Een reeks lobbygroepen roept in een ‘studie’ de Europese Commissie op om een politieke prioriteit te maken van ‘schone verwarming’. De nieuwe argumenten zijn competitiviteit en energiezekerheid. 75 procent van de woningen zou nog afhankelijk zijn van ‘verouderde’ en ‘vervuilende’ fossiele stookinstallaties zoals gasboilers. Maar achter die agenda zitten blijkbaar andere belangen dan betaalbare energie of klimaatverandering.

Het gaat hier wel degelijk om lobbyen. In de vorm van een studie die de belangen van wie erachter zit moet helpen ingang vinden bij de Europese Commissie en het Europees Parlement. Deze lobbygroepen leggen de nadruk op ‘schone’ verwarming en koeling. De notie ‘clean heat’ of ‘schone verwarming’ is wat moet blijven hangen. De studie is trouwens onderdeel van een grotere campagne.

Kloof met de burgers

De auteur van dat rapport is Trinomics.  Dat is een gespecialiseerd adviesbureau uit Rotterdam dat beleidsadvies verstrekt over klimaatverandering en energie. Geen technisch of wetenschappelijk onderzoek, maar politiek advies om beleid te verkopen en te communiceren. Zogenaamde spin doctors.

Trinomics onderzocht twaalf EU-landen. En de conclusie (die al vaststond natuurlijk) is dat deze adviseurs een ‘Clean Heat Gap’ vaststellen. De oplossing is clean heat en er is een probleem, namelijk een gapende kloof met de burgers.

De auteurs richtten hun aandacht op beleid. Op de politiek met andere woorden. En ze vinden het beleid niet sterk genoeg en niet consistent genoeg om de burgers en bedrijven aan te zetten om schone verwarmingsinstallaties (of air conditioning) te installeren.

Geen paniek. Er is hoop dankzij warmtepompen. Hoewel ze in veel van de twaalf EU-landen vooruitgang zien, vinden ze de ondernomen acties (van het beleid) onvoldoende. Daarbij werden België en Nederland trouwens niet onderzocht, maar wel Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Hongarije, Italië, Kroatië, Litouwen, Polen, Spanje, Tsjechië en Zweden.

Fabrikanten van warmtepompen

De vraag is natuurlijk wie zit er werkelijk achter de warmtepomplobby die de Europese Commissie begin mei opriep om prioritair voor ‘clean heat’ te zorgen?

Allereerst zijn er de fabrikanten van warmtepompen met de European Heat Pump Association (EHPA). Hun toplobbyiste, Jozefien Vanbecelaere, zei over het rapport: ‘We dringen eropaan bij de Europese Commissie en bij de nationale regeringen om schone verwarming en koeling een politieke prioriteit te maken.’ Dat moet met ambitieuze ‘beleidssignalen’. De competitiviteit van de sector moet door de Europese Unie versterkt worden ‘om broeikasgassen te verminderen en huishoudens, bedrijven en de industrie te beschermen tegen volatiele prijzen van fossiele brandstoffen’.

Koperindustrie en industriële partijen

Vervolgens is er de koperindustrie met de lobbygroep International Copper Association Europe. De leveranciers en producenten van stroomkabels en dergelijke. De toplobbyist of directeur-generaal van ICA Europe Quentin de Hults is voorstander van het vervangen van de elektrische installaties in woningen. De Hults lobbyt ook voor gezonde woningen en voor renovatie.

De derde belangrijke lobbygroep is EuroHeat & Power. Dat is zogezegd de organisatie van lokale warmtenetwerken. Maar wie de ledenlijst met 140 organisaties nakijkt stelt vast dat daar niet zoveel lokale stadsverwarmingsbedrijven in zitten. In feite is EuroHeat & Power een lobbygroep van industriële partijen zoals Daikin en Shell aangevuld met brancheverenigingen van energiebedrijven zoals Energie Nederland, maar ook gesubsidieerde denktanks zoals het Vlaamse Energyville (KU Leuven en UHasselt). Die allemaal net als commerciële consultancybedrijven zoals Karno Energy en leveranciers van facturatiesoftware voor energiebedrijven zoals Zero Friction forse lidgelden betalen.

Kortom, een hele constellatie van bedrijven die studies leveren aan overheden en nutsbedrijven omtrent de energietransitie. En de conclusie van de lobbyiste van Euroheat & Power, Pauline Lucas, luidt dan uiteraard dat de ‘decarbonisatie’ van gebouwen versneld moet worden.

Een vierde lobbygroep achter het rapport is die van de sector van de zonnepanelen, namelijk SolarPower Europe. Dat zijn blijkbaar niet enkel zonnepaneelfabrikanten of installateurs, maar ook de sector van de aluminiumindustrie, staalbedrijf ArcelorMittal, chemiebedrijf Borealis, de Nederlandse onderzoeksinstellingen EIT InnoEnergy en TNO en grote bedrijven wier daken vol liggen met zonnepanelen zoals Amazon en IKEA.

European Climate Foundation

De laatste belangrijke lobbygroep achter de studie is de zeer machtige groene ngo European Climate Foundation (ECF). Dat is een stichting naar Nederlands recht met 18 lobbyisten in Brussel. Met een budget van 200 miljoen euro in het jaar 2022. De belangrijkste financiers zijn de Postcodeloterij en vooral Amerikaanse filantropische organisaties.

In het jaar 2022 hadden die ECF-lobbyisten overigens 136 ontmoetingen met topambtenaren of Europese commissieleden. Een jaar voordien waren dat er 104 en daarmee stonden ze toen op plaats 22 van de meeste bezoeken aan de Europese Commissie. Recentere gegevens zijn nog niet openbaar.

Huishoudens volgen niet

Deze vijf machtige lobbygroepen betaalden dus het rapport. En wat stelt dat rapport vast? Dat de helft van de 12 EU-landen fossiele brandstoffen uitfaseert. Terwijl dat juist het doel was van die lobbygroepen en de Europese Commissie blijkt dat volgens het rapport een probleem. Want de huishoudens volgen niet.

Daar heeft het rapport een verklaring voor. Er zijn wel subsidies maar die zijn vaak beperkt. Van alle onderzochte landen steunt immers amper de helft huishoudens met lage inkomens.

Tegelijk hekelt het rapport dat veel landen nog subsidies zouden geven voor verwarming op basis van fossiele brandstoffen (stookolie en aardgas). Bovendien vindt de studie de prijs van elektriciteit in bepaalde landen te duur om de overschakeling aan te moedigen of te bespoedigen.

Europese Commissie wordt aangezet tot actieplan

Trouwens de complexe administratieve rompslomp blijkt eveneens een probleem want die maakt de energietransitie moeilijk. Daarom stellen de warmtepomplobbyisten een aantal aanbevelingen voor. Ten eerste moet de EU strategische prioriteiten stellen en de rol van de lidstaten bij de implementatie van de Nationale Energie en Klimaatplannen (NECP’s) beter controleren en sturen.

Dit kan door de snelle publicatie van een EU Heat Pump Action Plan. Een actieplan voor warmtepompen van de Europese Commissie met andere woorden. Daarin moeten duidelijke nationale doelstellingen voor verwarming en koeling van woningen staan.

Dat plan moet voorzien in financiële steun (lees subsidies of belastingverminderingen) voor met name huishoudens met lage inkomens. De elektriciteitsprijs moet bovendien zakken (lees eigenlijk: de warmtepompen verbruiken teveel energie). De renovatie van gebouwen moet gestructureerd en digitale meters en apparaten moeten interoperabel zijn.

Doekle Terpstra

Die internationale lobbygroepen in Brussel zijn nauw verweven met de Nederlandse lobbygroepen. Binnen EHPA is de Nederlandse Vereniging Warmtepompen actief. Die vertegenwoordigt fabrikanten zoals Daikin, Carrier, Bosch Thermosystems, Intercool enzovoort. Normaal trekken die gezamenlijk op met installateursvereniging Techniek Nederland, onder leiding van CDA’er Doekle Terpstra. Techniek Nederland werkt dan weer nauw samen met brancheorganisatie Energie Nederland die, zoals boven vermeldt, meebetaalt in EuroHeat & Power. En ze spelen op veel fronten hetzelfde spel. Sinds februari 2024 gaan beide brancheverenigingen samenwerken rond warmtenetten (het oorspronkelijk maatschappelijk doel van dezelfde lobbygroep EuroHeat & Power).

De Nederlandse verplichting van de warmtepomp per 1 januari 2026 is door het nieuw aangetreden kabinet geschrapt. Opvallend is echter dat de Vlaamse regering exact dezelfde timing qua warmtepompverplichting hanteerde als het Nederlandse demissionaire kabinet.

In Duitsland verplichtte Robert Habeck, de Groene minister van Economie en Klimaatactie, de warmtepompen. Dat leidde bijna tot een volksopstand en pijlsnelle daling van de Groenen in de peilingen. Zelfs de Duitse banken bemoeiden zich ermee en noemden de maatregel onbetaalbaar. Gevolg minder strenge regels, meer uitzonderingen en bovenal 77 procent terugbetaling door de overheid om alsnog de nieuwe gebouwenwet te kunnen handhaven. Op 11 mei beweerde Habeck dat de Duitse bevolking eindelijk gewonnen lijkt voor warmtepompen.

Warmtepompen zijn eigenlijk onverkoopbaar

De extra lobbypogingen in Brussel kunnen niet los worden gezien van de warmtepompperikelen in Nederland, Duitsland of Vlaanderen. Dat verraadt het eisenpakket. De conclusie uit het rapport zou ook gewoon kunnen zijn dat warmtepompen zonder subsidies, zonder verplichting, zonder renovatie en zonder goedkopere stroom onverkoopbaar zijn, maar een verhaal over ‘schone verwarming’ klinkt natuurlijk een stuk fraaier.

Lode Goukens is journalist en docent.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week.  Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Vijf machtige lobbygroepen proberen ons via de Europese Commissie de warmtepomp alsnog aan te smeren verscheen eerst op Wynia's Week.

De vraag die er werkelijk toe doet wordt echter niet gesteld: hoeveel aardgas en CO₂ bespaart deze maatregel eigenlijk? Ik vind het angstaanjagend dat media, politici en burgers er klakkeloos van uit gaan dat warmtepompen überhaupt aardgas en CO₂ zouden besparen.

Cruciale vraag

De hoogleraren David Smeulders en Machiel Mulder gaven in 2019 al antwoord op deze cruciale vraag: warmtepompen besparen geen aardgas en CO₂. Dus wat ieder ook vindt van de kosten en een eventuele verplichting, de suggestie van minister De Jonge blijkt gebakken lucht.

Warmtepompen zijn zeer grote stroomverbruikers, veel groter dan welk ander apparaat in huis dan ook. Een warmtepomp verhoogt het stroomverbruik van een gemiddeld huishouden twee- tot drievoudig. Meer warmtepompen verhogen de nationale stroomvraag dus aanzienlijk.

Elektriciteit is er niet vanzelf

Die extra stroom moet ergens vandaan komen. Elektriciteit is er niet vanzelf, het is net als waterstof slechts een drager van energie die elders is opgewekt. Bij productie, transport en opslag van elektriciteit gaat (net als bij waterstof) veel energie verloren, dus we kunnen er niet zomaar van uit gaan dat elektrificatie van huisverwarming aardgas en CO₂ bespaart.

Daar moeten we zorgvuldig aan rekenen en analyseren, zoals Smeulders en Mulder hebben gedaan. Anders zijn warmtepompen slechts een op goedgelovigheid gebaseerd schot in het duister.

Als 2 tot 3 miljoen huishoudens in de komende vijf jaar hun gasgestookte CV-ketel zouden vervangen door een elektrisch aangedreven warmtepomp, stijgt de nationale stroomvraag daardoor met zo’n 10 miljard kilowattuur per jaar. Dat is een toename van 8 procent ten opzichte van het huidige stroomverbruik van 120 miljard kilowattuur per jaar.

Voorstanders van het onzalige idee van de Jonge zullen aanvoeren dat die extra stroomvraag uit extra zon en wind zal komen. Dat is echter een drogreden.

Talmende regering

We zullen in 2026 vast wel 10 miljard kilowattuur extra wind- en zonnestroom opwekken, maar daarmee blijft zon- en windenergie minder dan 10 procent van ons totale energieverbruik. Die schaarse hernieuwbare energie is ook nodig om mobiliteit en industrie te verduurzamen, en je kunt elke groene kilowattuur maar één keer verbruiken.

Als zo’n schaarse groene kilowattuur in 2026 naar een warmtepomp gaat, gaat hij niet naar een elektrische auto of industrieel proces, en moeten we dus blijven aanvullen met meer fossiele stroom. Extra kernenergie zal er tegen die tijd helaas nog niet zijn, met zo’n talmende regering.

Extra stroom voor warmtepompen komt uit aardgas

Sterker nog, de extra stroom die warmtepompen zullen verbruiken kan maar uit één bron komen: aardgas! We willen immers geen kolencentrales meer, we kunnen lang niet snel genoeg heel veel extra windmolens en zonneparken installeren, en de door eurocommissaris Frans Timmermans krampachtig omarmde biomassa is met geen mogelijkheid nog duurzaam en CO₂-besparend te noemen. Dat is wat David Smeulders en Machiel Mulder in 2019 al wetenschappelijk concludeerden.

Warmtepompen zullen tot 2030 het nationale aardgasverbruik niet doen dalen, en de CO₂-uitstoot dus ook niet. Ze verplaatsen net als elektrische auto’s voornamelijk CO₂-uitstoot, van huishoudens naar fossiel gestookte elektriciteitscentrales. Wat overblijft is een gruwelijke verspilling van bestaande CV-ketels, nieuwe grondstoffen voor warmtepompen, en heel veel geld.

Verplaatsing in plaats van vermindering van CO₂-uitstoot

Verplaatsing van particuliere naar bedrijfsmatige CO₂-uitstoot wordt mogelijk ingegeven door het Emissions Trading System (ETS) voor CO₂. Daarin kunnen bedrijven waaronder elektriciteitscentrales (extra) CO₂-emissierechten kopen, die dan in andere bedrijven en landen worden gecompenseerd. Daarmee zou de CO₂-uitstoot van de EU op papier beperkt kunnen worden.

Particuliere CO₂-uitstoot van CV-ketels en brandstofauto’s valt buiten het ETS, en wordt dus op papier niet gecompenseerd. Boekhoudkundig zou verplaatsing van particuliere naar bedrijfsmatige CO₂-uitstoot daarom als vermindering gepresenteerd kunnen worden, volgens zelfgemaakte rekenregels. Met werkelijke CO₂-reductie heeft dit echter weinig te maken.

Overbelast elektriciteitsnet

10 miljard kilowattuur extra stroomverbruik van warmtepompen zal het elektriciteitsnet zwaarder belasten. Ik vraag me af hoe het kabinet dat voor zich ziet, nu de hoofdstad als een piepende trein tot stilstand komt door de te hoge stroomvraag van datacenters aldaar.

Plaatselijke bedrijven wordt gevraagd om hun elektriciteitsverbruik te verminderen, terwijl ze net hadden geïnvesteerd in elektrificatie van hun wagenpark en productieprocessen, en ze de vraag naar hun producten nauwelijks aankunnen. We willen toch economische groei en werkgelegenheid?!

Nieuwe investeerders krabben zich al op het hoofd of ze wel naar Amsterdam moeten gaan, met een dreigend tekort aan elektriciteit. Een plaatselijke ondernemer grapt al morbide dat hij mogelijk een dieselaggregaat moet installeren om zijn bedrijf draaiend te houden. Zotter kan het niet worden, maar ik vrees dat de ondernemer gelijk zal krijgen.

Het kabinet schiet lukraak zogenaamd duurzame maatregelen op ons af, zonder regie te voeren op de samenhang en integrale effectiviteit. Dat begon al met het verdeel- en heersbeleid van de Regionale Energie Strategieën (RES), maar zet zich nu door in een ineffectieve, peperdure en door paniek ingegeven warmtepompverplichting.

De Staat wil dat nota bene met 30 procent subsidiëren, van het kostbare belastinggeld dat u en ik en onze werkgevers en bedrijven moeten opbrengen. Ik betaal graag voor dingen waar mens en milieu beter van worden, maar daar horen warmtepompen niet bij. Extra IC-bedden, verplegers, leraren, technici, politiemensen, militairen en ook kerncentrales lijken me een veel betere besteding van al dat geld.

Integrale regie is cruciaal

Ik zou graag zien dat minister de Jonge de regie van fossiel brandstofbeleid en duurzame energiemaatregelen overlaat aan zijn collega Rob Jetten. Die heeft de expliciete opdracht om integraal klimaatbeleid te voeren, en dat is de enige manier om het effectief aan te pakken.

Het is een opdracht van formaat, waarin allerlei onsamenhangende verplichtingen zoals warmtepompen, lokale RES-maatregelen en bedrijfsmatige mobiliteit-CO₂-emissieregistratie (ja, u leest het goed) contraproductief werken.

Laat Jetten teruggaan naar de basis: de wet van behoud van energie. Die leert ons dat alle energie die we verbruiken ergens vandaan moet komen, en dat warmtepompen daarom niet helpen om aardgas en CO₂ te besparen.

Maarten van Andel publiceert even nuchtere als nuttige analyses van het energie- en klimaatbeleid in Wynia’s Week. Syp Wynia interviewde Maarten van Andel voor WWTV. Die VIDEO kunt u HIER bekijken.

Steunt u de broodnodige, onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week? Graag! U kunt uw donaties overmaken op de bankrekening van Wynia’s Week NL94 INGB 0006 3945 08 of HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De warmtepompen van Hugo de Jonge besparen geen aardgas en geen CO2 verscheen eerst op Wynia's Week.