpe etaleert als hij een van die Lakota wetenschappers, Yvette Running Horse Colin, wil interviewen voor zijn hoofdredactioneel commentaar. De vragen moesten eerst worden goedgekeurd door leiders van de Lakota stam en Running Horse Colin mocht zijn commentaar vooraf inzien en herschrijven.

Censuur

Dus Holden Thorpe accepteert van deze inheemse wijzen iets wat hij van geen enkele partij uit het wetenschappelijke of politieke establishment zou accepteren: censuur. Want stel je voor dat hij iets zou opschrijven wat niet voldoende inclusief is, of de superieur sensitieve sentimenten van deze Rennende Paarden kwetst. 

De gemene deler van al deze voorbeelden is het claimen van een particuliere waarheid door een belangengroep. Objectieve waarheid, of tenminste een kern van waarheid waar ieder redelijk mens zich aan moet committeren, bestaat niet. Wetenschap is ook maar een particuliere waarheid, die van het establishment. Of van het patriarchaat, als het onderwerp iets met gender te maken heeft.

Het kan altijd nóg gekker: in Nieuw-Zeeland is Mātauranga Māori, de inheemse wijsheid van de Maori’s, officieel gelijkwaardig verklaard aan de moderne wetenschap. Mātauranga Māori is dus niet iets wat eventueel het bestuderen waard is om de cultuur van de oorspronkelijke bewoners van Nieuw-Zeeland beter te begrijpen; het is een eigenstandige waarheid met dezelfde status als de resultaten van wetenschappelijk onderzoek. Niet alleen dat, maar deze wijsheid heeft een beschermde status. Die mag alleen door Maori’s worden beheerd en uitgeoefend, dus toetsing met westerse wetenschappelijke onderzoeksmethoden is taboe. 

Dit is geen vrijblijvend goedmakertje voor koloniaal onrecht aan de afstammelingen van de Maori’s (destijds een extreem gewelddadige cultuur, trouwens). Er worden nu met overheidsgeld projecten op het gebied van natuurbescherming uitgevoerd die gebaseerd zijn op de Mātauranga Māori. Hier zien we dan eindelijk concrete voorbeelden van wat inheemse wijsheid vermag: in Nieuw-Zeeland worden ingeblikte walvisgeluiden afgespeeld in bossen waar het slecht mee gaat. Want de walvissen in de zee hebben een mythische band met die bomen, dus van die geluiden gaat een helende werking uit. Ik leg het hier vast niet helemaal correct uit, dus vraag het vooral na bij een raszuivere Maori, de enigen die deze wijsheid echt bezitten.

NWO wil selecteren op kleur en etnische herkomst

De wetenschap, verreweg het meest waardevolle wat de mensheid tot nu toe gepresteerd heeft, is van origine wit en westers, maar is allang niet meer aan een cultuur of volk gebonden. Het is een erfgoed van de hele mensheid, waaraan bijna alle landen op de wereld bijdragen, en ze plukken er allemaal de vruchten van. Elke Maori of Lakota of Eskimo of Hollandse boerenpummel kan bijdragen aan de wetenschap, door te studeren, onderzoek te doen en de resultaten te publiceren. En vervolgens kan elke Berber, Yanomami, Hottentot of non-binaire metroseksueel die resultaten bekritiseren, zelf onderzoek doen en met betere resultaten komen. En weet u wat ook mooi is: het maakt helemaal niets uit tot welk van de bovengenoemde categorieën je behoort. Inheemse wijsheid bestaat niet, er bestaat alleen wijsheid.

Maar het ziet er naar uit dat we NWO, de grootste uitdeler van onderzoeksgeld in Nederland, een herinnering moeten sturen van die blijde boodschap. Want de bureaucraten van NWO willen nu onderzoekers gaan selecteren op huidskleur en etnische herkomst, omdat de Nederlandse wetenschap minder wit moet worden. De baas van NWO is Marcel Levi. Hoe heeft deze nuchtere no nonsense-man dit kunnen laten passeren?         

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Wynia’s Week is vijf jaar jong! En gaat door met nog meer afleveringen van ons internetmagazine en vele tientallen video’s en podcasts. Dat alles wordt mogelijk gemaakt door de duizenden donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Verbijsterend: wetenschap onderwerpt zich slaafs aan inheemse wijsheden verscheen eerst op Wynia's Week.

En dan het slechte nieuws: de Nationale Opera geeft geen restitutie voor al betaalde toegangskaarten voor de resterende opvoeringen van Fidelio.

200 euro subsidie per stoel

Vandaag verder over de Nationale Opera. Sophie de Lint zwaait daar een zwaar gesubsidieerde scepter. Mevrouw De Lint is ook schrijfster. Lale Gül schrijft een stuk beter, maar die heeft er haar beroep van gemaakt. Lale Gül kan ook krachtiger en zuiverder zelf denken en doet hevig haar best om niet achter ondoordachte modes aan te lopen.

Daar schiet mevrouw De Lint tekort. En dat is ernstig want voor iedere avond in de grote zaal van de opera is ongeveer 200 euro subsidie extra nodig op elk van de 1600 stoelen bovenop wat de bezoekers betalen – ook als die stoel onbezet bljft. Misschien zou Lale Gül haar wel in een boze bui een eencellige noemen – de voorkeursterm in haar rijke repertoire voor Nederlanders die niet genoeg zelf nadenken. Ja, die Turken kunnen zich mooi krachtig uitdrukken. Ik herinner me nog mijn vriend uit Istanboel,  professor Murat, in een vergadering aan onze universiteit in Bahrain: ‘Mijnheer, als ik u een kakkerlak noem zou dat een belediging zijn voor de kakkerlakken.’

We weten heel veel over het denken van  mevrouw De Lint, want een groot afgedrukte foto plus twee pagina’s tekst prijken sinds haar komst in iedere uitgave van het Vriendenblad van de Opera en in alle brochures. Ik zou niet denken dat die formule met de directeur groot vooraan de beste verkoop-formule is voor de Opera – een niet zo goed teken is dat kleine en grote giften aan de opera de laatste twee jaar met dertig procent zijn afgenomen.

Zelf heb ik ervaring als bestuurslid bij het Nederlands Dans Theater, het Rotterdams Philharmonisch Orkest en het Holland Festival. Nooit stond de directeur op de eerste plaats in de reclame. Carel Birnie was medeoprichter van het NDT en werd algemeen bewonderd, maar we zagen mooie foto’s van choreograaf Jiri Kilian en zijn dansers in de brochure. Bij het Holland Festival zorgde de directeur voor de programmering, maar ik herinner me niet dat hij in de verkoop zichzelf naar voren schoof. In Rotterdam was James Conlon toen de chef-dirigent en zijn portret stond natuurlijk in de seizoensbrochure, niet die van directeur Hans van Beers. Nergens was er een directeur die zo veel pagina’s publiciteit voor zichzelf claimde.

Verbod voor witte tenors om Otello te spelen

Bij de Opera spant de nieuwe brochure de kroon. Een paginagrote nieuwe foto van mevrouw De Lint en nu zelfs drie pagina’s over haar ideeën. Hier zijn er twee, en deze bezoeker is er niet blij mee. De unaniem afgekraakte Fidelio was – hopen we – een eenmalige miskleun, maar haar ideologie blijft gevaarlijk voor komende seizoenen.

Eén: haar eerste grote solo beslissing was om een al geboekte nieuwe opvoering van Verdi’s Otello te cancelen vanwege ‘het voortschrijdend inzicht dat een volledig wit team, óók de vertolker van Otello, problematisch is. Dit voelde niet meer goed met de huidige veranderingen in onze maatschappij… Otello in een hedendaagse vorm kan alleen maar in een team van kleur.’ Andere operahuizen stoppen tegenwoordig wél met de oude gewoonte om Otello als een Zwarte Piet blackface te geven, maar ik geloof dat alleen mevrouw De Lint de rol voor witte tenors compleet wil verbieden. Een witte tenor kan dus volgens haar niet de rol spelen van een generaal uit Noord-Afrika die jaloers wordt op zijn vrouw (jaloezie is bij Verdi het hoofdthema en racisme speelt een heel geringe rol, minder nog dan bij Shakespeare). Zie bij voorbeeld dit artikel.

Giftige ideologie

Gelukkig werkt mevrouw De Lint niet als directeur van het Concertgebouw. Dan had ze met dezelfde redenering Debussy’s Iberia moeten verbieden, omdat de componist nooit in Spanje heeft gereisd. En de meesterlijke roman Nostromo van Joseph Conrad, een prachtig boek over Latijns-Amerika, was bij haar ook gecanceld, omdat de schrijver nooit meer heeft gezien van dat continent dan een of twee dagen vanaf zijn schip, dobberend buitengaats voor de kust van Venezuela. Een giftige ideologie om dan zo’n boek te verbieden.

Twee: ‘Ik wil onze kunstvorm openbreken…we zijn nog steeds heel ver verwijderd van een publiek dat representatief is voor de bevolking. Daar werken we aan, het is topprioriteit.’ Mogen mensen niet verschillende smaken en voorkeuren hebben? De provinciestad waar ik woon is al heel lang erg goed in waterpolo. Moet het dan een topprioriteit zijn om team en toeschouwers representatief te maken voor de hele bevolking van Nederland?

In de sport zijn zulke ideeën terecht nooit aangeslagen. Wedstrijden winnen en supporters enthousiast houden zijn de prioriteiten voor het management, niet of team en toeschouwers wel de ‘correcte’ percentages van allerlei etnische groepen in de totale bevolking weerspiegelen. Ik houd van opera en muziek, maar weet niets van waterpolo; andersom is ook prima.

Als mevrouw De Lint had gezegd dat ze het makkelijker wil maken voor jonge mensen om eens van een opera te genieten – helemaal mee eens. Als Vredenburg in Utrecht een formule vindt om meer publiek te trekken voor klassieke muziek – prachtig. Maar om als doel te stellen dat het publiek representatief moet zijn voor de hele bevolking is toch onzin. Laat het nieuwe kabinet snel muziek en sport weer goed terug brengen in het basisonderwijs, daarmee maken ze alle kinderen rijker.

Foute blik op kunst

Tot slot: mevrouw De Lint heeft ervaring in het vak, maar kennelijk niet in de marketing. Dan zou ze nooit haar eigen foto’s en haar eigen bespiegelingen zo prominent voorin alle publicaties plaatsen. Niettemin heb ik ook dit jaar succesvolle producties gezien; Innocence was indrukwekkend, en Trittico prachtig geregisseerd en gezongen. Maar het schrappen van Otello, omdat de regisseur en de tenor wit zijn, verraadt een foute blik op kunst en kunstenaars.

En piekeren dat het publiek nog niet representatief is voor de totale bevolking is gevaarlijk. Straks gaat mevrouw De Lint na een al opgevoerde nieuwe opera over Shell ook nog een opera betalen over stikstof om nog wat meer klimaatactivisten in het operahuis te krijgen.

Ze doet me denken aan die anekdote over de Mona Lisa: ‘Ja, een mooi schilderij, maar Leonardo da Vinci had toch wel een hoekje kunnen inruimen voor de kindersterfte in Florence. Dat was toch het belangrijkste probleem van zijn tijd.’  

Volgende week de heldere denkwereld van Lale Gül.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.   

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER . Hartelijk dank!

Het bericht Sophie de Lint van de Nationale Opera geeft blijk van een giftige ideologie inzake kunst verscheen eerst op Wynia's Week.

Daarmee bedoelen ze niet wat er in je paspoort staat, maar tot welke groep, subgroep of sekte je je bekent, net zoals dat vroeger ging met de onafzienbare reeks varianten van het protestants-christelijke gedachtegoed.

Kleurvlakjes

Modern, inclusief denken is daarmee de ultieme vorm van hokjesgeest, zoals het immer uitdijende scala van ‘lettermensen’ laat zien. Net als trouwens de steeds drukker bevolkte regenboogvlag, die ooit solidariteit uitstraalde tussen mensen van uiteenlopend seksueel slag, maar nu een slagveld is waarop telkens weer nieuwe zich achtergesteld voelende minderheden hun eigen identitaire en exclusieve kleurvlakje opeisen.

Naast de klassieke raciale en op seksuele voorkeuren gebaseerde minderheden roeren zich inmiddels ook groepen die zich niet kunnen of willen vinden in de aloude indeling van de mensheid in twee geslachten. Sommigen voelen zich ‘eigenlijk’ lid van de andere sekse – zij wonen voor hun gevoel in een verkeerd lichaam, zijn in zekere zin vreemden voor zichzelf. Die toestand heet genderdysforie, en er kan met psychotherapie of door medisch ingrijpen tegenwoordig wat aan gedaan worden.

Beide behandelvormen hebben evenwel nadelen. Lang niet altijd kan een psychotherapeut iemand voldoende afhelpen van zijn of haar gevoel niet helemaal te kloppen. Anderzijds kan het lichaam door medisch ingrijpen wel tot op zekere hoogte gedwongen worden de gewenste sekse te weerspiegelen, maar is het resultaat niet stabiel: de patiënt moet levenslang hormonen blijven slikken en dergelijke. Voor wie alsnog spijt krijgt, ziet het er slecht uit. De lichamelijke ingrepen in het uiterlijk zijn merendeels onherstelbaar, dat is waarom er grote bezwaren leven tegen medisch ingrijpen bij minderjarigen.

Doorgaans willen deze mensen niets liever dan een gewone meneer of mevrouw worden, zonder innerlijke disharmonie en zonder op te vallen. Maar om hen heen danst inmiddels een bont en luidruchtig gezelschap van mensen die een of andere vorm van onvrede met hun fysieke geslacht ervaren en dat als een bijzondere, soms zelfs artistieke kwaliteit beschouwen. Iets om te vieren en uit te dragen.

‘Trans’ en ‘cis’

Uit die kringen komt ook de bedillerige wens om door anderen met zelfgekozen persoonlijke voornaamwoorden te worden aangeduid, die inmiddels door sommigen in vooral de academische gemeenschap wordt overgenomen. Zij adverteren hun pronouns naar believen als ‘hij’/‘hem’, ‘zij’/‘haar’ of bijvoorbeeld het potsierlijke ‘hen’.

Het is diezelfde groep die tegenover de aanduiding ‘transgender’ de verzonnen term ‘cisgender’ probeert ingang te doen vinden als aanduiding voor de overgrote meerderheid van de mensheid voor wie het biologisch geslacht een probleemloos gegeven is. Dat ‘cis’ is naar analogie van het ‘trans’ van transgender aan het Latijn ontleend. ‘Trans’ betekent daarin ‘voorbij (een grens)’ of ‘aan de overkant van’, terwijl ‘cis’ wil zeggen ’aan deze kant van’.

Maakbaarheidsgeloof en fatalisme

Zo was vanuit Rome bezien het huidige Frankrijk ten noorden van de Franse Alpen Gallia transalpina, en de Cote d’Azur Gallia cisalpina. Die terminologische truc suggereert een niet bestaand evenwicht. Het gaat niet om twee groepen van vergelijkbare omvang en gewicht waarbij een mens zich min of meer naar wens kan aansluiten. Transgenders zijn doodgewone mensen met een heel uitzonderlijk probleem; een probleem dat het gros van de mensheid niet kent en zelfs niet kan navoelen. En een deel van hen zoekt soelaas in identiteitsdenken.

Zoals iedere vorm van identiteitspolitiek wringt ook het denken in termen van genderidentiteit aan alle kanten. Het is een innerlijk tegenstrijdige mengeling van maakbaarheidsgeloof en fatalisme. Aan de ene kant is er het fatalistische dogma dat je ware genderidentiteit zich niets aantrekt van het lichaam waarin je woont – geest en lichaam zijn zo streng gescheiden als Descartes alleen in zijn stoutste dromen had durven denken. Tegelijkertijd is er de heilige overtuiging dat je door travestie, therapie en desnoods chirurgie je lichaam kunt laten samenvallen met je geestelijke genderidentiteit.

Om te ontkomen aan het storende feit dat geest en lichaam op dit vlak bij zowel hetero- als homo- en biseksuelen bijna altijd keurig harmoniëren, moest ook nog een heel scala van tientallen, soms zelfs honderden vermeende gendervarianten worden opgetuigd. Alleen zo kon ieder spoortje van onalledaagse seksuele voorkeur – want daar gaat het feitelijk over, niet over neutrale persoonskenmerken – bij het transkamp worden ingelijfd.

Al die nauw-waarneembaar verschillende oriëntaties moeten uiteraard erkenning en bevestiging vinden, anders heb je er nog niks aan. Dat is waar onder meer die zelfgekozen persoonlijke voornaamwoorden voor dienen. Maar daar verzet het menselijk taalvermogen zich tegen.

Een groot misverstand

Zelf met afwijkende voornaamwoorden over anderen praten is al razend lastig. Probeer maar eens om je eigen zus niet als ‘zij’ aan te duiden, maar als ‘die daar’. Alleen bij echte haat hou je dat langer dan een paar keer vol. Anderen verplichten om op ongebruikelijke manieren naar jou te verwijzen gaat echt te ver, zelfs als ze het spel graag willen meespelen. Zoiets went nooit. Dat sommigen dat niet inzien, komt door een groot misverstand dat moderne taalkundigen in het leven geroepen hebben en helaas in stand helpen houden.

Taal, zeggen zij, is niet normatief. Wat goed Nederlands is, staat niet in graniet gebeiteld, het is slechts de optelsom van hoe Nederlanders de dingen zeggen. De taal verandert dus continu en fout bestaat niet, er zijn alleen onconventionele manieren van uitdrukken die niet of nog niet voldoende gemeengoed zijn. Theoretisch klopt dat, maar daaruit trekt de goegemeente, tot vreugd van luie journalisten en halfbakken leraren, de foute conclusie dat iedereen in beginsel zelf bepaalt wat goed Nederlands is.

Verandering door taboeïsering

Want zo werkt het niet. Alledaagse taalverandering voltrekt zich meestal doordat een toevallige nieuwigheid – een verzinsel of een leenwoord – spontaan wordt overgenomen door anderen, zo ongeveer als genetische mutaties zich voordoen en zich verspreiden. Soms ook volgt de taal gewoon de werkelijkheid, zoals bij de overstap van ‘koninginnedag’ op ‘koningsdag’.

Slechts een enkele keer kun je door taboeïsering zo’n verandering bewust afdwingen. Dat lukte de verzamelde media onlangs toen ze in een orgie van conformisme de termen ‘blank’ en ‘neger’ taboeïseerden tot ‘wit’ en ‘het n-woord’. Maar zoiets is zeldzaam. Gewoonlijk gaat het spontaan en bijna ongemerkt, zoals ‘symbool staan’ een jaar of tien geleden sluipenderwijs ‘symboliseren’ verving en ‘het druk hebben’ vervangen werd door ‘druk zijn’. Even gemakkelijk verdwijnen zulke noviteiten na verloop van tijd weer, zoals ‘mieters’ ooit werd verdrongen door ‘te gek’, wat nu ook niemand meer zegt.

Maar zulke aan mode onderhevige flexibiliteit geldt eigenlijk alleen voor inhoudswoorden, dat wil zeggen zelfstandige naamwoorden, werkwoorden en bijvoeglijke naamwoorden. Andere elementen, zoals voorzetsels en voornaamwoorden, zitten veel steviger in het grammaticale keurslijf van je taal vastgeklonken. Als daaraan al iets verandert, duurt zo’n proces van acceptatie decennia, of zelfs eeuwen. En het gaat zeker nooit op commando.

‘Het meisje die…’

In het Nederlandse voornaamwoordensysteem zijn momenteel twee zulke veranderingen gaande, allebei het betrekkelijk voornaamwoord betreffen: we twisten en twijfelen al generaties lang over ‘iets dat’ versus ‘iets wat’, en sinds een aantal jaren verliest het betrekkelijk voornaamwoord ‘dat’ terrein aan ‘die’ als het terugslaat op een het-woord. Ook op het televisiejournaal en in nette kranten kom je inmiddels formuleringen als ‘het meisje die…’ tegen.

Dus ja, zelfs over voornaamwoorden valt te twisten, maar je kunt ze echt niet naar eigen inzicht vervangen of veranderen. Je identiteit en zelfrespect zul je dus ergens anders aan moeten ontlenen.

Rik Smits is taalkundige en wetenschapsjournalist.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Bent u al donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Je eigen pronouns opeisen is een hopeloos idee verscheen eerst op Wynia's Week.