Quita Muis, docent sociologie aan Tilburg University, is in september gepromoveerd op een onderzoek met de titel ‘Who are those People?’ Dit is een verwijzing naar die beroemde uitspraak van Kaag. Muis onderzocht de oorzaken en gevolgen van polarisatie in een maatschappij waarin scholing een belangrijke rol speelt. Zij kwam met verrassende conclusies over vooroordelen, polarisatie en groepsdenken. Reden genoeg om haar een aantal vragen te stellen.

Hoe komt het toch dat juist hoger opgeleiden gevoeliger lijken voor groepsdenken?

‘Ieder mens is gevoelig voor groepsdenken, dat geeft ons betekenis. Hoger opgeleiden identificeren zich echter sterker met hun opleidingsniveau dan lager opgeleiden omdat de hogere sociale status verbonden aan hun opleidingsniveau hen een beter zelfbeeld geeft. Die sterkere identificatie leidt tot meer conformisme aan groepsnormen en meer wij-zij-denken langs opleidingslijnen dan onder lager opgeleiden, bij wie de opleidingsidentiteit minder sterk en bepalend is.’

Lager opgeleiden hadden vaak wel al door dat er met dedain naar hen gekeken werd. Voor hoger opgeleiden schijnt dit resultaat van uw onderzoek nieuw te zijn.
Hoe zijn de reacties vanuit deze groep op uw onderzoek?

‘Over het algemeen positief. Veel hoger opgeleiden – waar ik natuurlijk zelf ook toe behoor, dat helpt vast – staan open voor de boodschap en durven ook naar zichzelf te kijken. Vooral omdat veel mensen zich oprecht zorgen maken over toenemende polarisatie en naar oplossingen willen zoeken.

‘Toch zie ik ook precies de reacties terugkomen die ik in mijn onderzoek als polariserend aanmerk: hoger opgeleiden die het niet verrassend vinden dat zij zoveel homogener in hun meningen zijn, omdat zij veel beter over zaken na zouden kunnen denken en zo tot dezelfde, “juiste” conclusies zouden komen. Tegelijkertijd worden lager opgeleiden op basis van extreme stereotypen weggezet als “fout”, omdat ze er bijvoorbeeld allerlei racistische of discriminerende meningen op na zouden houden. In mijn onderzoek zie ik echter dat zulke extreme opvattingen uitzonderlijk zijn, en dat veruit de meeste mensen zich ergens in het midden bevinden.’

Uit uw onderzoek blijkt dat lager opgeleiden minder vijandig zijn naar hoger opgeleiden. Hoe verklaart u dat?

‘Zoals gezegd zien hoger opgeleiden dus vooral meer tegenstellingen tussen zichzelf en lager opgeleiden door hun sterkere opleidingsidentiteit. Vijandigheid is echter wel iets anders en zou ik eerder gelijkstellen aan denken in termen van conflict. Ik heb onder beide groepen aanwijzingen voor groeiend conflictdenken waargenomen, maar om verschillende redenen.
Zo lijken hoger opgeleiden de (waargenomen) verschillen tussen zichzelf en lager opgeleiden als steeds onverenigbaarder te ervaren. Lager opgeleiden zetten zich daarentegen meer af tegen de bestaande opleidingshiërarchie: deze wordt allereerst als steeds ondoordringbaarder gezien, waarmee de meritocratische aard van ons onderwijsstelsel steeds meer in twijfel wordt getrokken.

‘Ten tweede worden er door lager opgeleiden steeds meer vraagtekens gezet bij de legitimiteit van deze sociale hiërarchie: “Waarom genieten hoger opgeleiden eigenlijk een zoveel hogere status?”, “Wat maakt ze nu zoveel beter?”, ‘Wij worden (sociaal en materieel) ondergewaardeerd, maar zijn net zo hard – en soms nog wel harder – nodig in onze maatschappij.” De literatuur laat zien dat deze factoren – onverenigbaarheid, illegitimiteit en ondoordringbaarheid – bronnen van conflictpercepties zijn.’

Bij lager opgeleiden is meer weerstand tegen immigratie dan bij hoger opgeleiden. Denkt u dat de ruimdenkendheid over immigratie voor hoger opgeleiden ook een soort statussymbool kan zijn? Een manier om zich van lager opgeleiden te onderscheiden?

‘Zeker. Uit eerder onderzoek blijkt dat hoe sterker mensen zich verbonden voelen met een groep, hoe meer ze zich in attitudes en gedrag zullen aanpassen, om zo hun status binnen deze groep te behouden; hoger opgeleiden lijken dat meer te doen dan lager opgeleiden. Die rol van socialisatie en identificatie herken ik ook in mijn eigen onderzoek in de sterkere homogeniteit onder hoger opgeleiden. Toch zijn er juist als het aankomt op pro-immigrantensentimenten binnen deze groep wel wat fluctuaties te zien over de afgelopen decennia. Het blijft een moeilijk thema waar ook hoger opgeleiden het niet altijd over eens zijn.’

Uw onderzoek laat zien dat de hoger opgeleiden veel beter af zijn dan de lager opgeleiden; ze hebben dus ook veel te verliezen. Denkt u dat hun houding ook te maken heeft met angst voor het verlies van hun bevoorrechte positie?

‘Gedeeltelijk wel ja. In de literatuur wordt gesproken van een “meritocratische mythe” die opgehouden moet worden door de hoger opgeleiden. Het idee dat hun status puur verworven is door kunde en inzet staat onder druk door onder meer de toename van het aantal hoger opgeleiden. Het hoog willen houden van die bedreigde status zou juist voor sterkere afzetting kunnen zorgen. Ik zou graag meer onderzoek willen doen naar hoe deze attitudes door de tijd heen veranderd zijn en hoe deze zich verhouden tot de groei van het aantal hoger opgeleiden en het in twijfel trekken van de hiërarchie door lager opgeleiden.’

U schrijft in uw proefschrift: ‘Contrary to my expectations, elite polarization is a strong indicator of worsening democratic quality.’ En even later: ‘This hampers the functioning of democracy through instability and deadlocks and lowers democratic quality through a double standard on moral and democratic norms.’ Bedoelt u dat deze mensen vinden dat zij hun zin door mogen drijven ten koste van de meerderheid?

‘Ten koste van democratische standaarden. Hoe meer conflict moreel van aard wordt – “wij zijn goed en jullie zijn fout” – hoe meer we bereid zijn democratische regels, zoals het volgen van democratische procedures of het accepteren van algemene vrijheden, aan de kant te schuiven voor ons eigen gewin. Er ontstaat een dubbele standaard voor wat geoorloofd is en wat niet, afhankelijk van welke groep de uitspraak doet of het gedrag vertoont. Daarnaast stokt de samenwerking en het zoeken naar compromissen, zodra de ander bij voorbaat al niet als legitieme politieke tegenstander wordt gezien. Mijn bevindingen suggereren dat zulke morele oordelen en dubbele standaarden een belangrijkere rol hebben gekregen in het politiek debat en zo tot democratische afbraak kunnen leiden.’

In uw proefschrift stelt u dat de polarisatie minder erg is dan meestal wordt aangenomen. Maar hoe komt het dan dat juist partijen in het midden kiezers verliezen?

‘Stemgedrag is niet hetzelfde als waarden of houdingen, die dus nauwelijks uit elkaar gegroeid zijn. Het eerste is veel veranderlijker en afhankelijk van allerlei factoren. Zo kan er in de paar dagen voor verkiezingen nog van alles gebeuren, zoals we bijvoorbeeld zagen bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen, toen een deel van de kiezers op het laatste moment overstapte van de VVD naar de PVV. Dat was niet omdat hun opvattingen over immigranten opeens drastisch veranderden die laatste paar dagen.

‘Daarnaast laat ander onderzoek zien dat mensen steeds vaker het gevoel hebben een kant te moeten kiezen. Kwesties worden zwart-wit voorgelegd, waardoor mensen als het ware naar de flanken worden gedreven, hoewel hun attitudes daar slecht worden gerepresenteerd. Hierbij spelen polarisatie door de media en door de elite een belangrijke rol.’

U spreekt veel over jongeren die conservatiever worden, maar is de term conservatief nog wel van toepassing? Is niet juist de huidige ‘progressieve elite’ de groep die zich ‘conservatief’ vastklampt aan de status quo?

‘Dat is een semantische discussie die ook in de literatuur al eeuwen gaande is en meedeint op de golven van maatschappelijke verandering. Ik baseer mij op metingen die in de wetenschap representatief zijn voor een meer conformerende houding, vaak gebaseerd op religie en/of traditie, ten opzichte van een individuelere houding, waarbij zelfbeschikking belangrijk is en (traditionele) autoriteit wordt verworpen. Dit vertaalt zich in de huidige tijd bijvoorbeeld in vragen over homoseksualiteit, abortus, echtscheidingen en euthanasie.
In een van mijn hoofdstukken kijk ik echter naar autoritaire waarden als tegenhanger van democratische waarden, en dat is niet gelijk te stellen aan conservatisme.’

Bestaan generaties eigenlijk wel? Kan je mensen überhaupt indelen op geboortejaar, en hoe bepaal je dan de afbakening van zo’n ‘generatie’?

‘De indeling is inderdaad enigszins kunstmatig. Er bestaan nog altijd meer verschillen binnen generaties dan tussen generaties. Zelf gebruik ik een indeling in cohorten, elk bestaande uit tien jaar, beginnend vanaf de oudste respondent beschikbaar in de dataset. Zo ligt de focus minder op de bekende labels en meer op gedeelde ervaringen. Onderzoek laat namelijk zien dat de collectieve context waarin mensen opgroeien wel degelijk van invloed is op waardenontwikkeling: er zijn eenzelfde soort patronen te ontdekken onder mensen die in dezelfde periode geboren zijn. Natuurlijk wordt er zo geen rekening gehouden met individuele verschillen, zoals inkomensongelijkheden, en voorkom je daar ook niet mee dat er een kunstmatige lijn wordt getrokken tussen mensen geboren in, bijvoorbeeld, 1989 en 1990.’

Is er een thema dat u zelf belangrijk vindt in uw onderzoek waarvoor naar uw mening te weinig interesse is?

‘Economische ongelijkheid. Tegenwoordig domineren thema’s over identiteit en cultuur het debat, terwijl economische verschillen nog altijd veel invloed hebben op de samenleving. Natuurlijk ben ik er zelf ook schuldig aan door mij in mijn onderzoek voornamelijk op identiteitgestuurde polarisatie te richten, maar dat is juist ook een gevolg van deze veranderende thematiek. Toch komt materiële onzekerheid vaak terug in verschillende hoofdstukken.

‘Zo zien hoger opgeleiden meer verschillen tussen zichzelf en lager opgeleiden op economisch dan op cultureel gebied, maar worden deze waarnemingen niet vertaald naar het door deze elite opgestelde beleid. Dit maakt ook dat lager opgeleiden gaandeweg eensgezinder belang zijn gaan hechten aan sociale orde en economische stabiliteit. Het feit dat goede scholing weer sterker is gaan afhangen van inkomen, maakt deze groep daarnaast alleen maar wantrouwiger tegenover de opleidingshiërarchie.

‘Tot slot blijken generatieverschillen in democratische waarden het grootst in landen die economisch de snelste neoliberale ontwikkelingen hebben doorgemaakt. Kortom, de huidige polarisatie hangt nog altijd op verschillende manieren samen met economische onzekerheden waar beleidsmatig iets aan gedaan kan worden.’

Maaike van Charante is auteur van ‘Het verdriet van de Schilderswijk’ (2021)  en ‘Debat Ongewenst’ (2023).

De dissertatie van Quita Muis staat HIER “Who are those people?”: Causes and consequences of polarization in the schooled society online.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Polarisatie-onderzoeker Quita Muis: ‘Hoger opgeleiden doen vaker aan wij-zij-denken dan lager opgeleiden’ verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Abraham Kuyper (1837-1920) was een man met een opdracht. Als predikant, journalist, politicus en theoloog ijverde deze herboren christen voor de herkerstening van Nederland. Kuyper was oprichter van de Antirevolutionaire Partij (ARP), stichter van de Vrije Universiteit, grondlegger van de Gereformeerde Kerken in Nederland en hoofdredacteur van De Standaard, zijn eigen krant. Zo vormde hij zijn “kleine luyden” om tot “mannenbroeders”, tot orthodox-protestantse strijders. Kuyper introduceerde in Nederland een nieuwe politieke stijl, waarin (naar het voorbeeld van Mozes en het bijbelse Israël) leider en volk centraal stonden. In reactie op en naar het voorbeeld van Kuyper stichtten katholieken en socialisten hun eigen politieke en maatschappelijke organisaties. Zo bleek Kuyper de beslissende stoot tot de verzuiling te hebben gegeven.’

Met zoveel impact is het geen wonder dat Kuyper ook de afgelopen kwart eeuw nog regelmatig opdook in allerlei lijstjes. Zo werd hij derde bij de verkiezing van de beste journalist van de twintigste eeuw door vakblad De Journalist (1999), vijfde in een door het Historisch Nieuwsblad opgesteld klassement van Grote Nederlanders (2004) en zesde in de ranglijst van beste premiers na 1900, samengesteld door de lezers van NRC (2013).

Waar bleef Kuypers’ erfenis?

Mooi natuurlijk, dat journalisten, historici en NRC-lezers Kuyper nog steeds op waarde weten te schatten. Maar hoe zit het met zijn geestelijke nazaten? Hoe gaan zij om met de erfenis die Kuyper heeft achtergelaten?

Dat is een heel ander verhaal.

De in 1879 door Kuyper opgerichte ARP verloor in de jaren zestig haar behoudende karakter, kreeg steeds meer progressieve trekken en hielp in 1973 zelfs het linkse kabinet-Den Uyl in het zadel. In 1980 gingen de anti’s samen met de katholieke KVP en de hervormde CHU op in het CDA.   

De Gereformeerde Kerken in Nederland, ontstaan in 1892, namen vanaf de jaren vijftig stapje voor stapje afscheid van de theologische opvattingen van Kuyper. Ondanks – of misschien wel dankzij – de toegenomen pluriformiteit begon het ledental na piekjaar 1974 (ruim 879.000) in steeds sneller tempo te dalen. In 2004 volgde een hereniging met de door Kuyper versmade Nederlandse Hervormde Kerk en ontstond de protestantse PKN.

Trouw trad in 1943 in de plaats van Kuypers dagblad De Standaard en was aanvankelijk net zo conservatief. Dat begon te veranderen in de jaren zestig. Gaandeweg ontwikkelde Trouw zich tot een stijf politiek correcte krant waarvan alleen de moralistische toon nog herinnert aan het gereformeerde verleden.

Blijft over: de Vrije Universiteit, alma mater van een reeks vooraanstaande politici – van Pieter Sjoerds Gerbrandy tot Jan Peter Balkenende en van Pim Fortuyn tot Dilan Yeşilgöz – maar ook van Geert Mak, Linda de Mol en Lale Gül. Zo op het eerste gezicht lijkt Kuyper er niet vergeten. Ter gelegenheid van het 140-jarig bestaan van de universiteit werd in 2020 zelfs een heus Kuyperjaar afgekondigd. De stichter van de VU kreeg bij die gelegenheid vooral lof toegezwaaid als ‘sociaal ondernemer’ en ‘voorvechter van diversiteit’, typeringen waar zijn tijdgenoten erg van zouden hebben opgekeken.

Hindoeïstische rector

In werkelijkheid is op de VU van affiniteit met Kuyper geen enkele sprake meer. Onderwijs ‘geheel en uitsluitend op den grondslag der gereformeerde beginselen’, zoals in 1879 statutair werd vastgelegd, is al lang geleden geschrapt als doelstelling en ook oecumenisch-christelijke ambities, die nog een tijdje fungeerden als zoethoudertje voor de achterban, zijn overboord gezet.  

In 2015 trad een brahmaanse hindoe aan als rector magnificus en de statuten vermelden sinds 2016 nog slechts dat de VU een ‘christelijke oorsprong’ heeft. Het eigen Academisch Ziekenhuis (vanaf 2001: VUmc) fuseerde in 2018 met het Academisch Medisch Centrum (AMC) en in 2023 werd het votum bij academische plechtigheden geschrapt: omdat het niet ‘inclusief’ genoeg zou zijn.

Theologie mag niet meer

Onlangs meldden de kranten dat de VU de faculteiten Sociale Wetenschappen, Geesteswetenschappen en Religie & Theologie gaat samenvoegen. Het worden in 2025 drie schools – op z’n Engels uitgesproken – binnen één fusiefaculteit, die ‘Social Sciences en Humanities’ gaat heten. 

In de naam van de nieuwe faculteit komt het woord ‘theologie’ niet voor, zo meldde Trouw, ‘omdat de twee andere fusiepartners niet willen dat er iets herinnert aan theologie’.

En dat op de universiteit van Kuyper, voor wie theologie de kroon der wetenschappen was en waar de theologische faculteit – die generaties lang fungeerde als ‘domineesfabriek’ – de oudste papieren heeft. Als er ooit een verkiezing wordt uitgeschreven voor de Nederlander wiens journalistieke, politieke en theologische erfenis het grondigst is verkwanseld, staat de winnaar bij voorbaat vast.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: De Vrije Universiteit bewijst: geen grotere judassen dan de erfgenamen van Abraham Kuyper verscheen eerst op Wynia's Week.

Na de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023 en de daaropvolgende Israëlische militaire acties in Gaza ontstonden aan Nederlandse universiteiten protesten. Wat begon als een reactie op het conflict, groeide al snel uit tot bredere oproepen om de samenwerking met Israëlische instellingen te beëindigen.

De protesten wijzen op belangrijke mondiale zorgen, maar onthullen ook de kwetsbaarheden in de manier waarop onze academische instellingen omgaan met politieke druk en internationale samenwerkingsverbanden. Universitaire bestuurders bleken vaak slecht voorbereid op de uitdagingen die deze gebeurtenissen met zich meebrengen, zoals bezettingen van gebouwen en verstoringen van het onderwijs.

Zo werd door het college van bestuur van de Universiteit van Amsterdam onderhandeld met gemaskerde personen waarvan onduidelijk was of ze deel uitmaakten van de academische gemeenschap en werd grote schade aangericht aan gebouwen en publieke ruimte. Aan de Universiteit Maastricht werd en buitenplaats van een faculteitsgebouw bezet en een hongerstaking gehouden.

Escalerende spanningen

De vorige regering liet het aan de universiteiten zelf over om met deze problemen om te gaan, wat leidde tot terughoudendheid en besluiteloosheid onder bestuurders. Hierdoor escaleerden de spanningen binnen de academische gemeenschap, met name voor Joodse, Israëlische en pro-Israël studenten en medewerkers. De grens tussen kritiek op het Israëlische beleid en vijandigheid jegens Joden vervaagde, wat resulteerde in een gevoel van uitsluiting en onveiligheid voor deze groepen. Op het terrein van de Erasmus Universiteit in Rotterdam werd jacht gemaakt op een persoon met een Israëlische vlag. Joodse studenten moesten er om bepaalde ruimtes te kunnen betreden verklaren tegen Israël en tegen Benjamin Netanyahu te zijn. De Universiteit Maastricht deed aangifte van antisemitisme en vandalisme.

In plaats van het geconstateerde antisemitisme stevig aan te pakken, kozen de universiteiten voor het instellen van ethische commissies die de samenwerking met instellingen in conflictgebieden, en vooral Israël, zouden evalueren. Hoewel deze maatregel tijdelijk rust bracht, creëerde deze ook grote ethische, juridische en academische problemen.

De werkwijzen en samenstellingen van deze commissies zijn vaak ondoorzichtig en juridisch kwetsbaar. Er ontbreken duidelijke normen over hoe evaluaties worden uitgevoerd, welke informatie wordt verzameld en of er eerlijke hoor- en beroepsprocedures zijn. Dit roept de zorg op dat dergelijke commissies kunnen verworden tot politieke echokamers in plaats van tot objectieve beoordelingsorganen. Dat er een wettelijk kader ligt voor kennisveiligheid werd lange tijd genegeerd. De Erasmus Universiteit bevroor de Israëlische samenwerkingsverbanden.

Het feit dat de focus specifiek op Israël ligt, wekt de indruk van een dubbele standaard. Andere conflicten waarin ernstige mensenrechtenschendingen plaatsvinden, blijven onbesproken. Dit selectieve beleid roept vragen op over de motieven en procedurele rechtvaardigheid van de commissies.

Juridische consequenties

Daarnaast kunnen de juridische consequenties aanzienlijk zijn. Europese wetgeving verbiedt discriminatie op basis van nationaliteit. In Spanje werd een besluit van een universiteit om de banden met een Israëlische instelling te verbreken door de rechter teruggedraaid wegens schending van non-discriminatieprincipes. Nederlandse universiteiten lopen vergelijkbare juridische risico’s als zij doorgaan zonder overtuigend bewijs voor hun beslissingen.

Het afschrikwekkende effect van deze ontwikkelingen op internationale samenwerking is al merkbaar. Onderzoekers aarzelen om samen te werken met Israëlische instellingen uit angst voor politieke repercussies. Wetenschappers die toch dergelijke samenwerkingen aangaan, riskeren gestigmatiseerd te worden, met negatieve gevolgen voor hun loopbaan en academisch werk. Wanneer politieke overwegingen gaan bepalen met wie wordt samengewerkt, verliezen universiteiten hun objectiviteit, wat de kwaliteit van academisch onderzoek onder druk zet en de zozeer door henzelf geprezen internationalisering schaden.

Wat kan er gedaan worden om deze situatie te verbeteren? Nederlandse universiteiten moeten zich opnieuw inzetten voor academische vrijheid en ervoor zorgen dat samenwerkingen uitsluitend worden beoordeeld op basis van wetenschappelijke verdienste, niet op politieke druk en zelfs propaganda.

Als ethische commissies noodzakelijk zijn, moeten deze transparant en rechtvaardig opereren, met duidelijke procedures, brede vertegenwoordiging en consistente normen voor alle internationale partners. Deze commissies zouden een afspiegeling moeten zijn van de diverse perspectieven binnen de academische gemeenschap en moeten werken onder regels die rechtvaardigheid en beroepsmogelijkheden waarborgen. Ook zonder dit risico van partijdigheid kunnen ze beter direct worden ontmanteld.

Daarnaast moeten universiteiten bij hun beslissingen rekening houden met juridische consequenties en zorgen dat hun beleid in lijn is met Nederlandse en EU-wetgeving, vooral rond non-discriminatie. Dit minimaliseert niet alleen het risico op rechtszaken, maar benadrukt ook het principe dat academische instellingen opereren binnen de rechtsorde, terwijl ze academische vrijheid en individuele rechten beschermen. Daarbij behoort het meespelen in geopolitiek en buitenlandpolitiek niet tot de taak van universiteiten.

Op een keerpunt

Nederlandse universiteiten bevinden zich op een keerpunt. De komende besluiten zullen bepalend zijn voor de academische vrijheid, de wetenschappelijke integriteit en de internationale reputatie van deze instellingen. Door politieke motieven buiten het academisch bestuur te houden, kunnen Nederlandse universiteiten hun toewijding aan academische vrijheid, op verdienste gebaseerde samenwerking en non-discriminatie behouden, en daarmee hun integriteit en mondiale leiderschapspositie versterken.

Eliyahu Sapir en Amanda Kluveld zijn respectievelijk politicoloog en historicus.

In samenwerking met Onderwijs Community NL/ Studeerveilig onderzochten de auteurs de ervaringen van Joodse en Israëlische studenten en medewerkers van Nederlandse universiteiten tijdens de protesten na 7 oktober 2023. Het rapport is te lezen op antisemitismenieuws.nl. Sapir en Kluveld hosten samen de podcast Campuscontroverses NL en werken aan een studie over definities van antisemitisme.

Het bericht Universiteiten op een keerpunt: politieke propaganda bedreigt de academische vrijheid verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik voorzie nochtans weinig toekomst voor elektrisch rijden. Mijn advies is om met lef in te zetten op de voorsprong in brandstofmotortechniek, en daar een nieuwe ‘blue ocean’ voor te creëren waar je het rijk alleen hebt. Zeg niet meteen dat dat een gepasseerd station is, maar probeer u voor te stellen dat dat niet zo is.

Mijn advies is om gezamenlijk een programma te maken voor de ontwikkeling van brandstofauto’s die gemiddeld 1 op 50 rijden. Die stoten nog maar 50 gram CO₂ per kilometer uit. Vervolgens zou ik samen met toonaangevende onafhankelijke wetenschappers van internationale universiteiten en instituten zoals Fraunhofer en TNO aantonen dat daarmee meer CO₂ wordt bespaard dan met elektrisch rijden. 

Grote voordelen

Toon ook aan dat het onze internationale afhankelijkheden vermindert en netcongestie tegengaat. Toon tenslotte aan dat het veel werkgelegenheid en belastinginkomsten oplevert. Mijn analyse is dat al deze dingen aantoonbaar en ook haalbaar zijn. Het zal wel vijf jaar van moed, doorzettingsvermogen en hard werken betekenen. Het alternatief is teloorgang op afbetaling, inzakkende EU-economie, groeiende afhankelijkheid van China, en toenemende milieuschade. Laten we lateraal gaan denken, in plaats van meezwemmen met de haaien.

Ik voorzie zoals gezegd weinig toekomst voor elektrisch rijden, met name vanwege de batterijproblematiek. Elektrische mobiliteit is prima als de stroom uit een draad komt. Trein, metro, tram en trolleybus zijn efficiënt, hebben geen zware vervuilende batterijen nodig, hoeven nooit op te laden, hebben geen last van winterkou en zijn niet beperkt in actieradius.

Auto’s, bussen en vrachtwagens daarentegen moeten honderden of zelfs duizenden kilo’s batterijen meezeulen. Die batterijen hebben een beperkte levensduur, vergen aanzienlijke oplaadtijden, doen het slecht in vrieskou, zitten vol met zeldzame giftige chemicaliën, en veroorzaken voor en na gebruik enorme milieuschade.

Elektrische mobiliteit op batterijen is daarmee een fysisch inferieur concept. Het is ouderwets, achterhaald en weinig innovatief. Daar kan geen overtuiging, beleid of wet omheen. Het feit dat de EU vanaf 2035 alleen nog maar nieuwe elektrische auto’s toestaat betekent niet dat dat goed is voor milieu en klimaat, of zelfs überhaupt mogelijk is.

Door mensen gemaakte wetten zijn feilbaar en lang niet altijd toekomstbestendig. Ze kunnen wel in tegenstelling tot natuurwetten veranderd worden als ze niet goed blijken te werken. Dat laatste gebeurt helaas nog veel te weinig. Daardoor zitten we nog steeds opgescheept met grootschalige boomverbranding en een contraproductief aardgasverbod.

Ik heb al eerder een pleidooi gehouden tegen elektrische auto’s en voor superzuinige brandstofauto’s. De reacties daarop vallen uiteen in drie categorieën: mensen die het roerend met me eens zijn, mensen die zich twijfelend afvragen of het misschien toch een goed idee is, en mensen die me belachelijk proberen te maken. Die laatste groep draagt in het algemeen geen inhoudelijke argumenten aan, maar etaleert politiek correcte dogmatiek en onvermogen om kritisch te twijfelen. Het zonder inhoudelijke argumenten aanvallen van de integriteit van criticasters is helaas een beproefde tactiek in het publieke energiedebat.

Twijfel is de sleutel tot vooruitgang

Het is vanzelfsprekend prettig om onverbloemde bijval te krijgen, maar de twijfelaars zijn voor mij het zout in de pap. Ik begrijp met alle politieke en commerciële propaganda heel goed dat veel mensen geloven dat elektrisch rijden heilzaam is voor milieu en klimaat. Ik heb respect voor mensen die desondanks durven te twijfelen, hun persoonlijke overtuiging en politieke voorkeur kunnen parkeren, en kritische tegengeluiden serieus nemen. Die attitude is de sleutel tot maatschappelijke en wetenschappelijke vooruitgang, zo leert ook de historie.

Ik kan veel zeggen over de mensonterende praktijken van kobaltmijnen in Congo, over de massale milieuschade van kobalt-, koper- en lithiummijnbouw, over de protesten in Noord-Portugal tegen die lithiummijnbouw, over de spontane onblusbare branden van autobatterijen, en over het feit dat steeds meer parkeergarages (onder andere bij ziekenhuizen) daarom elektrische auto’s weigeren.

Ik kan ook veel zeggen over het feit dat elektrische auto’s helemaal niet emissievrij zijn, omdat de overgrote meerderheid van de stroom op het gekoppelde Europese hoogspanningsnet uit fossiele centrales komt. Ik kan nog veel meer zeggen over de gigantische afvalproblematiek van autobatterijen, want we weten vanuit ons afvalscheidingsbeleid allang dat elke grote en kleine batterij vol zit met giftige stoffen.

Al die problemen zijn relevant, maar worden veronachtzaamd in het dogmatische beleid van elektrisch rijden. Nog veel relevanter is het gegeven dat elektrische auto’s niet zonder structurele aanschafsubsidies en fiscale voordelen blijken te kunnen, en dat we fysiek niet genoeg grondstoffen kunnen delven om een elektrisch wagenpark van meer dan 200 miljoen auto’s in de EU te realiseren en te onderhouden. Die twee dingen maken elektrische auto’s blijvend onhaalbaar en onbetaalbaar, en daar kan geen politicus of beleidsmaker iets aan veranderen.

We moeten gaan beseffen dat door mensen gemaakte wetten ook door mensen veranderd kunnen worden. We moeten eveneens gaan beseffen dat we natuurwetten niet kunnen veranderen omwille van het handhaven van door mensen gemaakte wetten. We hebben het in dit verband zelfs over de fundamentele natuurwet van behoud van energie, die we allemaal kennen en ook allemaal elke dag ervaren. We weten allemaal dat niets in ons dagelijks leven vanzelf gaat bewegen, of vanzelf blijft bewegen zonder toevoer van energie.

Energiedragers verspillen slechts energie

We weten ook allemaal dat elektriciteit niet vanzelf uit het stopcontact komt, dat batterijen niet vanzelf opladen en dat waterstof niet vanzelf ontstaat. Hoe kan het dan dat we deze tamelijk inefficiënte dragers van energie als oplossing en zelfs als energiebron zijn gaan beschouwen? We weten toch allemaal dat de energiebronnen die deze complexe en peperdure energiedragers mogelijk maken schaars en problematisch zijn.

Fossiele energiebronnen moeten verdwijnen, biomassa is mens- en milieuschadelijk, kernenergie is beperkt en niet alom geliefd en niemand wil een windmolen of zonnepark in zijn achtertuin. Het is verspillend en niet CO₂-verlagend om de kostbare schaarse energie uit deze bronnen met forse verliezen om te zetten in elektriciteit en op te slaan in batterijen en waterstof. Elke vorm van energie-omzetting en -opslag in de keten veroorzaakt energieverlies en is er daarom één teveel. Dat is eveneens een natuurwet waar niemand omheen kan.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Elektrisch rijden wordt geschiedenis, brandstofauto’s hebben de toekomst verscheen eerst op Wynia's Week.

Op het moment dat het ‘snoeiharde’ rapport (altijd snoeihard) uitkomt, of het ‘alarmerende’ laatste nieuws over klimaat of milieu (altijd alarmerend), is een nuchtere beoordeling of dit eigenlijk wel belangrijk is, een gepasseerd station. Het is ondenkbaar dat de journalist die er van tevoren op gezet is, na lezing van zo’n rapport bij nader inzien concludeert dat het met een eenkolommertje op pagina 6 wel voldoende gecoverd is.

Momenteel moet er weer flink op de trom geroffeld worden, omdat in november de 29e jaarlijkse VN-klimaatconferentie COP29 gehouden wordt, in een van die onfrisse dictaturen waar de VN zich bijzonder thuisvoelt, Azerbeidjan in dit geval. 

Het klimaatevangelie wordt weer opgedreund

Zo kwam geheel volgens de agendajournalistiek The 2024 state of the climate report op de voorpagina van de Volkskrant terecht, met nog een volle pagina in het binnenwerk er achteraan. Er staat namelijk niks nieuws in dat rapportje (13 pagina’s), en een goed doortimmerd overzicht van de klimaatwetenschap anno 2024 is het ook niet. Het is een pamflet dat voor de zoveelste keer het woke klimaatevangelie opdreunt.

Ter illustratie de eerste vier zinnen: ‘We staan aan de rand van een onomkeerbare klimaatramp. Dit is zonder enige twijfel een mondiale noodtoestand. Een groot deel van het weefsel van het leven op Aarde is in gevaar. We stappen een kritieke en onvoorspelbare nieuwe fase van de klimaatcrisis in.’

Nuchtere vertaling: ‘De opwarming van het klimaat zet zich ook in 2024 voort zoals voorspeld, en dat zal nog wel even zo doorgaan.’

Wetenschappelijke artikelen hebben altijd een bronnenlijst op het eind, om de uitspraken in zo’n artikel met eerdere wetenschap te onderbouwen. Om het niveau van dit pamfletje aan te geven: voor de bewering dat ‘de drie heetste dagen ooit’ optraden in juli 2024, verwijzen ze naar een persbericht van VN-baas António Guterres waarin deze rept van ‘hittegolven over de hele wereld met temperaturen tot 50 graden Celsius. Dat is halverwege kokend (halfway to boiling).’

De soms vileine fysicus Wolfgang Pauli zei, als hem een buitengewoon stupide opmerking ter ore kwam, dat die not even wrong was, niet eensfout. ‘Halverwege kokend’ is er ook zo een.

De belangrijkste boodschap van deze Staat van het Klimaat is dat we momenteel een nieuw tijdperk betreden van onvoorspelbare, volkomen uit de hand lopende klimaatverandering, met een grote kans op de totale ineenstorting van de menselijke maatschappij op aarde. Wat is daarvoor hun onderbouwing? Onderstaande grafiek, die de groei van het aantal artikelen over zo’n totale ineenstorting laat zien: 

De soms vileine fysicus Wolfgang Pauli… oké, laat maar. Overigens is met dit pamfletje het aantal artikelen dat de maatschappelijke ineenstorting door klimaatverandering aankondigt weer met één toegenomen, dus volgens deze logica is die nu nog wat plausibeler geworden.

Obligaat quootje

Ook agendajournalistiek kan niet zonder het obligate quootje van een nominaal onafhankelijke wetenschapper, dus wordt in de Volkskrant Marleen de Ruiter, klimaatrisico-onderzoeker van de VU geciteerd. Haar inzicht wordt groot uitgelicht in het artikel: ‘Afgelopen jaar zagen we een enorme toename in weersextremen. Die uitschieters worden bovendien extremer.’

Onderbouwing voor haar stelling ontbreekt. Dat wordt ook lastig, want er is wel onderbouwing voor het tegendeel. Toevallig kwam afgelopen week een stuk degelijke wetenschap uit over hittegolven (The pace of change of summertime temperature extremes), met een ondubbelzinnig resultaat. De onderzoekers concluderen: ’We laten hier zien, dat zowel in de waarnemingen als de historische modelreconstructies van het klimaat, de heetste zomerdagen in dezelfde mate zijn opgewarmd als de mediaan [een doorsnee zomerdag – AJ]; mondiaal, op elk halfrond afzonderlijk, en in de tropen, van 1959 tot 2023.’

Dus als vroeger in regio X de ergste hittegolf in een jaar een piektemperatuur van 40 graden bereikte, en het klimaat is sindsdien met 1,2 graden opgewarmd, dan komt nu in regio X eens per jaar een hittegolf met piektemperatuur van 41,2 graden voor. Dus niet vijf keer per jaar een hittegolf van 45 graden, of elk jaar een hittegolf van 50 graden, of soortgelijke paniekzaaierij. Deze conclusie is niet gebaseerd op anekdotische waarneming door één klimaatrisico-onderzoeker, maar door alle beschikbare zomertemperatuurmetingen van over de hele wereld statistisch te verwerken.  

Geldt dit alleen voor hittegolven? Nee. Wat is er extremer dan een orkaan? Dus als door klimaatverandering de extremen extreem extremer worden, dan zou dat zeker voor orkanen moeten gelden, toch? Nou, nee. In sommige regio’s zijn geen duidelijke trends, maar Atlantische orkanen zijn de afgelopen decennia in kracht en aantal afgenomen.  

Een kritische bespreking van alle losse flodders in deze Staat van het Klimaat zou langer worden dan het pamflet zelf. Maar laten we deze publicatie eens over dezelfde kam scheren als ‘klimaatsceptische’ publicaties. Een punt van kritiek is dan altijd dat ze veelal niet peer-reviewed zijn. Deze Staat van het Klimaat is gepubliceerd in het tweederangs tijdschrift Bioscience. De redactie ontving het op 4 augustus 2024, en het werd goedgekeurd voor publicatie op 13 augustus. In iets meer dan een week kun je geen peer-review laten doen.

Bij klimaatsceptische publicaties wordt ook altijd een enorm punt gemaakt van ‘wie betaalt jou’? Goede vraag: wie betaalt deze ‘handelaren in paniek’? Een van hen is nota bene Naomi Oreskes, die de bestseller Merchants of Doubt schreef, over door het bedrijfsleven betaalde klimaatontkenners. Wel, deze auteurs worden betaald door Roger Worthington, een advocaat die schatrijk geworden is met asbestprocessen voeren in de VS. Daarmee heeft hij naar verluidt 2,5 miljard dollar binnengehaald.

‘Deskundigen’ zijn te koop

Een ruime schadevergoeding voor echte slachtoffers, dat is mooi, maar de letselschade-industrie in de VS stinkt een uur in de wind. ‘Deskundigen’ zijn voor elk standpunt te koop en lekenjuries kennen, niet gehinderd door feitenkennis, astronomische schadevergoedingen toe aan klagers.

Wat er zelden bijgezegd wordt, is dat hun advocaten een aanzienlijk deel van zo’n schadevergoeding inpikken. What could possibly go wrong? Maar het maakt vast niets uit door wie je betaald wordt als je woke-gecertificeerd bent.

Een travestie van echte wetenschap

Journalisten en klimaatverontrusten schijnen het ook indrukwekkend te vinden, dat deze Staat van het Klimaat door 15.000 wetenschappers ondertekend is (waaronder door Marleen de Ruiter). Dat alleen al geeft aan, dat dit geen wetenschappelijk onderzoek is, maar een pamflet. Als je naam onder een wetenschappelijk artikel staat, impliceert dit, dat je er inhoudelijk iets aan bijgedragen hebt.

Daar is in dit geval uiteraard geen sprake van. Zo’n stuk wordt als deugspam naar talloze academische instellingen gemaild. Vele duizenden wetenschappers krijgen dat via hun werkgever in hun inbox. Misschien kijken sommigen even waar het vandaan komt, zien bij de auteurs Michael Mann en Naomi Oreskes staan, en dan wordt dat massaal, deugblind en by default, ondertekend. Want op menig instituut heb je aan de koffietafel pas echt wat uit te leggen als je niet tekent.

Zo wordt consensuswetenschap gefabriceerd, een travestie van echte wetenschap.

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Arnout Jaspers: Alwéér een woke pamflet vermomd als wetenschappelijk klimaatrapport – en iedereen trapt erin verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze voortschrijdende verarming van ertsen is evenzeer gaande bij een dozijn andere zeldzame metalen, zoals lithium, kobalt, nikkel en neodymium. De toenemende vraag naar al die zeldzame metalen wordt aangejaagd door het peperdure en ineffectieve elektrificatiebeleid voor verwarming, mobiliteit en industrie. Dat elektrificatiebeleid bespaart weinig CO₂, want elektriciteit wordt in Nederland en zeker daarbuiten in meerderheid opgewekt door verbranding van biomassa, steenkool en aardgas. Daarbij komt veel CO₂ uit de schoorsteen, met name van biomassacentrales.

Peperduur en ineffectief

Het peperdure en ineffectieve elektrificatiebeleid vergt wel miljoenen kilometers koperkabel, lithiumbatterijen en neodymium-elektromotoren. De groeiende hoeveelheden zeldzame metalen die daarvoor nodig zijn, moeten worden gewonnen uit steeds armer worden ertsen. Per kilo metaal moet steeds meer erts worden opgegraven, verwerkt, getransporteerd en geraffineerd. Dat vergt steeds meer mijnbouw en energie, en dat veroorzaakt steeds meer milieuschade en CO₂-uitstoot.

Het is een veeg teken dat Rio Tinto, Palabora en andere mijnbouwgiganten waar u waarschijnlijk nog nooit van hebt gehoord, zich voorbereiden om te gaan graven in de laatste ongerepte natuur op aarde, de diepzee. Op land is niet meer genoeg te vinden, en landwinning wordt door ertsverarming steeds duurder. Diepzeemijnbouw is moeilijk en riskant, met nog volstrekt onbekende schade aan de natuur. Het feit dat we die schade niet meteen kunnen zien zou ons terughoudend moeten maken. Dat schrijft het voorzorgsprincipe in ons maatschappelijk bestel voor.

Dat betekent dat we ook terughoudend moeten zijn met elektrificatie. Elektriciteit is geen energiebron maar slechts een tamelijk inefficiënte energiedrager. Opwekking en transport gaan gepaard met aanzienlijke verliezen, en voor grootschalige opslag hebben we zeker niet voor 2040 voldoende technologie en infrastructuur. Ook daarna zullen we blijven kampen met onomkeerbare ertsverarming, toenemende grondstofschaarste, groeiende internationale afhankelijkheden en oplopende kosten van veel zeldzame metalen.

Dat laatste is ons in de vorige eeuw met staal, aluminium en cement niet overkomen, want dat zijn niet geheel toevallig de meest voorkomende mineralen in de aardkorst. Precies daarom hebben we onze twintigste-eeuwse maatschappij en technologie op die drie materialen gebaseerd. IJzererts, bauxiet en kalksteen zijn overal op aarde in overvloed aanwezig, en raken nooit op. IJzer, aluminium en kalk zijn logischerwijs ook niet giftig, het leven is immers geëvolueerd te midden van deze alomtegenwoordige materialen. Sterker nog, het ijzer in ons bloed en de kalk in onze botten zijn onontbeerlijk voor het leven op aarde.

Zeldzaam en giftig

Hoe anders is het met lithium, nikkel en koper. Die metalen zijn zo zeldzaam dat de mensheid er tot een eeuw geleden niet noemenswaardig mee te maken had en er dus ook geen rekening mee hoefde te houden. Ze zijn zonder uitzondering giftig, en er zijn terecht strenge milieunormen voor. We delven ze nu op grote schaal en pompen ze via slijtage en stort massaal in de biosfeer. Het is nog volstrekt onbekend wat dat doet met de bodemkwaliteit en het grondwater. Het voorzorgsprincipe maant ons ook hier tot terughoudendheid. We willen niet over tien of vijftien jaar een lithium- en kopercrisis hebben zoals we die nu meemaken met stikstof en PFAS.

Het milieuschadelijke elektrificatiebeleid wordt bizar genoeg belemmerd door netcongestie. Je zou denken dat we met het stimuleren van windmolens, zonnepanelen, elektrische auto’s en warmtepompen in de afgelopen tien jaar ook meer stroomkabels hebben aangelegd. Net zoals we in de jaren zestig overal aardgasleidingen hebben neergelegd om het kostbare Groningse goedje in elke huis en elk bedrijf te krijgen. Voor elektriciteit hebben we dat echter nagelaten, waardoor niet alleen het vermaledijde elektrificatiebeleid maar ook de hele Nederlandse woningbouw en economie worden afgeremd.

Waterschappen waarschuwen dat waterzuiveringsinstallaties en gemalen door stroomgebrek niet meer voluit kunnen draaien. Daardoor zitten er meer medicijnresten in ons drinkwater dan de EU-normen toestaan en is onze waterhuishouding niet zoals die zou moeten zijn. Van dat laatste ken ik de gevolgen niet, maar te natte of te droge gronden, dijkverzwakking en verzilting schieten door mijn hoofd. 

Het is onverstandig en niet duurzaam om onze eenentwintigste-eeuwse maatschappij en technologie te baseren op zeldzame giftige metalen die binnen honderd jaar al nauwelijks meer winbaar zullen zijn. Met het huidige elektrificatiebeleid zullen we in de komende dertig tot veertig jaar meer dan tien maal zoveel van deze zeldzame metalen moeten delven als we in de hele afgelopen eeuw hebben gedaan. Dat blijkt fysiek onmogelijk en zou ook veel teveel energieverbruik en milieuschade met zich meebrengen. De  Australische, in Finland werkzame geoloog en mijnbouwdeskundige Simon Michaux heeft dit vijf jaar lang in detail uitgezocht. Hij presenteert zijn wetenschappelijke analyses van het huidige klimaatbeleid voor internationale parlementen en commissies, met als conclusie: ‘een slecht plan’.

Ik ken professor Michaux als een no-nonsense wetenschapper die zegt waar het op staat. Niemand kan zijn bevindingen weerleggen, maar invloedrijke politici hebben hem wel beticht van ‘onnodig pessimisme’. Is dat een verwijt dat we ook natuurkundigen maken wanneer die ons waarschuwen maar beter niet over een ravijn te springen? Het kan een onwelkome boodschap zijn, maar dat maakt het niet minder waar. Meningen en ambities zeggen niks over de fysieke realiteit. Het ontkennen van die fysieke realiteit is onverantwoordelijke struisvogelpolitiek.

Het kan goedkoper én beter

In tegenstelling tot alle beweringen baseert de politiek het klimaatbeleid en de energietransitie niet op wetenschap. Dan zouden we immers pas op de plaats moeten maken met wind en zon, biomassa en elektrificatie. Dan zouden we in plaats daarvan gaan inzetten op kerncentrales en energiebesparing. De politiek baseert het klimaatbeleid op wensdenken, idealisme en misplaatste koploperambities. Dat kan zo niet doorgaan, vindt niet alleen Simon Michaux. De wetenschappelijke aanwijzingen dat het huidige nationale en internationale klimaatbeleid niet tot CO₂-reductie leidt, maar wel steeds meer milieuschade veroorzaakt en bovendien onbetaalbaar wordt stapelen zich op.

Klimaatminister Sophie Hermans, premier Dick Schoof en het voltallige kabinet wacht een schone taak en een enorme kans om met minder geld een robuustere en schonere energievoorziening te realiseren. Wij kunnen als klein land met onze topexpertise in aardgas en kernenergie internationaal een grote bijdrage leveren aan een klimaatbeleid met minder CO₂-uitstoot, minder vervuiling, minder natuurschade, minder kosten, minder afhankelijkheid en meer economische kracht.

In de prullenbak

De achterhaalde wensplaatjes, ambities en idealen kunnen in de prullenbak, om plaats te maken voor wetenschappelijk onderbouwd klimaatbeleid met aandacht voor de praktische en strategische belangen van burgers en bedrijven. Die belangen zijn in alle tegen elkaar opbiedende groene doelstellingen ondergesneeuwd geraakt, constateert nu ook oud-PvdA voorman Ad Melkert. Hij verklaart zo mede het door Frans Timmermans als ‘gevaarlijk’ bestempelde succes van de PVV, en pleit terecht voor minder dominantie van de groene agenda bij de door hem bekritiseerde fusie van PvdA en GroenLinks.

Melkert slaat hiermee de spijker op zijn kop en heeft ook het lef om het te zeggen. Daar kunnen onze huidige bewindslieden een voorbeeld aan nemen.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Maarten van Andel: In tegenstelling tot alle beweringen is ons klimaatbeleid niet gebaseerd op wetenschap verscheen eerst op Wynia's Week.

Er is geen verschil tussen chemisch en niet-chemisch, tussen chemisch en natuurlijk, tussen chemisch en biologisch. Alles is chemisch. Alles bestaat uit moleculen en atomen. Ons eigen lichaam is een en al chemie. Enzymen en hormonen zijn chemische stoffen. Onze rode bloedcellen bestaan uit chemische stoffen, onze mitochondriën, ons dna-drager van de erfelijkheid, kern van wie we zijn – is chemisch.

De oude Grieken dachten dat we waren opgebouwd uit water, lucht, vuur en aarde maar wij weten wel beter. We bestaan uit zuurstof, koolstof, waterstof, stikstof, calcium, fosfor, kalium, zwavel, natrium, chloor, magnesium en nog bijna twintig andere elementen in minieme hoeveelheden. Er zitten naar schatting (sorry, ik heb ze niet allemaal geteld) 6,7 quadriljard atomen in ons lichaam. Jazeker, 10²⁷, maar liefst 27 nullen. Ook ons voedsel is één en al chemie. Als u een eitje verorbert dan wel een cappuccino met havermelk of verse gemberthee drinkt, zit dat tjokvol chemische stoffen. Dat roodborstje dat tegen uw raam tikt, bestaat uit een quadriljard atomen. Het leven zelf is opgebouwd uit onvoorstelbaar veel moleculen, misschien wel een sextiljoen (10³⁶).

Een raar rapport

Wat denkt u, zit er op al die moleculen, op die atomen een vlaggetje ‘ik ben synthetisch’? ‘Goed volk hoor, ik ben wél natuurlijk’? ‘Kijk uit, ik ben xenobiotisch, ik ben niet normaal, ik ben eng’?

Dat maakt het rapport van de Nederlandse Gezondheidsraad van begin 2024 ook zo raar. Daar zit de onwetenschappelijke term ‘chemische stoffen’ zelfs in de titel van het rapport: ‘Meetprogramma voor blootstelling aan chemische stoffen’. Nergens schrijft de Gezondheidsraad in haar rapport dat alle ‘natuurlijke’ stoffen in ons lichaam ook ‘chemisch’ zijn. Nergens wordt melding gemaakt van de meetrevolutie, die ertoe heeft geleid dat we die ‘chemische stoffen’ al in absurd kleine hoeveelheden kunnen aantonen, waardoor we in paniek zijn om niets. Het rapport begint al met een rare eerste zin. ‘Chemische stoffen bevinden zich overal in onze leefomgeving.’ In het rapport zelf is het iets nauwkeuriger geformuleerd, daar gaat het over ‘chemicaliën’ en dat wordt gedefinieerd als ‘synthetische stoffen’, maar eigenlijk is dit even onwetenschappelijk. In het hele rapport, 68 pagina’s lang, wordt er onderscheid gemaakt tussen moleculen uit een fabriek en moleculen die door levende wezens worden geproduceerd.

Bent u bang voor ascorbinezuur? Dat zuur wordt in fabrieken over de hele wereld geproduceerd en vermoedelijk zullen de meeste mensen, wanneer je hen er bij een straatinterview naar vraagt, terugdeinzen. ‘Nee, nee, nee, daar wil ik niks mee te maken hebben!’

De bekende benaming voor ascorbinezuur is vitamine c. Dat wordt door veel levende wezens geproduceerd, onder andere door citrusbomen en duindoorn-struiken. Wij mensen behoren met onze neefjes en nichtjes, de mensapen, en enkele andere merkwaardige dieren (cavia’s, vleerhonden, beenvissen en sommige zangvogels) tot een exclusief gezelschap uitzonderingen. Wij kunnen zelf geen vitamine c aanmaken en daarom eten apen en ook mensen zoveel fruit. Nou ja, misschien is het andersom: omdat onze verre voorouders vroeger in het tropisch regenwoud domicilie hielden en het daar nu eenmaal wemelt van het fruit, zijn ze het vermogen om zelf vitamine c aan te maken verloren. Hoe dan ook, wij kunnen ervoor kiezen om onze vitamine c uit citrusvruchten te halen, maar hele volksstammen slikken vitaminepillen of drinken vloeistoffen waaraan vitamine c is toegevoegd. Dat komt echt niet uit duindoornbessen maar gewoon uit fabrieken. Denkt de Gezondheidsraad werkelijk dat onze lichaamscellen onderscheid maken tussen de vitamine c uit planten en die uit ‘plants’ (het Engelse woord voor fabrieken)?

Geperverteerd verschil

Het verschil tussen ‘chemisch’ en ‘natuurlijk’ is geperverteerd. Ik smeer een cholesterolverlagende margarine op mijn boterhammen, van het merk ProActiv. Dat is van Becel (de afkorting staat voor bloedcholesterol-verlaging, lowering in het Engels). Op dat kuipje kunstboter staan allerlei aanprijzingen. Onder andere dat er geen palmolie in zit. Een terechte aanprijzing want palmolieplantages in Indonesië hebben de orang-oetan bijna doen uitsterven (wat het des te pikanter maakte dat Paul Polman, de voormalige topman van Unilever, grootverbruiker van palmolie, door alle media jarenlang is bewierookt als ‘duurzame’ ondernemer). Heel goed dus, geen orang-oetan-pestende palmolie in mijn boter.

Maar er staat ook op het etiket dat deze margarine ‘op natuurlijke wijze’ het cholesterol verlaagt. Dat ‘natuurlijke’ slaat op het feit dat er aan die margarine zogeheten sterolen zijn toegevoegd. Die plantensterolen zijn eigenlijk een soort cholesterolvet dat in planten voorkomt en concurreert met het cholesterol in onze darmen. Het is wetenschappelijk aangetoond dat het werkt maar het is vreemd om deze stoffen ‘natuurlijk’ te noemen. Het zijn weliswaar substanties die van origine in planten voorkomen maar ze worden door concerns zoals BASF gewoon in fabrieken gemaakt.

Watermeloenen waren ooit bitter

Ik vertrouw er in, ik denk dat het beschermt tegen hart- en vaatziekten en tegen beroertes en tia’s, er is serieus onderzoek naar gedaan en dit voorbeeld past naadloos binnen de aan Hippocrates, grondlegger van de geneeskunde, toegeschreven uitspraak dat voeding uw medicijn moet zijn en medicijnen uw voeding, maar noem het in hemelsnaam niet ‘natuurlijk’, beste mensen van Becel! Het is net zo chemisch als alle andere bestanddelen van kunstboter en van roomboter. Het komt allemaal uit de fabriek.

Zelfs de natuur zelf is niet ‘natuurlijk’. Veel van de voedingsmiddelen die wij eten – tomaten, aardappelen, bananen, appels, mango’s, maïs – zijn gedurende duizenden jaren veredeld en lijken niet meer op de oorspronkelijke, natuurlijke varianten. In wetenschapsblad Nature Genetics stond in 2019 een artikel waarin het genetisch materiaal van allerlei verschillende watermeloenen was geanalyseerd. De conclusie was dat de huidige, immense en zoete watermeloenen van nu in geen enkel opzicht te vergelijken waren met de oorspronkelijke watermeloenen uit Afrika, van vierduizend jaar geleden. Die waren klein, hard, bleek en bitter.

*Simon Rozendaal is wetenschapsjournalist en chemicus. Dit is een voorpublicatie uit zijn deze week bij uitgeverij Atlas Contact te verschijnen boek ‘Paniek om niets. Hoe de meetrevolutie onze angsten aanwakkert’ (€22,99).

Het bericht Simon Rozendaal: Vanwaar toch onze angst voor alles wat chemisch is? Zelfs de natuur zelf is niet ‘natuurlijk’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Gaat het op onze universiteiten nog wel om wetenschapsbeoefening? Het is bijna een retorische vraag geworden. Annemarie van Gaal zette onlangs in haar Telegraaf-column een paar relevante cijfers op een rijtje:

‘Geen enkel ander land in Europa trekt zoveel studenten uit het buitenland aan. Van alle studenten aan de universiteit is op dit moment 75 procent Nederlands en 25 procent internationaal. Voor het komende studiejaar zijn er weer zo’n 20.000 buitenlandse studenten naar ons land gekomen. Volgens het CBS staan er op dit moment maar liefst 123.000 buitenlandse studenten ingeschreven aan de universiteiten en hogescholen, waarvan 29.000 zelfs van buiten de Europese Unie.’

Verdienmodel

Voor onze universiteiten en hogescholen is het een verdienmodel, legde Van Gaal uit. ‘Hoe meer studenten uit het buitenland, hoe hoger hun inkomsten. Zij krijgen van onze overheid een bedrag per student, ongeacht of deze Nederlands is of uit Vietnam of Azerbeidzjan komt. Hoe meer studenten hoe meer geld. Het is zelfs zo lucratief dat universiteiten en hogescholen actief studenten in het buitenland werven.’

Dat buitenlandse studenten graag naar Nederland komen, is geen wonder. Het collegegeld is in ons land relatief laag en behalve recht op een gratis studiebeurs (6000 euro per jaar) bestaat er ook de mogelijkheid om een studielening (met lage rente) aan te vragen. Die moet uiteraard na de studie worden terugbetaald, maar blijkt in de praktijk vaak oninbaar omdat naar het buitenland teruggekeerde debiteuren lastig zijn op te sporen. Het zal de universiteiten uiteraard een rotzorg zijn – zij hebben hun geld al binnen.

Graaien, graaien, graaien: daar lijken de bestuurders in het hoger onderwijs door gebiologeerd. Ondertussen doet het uit Amerika geïmporteerde woke- en diversiteitsvergif zijn vernietigende werk. Openlijk worden op Nederlandse universiteiten de grondslagen van wetenschapsbeoefening in twijfel getrokken en ondermijnd.

Zo stelde het bestuur van de Universiteit van Amsterdam (UvA) in 2017 een Chief Diversity Officer aan, ondersteund door een Chief Diversity Officer Team. Samen zetten zij zich in voor ‘een inclusievere en sociaal rechtvaardigere universiteit waar gelijkwaardigheid, inclusie en diversiteit vanzelfsprekend zijn’. In 2021 presenteerde het Chief Diversity Officer Team een zogenoemde ‘Decolonization Toolkit’. Het betrof een virtuele gereedschapskist ‘vol met tips en materiaal om jezelf of de universiteit te dekoloniseren’.

Onder ‘dekoloniseren’, zo legden twee teamleden uit op de UvA-nieuwssite Folia.nl, dienen we te verstaan ‘het zichtbaar maken en bevorderen van perspectieven en referentiekaders naast westerse rationaliteit. Daarbij geldt die niet langer als het enige en superieure kader, of manier van analyse en denken.’

Rationaliteit is verdacht

Rationaliteit is aan de grootste universiteit van Nederland dus een ‘westers’ en derhalve verdacht begrip dat niet langer leidend mag zijn. Zo wordt het fundament weggeslagen onder elke vorm van wetenschapsbeoefening en houdt de UvA de facto op een universiteit te zijn.

Een kabinet dat lef heeft maakt korte metten met de malle hausse aan buitenlandse studenten en stopt daarna meteen de financiering van wetenschappelijke instellingen die – zie de UvA – kennelijk geen wetenschappelijke intenties meer hebben. Dan kan op ons hoger onderwijs heel veel méér worden bezuinigd dan de zeer magere 1 miljard euro waarvan sprake is in de Miljoenennota.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: Op woke-universiteiten en nepwetenschappers kan veel meer worden bezuinigd dan Schoof van plan is verscheen eerst op Wynia's Week.

En dan zijn er nog de mensen met klimatofobie, zoals Chris Julien, ‘de denker van Extinction Rebellion’. Die zei laatst: ‘Ik sta hartstikke positief in het leven. Ik geniet van literatuur, luister naar mooie muziek. Ik heb mijn vrienden en mijn partner lief. Maar ik heb ook landschapspijn als ik door de fucking maisvelden fiets in Limburg en ik bedenk dat zo’n groot deel van ons land gebruikt wordt voor carnivorisme. Ik zwom in de Maas en daarna voelde ik de PFAS aan me kleven. Het is verschrikkelijk, je leeft in zo’n vergiftigde wereld. Hoop is een drug, het maakt passief. Ik zal het de mensen niet afpakken; maar ik denk dat het beter is om te accepteren dat de wereld best wel naar de klote is…’

Politieke onvrijheid

Moeten we inderdaad alle hoop voor de toekomst laten varen?

De lijn in de geschiedenis ontwarren uit de spinsels van het dagelijkse nieuws lukt alleen als we naar de langere termijn kijken. Ik denk dan aan een eeuw of twee. Vooruitblikken kunnen we niet. Achteromkijkend kunnen we onze huidige situatie vergelijken met die van vroeger. Tweehonderd jaar geleden was de wereld iets kouder, een stuk minder welvarend en bestonden democratie en rechtsstaat nog niet.

Op het Europese continent waren in 1824 de keizer van Oostenrijk, de koning van Pruisen en de tsaar aller Russen de baas. Die stelden – samen met de door hen gerestaureerde Franse monarchie – alles in het werk om de idealen van vrijheid, gelijkheid en broederschap de kop in te drukken en hun autoritaire macht in stand te houden. De heren waren er heilig van overtuigd dat God hen daartoe had aangesteld.

In dat kader schonk de Franse koning Charles X in 1824 de adel een miljard franc ter compensatie van schade aan hun kastelen door de revolutie van 1789. In Rusland verbande tsaar Nicholas I dat jaar alle jonge legerofficieren die pleitten voor afschaffing van slavernij naar Siberië.

In hun afwijzing van nieuwerwetse idealen stonden de absolute heersers niet alleen. In Nederland formuleerde Isaäc da Costa zijn Bezwaren tegen den Geest der Eeuw (1823) als onderdeel van het Réveil, een beweging die de samenleving wilde terugbrengen onder de heerschappij van Christus en zich daartoe verzette tegen Verlichting en liberalisme.

Waar nodig grepen de heersers in. Toen het liberalen in Spanje lukte om de reactionaire koning Ferdinand VII te verdrijven, viel Frankrijk het land binnen en plaatste Ferdinand weer terug op de troon. De keizer van Oostenrijk suggereerde vervolgens dat de Europese koningshuizen Spanje ook moesten helpen bij de herovering van Mexico (waar Texas en Californië toen bij hoorden). Maar daar werd een stokje voor gestoken.

In 1823 had de Amerikaanse minister John Quincy Adams de Monroe-doctrine geformuleerd. Voortaan zouden de Verenigde Staten iedere poging van een Europese staat om te interveniëren in de nieuwe onafhankelijke landen in Zuid-Amerika opvatten als een daad van agressie. Zo bleven de oude autocraten uit de Nieuwe Wereld geweerd.

Nieuwe verbindingen

In de Verenigde Staten vond ook een ingrijpende infrastructurele vernieuwing plaats. In 1825 ging na acht jaar graven het Erie-kanaal open dat het Middenwesten verbond met New York. Dankzij de muildieren die de trekschuiten door het kanaal trokken, daalden transportkosten met 90 procent. Landbouwproducten uit het Middenwesten konden nu verhandeld worden tegen textiel, wapens en andere industriële producten uit New England waar men overstapte van ambachtelijke naar fabrieksmatige productie. Een economische grootmacht ontstond.

In Nederland kwam in 1824 het Noordhollandsch Kanaal gereed. Dat zou de nieuwe scheepvaart snelweg worden tussen de haven van Amsterdam en Den Helder worden. Maar dat bleek niet het geval.

De stoommachine werd behalve voor fabrieken ook ingezet op schepen. De eerste stoomboten hadden nog de vervelende gewoonte om zichzelf op te blazen, maar toen die kinderziekte was overwonnen, werd reizen op de Mississippi en de Ohio een stuk comfortabeler. In Rotterdam werd de Nederlandsche Stoomboot Maatschappij opgericht om een stoomvaartverbinding tussen Rotterdam en Antwerpen te onderhouden, iets wat de Kamer van Koophandel ‘ten enenmale onnoodzakelijk, onnut en schadelijk voor alle bizondere personen en voor het algemeen’ achtte.

Toch werd het eerste (geheel houten) stoomschip (‘De Nederlander’) gebouwd in Capelle en voorzien van een uit Engeland geïmporteerde stoommachine. Het tweede schip (‘De Zeeuw’) kreeg in 1824 een machine die was gebouwd door John Cockerill in Seraing. Nederland had meer nodig. In maart 1824 werd in Nederland op initiatief van koning Willem I de N.V. Nederlandsche Handel-Maatschappij opgericht met als doelstelling ‘bevordering van handel, scheepvaart, scheepsbouw, visserij, landbouw en het fabriekswezen.’ Maar die zou vooral ‘ons’ Indië plunderen.

Kwaliteit van leven

In deze tijd werd de was schoner: blauwsel als witmaker voor textiel was al langer in gebruik. De grondstof smalt werd in Saksen gevonden en in Nederland in blauwselmolens vermalen. Rond 1824 werd ontdekt hoe dit kunstmatig te vervaardigen en even later kregen we ‘wasmiddel’. De kwaliteit van leven verbeterde ook doordat Charles Mackintosh in 1824 de waterdichte regenjas uitvond en door de uitvinding van de lucifer in 1826. Het was geen ramp meer als je het vuur liet uitgaan.

Maar de grote uitvinding van twee eeuwen geleden was natuurlijk het repetitiemechaniek (mechanisme à double échappement) voor de piano door Sébastien Érard. Dat deed de hamer na de aanslag niet in de rusttoestand terugvallen, maar ving hem halverwege op.

Nu kon sneller achtereen op dezelfde toets worden gespeeld en dat deed men dan ook. Op 13 april 1823 gaf het 11-jarige Hongaarse wonderkind Ference Liszt in Wenen een recital. Ludwig van Beethoven was dusdanig onder de indruk dat hij de jongen na afloop op het voorhoofd kuste. In september verhuisde het gezin Liszt naar Parijs, maar daar werd de jonge Ference niet toegelaten tot het conservatorium. De directeur had een hekel aan wonderkinderen. Het stond de verdere carrière van Liszt niet in de weg. Gelijk een moderne popster zette hij meerdere vleugels op het podium, zodat hij verder kon op een volgende als hij een eerste kapot had gespeeld. Pianomuziek begeleidde de industriële revolutie.

En ook toen werd de jeugd gegrepen door een nieuw medium. In 1824 werden in Nederland voor het eerst meer dan tien nieuwe romans per jaar uitgegeven. Die werden ‘beschouwd als middel tot verpozing en dan nog bovenal verpozing voor vrouwen en jongeren,’ aldus literatuurhistorica Toos Streng. ‘De belangrijkste eis was negatief: een roman mocht geen kwaad doen.’

Internationale politiek en religie

Op 22 januari 1824, werd in de slag bij Nsamankow een Brits leger van 3000 man volledig in de pan gehakt door de gevreesde Ashanti’s, de slavenmakers van West-Afrika. Een van hun nazaten zou twee eeuwen later Zwarte Piet nog Nederland uitschoppen.

Het jaar daarop riep Diponegoro, de vorst van Jogjakarta en Soerakarta, een jihad uit tegen de Hollanders. Deze ‘Java-oorlog’ was nog gruwelijker dan de huidige strijd in Gaza. Er sneuvelden 200.000 mensen onder wie 23.000 Europeanen. Generaal Hendrik de Kock wist Diponegoro uiteindelijk gevangen te nemen en kreeg als dank de titel ‘baron’.

Vernieuwing in religie kwam uit de staat New York waar een engel aan ene Joseph Smith in 1823 de plek wees waar een boek vol gouden platen verborgen lag. Zeven jaar later zou Smith een Engelse vertaling ervan publiceren onder de titel Het Boek van Mormon. Het origineel is kwijtgeraakt.

De gevestigde godsdienst bleef zoals altijd tegen verandering. Op 15 augustus 1832 publiceerde paus Gregorius XVI zijn encycliek Mirari Vos waarin hij de ‘absurde en onjuiste veronderstelling dat vrijheid van geweten overal voor iedereen gehandhaafd moet zijn’ veroordeelt. Vrijheid van meningsuiting en vernieuwingsdrang brachten volgens de paus juist onheil over de mensen.

Cultuuroverdracht is beslissend

Datzelfde jaar kwam het onheil echter uit een heel andere hoek. Europa kreeg voor het eerst te maken met de cholera. De helft van de mensen die besmet raakten stierf, wat een aanleiding zou vormen om de leefomstandigheden van de armen in de steden te verbeteren.

Wie twee eeuwen geleden leefde had zich de wereld van vandaag niet voor kunnen stellen. Maar resultaten uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst. Zij die na ons komen zullen moeten leren omgaan met wat verandert. Wij kunnen hen helpen door opvoeding en onderwijs. De kwaliteit van leven in de toekomst zal vooral worden bepaald door hoe goed wij ons kwijten van deze twee taken, oftewel van de overdracht van onze cultuur.

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht De toekomst zou best eens prachtig kunnen worden verscheen eerst op Wynia's Week.

U vindt dat ik overdrijf? Zo’n vaart zal het heus niet lopen met woke? U heeft hopelijk gelijk, maar veel vertrouwen heb ik daar niet in. Neem nu het vakblad Science. Ooit was een publicatie in Science de gouden standaard voor wetenschappelijk toponderzoek. Maar onder de huidige hoofdredacteur, H. Holden Thorpe, zijn andere zaken dan wetenschappelijke kwaliteit ook heel belangrijk.  

Twee scheuten desinformatie

Eind augustus liet hij twee transgenderactivisten het hoofdredactioneel commentaar schrijven. Dat begon zo: ‘Vanaf het moment dat de Cass Review gepubliceerd werd in april – een evaluatie door de National Health Service in Groot-Brittannië die heeft geleid tot een verbod op gezondheidszorg voor transgender jongeren – is er kritiek geweest op de beoordeling en de aanbevelingen, en zorgen over hoe het als breekijzer zou kunnen worden gebruikt om de publieke gezondheidszorg ook breder afbreuk te doen.’

Dit zijn al twee scheuten desinformatie in de eerste zin. De Cass Review pleit niet voor ‘een verbod op gezondheidszorg voor transgender jongeren’, het pleit voor veel voorzichtiger zijn met het verstrekken van puberteitsblokkers aan kinderen. Dit hoofdredactioneel commentaar doet alsof puberteitsblokkers voorschrijven aan 12-jarigen de enig denkbare vorm van zorg is voor kinderen met subjectief ervaren ongemak over het lichaam waarin ze geboren zijn. Ook het idee, dat terughoudender zijn met puberteitsblokkers een wegbereider is voor allerlei andere aantastingen van de publieke gezondheidszorg is uit de genderfluïde duim gezogen.

Het commentaar komt voorts met een aanbeveling die tekenend is voor een breder probleem in de wetenschap: ‘De stem van de transgender gemeenschap moet leidend zijn voor transgender research prioriteiten en de opzet van studies, recrutering (van proefpersonen, aj), interventie, evaluatie en verspreiding van informatie.’ Vrij vertaald naar de praktijk: Hilary Cass is een cis-gender vrouw, dus die moet haar mond houden over de transgender zorg. 

We zien dat in Nederland bij longcovid onderzoek: clubs die deze patiënten zeggen te vertegenwoordigen, eisen op hoge toon inspraak in welk onderzoek er moet worden gedaan en op welke manier. Het onderzoek naar het chronisch vermoeidheidssyndroom ME/CVS heeft daarvoor het precedent geschapen: zelfverklaarde ME/CVS-patiënten kregen zitting in de wetenschappelijke begeleidingscommissie, en die dwongen af dat alleen somatisch onderzoek gedaan mocht worden, dus geen onderzoek dat zou kunnen opleveren dat ME/CVS mede of vooral ‘tussen de oren’ zit.

‘Niet-reductionistisch’

Afgelopen week schreef Holden Thorpe zelf het hoofredactioneel commentaar, weliswaar over iets anders, dat de prognose voor Science er bepaald niet gunstiger op maakt. Met leedwezen constateert hij dat NASEM (de Amerikaane academie voor wetenschap, techniek en geneeskunde), onlangs een twee miljoen dollar kostende studie voortijdig beëindigde, die moest onderzoeken hoe de Inheemse en Westerse bestudering van de natuur het beste gecombineerd konden worden. De reden: de inheemse wijzen vonden dat de wetenschap niet voldoende respect toonde voor hun ‘niet-reductionistische’ kijk op de natuur.

Holden Thorpe staat alvast aan hun kant: ‘Tenzij de wetenschap zich tegen dit ongemak aan vlijt, zullen we nooit de mogelijkheden ontsluiten van deze combinatie, die sommige van de lastigste maatschappelijke problemen kan helpen aanpakken.’ Een voorbeeld van welk probleem die combinatie met inheemse wijsheid zou kunnen oplossen geeft hij niet.

Slaafse onderwerping

Niettemin wint onderzoek dat zegt zich te laven aan inheemse wijsheid wel prijzen. Holden Thorpe mocht onlangs een prijs uitreiken voor onderzoek dat aantoonde dat paarden eerder in Noord-Amerika voorkwamen dan tot dan toe was gedacht. Dat resultaat zou niet mogelijk zijn geweest zonder de intensieve samenwerking met leden van de Lakota indianenstam, hoewel onduidelijk blijft wat hun bijdrage was, en wat daar ‘Lakota’ aan was.

Veel erger is de slaafse onderwerping die Holden Thorpe etaleert als hij een van die Lakota wetenschappers, Yvette Running Horse Colin, wil interviewen voor zijn hoofdredactioneel commentaar. De vragen moesten eerst worden goedgekeurd door leiders van de Lakota stam en Running Horse Colin mocht zijn commentaar vooraf inzien en herschrijven.

Censuur

Dus Holden Thorpe accepteert van deze inheemse wijzen iets wat hij van geen enkele partij uit het wetenschappelijke of politieke establishment zou accepteren: censuur. Want stel je voor dat hij iets zou opschrijven wat niet voldoende inclusief is, of de superieur sensitieve sentimenten van deze Rennende Paarden kwetst. 

De gemene deler van al deze voorbeelden is het claimen van een particuliere waarheid door een belangengroep. Objectieve waarheid, of tenminste een kern van waarheid waar ieder redelijk mens zich aan moet committeren, bestaat niet. Wetenschap is ook maar een particuliere waarheid, die van het establishment. Of van het patriarchaat, als het onderwerp iets met gender te maken heeft.

Het kan altijd nóg gekker: in Nieuw-Zeeland is Mātauranga Māori, de inheemse wijsheid van de Maori’s, officieel gelijkwaardig verklaard aan de moderne wetenschap. Mātauranga Māori is dus niet iets wat eventueel het bestuderen waard is om de cultuur van de oorspronkelijke bewoners van Nieuw-Zeeland beter te begrijpen; het is een eigenstandige waarheid met dezelfde status als de resultaten van wetenschappelijk onderzoek. Niet alleen dat, maar deze wijsheid heeft een beschermde status. Die mag alleen door Maori’s worden beheerd en uitgeoefend, dus toetsing met westerse wetenschappelijke onderzoeksmethoden is taboe. 

Dit is geen vrijblijvend goedmakertje voor koloniaal onrecht aan de afstammelingen van de Maori’s (destijds een extreem gewelddadige cultuur, trouwens). Er worden nu met overheidsgeld projecten op het gebied van natuurbescherming uitgevoerd die gebaseerd zijn op de Mātauranga Māori. Hier zien we dan eindelijk concrete voorbeelden van wat inheemse wijsheid vermag: in Nieuw-Zeeland worden ingeblikte walvisgeluiden afgespeeld in bossen waar het slecht mee gaat. Want de walvissen in de zee hebben een mythische band met die bomen, dus van die geluiden gaat een helende werking uit. Ik leg het hier vast niet helemaal correct uit, dus vraag het vooral na bij een raszuivere Maori, de enigen die deze wijsheid echt bezitten.

NWO wil selecteren op kleur en etnische herkomst

De wetenschap, verreweg het meest waardevolle wat de mensheid tot nu toe gepresteerd heeft, is van origine wit en westers, maar is allang niet meer aan een cultuur of volk gebonden. Het is een erfgoed van de hele mensheid, waaraan bijna alle landen op de wereld bijdragen, en ze plukken er allemaal de vruchten van. Elke Maori of Lakota of Eskimo of Hollandse boerenpummel kan bijdragen aan de wetenschap, door te studeren, onderzoek te doen en de resultaten te publiceren. En vervolgens kan elke Berber, Yanomami, Hottentot of non-binaire metroseksueel die resultaten bekritiseren, zelf onderzoek doen en met betere resultaten komen. En weet u wat ook mooi is: het maakt helemaal niets uit tot welk van de bovengenoemde categorieën je behoort. Inheemse wijsheid bestaat niet, er bestaat alleen wijsheid.

Maar het ziet er naar uit dat we NWO, de grootste uitdeler van onderzoeksgeld in Nederland, een herinnering moeten sturen van die blijde boodschap. Want de bureaucraten van NWO willen nu onderzoekers gaan selecteren op huidskleur en etnische herkomst, omdat de Nederlandse wetenschap minder wit moet worden. De baas van NWO is Marcel Levi. Hoe heeft deze nuchtere no nonsense-man dit kunnen laten passeren?         

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Wynia’s Week is vijf jaar jong! En gaat door met nog meer afleveringen van ons internetmagazine en vele tientallen video’s en podcasts. Dat alles wordt mogelijk gemaakt door de duizenden donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Verbijsterend: wetenschap onderwerpt zich slaafs aan inheemse wijsheden verscheen eerst op Wynia's Week.