Ik heb veel nagedacht over wat ik vanavond voor toespraak zou houden. In eerste instantie wilde ik benadrukken hoe trots ik nog altijd ben op het feit dat ik de eerste vrouwelijke premier ben in zo’n bijzonder land als Italië.

Ook wilde ik wel iets zeggen over de inspanningen die de Italiaanse regering levert om haar land te hervormen, zodat het opnieuw een hoofdrol kan gaan spelen in het geopolitieke schaakspel.

Het recht van de sterkste mag niet prevaleren

Ik had kunnen vertellen over de onlosmakelijke band die Italië en de Verenigde Staten verenigt, ongeacht de politieke overtuigingen van hun regeringen, een band waarvan de vele vrienden van Italiaanse afkomst hier het bewijs zijn. Zij vertegenwoordigen een gemeenschap die generaties lang heeft bijgedragen aan een steeds sterker Amerika.

Of ik had kunnen praten over het buitenlandbeleid in een tijd die gedomineerd wordt door chaos, waarin Italië resoluut aan de kant staat van degenen die hun vrijheid en soevereiniteit verdedigen, niet alleen omdat dat het juiste is om te doen, maar ook omdat het in het belang is van Italië en van het Westen om te voorkomen dat in de toekomst het recht van de sterkste prevaleert.

Als politicus heb je in feite twee opties: een leider of een volger zijn, al dan niet de koers bepalen, handelen in het belang van je volk of handelen op basis van opiniepeilingen. Het is mijn ambitie om te leiden, en niet te volgen.

Vanavond wil ik u in ieder geval een ander perspectief bieden. Laat ik allereerst een commentaar bespreken dat onlangs is gepubliceerd in de Europese editie van Politico. Daarin werd ‘Meloni’s Western nationalism’ geanalyseerd. De auteur, dr. Constantini, betoogt dat mijn politieke credo ligt in ‘wat we kunnen definiëren als “westers nationalisme”’. In de kern belichaamt die gedachte het voortbestaan en de wedergeboorte van de westerse beschaving, en die gedachte is volgens dr. Constantini ‘nieuw op het Europese toneel.’

Het Westen is meer dan een fysieke plek

Ik weet niet of nationalisme het juiste woord is, want dat doet vaak denken aan agressieve en autoritaire doctrines. Maar ik vind dat we ons niet moeten schamen om woorden en concepten als natie en patriottisme te gebruiken en te verdedigen, want die duiden op meer dan alleen een fysieke plek; ze gaan over een manier van denken waar je je bij aansluit als je cultuur, tradities en waarden deelt. Als we ons trots voelen wanneer we onze vlag zien, betekent dat dat we ons trots voelen omdat we deel uitmaken van een gemeenschap, en dat we bereid zijn ons steentje bij te dragen om die vooruit te helpen.

Voor mij is het Westen meer dan een fysieke plek. Met het woord Westen definiëren we landen niet zomaar op basis van een specifieke geografische ligging, maar als een beschaving die door de eeuwen heen is opgebouwd met de inzet en de opofferingen van velen.

We moeten oikofobie uitbannen

Het Westen is een waardensysteem waarin het individu centraal staat, waarin mannen en vrouwen gelijk en vrij zijn; het zijn democratische systemen, het leven is heilig, de staat seculier en gebaseerd op de rechtsstaat. Ik stel aan u en aan mezelf de vraag: zijn dat waarden waarvoor we ons moeten schamen? En scheppen die waarden een afstand tussen ons en de anderen, of brengen ze ons dichter bij die anderen?

Ik denk dat wij, het Westen, twee risico’s moeten uitbannen. Het eerste is wat een van de grootste hedendaagse Europese filosofen, Roger Scruton, oikofobie noemde, afgeleid van de Griekse woorden oikos, wat thuis betekent, en fobie, wat angst betekent. Oikofobie is afkeer van je eigen huis. Een steeds grotere minachting, die ertoe leidt dat we met alle geweld de symbolen van onze beschaving willen uitwissen, zowel in de VS als in Europa.

Samenwerking tussen Italië en Afrika

Het tweede risico is de paradox dat het Westen enerzijds op zichzelf neerkijkt, maar anderzijds vaak beweert superieur te zijn aan de andere landen. Het resultaat is dat het Westen gevaar loopt een minder geloofwaardige gesprekspartner te worden. De landen op het zuidelijk halfrond eisen meer invloed. Landen die niet meer alleen in ontwikkeling zijn, maar die hun naam nu grotendeels wel gevestigd hebben, werken op eigen gezag onderling samen. Autocratieën winnen terrein ten opzichte van democratieën, en we lopen het risico steeds meer op een gesloten en in zichzelf gekeerd fort te gaan lijken.

Om dit tij te keren, hebben we in Italië bijvoorbeeld besloten het Mattei-Plan voor Afrika te lanceren, een samenwerkingsmodel op voet van gelijkheid om een nieuw, langdurig partnership met de Afrikaanse landen aan te gaan. Want ja, de ene crisis volgt nu in de wereld in rap tempo op de ander, maar elke crisis biedt ook een kans, want daardoor moeten we met elkaar in gesprek en actie ondernemen.

Bovenal moeten we ons bewust worden van wie we zijn. Als westerse volkeren hebben we de plicht om deze belofte na te komen en het antwoord op de problemen van de toekomst te zoeken door vertrouwen te hebben in onze waarden: een synthese die voortkomt uit de ontmoeting van de Griekse filosofie, het Romeinse recht en het christelijk humanisme.

Kortom, zoals mijn professor Engels, Michael Jackson, altijd zei: ‘I’m starting with the man in the mirror, I’m asking him to change his ways’ (we kennen het liedje). We moeten bij onszelf beginnen, weten wie we werkelijk zijn, en dat respecteren, zodat we ook anderen kunnen begrijpen en respecteren.

We moeten staan voor onze vrijheid en onze waarden

Er is een narratief waar autoritaire regimes veel belang aan hechten. Het gaat over het idee van de onvermijdelijke achteruitgang van het Westen, het idee dat democratieën er niet in slagen resultaten te boeken. Een leger van buitenlandse, kwaadaardige trollen en bots is druk doende de werkelijkheid te manipuleren en onze tegenstellingen uit te buiten. Maar tegen de aanhangers van autoritaire regimes wil ik heel duidelijk zeggen dat we voor onze waarden zullen staan. Dat zullen wij doen.

President Reagan heeft ooit gezegd: ‘Bovenal moeten we ons realiseren dat geen enkel wapenarsenaal, geen wapen ter wereld, zo formidabel is als de wil en de morele moed van vrije mannen en vrouwen. Dat is een wapen dat onze tegenstanders in de huidige wereld niet hebben.’

Ik ben het daar volledig mee eens. Onze vrijheid en onze waarden, en de trots die we daarbij voelen, zijn de wapens die onze tegenstanders het allermeest vrezen. We mogen de kracht van onze eigen identiteit dus niet opgeven, want dat zou voor autoritaire regimes een geschenk uit de hemel zijn.

Alles bij elkaar opgeteld is patriottisme dus het beste antwoord op neergang. Onze diepste wortels verdedigen is de voorwaarde voor het oogsten van rijp fruit. Leren van onze fouten uit het verleden is de voorwaarde om in de toekomst beter te worden. Ik wil ook Giuseppe Prezzolini citeren, misschien wel de grootste hoeder van intellectueel erfgoed in het Italië van de twintigste eeuw. Hij zei: ‘Wie weet hoe hij moet behouden, is niet bang voor de toekomst, omdat hij lering uit het verleden heeft getrokken.’

We kunnen de enorme uitdagingen waarmee dit tijdperk ons confronteert alleen het hoofd bieden als we leren van de lessen uit het verleden. Wij verdedigen Oekraïne omdat we de chaos hebben gekend van een wereld waarin het recht van de sterkste prevaleert. Wij bestrijden mensenhandelaren omdat we niet vergeten zijn dat we eeuwen geleden hebben gevochten voor de afschaffing van de slavernij. Wij verdedigen de natuur en de mensheid, omdat we weten dat het de verantwoordelijkheid van de mensen is om een duurzamere toekomst op te bouwen. We ontwikkelen kunstmatige intelligentie maar proberen tegelijkertijd de risico’s ervan te beheersen, omdat we hebben gevochten voor onze vrijheid en niet van plan zijn die vrijheid in te ruilen voor meer comfort. We weten hoe we deze fenomenen moeten doorgronden omdat onze beschaving ons daartoe de middelen heeft gegeven.

Uitzonderlijke reis

De tijd waarin we leven vereist dat we kiezen wat we willen zijn en welke weg we willen inslaan. We kunnen het idee van de teloorgang van het Westen blijven aanwakkeren, ons overgeven aan het idee dat onze beschaving niets meer te zeggen heeft, geen weg meer te gaan heeft. Of we kunnen ons herinneren wie we zijn, ook leren van onze fouten, ons eigen stukje van het verhaal toevoegen aan deze uitzonderlijke reis en bepalen wat er om ons heen gebeurt, om onze kinderen een betere wereld na te laten. En dat is nu precies waar ik voor kies.

En ik hoop dat u mij hebt uitgekozen voor deze illustere onderscheiding, omdat dat ook uw keuze is.

Dank u wel.

Dit is de tekst van de speech die de Italiaanse premier Giorgia Meloni op 23 september hield bij het in ontvangst nemen van de Global Citizen Award van de Atlantic Council in New York.
Vertaling: Willy Hemelrijk

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Giorgia Meloni: Het Westen moet zichzelf weer gaan respecteren zodat het ook anderen kan respecteren verscheen eerst op Wynia's Week.

De VN, dat wil zeggen dat gigantische hoofdkwartier in New York waar duizenden diplomaten vrijwel uitsluitend bezig zijn elkaar bezig te houden, met periodiek ook nog dat plichtmatige circus van de Algemene Vergadering, kan beter opgeheven worden. We hebben het nu lang genoeg geprobeerd, en het leidt tot niets. Stuur al die diplomaten naar huis, Guterres voorop, dat scheelt weer een miljardje ofzo, en dat geef je aan de ‘werkmaatschappijen’ van de VN die wel echt iets doen, zoals de WHO, FAO en UNCHR. De UNRWA, de club die al 75 jaar het Palestijnse ‘vluchtelingen’probleem faciliteert en daardoor mede in stand houdt, moet ook weg.

Een adaptatiekloof van 180 à 380 miljard dollar

Maar terug naar dat rapport, het Adaptation Gap Report 2023. Op zich is het te prijzen dat er nu serieus aandacht is voor aanpassing aan klimaatverandering, ofwel adaptatie. Tot voor kort moest alle heil komen van klimaatmitigatie, dat wil zeggen minder broeikasgassen uitstoten en de opwarming afremmen, terwijl aanpassing aan de deze eeuw onvermijdelijke klimaatverandering hoe dan ook nodig is. Natuurlijk gaat het weer van dik hout zaagt men planken om de urgentie van, in dit geval, adaptatie te benadrukken: ook in dit werkstuk ontbreekt het niet aan ‘zich snel sluitende tijdvensters’ en meer van die crisistaal.

In de publiciteit om het rapport heen staat centraal dat er een enorme kloof is tussen wat aan geld nodig zou zijn voor adaptatie in ontwikkelingslanden, en hoeveel er momenteel daadwerkelijk aan geld van de rijke naar de ontwikkelingslanden stroomt. Want ga eerst even rustig zitten: er is volgens het Emissions Gap Report 2023 van nu tot 2050 zeker 200 à 400 miljard dollar per jaar nodig (met na 2050 verder stijgende kosten), terwijl er maar zo’n twintig miljard dollar per jaar daadwerkelijk is overgemaakt, aan leningen of giften. Dat is dus een adaptatiekloof van 180 à 380 miljard dollar. Per jaar welteverstaan, dus als het zo doorgaat is de totale kloof aan het eind van dit decennium een slordige twee biljoen dollar.

Als het daarbij blijft, tenminste, want de adaptatiekloof is sinds de vorige inventarisatie, in 2016, verdubbeld. Dat komt omdat toen nog lang niet alle landen hun verlanglijstjes (National Adaptation Plans) hadden ingediend. 85 procent van de landen heeft dat nu gedaan, maar daar kan dus nog van alles bijkomen.

Je kunt altijd op twee manieren naar zulke bedragen kijken: ja, het is gigantisch veel geld, maar hoeveel is het per persoon? Als we het voor het gemak op 300 miljard dollar per jaar houden, en de niet-rijke wereld op 5 miljard personen, dan is dat 60 dollar per persoon per jaar. Voor alle ontwikkelingslanden gezamenlijk komt het neer op 0,56% van het bruto binnenlands product. Omdat die kosten correleren met het nationaal inkomen per hoofd, is dat voor de armste landen minder: het rapport becijfert dat de minst ontwikkelde landen 33 dollar per jaar per hoofd van de bevolking moeten besteden aan klimaatadaptatie.

Wat gaat er allemaal gedaan worden met dat geld?

Van zo’n rapport verwacht je als geïnteresseerde leek op z’n minst twee dingen: een feitelijke onderbouwing van die bedragen, en een argumentatie welk deel van die adaptatie in onwikkelingslanden door de rijke landen betaald moet worden. Beide ontbreken.

Wat betreft het eerste punt: naïef als ik nog steeds ben, had ik gedacht in dit rapport een overzicht aan te treffen van wat er allemaal gedaan gaat worden met die 300 miljard dollar per jaar. Hoeveel kilometer zee- of rivierdijk levert dat op? Hoeveel vierkante kilometers mangrovebos wordt daarvan geplant, om de kust te beschermen? In welke steden wordt de riolering helemaal op de schop genomen om extremere regenbuien aan te kunnen? Worden wellicht hele steden verplaatst omdat de lokatie niet te beschermen is tegen klimaatverandering? Daar is een precedent voor: de Indonesische regering gaat de hoofdstad verplaatsen, omdat Jakarta steeds vaker overstroomt. Niet door klimaatverandering trouwens, maar door lokale bodemdaling.

Het rapport zegt er niets over

Krijgen inwoners van de heetste gebieden subsidie voor airconditioning? Worden er grote stuwdammen gebouwd om de bufferfunctie van wegsmeltende gletsjers in de Himalaya over te nemen? Welke regeringen gaan nieuwe gebieden ontsluiten voor de landbouw, waar die voorheen te koud of te droog waren? Mogen inwoners van zeer laaggelegen eilandjes in de Pacific met een goudgerande regeling vertrekken naar Gstaad of Tahiti?

Dat had je als potentiële financier van de klimaatadaptatie graag willen weten, maar het rapport zegt daar niets over. Waarschijnlijk omdat niemand kan controleren wat er echt gebeurt (voor slechts 6% van de met financiering van het VN Green Fund of de Wereldbank voltooide projecten is een effectrapportage beschikbaar).

Concreter dan een paar zeer summier beschreven case-studies wordt het niet. Dat gaat dan bijvoorbeeld over een vaag overleg dat heeft plaatsgevonden om het Midden-Oosten klimaatbestendiger te maken, met als conclusie: ‘een inclusieve, grensoverschrijdende benadering kan gemeenschappen helpen zich aan te passen, met voordelen voor alle stakeholders (het woord ‘stakeholder’ is altijd een red flag voor duurbetaalde praatjes voor de vaak).

Er is ook een case study over het ‘opbouwen van het adaptievermogen van Pakistan’ – tegen de vaak verwoestende moesson-overstromingen – en daar komt men uit op de noodzaak om ‘op een cascade van risico’s en effecten te antwoorden met transdisciplinaire, schaal -en sector-overschrijdende acties’ waarbij niet moet worden vergeten dat in Pakistan sprake is van ‘meer-dimensionale armoede’. Hoeveel kilometer rivierdijk in Pakistan had je van dit stukje consultancy kunnen betalen? Voor ons geestesoog zien we de hordes westerse klimaatadaptatieconsultants al weer neerstrijken in Islamabad, Antananarivo, Dar es Salaam en andere hotspots van klimaatkwetsbaarheid.

Een vrouwvriendelijke stuwdam met Inheemse kennis

Wie had gedacht dat je al dat klimaatadaptatiegeld het beste kunt besteden aan dijken, bossen, weersatellieten, innovatie van de landbouw, en wellicht betere woningen, wegen en spoorwegen, kan alle hoop wel laten varen wanneer je leest over de nieuwste VN-innovatie op dit gebied: om in aanmerking te komen voor internationale financiering, moeten klimaatadaptatieprojecten genderinclusief zijn en gebruik maken van Inheemse kennis. Dat wordt nog een hele uitdaging, een vrouwvriendelijke stuwdam bouwen met gebruikmaking van lokale Inheemse kennis. 

Dan het tweede punt: welk deel van de klimaatadaptatie in ontwikkelingslanden moeten de rijke landen voor hun rekening nemen? Voor het rapport staat buiten kijf dat de adaptatiekloof in z’n geheel door de rijke landen moet worden overbrugd middels wat het met een prachtig eufemisme ‘herstructurering van de financiële sector’ noemt, wat neerkomt op schulden aan ontwikkelingslanden kwijtschelden en zelf nogmaals de portemonnee trekken. Wij, het rijke Westen, zijn 100% schuldig aan de adaptatiekosten die deze landen gaan maken.

Inmiddels groeit de weerstand onder de rijkere landen over de blanco cheques die ontwikkelingslanden – waarvan sommige nauwelijks nog ‘arm’ te noemen zijn – blijven opeisen. Onlangs mislukte het overleg over nog een ander klimaatfonds, het Loss & Damage-fonds. Het idee daarachter is, dat ook als alle openstaande rekeningen voor klimaatadaptatie door de rijke landen voldaan zijn, er toch nog klimaatgerelateerde schade kan optreden in ontwikkelingslanden, en dan krijgen we daar ook nog de rekening van. Deze maand is weer de jaarlijkse wereldklimaatconferentie, COP28, waarop helaas wel weer een slap, dus voor het Westen zeer kostbaar compromis over dat Loss & Damage-fonds uit de bus zal komen.

Echte klimaatrechtvaardigheid is nog duurder

Overigens is een paar honderd miljard euro per jaar maar een schijntje vergeleken bij wat echte klimaatrechtvaardigheid moet kosten. Althans volgens activist Jason Hickel. In een artikel in Nature Sustainability, met de komisch woke titel Compensation for atmospheric appropriation, rekent hij ons voor dat wij, het rijke Westen, omdat we eerder zijn begonnen met CO2 uitstoten dan de rest van de wereld, 192 biljoen dollar ($192.000.000.000.000) in het rood staan bij de rest van de mensheid. Te betalen voor 2050. Dan begin je te snappen waarom westerlingen nauwelijks nog aan kinderen willen beginnen.   

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik’. Zijn columns verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Uit naam van klimaatrechtvaardigheid eisen ontwikkelingslanden blanco cheques van het Westen verscheen eerst op Wynia's Week.

Naties onderscheiden zich niet door hun grondgebied, niet door lijntjes op de kaart, maar door hun wetten. Ieder land heeft zijn eigen wet. Tenminste in de westerse cultuur.

Pericles: Voor een democratie is het waard te sneuvelen

Omdat we zulke goede wetten hebben is onze samenleving het waard om voor te sneuvelen, betoogde de Atheense staatsman Pericles in zijn befaamde grafrede voor de gevallen strijders in de oorlog tegen Sparta 431 jaar voor Christus: ‘Onze vorm van samenleven is namelijk niet een navolging van de gebruiken van onze buurlanden. Wij zijn eerder voorbeeld voor anderen dan dat wij hen imiteren. Wij heten een democratie, omdat het bestuur bij ons niet wordt uitgeoefend door een klein aantal mensen, maar bij een meerderheid berust. Voor de wet is bij geschillen tussen privé-personen ieder gelijkberechtigd. Mensen worden gewaardeerd naar wat ze presteren en een vooraanstaande positie in het openbare leven verkrijgt men bij ons niet omdat men aan de beurt is, maar vanwege verdienste. Armoede is geen bezwaar, want bij ons staat iedereen die op een of andere manier iets voor de gemeenschap kan betekenen in aanzien. Vrij en soeverein is onze vorm van samenleven. Zowel als het gaat om het behartigen van onze gemeenschappelijke belangen als intern: wij voelen geen ergernis over een buurman die het zich naar de zin maakt en wij voegen hem geen boze blikken toe die weliswaar geen schade berokkenen, maar toch kwetsend zijn. In onze onderlinge verhoudingen zijn wij verdraagzaam en in het openbare leven zijn we zeer wetsgetrouw, omdat wij gehoor geven aan wie op enig moment het bestuur vormt en aan de wetten, in het bijzonder die ter ondersteuning van slachtoffers van onrecht, en aan de ongeschreven wetten, waarvan het algemeen als schande geldt om ze te overtreden.’

Het Westen heeft momenteel dringend behoefte aan zo’n staatsman. Ton F. van Dijk schreef op 17 oktober in HP/De Tijd: ‘Welke waarden delen wij eigenlijk nog? Hoe kunnen we “samenleven” als we niet allemaal in staat zijn het terrorisme van Hamas te zien voor wat het is: middeleeuws barbarisme in de 21e eeuw. [..] Het is daarom de hoogste tijd om in kaart te brengen welke gedeelde waarden noodzakelijk zijn om weer een constructieve samenleving te vormen. [..] Alleen dan kunnen we ook in de toekomst in vrijheid samenleven. Het is van levensbelang dat we weten waar we gezamenlijk voor staan, wat ons bedreigt en waar we wél en niet de vlag voor willen hijsen.’

Veel mensen delen dat gevoel, vermoed ik. Maar volgens mij heeft Pericles al gezegd welke waarden wij delen. Die zijn door de geschiedenis heen in ieder land neergelegd in tradities, gewoonten en geschreven wetten.

Een stuk of tweehonderd naties

Dat is niet makkelijk geweest. De Griekse wereld is veroverd door de Romeinen, en christendom en islam hebben het grondgebied van het Romeinse rijk uiteindelijk verdeeld. In West-Europa hebben de pausen nog geprobeerd om het voor het zeggen te krijgen, maar ze verloren die strijd in de middeleeuwen van de adellijke families.

In de 19^de eeuw raakten die families eerst in Frankrijk en Engeland hun macht kwijt aan de natiestaat en met de Eerste Wereldoorlog vielen ook de Duitse keizer, de Oostenrijkse keizer, de Russische keizer en de Ottomaanse sultan. Hun gebieden werden door de overwinnaars ook verdeeld in natiestaten met ieder een eigen wet. Na de Tweede Wereldoorlog volgde nog de dekolonisatie van overzeese gebieden en zo is de hele wereld inmiddels verdeeld in een stuk of tweehonderd naties, die met elkaar vergaderen als Verenigde Naties; een club met als hoofdregel: Je moet lid zijn, wil je jezelf natie kunnen noemen. Dan kun je je eigen wetten maken.

Islam staat haaks op natiestaat

In die mal van de natiestaat heeft het Midden-Oosten echter nooit goed gepast. Gedeeltelijk omdat er een eeuw geleden een flinke dosis Frans en Brits eigenbelang gemengd werd met het opbreken van het Ottomaanse imperium. Maar vooral vanwege de islam. Die staat haaks op het westerse idee van de natiestaat, gebaseerd op een gemeenschappelijk etnisch, cultureel, taalkundig erfgoed.

De islam is niet alleen maar een godsdienst voor individuen, maar ook een sociaal en politiek systeem. In zijn zuivere vorm is de islam de godsdienst van een rijk waarin godsdienstige minderheden worden getolereerd, maar waarin de eigenlijke burgers de moslims zijn.

Dat werkte al zo sinds anno 632 de Arabische heerschappij over het Midden-Oosten tot stand kwam. Negen eeuwen later – in dezelfde tijd dat de Europeanen begonnen aan hun koloniale expansie in Amerika en Azië – koloniseerden de Turkse Ottomanen het Midden-Oosten. Met hun verovering van Mekka en Medina in 1517 en Bagdad in1534 werden ze de feitelijke heersers van de voorheen Arabische wereld.

De sultan werd de nieuwe kalief: heerser over de gelovigen. Staat en religie waren en bleven één. Weer eeuwenlang. Geen wonder dat islamkenner Jan Brugman kon schrijven: ‘De moslim vereenzelvigt instinctief zijn staat met de islam; de staat is eigenlijk zijn kerk ook al is de staat zoals hij functioneert ver verwijderd van het godsdienstig ideaal.’

Wie moet er heersen over de gelovigen?

Na dertien eeuwen werd het kalifaat in 1924 plotseling afgeschaft door de Turkse leider Atatürk die zijn land omvormde tot een seculiere natiestaat. Dit veroorzaakte grote beroering in de Arabische wereld. Wie moest er voortaan heersen over de gelovigen? De regimes die de uit Turkse provincies nieuw gevormde natiestaten als Syrië en Irak bestuurden beschikten over weinig legitimiteit. Koning Hoessein van Hedjaz, liet zich meteen tot kalief uitroepen, maar zonder succes.

De familie Saoed, die net Mekka had veroverd, had ook wel oren naar de functie van kalief. En was sterker. Fransen en Britten stookten in het interbellum echter de ene partij op tegen de ander. Niemand won. De familie van Hoessein heeft nu alleen nog Jordanië in handen. De Moslimbroeders, in 1928 opgericht in Egypte, zetten zich buiten familie- en stamverbanden (en dus beter georganiseerd) in voor één pan-Arabische staat in het hele Midden-Oosten, met een kalief aan het hoofd en de sharia als wet. Zij breidden hun invloed gestaag uit.

Osama bin Laden

In de Pax Americana na de Tweede Wereldoorlog leken de kaarten in het Midden-Oosten echter geschud. Het gebied was in natiestaten verdeeld. Er kwam geen eigen land voor de Koerden. Een Syrische bezetting van Libanon werd teruggeduwd. Toen Saddam Hoessein Koeweit binnenviel, hielpen de Verenigde Staten de daar heersende familie hun natiestaat terug te krijgen.

Het verschijnen van legerbases van ongelovigen in het land van de gelovigen maakte Osama bin Laden boos en er volgden oorlogen in Afghanistan, Irak en Syrië. Maar de nieuwe heerser van Saoedi-Arabië had geen ambitie meer om kalief te worden. Met de moord op Jamal Khashoggi in 2018 nam hij een jaar na zijn aantreden duidelijk afstand van de Moslimbroeders en vijf jaar later leek er met Saoedische erkenning van de staat Israël alom overeenstemming te zijn bereikt dat ook het Midden-Oosten het beste bestuurd kan worden in de vorm van natiestaten met hun eigen wetten.

Dat wil de Moslimbroederschap kost wat kost voorkomen en daartoe werden vanuit Gaza raketten en sadisten afgevuurd. Een eeuw na de afschaffing van het kalifaat door Atatürk gaat de strijd tussen Israël en het islamitische Hamas niet over land maar over de wet. Daarom voelen moslims uit allerlei landen zich verbonden met de Palestijnen: Via de islamitische wet, niet op basis van nationaliteit.

Toen de terroristen uit Gaza aanvielen, vierde men in Israël net het feest van de Vreugde der Wet. Die traditie is in de Middeleeuwen ontstaan, toen de Joden zonder eigen grondgebied, slechts door hun wet als volk bij elkaar gehouden werden. Het is een vrolijke viering waarbij ieder zijn dank toont voor de Thora want Jood-zijn wil zeggen vrijwillig het juk van de Thora dragen. Het boek biedt leefregels voor iedere dag.

Islam en jodendom

Moslim zijn wil zeggen het juk van de Sharia dragen. Ook die biedt leefregels voor elke dag. In de woorden van Jan Brugman dertig jaar geleden: ‘Als iets het fundament van de islam is, dan is het de moslimse wet. In dit opzicht lijkt de islam op het jodendom – een gelijkenis die de aanhangers van beide godsdiensten nu misschien als hoogst onaangenaam ervaren. Ook de islam is een wettische godsdienst en het is voor een moslim uiterst belangrijk om het juiste te geloven, maar nog belangrijker om het juiste te doen.’

Hier in het Westen hebben wij gelukkig geen ‘wettische godsdienst’. In plaats daarvan hebben we al twee eeuwen natiestaten waarbinnen mensen zelf de wet bepalen. Westerse burgers volgen net als de Atheners van Pericles wetten die niet door God zijn opgelegd, maar in onderling overleg met respect voor elkaar worden afgesproken en waar nodig bijgevijld.

De gevaarlijkste gekken

Het heeft veel moeite gekost die situatie te bereiken en perfect zal het nooit worden. Maar het voorlopig resultaat van de westerse cultuur is evenzeer het verdedigen waard als de Atheense dat was. En vijanden liggen altijd op de loer. Niet alleen de beschaafde vijanden die de natiestaat willen oplossen in een Europese Unie. Verlichtingsdenker Denis Diderot schreef tweeëneenhalve eeuw geleden al: ‘De gevaarlijkste gekken zijn die, die door religie zijn geschapen. En mensen die de maatschappij willen ontwrichten weten, als het nodig is, altijd goed gebruik van hen te maken.’

We zijn met onze neus weer eens op die waarheid gedrukt.

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en politicus – tot juni 2023 als zelfstandig lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Islam staat haaks op het westerse idee van de natiestaat verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar bij socialisme, in de zin zoals de communistische partijen in China, de Sovjet-Unie en andere éénpartijstaten socialisme opvatten, is alles en iedereen onder controle van de staat. Dus lijkt de term ‘socialistische markteconomie’ een contradictio in terminis.

Chinese markteconomie is geen vrije markt

De ‘markteconomie’ van Deng Xiaoping betekende dan ook niet dat ondernemers zo maar hun gang konden gaan. Dat ondervond Dai Guofang die mogelijkheden zag om met zijn bedrijf, een staalverwerkende fabriek, bij te dragen aan de groeiende vraag naar staal door de snelle uitbreiding van de infrastructuur, wolkenkrabbers en dergelijke in China. Hij dacht dat hij door zijn productiemethodes, die efficiënter waren dan die van de staatsbedrijven, snel een groot marktaandeel zou kunnen verwerven.

In het boek Why nations fail wordt beschreven hoe de centrale leiding van de communistische partij in Beijing zijn project stopte en Dai Guofang voor vijf jaar in de cel deed belanden. Hij bleek geen toestemming voor zijn project bij de hoogste leiding van de partij te hebben gevraagd.

Iets soortgelijks overkwam Lai Chee-Ying, beter bekend als Jimmy Lai, multimiljonair en ondernemer in Hongkong, die zijn kritiek op de communistische partij moest bekopen met jarenlange gevangenisstraf en, min of meer gedwongen, afstand deed van zijn bedrijf.

Chinese bedrijven mogen zich dus alleen als marktbedrijven gedragen als ze de steun van het hoogste gezag, dus uiteindelijk president Xi Jinping, hebben. Het is zelfs sinds 2017 zo dat Chinese bedrijven op grond van de nationale veiligheidswet de Chinese AIVD moeten ondersteunen en assisteren bij zijn inlichtingenwerk.

Als dus TikTok, een bedrijf met Chinese eigenaars, zegt dat het de vele data van gebruikers waar het bedrijf over beschikt niet aan de Chinese autoriteiten over zou dragen als die daarom vragen, is dat niet erg geloofwaardig. 

Voor economische groei had China het Westen nodig

Veel van de ongekend hoge economische groei in China, de afgelopen decennia, komt door de sterke greep van de overheid op grote delen van de economie met alle nadelen van dien (zie hier). Anderzijds heeft China in economische zin de rest van de wereld nodig om op hetzelfde economische pad door te kunnen gaan. China kan profiteren van kennis en kapitaal en handel met de rest van de wereld.

Zoals ik elders heb uitgelegd, probeert China dat te bereiken niet door te presteren, maar door dwang en bedrog ten koste van de rest van de wereld. Zo is China in 2001 vrijwillig lid geworden van de WereldHandelsOrganisatie (WHO), maar voldoet het niet aan de spelregels van de WHO door te hoge buitentarieven te heffen en door van buitenlandse bedrijven die zich in China willen vestigen wel bedrijfsinformatie te vragen, maar informatie over Chinese bedrijven te blokkeren. Behalve deze vorm van eenzijdige gedwongen kennisoverdracht, komen er ook steeds meer signalen dat China zich bezondigt aan diefstal van hoogwaardige kennis van bedrijven in andere landen, zoals ASML is overkomen.

Dialoog met landen die bedrog en dwang toepassen?

Moeten wij contacten blijven onderhouden met een dictatuur als Rusland of China? Deze vraag is actueel sinds de inval in Oekraïne door Rusland. Er is jarenlang door Europese leiders geprobeerd met president Poetin in gesprek te blijven om hem van agressieve acties in Europa af te houden. Dat is duidelijk niet gelukt. De dialoog heeft hem niet minder agressief gemaakt. Dictators als Poetin laten zich niet via dialoog van hun plannen afbrengen. Zij doen alleen wat hen het beste uitkomt.

Dat geldt ook voor Xi Jinping. Een dialoog met China zal de plannen van Xi op geen enkele manier veranderen. Met bedrog en dwang op het internationale toneel probeert China een hoge economische groei te bereiken. Hoe ver kun je gaan door samen te werken met de Chinezen? Wanneer is er spraken van collaboratie en wanneer gaat het slechts om het openhouden van de communicatie? Wil je wel met Chinese  bedrijven samenwerken als je bijna zeker weet dat jouw informatie niet in veilige handen is?

Dat bedrog en die dwang werken niet alleen via bedrijven, maar ook via universiteiten. Dus ook samenwerking met Chinese universiteiten kan besmet zijn. Wetenschappelijke kennis kan door de Chinese autoriteiten bijvoorbeeld misbruikt worden om de eigen burgers in de gaten te kunnen houden, zoals dit voorbeeld uit Trouw laat zien. Samenwerking met Chinese universiteiten en onderzoekers kan al gauw tot schade voor de mensenrechten in China leiden. Die samenwerking wordt nog twijfelachtiger voor mensen uit de westerse wereld die als hoogleraar in China werken.

Is een westerse hoogleraar in China medeplichtig?

Dat de wetenschap en de universiteiten in China steeds meer onder de tucht van de communistische partij komen te staan, heb ik al eerder vastgesteld. Ook bij universiteiten is de vrijheid van handelen flink ingesnoerd. Het belang van de communistische partij moet voorop staan bij het onderwijs en het onderzoek. Dat dit de wetenschap op een zeker moment moet schaden, of nu al schaadt, lijkt mij duidelijk.

Wie als westerse buitenlander hoogleraar wordt in China weet daarom dat hij zijn ziel verkoopt om de communistische partij ter wille te zijn. Je bent daarom ook medeverantwoordelijk voor de censuur in de wetenschap en voor de schending van de mensenrechten in Xinjiang. Deze situatie is, wat mij betreft, relevant voor Frans Greidanus. Hij was 7,5 jaar topman voor Philips in China. Sinds 2014 is hij hoogleraar aan de Chinese Zhejiang University.

Frans Greidanus: de situatie in Xinjiang is ingewikkeld

Wat vindt Greidanus van de toenemende censuur in China die ook de wetenschap treft? Wat doet hij daaraan als wetenschapper in China? Kaart hij dit aan? Uit zijn LinkedIn-pagina blijkt dat hij zowel artikelen die kritisch zijn over China als artikelen die de dialoog met China open willen houden, interessant vindt.

Een merkwaardige opinie van hemzelf blijkt uit dit interview over het verbreken van de vriendschapsband tussen Eindhoven en Nanjing. Eindhoven verbrak die band wegens de behandeling van de Oeigoeren in Xinjiang. Greidanus heeft kritiek op die beslissing. De situatie in Xinjiang is heel ingewikkeld en moeilijk vanuit Nederland te beoordelen, zegt hij. Bovendien is het verbreken van de stedenband wel heel wrang voor de bewoners van Nanjing, want zij hebben te lijden gehad van het Bloedbad van Nanjing. Kortom, de mensenrechtensituatie in Xinjiang valt misschien nog wel mee, aldus Greidanus, terwijl wat de Japanners 85 jaar geleden deden met Nanjing veel erger is.

Dit soort relativeringen van schendingen van mensenrechten vind ik moeilijk te verteren. Ik interpreteer het als een verkapte vorm van zelfrechtvaardiging: ‘ik werk dan wel in de Chinese dictatuur, maar zo slecht is de situatie niet’.

Maar Greidanus weet natuurlijk wel beter. De situatie in Xinjiang is namelijk helemaal niet ingewikkeld. De Chinese overheid maakt zich in Xinjiang schuldig aan misdaden tegen de menselijkheid. Dat blijkt uit dit rapport van de VN. Oeigoeren worden willekeurig gevangen genomen, er zijn martelingen, gedwongen arbeid, enzovoorts.

Wopke Hoekstra: dominee en koopman

De Nederlandse regering vindt dat praten met China zin heeft. Dat blijkt althans uit het recente bezoek van minister Wopke Hoekstra aan China. Hij is daar, zoals Trouw schrijft, als koopman en als dominee. China zal zich echter weinig aantrekken van Nederlandse preken. De Nederlandse regering gaat sowieso volgens de Chinese autoriteiten zijn boekje te buiten door de situatie in Xinjiang aan te kaarten. De behandeling van de Oeigoeren is immers een Chinese binnenlandse aangelegenheid.

Het kan de Nederlandse regering ook niet ontgaan dat preken weinig effect op de Chinese autoriteiten heeft. Wat dan geconcludeerd kan worden is dat de houding van de Nederlandse regering gelijkenis vertoont met die van de onlangs 100 jaar geworden Henry Kissinger. Hij was een roemruchte Amerikaanse diplomaat en in de jaren 1960/70 minister van buitenlandse zaken onder de presidenten Richard Nixon en Gerald Ford. Hij streefde naar een vreedzaam samenleven tussen China en het Westen. Daarvoor moest het Westen zijn waarden over mensenrechten en democratie niet opdringen aan China. Het Westen en China moesten proberen elkaars gedeelde belang te zoeken.  

Het vermijden van oorlog

Voor Kissinger was dat gedeelde belang het vermijden van een catastrofale Derde Wereldoorlog. Wat hem betrof mochten mensenrechten voor dat belang wijken. Ook het sterke anticommunistische standpunt van president Nixon moest daarvoor wijken: Nixon bezocht toenmalig dictator Mao Zedong in februari 1972.

Als het vermijden van oorlog ook een impliciet doel van het bezoek van Wopke Hoekstra was, kunnen we daar alleen maar vraagtekens bijzetten. Het openhouden van de dialoog met Poetin had ook duidelijk tot doel een oorlog met Oekraïne te vermijden. Nu dat doel niet gelukt is grijpt de EU niet in om – inderdaad, à la Kissinger – een Derde Wereldoorlog te vermijden. Het geeft Poetin alleen maar meer motivatie om zijn agressieve gedrag door te zetten.

Wat dat andere doel van Hoekstra’s bezoek betrof, namelijk het in stand houden of verbeteren van de economische relaties tussen Nederland en China geldt, naast wat boven al gezegd is, dat Nederlandse bedrijven in China al gauw medeplichtig worden aan de schendingen van mensenrechten door China. Lees bijvoorbeeld dit onderzoek van FTM waaruit de duidelijke suggestie volgt dat Heineken hop voor zijn bierproductie gebruikt dat geoogst is door dwangarbeiders uit Xinjiang.

Bij economische relaties tussen Nederland en China – handel en investeringen – zouden er in ieder geval garanties moeten bestaan dat deze relaties niet tot onderdrukking van de eigen bevolking kunnen leiden. Die garanties lijken er niet te zijn.

Taiwan erkennen zie ik Rutte nog niet doen

Kortom, als dominee én als koopman lijkt het bezoek van Hoekstra weinige positieve effecten te hebben gehad. Preken helpt niet in China. Handel en investeringen over en weer kunnen op allerlei manieren misbruikt worden door China, maar ook Nederlandse bedrijven blijken niet altijd even kieskeurig te zijn. Wat zouden Mark Rutte en Liesje Schreinemacher die een vervolgbezoek aan China zullen afleggen daar nog aan veranderen?

Niets, vrees ik. Dictators kunnen misschien in hun agressieve gedrag gestuit worden door een geloofwaardige dreiging tegenover hun agressie te zetten. Als de westerse landen Oekraïne snel lid van de NAVO hadden gemaakt – iets dat volgens Kissinger ook had moeten gebeuren! – zou Poetin misschien van zijn oorlog met Oekraïne hebben afgezien. De angst van het Westen was juist dat Poetin zich teveel als een kat in het nauw zou gaan gedragen. Het Westen zou een signaal aan Xi kunnen geven door Taiwan te erkennen. Maar dat zie ik Rutte en Schreinemacher zeker niet doen.

Harrie Verbon is emeritus-hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. Zie hier zijn blog. Dit stuk bevat citaten van twee eerdere blogposts, namelijk deze en deze.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Zet geloofwaardige dreiging in tegen agressieve staten als China verscheen eerst op Wynia's Week.

De historicus Christopher Clark maakte in zijn boek The Sleepwalkers uit 2013 voorgoed een einde aan de zwarte legende van de Duitse agressie in 1914, met het bewijs uit de Russische archieven dat de mobilisatie door de tsaar – aangespoord door Frankrijk – het uitbreken van de oorlog uitlokte. Er valt geen held om toe te juichen, geen schurk om uit te jouwen in deze eerste tragedie van de 20^ste eeuw, alleen maar middelmatige en kleingeestige politici die niet in staat waren een stap terug te zetten van de rand van de afgrond.

Ze handelden allemaal rationeel bij het nastreven van hun vitale belangen, maar ook zowel dom als slecht, en de daaropvolgende wereldoorlogen deden de successen van duizend jaar westerse beschaving teniet. We kijken op 1914 in afschuw terug, en vragen ons af hoe de leiders van het Westen zo koppig konden zijn. En toch doen we het vandaag weer.

Poetin in een hoek gedreven

Dat zou een aanschouwelijke les moeten zijn voor de Oekraïne-crisis van vandaag. Vladimir Poetin handelde slecht en illegitiem door Oekraïne binnen te vallen, maar ook rationeel: Rusland heeft er een existentieel belang bij de NAVO weg te houden van zijn grenzen. Rusland tolereert evenmin Amerikaanse raketten in Kiev als de VS Russische raketten zouden tolereren op Cuba.

De Verenigde Staten hadden nu een crisis kunnen afwenden door het Minsk II-kader na te leven van een gewestelijk bestuur voor de Russischsprekende provincies in Oost-Oekraïne binnen een soevereine Oekraïense staat. Maar in plaats daarvan kozen ze ervoor de optie van Oekraïne om zich aan te sluiten bij de NAVO open te houden. Dat was rationeel, maar ook stom: het dreef Poetin in een hoek.

Er is geen excuus voor Poetins handelen, maar er is wel een verklaring die lijkt op die welke gold voor zijn voorgangers in 1914: Poetin koos ervoor aan te vallen voordat het Westen de kans had Oekraïne te voorzien van geavanceerde wapens die de kosten van een later militair ingrijpen zouden verhogen.

China, een veel machtiger uitdager dan Rusland, kijkt met een calculerend oog naar Oekraïne. Het betoont sympathie met de veiligheidszorgen van Poetin maar bezorgdheid over diens militair avonturisme. Het helpt Rusland niet om de sancties die het Westen aan Rusland heeft opgelegd te ontduiken.

China kijkt naar Oekraïne met één oog op Taiwan

China is in staat de handel te financieren in zijn eigen munt, de RMB, en heeft een substituut voor het SWIFT-systeem, maar wil het Westen niet provoceren met een directe uitdaging. Het heeft opgeroepen tot een oplossing door onderhandelingen.

Maar China kijkt ook naar Oekraïne door de lens van de Straat van Taiwan. China heeft een existentieel belang bij de Een China-politiek, volgens welke Taiwan uiteindelijk zal worden verenigd met het vasteland. China is geen nationale staat maar een multi-etnisch, veeltalig rijk dat pas in de jaren 1930 met de hulp van buitenlandse interventies uiteenviel in elkaar beoorlogende rijkjes. Elke ‘rebellerende’ regio bedreigt de stabiliteit van de Chinese staat.

Liever ongemak dan een gevaarlijke gok

Als Taiwan een permanente breuk met het vasteland wil, zal China het met geweld innemen. Daar ligt een parallel met Poetins besluit inzake Oekraïne. Als het Westen probeert Taiwan immuun te maken voor een Chinese invasie – door sommigen een ‘strategie van ontkenning’ genoemd – zal China waarschijnlijk geweld gebruiken voor het de keuze om dat te doen kwijtraakt.

Dan zijn we hard op weg naar een atoomoorlog, zoals admiraal James Stavridis, de vroegere commandant van de US Pacific Fleet, dat beschrijft in zijn thriller 2034. China kan de Amerikaanse vliegdekschepen waarschijnlijk met kruisraketten tot zinken brengen.

In de Chinese officiële media is een grimmige discussie gaande over de parallel tussen Oekraïne en Taiwan. We hebben Poetin verkeerd ingeschat, net zoals hij ons verkeerd heeft ingeschat. Geen sancties of aanklachten zullen het Russische leger tegenhouden. We moeten China niet verkeerd inschatten. Soms is een ongemakkelijke status quo oneindig beter dan een gok of oorlog.

Dit artikel verscheen op 4 maart 2022 in de Asia Times.

Naschrift: Om dit artikel van David P. Goldman werd gevraagd door de opiniepagina van een belangrijke Amerikaanse krant, en vervolgens werd het geweigerd omdat het niet paste bij de actuele lijn van de krant. Niet alleen zijn belangrijke discussiekanalen in de VS gesloten voor afwijkende meningen, maar ook worden belangrijke nieuwskanalen geblokkeerd door internetproviders. Interfax, de postcommunistische onafhankelijke nieuwsdienst is ontoegankelijk voor westerse IP-adressen, maar wel toegankelijk via bijvoorbeeld Hong Kong. Het Westen vecht voor democratie, maar gebruikt de propagandamethoden en persbreidel van autoritaire regimes.

Vertaling: Chris Rutenfrans

Het bericht Slaapwandel niet een Derde Wereldoorlog in! verscheen eerst op Wynia's Week.