Dat een overgroot deel van het journaille en de academische wereld in het West-Europese zichzelf heeft opgesloten in wensdenken toont de afgetekende verkiezing van Donald J. Trump en deze in zuur gedrenkte kop daarover eens te meer aan. Niet alleen bleef men in die kringen tot op het laatste moment bidden voor een zege van Kamala Harris (en tot op het laatste moment wanhopig uitstralen dat ze zou winnen), het ging gepaard met allerlei demonische beelden over wat een ongekende ramp een Trump-zege zou zijn.

Heel deze anti-Trump doctrine leek een overcompensatie van iets waar al die zichzelf slim en progressief wanende journalisten en wetenschappers maar geen begin van een remedie voor kunnen vinden: de afnemende aantrekkingskracht van hun obsessieve gehamer op de catastrofe.

Deprimerende scenario’s

De teneur van hun wereldbeeld is immers dat het allemaal bergafwaarts gaat, levensgevaarlijk wordt, als zijzelf niet meer aan de touwtjes trekken. Of dat een inhoudsloos mantra is ja of nee moet nog blijken, maar zeker is al dat steeds minder kiezers erin geloven. Een cruciaal onderdeel van het wensdenken in progressieve kringen is dat zijzelf onmisbaar zijn. En dat al die deprimerende scenario’s, die ze tijdens verkiezingscampagnes zo suïcidaal-geestdriftig uitventen, alleen voorkomen kunnen worden door hen de belangrijke functies in raden, regeringen, staatscommissies, colleges en internationale lichamen de topposities te laten bekleden. Zonder zelf iets substantieels naar voren te brengen was de laatste verdedigingslinie van Kamala Harris niet toevallig dat Trump een gevaar is voor de democratie. Opnieuw: de catastrofe als verondersteld wapen om stemmen te trekken.

Vreemd genoeg lijkt de eerste analyse waarin progressieve partijen vraagtekens zetten bij hun eigen negativisme nog niet in de maak. Er heerst voornamelijk stomheid over hun electorale verlies en over de onverwachte omvang van dat verlies; al met al behoorlijk beschamend voor juist de klasse die zichzelf in kranten, talkshows en culturele circuits voordoet als het slimmere, meer zelf-reflectieve deel van de bevolking. Het deel dat dag in dag uit pretendeert wél het overzicht te hebben, over een geweten te beschikken en de emoties in de hand te hebben.

Misschien zijn ze in die kringen wel zó fijnbesnaard (en zo somber) geworden dat ze een evidente waarheid omtrent verkiezingen uit het oog zijn verloren: dat kiezers graag horen dat verbetering op komst is. En daarbij liever kijken naar inspirerende mensen die een idee hebben over die verbetering en daar een begin mee willen maken, dan naar gezichtsloze bureaucraten die met de waarschuwende vinger dat begin al meteen ontraden en in een adem de catastrofe voorspellen als zij hun baantjes niet terugkrijgen.

Links is, samengevat, synoniem geworden voor stagnatie. Heeft kiezers niks meer te bieden om naar uit te kijken. En eist desondanks loyaliteit. Een uitzichtloze combi.

Het immigratiedossier is het beste bewijs dat links zowat elke greep op de werkelijkheid kwijt is en elementaire kennis over de psyche van de kiezer ontbeert. Neem alleen al het hoongelach waarmee wordt teruggekeken op de door hen gehate Brexit-campagne met de beroemde slagzin ‘Take back control’. O zeker, een gewonnen referendum en een slagzin alleen zijn niet voldoende om migratie een halt toe te roepen, zo is in Groot-Brittannië keihard gebleken.

Maar wat in al dat cynisme over ‘werkt niet!’ en ‘loze beloften!’ over het hoofd wordt gezien is dat ‘Take back control’ als kerngedachte een veel bredere en optimistischere reikwijdte heeft dan alleen het willen sluiten van de grenzen. Het drukt een veel fundamenteler verlangen uit niet (te) afhankelijk te worden van andere landen en regio’s, die in een steeds onzekerder wereld wel eens kunnen besluiten handelsbarrières op te werpen, grondstoffen niet meer te leveren of andersoortige blokkades te verordonneren. Nogmaals, in plaats van alle terug te redeneren naar haat en boosheid zit onder dit verlangen ook een zeer optimistische onderstroom, namelijk ‘zorg voor jezelf’ en ‘maak er iets van met je eigen mensen!’

Wie onderbouwing zoekt van deze herleving van het zelfvoorzienende (autarkische) ideaal, hoeft niet ver te zoeken. Het Sociaal Cultureel Planbureau komt al jaren met rapporten naar buiten waaruit blijkt dat burgers hun eigen leven een dikke voldoende geven, maar de wereld voorbij hun heg of tuinhek als steeds grover, vijandiger en onbegrijpelijker ervaren. Het gevoel speelbal te zijn van hogere machten en zelf geen enkele invloed meer te hebben, is een denkbeeld dat in talloze variaties door datzelfde SCP is opgetekend.

Democratie als hindepaal

Om de aandacht van deze ontwikkeling af te leiden mag links graag veroordelend wijzen op algoritmes, nepnieuws en de rotte inborst van de tech-giganten, maar de waarheid is: progressieve elites ervaren democratische verkiezingen in toenemende mate als een hinderpaal om het eigenlijk gelijk en de eigen moraal door te drukken.     

Het komt erop neer dat al die welvaart die we de afgelopen decennia verzameld hebben en die mede te danken is aan de hyper-dynamische wereld van handelsverkeer, goederenstromen en flitskapitaal – kortweg, globalisme – ons opzadelt met een gigantisch dilemma: onder ons eigen welbevinden zit het toenemend knagende gevoel dat we niet meer eigen baas zijn. De belangrijke besluiten buiten ons om worden genomen. En dus zijn we, ook in een niet-Britse context, gevoelig voor de slogan ‘Take back control’, niet alleen als recept tegen massa-immigratie, maar als meer fundamentele wens om niet alleen onszelf op ons eigen erf weer gelukkig en vertrouwd te voelen, maar ook weer daarbuiten. Gegoten in sociaalwetenschappelijke termen hunkeren kiezers naar de high trust society die we lange tijd geweest zijn.

En wat is steeds het antwoord van links op deze hunkering? Precies het omgekeerde. Méér uit handen geven. Méér beslissingen wegsluizen naar rechters en supranationale organisaties als de EU en de VN. 

Veelkleurige Trump-stem

Laat het maar aan links over om ook het verlangen naar high trust verdacht te maken. Moralistisch te vingerwijzen omdat we ten prooi zouden zijn aan afkeurenswaardige sentimenten, met ‘xenofobie’ en ‘racisme’ als ooit indruk makende, maar inmiddels vleugellam geworden beschuldigingen. Want je raadt het al: die door SCP geconstateerde mindset blijkt, zo zien we verkiezingen na verkiezing, niet voorbehouden aan mensen met een uitgesproken (negatieve) opvatting over migranten maar heeft zich genesteld in brede lagen van de bevolking. Zoals op 5 november bleek: de Trump-stem was ineens niet meer een naar nostalgie en verval neigend geluid van oude, blanke mannen, maar een krachtige roep om verandering van een opvallend diverse samenstelling: blank, zwart, latino, vrouw, homo, jong, you name it. Al die groepen waren verenigd in het verlangen naar die high trust society. Ofwel, naar een meer homogene, op gemeenschappelijke waarden gebaseerde maatschappij, waarvan ze al of niet terecht hopen dat Trump die gaat brengen of in ieder geval bevorderen.  

Ondanks al deze evidente ontwikkelingen blijft links ze negeren en onverkort in haar eigen catastrofes geloven. Zodra de electorale wonden gelikt zijn gaan ze daar, let maar op, volle kracht proberen aan te tonen dat alles wat er uit de vingers van hun tegenstanders komt geen enkel resultaat heeft.

Voorbeeld: VPRO-presentator Tim de Wit heeft momenteel een documentaire over Groot-Brittannië in voorbereiding en uit alles wat hij daarover loslaat blijkt dat het een lange opsomming zal worden van de negatieve gevolgen van Brexit. Nu al wrijft hij ons allen, samen met Arend Jan Boekestijn, in de podcast ‘Europa draait door’ om de haverklap in hoeveel economische groei het Verenigd Koninkrijk is misgelopen door het verlaten van de EU. Met andere woorden: als een haperende economie kan helpen bij het incompetent verklaren van de politieke tegenstander, is links bereid het klimaat-issue even opzij te schuiven en het kapitalisme te omarmen, nou ja, zolang het tegenvallende economische cijfers produceert en daarmee hun anti-Brexit-narratief ondersteunt. 

Hoe stijfhoofdig kun je de realiteit blijven ontkennen? En hoe politiek bijziend moet je zijn om niet te zien dat herwonnen zeggenschap en soevereiniteit misschien wel opwegen tegen (tijdelijk) iets minder welvaart?  

Zoals met de dag duidelijker wordt, is de verkiezingszege van Trump in 2016 geen geïsoleerde gebeurtenis geweest, maar de start van het politieke speelveld van de eenentwintigste eeuw. Zoals ook Brexit dat nieuwe speelveld heeft geopend. ‘Door de afgetekende zege van Trump blijkt niet zijn zege van 2016 een politieke afzwaaier te zijn geweest, maar de overwinning van Biden in 2020,’ aldus PayPal-oprichter en spilfiguur in Silicon Valley Peter Thiel in een online-interview met journaliste Bari Weiss. ‘Door Biden heeft de twintigste eeuw een raar staartje in de eenentwintigste eeuw gekregen. Dat is nu voorbij.’

Het zal ook wensdenken blijken dat kiezers bij eventueel tegenvallende resultaten van het kabinet-Schoof of de Trump-regering op hangende pootjes terugkeren naar oude partijen. De optimistische onderstroom in alle verkiezingsuitslagen van de voorbije periode, en die links weigert te lezen, is namelijk dat kiezers elke gelegenheid te baat nemen om beslissingsniveaus niet verder weg te delegeren, maar naar zich toe te halen. En ook als de politici waarop ze gestemd hebben daar niet meteen in slagen en niet onmiddellijk klinkende resultaten boeken, zullen ze niet terug kruipen naar progressieve partijen die het steeds verder opwaarderen van internationale organisaties en steeds dieper minachten van nationale democratieën tot kernpunt van hun ideologie hebben gemaakt, of ze daar nu het klimaat, de economie of lhbtiq+-idealen als alibi bij opvoeren.

Meer somewhere’s dan anywhere’s

Tot groot verdriet van links ligt het lot van de democratie in handen van de in de meerderheid zijnde somewheres, ofwel de plaatsgebonden en niet-vliegtuig-in-vliegtuig-uit stappende burgers, tenminste, zolang die democratie wérkelijk democratisch is en elke stem telt. De anywheres mogen dan vooralsnog het overgrote deel van de media vullen en de instituties bevolken, als ze bij het hier geschetste verlangen naar een high trust society geen aansluiting vinden, zich blijven verliezen in het problematiseren van man-vrouw-relaties, het panikeren over klimaat en het promoten van open grenzen, identiteitspolitiek en genderneutrale toiletten, zal hun politieke rol snel uitgespeeld raken.

Vind je het tenslotte moeilijk te geloven dat De Groene Amsterdammer er zo faliekant naast zit? En klinkt de gedachte dat er veel positieve sentimenten schuilgaan achter Trumps zege je vreemd in de oren? Denk dan maar eens na over hoe optimistisch van aard Obama’s ‘Yes we can’ en Trump’s ‘Make America Great Again’ in wezen zijn. Over hoeveel verwantschap beide slogans, ondanks grote verschillen, toch ook met elkaar hebben. In welke volgorde je ze ook achter elkaar zet, er komt altijd een opzwepende campagnezin uit.

‘Make America Great Again! Yes, we can!’     

Hans van Willigenburg (1963) is journalist, schrijver, dichter en podcastmaker. Zijn laatste boek is de interviewbundel ‘Vrijheidsvuur’. 

Wynia’s Week ligt iedere dinsdag, donderdag en zaterdag bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Links verliest door iedereen in de put te praten verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo, zou je kunnen zeggen, is het ook met Donald Trump. In zijn stijl herkennen we twee elementen: een oudtestamentische en een die doet denken aan zakenmannen die een nieuwe lead onderzoeken. Herinneren we ons zijn ontmoetingen met de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un.

Eerst probeerde Trump het met een mogelijke deal. De VS leek bereid Noord-Korea te helpen door samen het grootste beach resort van Noordoost-Azië te ontwikkelen, op voorwaarde dat Kim zijn land openstelde en zich vredelievend zou gaan gedragen. Toen dat niet lukte, maakte Trump een draai van honderdtachtig graden: Noord-Korea diende een andere koers te gaan varen, anders zou Amerika het land ongekend grote schade berokkenen.  

Geloofwaardige zakenman

Ik ben geen zakenman en weet dus niet of ze gewend zijn zo snel om te schakelen van zoet naar zuur. Maar Trump heeft wél een lange carrière als zakenman achter de rug. In de realityserie The Apprentice hebben we kunnen zien hoe geloofwaardig hij dan opereert.

Tegenstanders van Trump vergeten nog weleens dat hij als zakenman standhield in de New Yorkse wereld van concurrerende projectontwikkelaars en sterke bouwvakbonden. Soms zal zijn werkterrein hebben geleken op de geromantiseerde wereld die we kennen uit The Godfather.

Natuurlijk hebben Trumps opponenten grondig gezocht naar schandalen uit die tijd, maar er lijkt nooit iets groots te zijn gevonden. De aanklager in Manhattan kon niets beters serveren dan een beschuldiging van onbehoorlijk gedrag in een paskamer, enkel op basis van de getuigenis van een vrouw die het precieze jaar niet meer kon opnoemen en ook niemand kon meenemen naar de rechtbank om een en ander te bevestigen.

Ik zie dat als een bevestiging dat Trump de onroerendgoedwereld van New York zonder grote vlekken op zijn blazoen overleefde. Zie ook het overtuigende boek van schrijver en zakenman Conrad Black Donald J. Trump: A President Like No Other (2018).

Trump is een onovertroffen bullshitter. De Amerikaanse kiezers weten dat natuurlijk en iets meer dan de helft van hen accepteert hem voor de tweede keer als president. Ze hoeven Trumps bullshit niet te bewonderen en vaak ervaren ze het niet eens als leugens. Dat is een belangrijk verschil met de verzonnen – en door Hillary Clinton betaalde – Russiagate-beschuldigingen. En wat te denken van de leugenachtige brief van 51 overheidsfunctionarissen die ontkenden dat er iets mis was met de laptop van Hunter Biden: opgesteld door Tony Blinken die als beloning door president Joe Biden werd benoemd tot minister van Buitenlandse Zaken. En dan was er natuurlijk nog de grote campagneleugen van 2024 dat de 81-jarige Biden nog steeds zo scherp was als een mes.

Ook Clinton en Reagan waren bullshitters

Trump is overigens bij lange na niet de enige bullshitter die verkiezingen won. Denk aan Bill Clinton en zijn Monica Lewinski-affaire of – zo memoreerde onlangs de Amerikaanse journalist Eli Lake – aan Ronald Reagan, die in 1983 de Israëlische premier Yitzhak Shamir probeerde wijs te maken dat hij als lid van een filmteam de bevrijding van een Duitse concentratiekamp had meegemaakt. En dan was er natuurlijk de Iran-Contra-affaire. Toen alles uitkwam, zei Reagan: ‘Mijn hart en mijn beste bedoelingen zeggen me dat er niets verkeerds gebeurde. Maar de feiten vertellen me iets anders.’

Eli Lake constateert dat Trump met al zijn bullshit er wel degelijk in is geslaagd om belangrijk politieke waarheden naar voren te brengen die de elite liever zou verdoezelen: de stijgende kosten van levensonderhoud, de chaos aan de grens met illegale immigratie, de partijdigheid in de media en het gebrek aan integriteit bij veel ambtenaren. In Nederland kunnen we daar ja en amen op zeggen, want die problemen spelen ook bij ons. Of Trump – met de ervaring van zijn eerste termijn en met beter geselecteerde ministers – er ook in zal slagen die problemen aan te pakken, is onzeker. Maar hij heeft ze in elk geval nadrukkelijk benoemd.

Het mooiste boek over Trump dat ik las is The Case for Trump (2019) van de classicus en militair historicus Victor Davis Hanson. Hij plaatst Trump in de traditie van beroemde westerns. Clint Eastwoods ‘Dirty Harry’ kan zich nooit zo presidentieel voordoen als Barack Obama, maar slaagt er wel in om massamoordenaar Scorpio uit te schakelen. Hanson refereert ook aan Odysseus en Ajax uit de Griekse mythologie. De glad pratende Odysseus beweegt zich makkelijk; Ajax is alleen sterk alleen op het slagveld.

De mooiste parallel in The Case for Trump is die tussen Trump en Shane in de homonieme western van George Stevens uit 1953. Ik heb meteen de dvd gekocht en gezien hoe Shane een groep boeren helpt tegen criminele veedieven. Shane schiet de drie slechteriken dood, wordt uitgenodigd door de dankbare boeren om tot hun gemeenschap toe te treden, maar rijdt verder: ‘There’s no going back. Right or wrong, it’s a brand, a brand that sticks. There’s no going back.’

Trump kan daarom niet stoppen met zijn tweets, zijn scheldpartijen en zijn onbeheerste en vaak lelijke retoriek, schrijft Hanson en besluit: ‘Trumps botte visie kan maar met moeite standhouden in de genuanceerde en complexe politieke wereld van de elite in Washington.’ Daarom is hij – net als Shane in de cowboyfilm – een tijdelijk fenomeen dat hard uitpakt tegen de elite en daar soms successen bij boekt, waar nette Republikeinse heren als John McCain en Mitt Romney faalden.

Groot contrast met Europa

De beurs begon meteen te stijgen toen dinsdag de kans op Trumps overwinning toenam door de hoge opkomst en ging woensdag nog eens met meer dan 2 procent omhoog tot een nieuw all-time record. Europese kiezers moeten wel zien hoe groot het contrast is met de werkloosheid in de Duitse industrie en nu ook de inzakkende economie in Frankrijk, waar deze week bekend werd dat Michelin twee fabrieken moet sluiten.

Misschien stimuleert de zege van Trump ook bij ons een keerpunt en gaan meer partijen beseffen dat BBB en JA21 gelijk hebben met hun waarschuwing dat er grenzen zijn aan het klimaatbeleid. Een land dat als koploper over die grenzen heen gaat, zal dat economisch berouwen. Dringt dat door, dan zou de grootste bullshitter van de eeuw ook in Nederland iets moois hebben bereikt.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.       

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Voor Donald Trump is het Wilde Westen nog niet voorbij verscheen eerst op Wynia's Week.

Enkele ogenblikken na het sluiten van de stembureaus hield echter niet RN-leider Jordan Bardella een overwinningstoespraak, maar blafte zijn ultra-linkse rivaal Jean-Luc Mélenchon de Fransen toe. Zijn linkse coalitie Nouveau Front Populaire (NPF) was eerste geworden, president Emmanuel Macrons alliantie Ensemble tweede, het RN derde.

Linkse kameraden beteuterd

Mélenchon sprak in Parijs tot een uitzinnige menigte, zwaaiend met Palestijnse, Algerijnse en zelfs enkele Franse vlaggen. Bizar, eigenlijk, dat hij zich de overwinning toeëigende. Hij is de leider van de grootste partij, La France Insoumise (LFI), binnen de linkse vierpartijencoalitie. Daarin kregen de gematigder socialisten slechts iets minder stemmen. Mélenchon is officieel niet de leider, ook geen parlementariër, maar vond kennelijk dat de rol van triomfator alleen hem toekwam.

Linkse kameraden stonden er beteuterd bij, want ook onder hen is Mélenchon omstreden. Maar zonder zijn dwingende overredingskracht zou links na de zege van het RN in de eerste ronde, op 30 juni, versplinterd zijn gebleven. En geen akkoorden met gematigd rechts hebben gesloten om een week later de gezamenlijke vijand te verslaan. Ondanks die tegenwerking en een vijandig kiesstelsel won het RN een veertigtal zetels en werd het de grootste fractie in de Assemblée. Inmiddels stemt bijna 80 procent van de rechtse kiezers op de partij van Bardella en Marine Le Pen. Het gejuich over de linkse zege behoeft dus enige nuance.

De in 1951 in het Marokkaanse Tanger geboren Mélenchon deelt met de jonge Bardella een zekere demonisering in de Franse media. De eerste wordt uitgemaakt voor antisemiet, de tweede voor islamofoob. Hun kiezers, bleek ook nu weer, trekken zich er niets van aan.

Mélenchons voorouders waren Spanjaarden die emigreerden naar Noord-Afrika toen dat nog ‘Frans’ gebied was. Zijn ouders verhuisden van het Algerijnse Oran naar Tanger, waar zijn vader bij de posterijen werkte en zijn moeder als onderwijzeres. Zijn ouders scheidden toen Jean-Luc 11 jaar oud was. Met zijn moeder vertrok hij naar Frankrijk, waar zij haar werk als onderwijzeres voortzette.

Oprichting La France Insoumise

Jean-Luc stond als middelbare scholier op de barricaden in mei 1968 voordat hij filosofie en Franse taal- en letterkunde ging studeren. Hij werkte in de Jura als leraar, freelance-journalist en tekenaar voor een katholiek blad, maar had nog tijd over voor een trotskistische organisatie. In 1977 werd hij lid van de Parti Socialiste (PS) van François Mitterrand. In de regio Parijs klom hij na Mitterrands eerste zege in 1981 op in de partijhiërarchie. Hij werd regionaal bestuurder, parlementariër, onderminister van Onderwijs en lid van het Europees Parlement.

Binnen de PS botste hij met voorstanders van de sociaal-democratie, die hij softheid verweet jegens de grote vijanden: het kapitalisme, de Verenigde Staten en de Navo. Tony Blair had Labour met een gematigd programma terug aan de macht gebracht, maar Mélenchon vond hem een ‘verrader van het socialisme’. In 2008 verliet hij de PS, stichtte en ontbond enkele linkse splinters tot hij in 2016 La France Insoumise oprichtte, Frankrijk dat zich niet onderwerpt.

Volksmenner-dichter

Wat begon als de zoveelste splinter, groeide uit tot een magneet voor liefhebbers van een authentiek oud-links geluid. Mélenchon doet soms denken aan wijlen de communistische leider Georges Marchais, die ook graag journalisten uitkafferde en zo heerlijk overzichtelijk kapitalisten en imperialisten de schuld gaf van Frankrijks kwalen.

Mélenchon geldt als een tribun, volksmenner. Franse media bedoelen dat niet per se negatief. Ze roemen zijn talent als redenaar in een land dat graag literaire gaven ziet in zijn politieke leiders. Zelf noemt hij zich een tribun-poète en koketteert met zijn boekenkasten. Aan het slot van een toespraak vraagt hij soms om stilte, ‘want poëzie heeft bezinning nodig’, voordat hij afsluit met een gedicht.

Bevriend met Chávez

De man die dankzij zijn afkomst vloeiend Spaans spreekt, was bevriend met wijlen de linkse Venezolaanse dictator Hugo Chávez. Wie durft te zeggen dat Chávez en zijn opvolger Nicolás Maduro Venezuela in de afgrond hebben gestort, krijgt de wind van voren. Het is immers zonneklaar dat de ‘barbaarse macht van het Amerikaanse imperialisme’ daarachter zit. De Navo is volgens hem medeverantwoordelijk voor de aanval op Oekraïne, Aleksej Navalny was een racist en een antisemiet en Rusland annexeerde de Krim om burgers daar te beschermen tegen Oekraïense neo-nazi’s.

Toch nemen steeds meer Fransen hem serieus. Mélenchon was drie maal presidentskandidaat en scoorde elke keer beter. In 2022 had het weinig gescheeld of hij en niet Marine Le Pen had het in de beslissende ronde opgenomen tegen Macron. Een jaar later schoot in Nanterre een politieman Nahel Merzouk dood na hem te hebben aangehouden in de Mercedes waarin de 17-jarige zonder rijbewijs niets te zoeken had. De rellen verspreidden zich vanuit Nanterre over heel Frankrijk, maar Mélenchon veroordeelde alleen het politiegeweld, niet de relschoppers, voornamelijk nazaten van Arabische en Afrikaanse immigranten. ‘La police tue!’ had hij eerder getweet bij een soortgelijk incident, en een politievakbond vergeleken met een criminele bende. 

Hij zorgt er altijd voor dat op een podium een jonge vrouw met een keffyeh naast hem staat, al dan niet vergezeld van Fransen met een kleurtje. In de deels geïslamiseerde banlieues is hij veruit de populairste politicus; in het departement Seine-Saint-Denis ten noorden van Parijs kreeg hij bij de laatste presidentsverkiezingen 49 procent van de stemmen, in stembureaus in ‘moeilijke wijken’ van Marseille tegen de 80 procent.

Rechts verwijt Mélenchon ‘Gaza’ de Franse politiek binnen te sleuren, uitsluitend om stemmen te winnen onder moslims. De aanval van Hamas op 7 oktober vorig jaar weigerde hij te veroordelen, antisemitische hondenfluitjes doen pijn aan de oren als hij solidariteit met Israël veroordeelt. Parlementsvoorzitter Yaël Braun-Pivet, die joods is, had in Tel Aviv volgens hem een ‘kampement’ opgeslagen ‘om het bloedbad (in Gaza) aan te moedigen’. De rector van de universiteit van Lille noemde hij ‘Eichmann’ wegens het verbod op een LFI-bijeenkomst. Toch ontwaarde GroenLinks-PvdA-fractieleider Frans Timmermans ‘verbinding’ in de Franse verkiezingsuitslag.

Politiek vacuüm

Op basis van die uitslag eist Mélenchon dat Macron hem, of een partijgenoot van LFI, tot premier benoemt. De kans daarop is miniem. Maar het is onduidelijk wat er wél gaat gebeuren nu Frankrijk na 7 juli in een politiek vacuüm is beland en partijen moeten leren om parlementaire coalities te smeden.

Mélenchon als premier is zelfs voor zijn socialistische coalitiegenoten onaanvaardbaar. Zeker nadat hij laatst het antisemitisme in Frankrijk ‘marginaal’ noemde, zelfs toen na ‘Gaza’ het aantal aangiften van incidenten omhoog schoot. De filosoof Alain Finkielkraut, nooit om een overdrijving verlegen: ‘Als Mélenchon aan de macht komt, is het met de Joden in Frankrijk gedaan.’

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler. Hij vertaalde het boek ‘De laatste dagen van Samuel Paty’ over de terroristische moord op een Franse leraar. Het boek is overal te koop, zoals in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Ook voor zijn socialistische coalitiegenoten is de ultra-linkse Jean-Luc Mélenchon onaanvaardbaar als premier verscheen eerst op Wynia's Week.

Drie dagen daarvoor kwam er een einde aan het 14-jarige bewind van de Tories in het VK.

In Duitsland, het derde grote Europese land, kroop de ‘stoplicht’-coalitie van sociaal-democraten, groenen en liberalen (voorlopig) door het oog van de naald. Men wist met een ‘last minute’-begrotingsakkoord (de FDP had gedreigd bij het ontbreken daarvan de coalitie op te blazen) vervroegde verkiezingen – die het zou verliezen – te voorkomen.

In Frankrijk kwam onvrede tot een climax

De weg naar een andere, centrum-rechtse regering – een duidelijke ruk naar rechts – hadden kleinere Europese landen al eerder gevonden. De redenen van de politieke slachting op het Europese toneel zijn divers, maar de rode draad is anti-establishment, de kloof tussen politiek en bevolking. De tot voor kort zwijgende – en bij verkiezingen thuisblijvende – meerderheid voelde zich dermate gekwetst en door de regerende traditionele partijen genegeerd dat zij en masse naar het stemlokaal toog (zoals in Frankrijk afgelopen zondag met een opkomstpercentage dat met 67,5 procent aanzienlijk hoger was dan de vorige keer in 2022 met 46,2 procent) en op oppositiepartijen stemde.

In Frankrijk – revoluties beginnen altijd in Frankrijk – kwam de onvrede onder de bevolking tot een climax. Een relatief bedaard voorspel was nog de ‘gele hesjes’-beweging van enige tijd geleden, maar bij de verkiezingen voor het Europees Parlement werd een niet mis te verstane dreun uitgedeeld aan het politieke establisment. Het Rassemblement National van Marine Le Pen kreeg twee keer zoveel stemmen als de partij van Macron. Met een adhesiebetuiging aan de nieuwe, jonge sterspeler van het RN, Jordan Bardella.

In de tweede ronde van de door Macron vervroegd uitgeschreven parlementsverkiezingen behaalde RN echter geen meerderheid. Een in alle haast gesloten ‘cordon sanitaire’ tussen Ensemble, de partij van Macron, en een eveneens in haast in elkaar getimmerd NFP-volksfront van alle linkse partijen, voorkwam dat Bardella de nieuwe premier van Frankrijk werd.

Met als resultaat een verdeeld ‘hung’-parlement, dat geen beslissingen zal kunnen nemen. RN krijgt (met 37,1% van de stemmen) 142 zetels, NFP (met slechts 26,3%) 188 zetels en Ensemble (met 24,7%) 161 zetels. Met een kiessysteem van representatieve vertegenwoordiging, zoals wij dat in Nederland kennen, was een dergelijk verschil tussen het aantal stemmen en zetels niet mogelijk geweest. Dan was het RN als grootste fractie uit de bus gekomen.

Het is waarschijnlijk slechts uitstel van executie. In de presidentsverkiezingen van 2027 doet Macron niet meer mee en gooit Marine Le Pen hoge ogen om het roer in Frankrijk over te nemen. Een cordon sanitaire rondom RN zal dan niet werken, omdat een Front Républicain (alle partijen tegen het RN) het NFP met waarschijnlijk de ultra-linkse kandidaat Mélenchon aan de macht zou helpen. Dat zal voor veel Franse kiezers een brug te ver zijn.

Financiële markten oordelen negatief

Het komende ‘hung’-parlement in Frankrijk werpt z’n schaduw al vooruit. De markten reageerden er maandagmorgen negatief op en deden de Cotation Assistée Continue, index van de Franse aandelenbeurs, met 40 punten zakken. Een CAC die in de aanloop naar de verkiezingen al veel terrein (200 punten) had moeten prijsgeven.

Een tweede gevolg is de oplopende ‘spread’, het renteverschil, tussen de Franse en Duitse staatsobligaties. Dat is sinds de eerste ronde van de verkiezingen opgelopen van 0,50 tot 0,84%, hetgeen het voor de Franse overheid met een almaar oplopend begrotingstekort (inmiddels al 5,3%, terwijl volgens het eurozone Stabiliteits- en Groeipact maar 3% is toegestaan) steeds duurder maakt om dat te financieren.

Run op de euro dreigt

De markten hebben steeds minder vertrouwen in de Franse economie met een almaar oplopende staatsschuld (die met een ‘hung’-parlement, dat geen beslissingen kan nemen, alleen maar zal toenemen) van inmiddels 112% van het bruto binnenlands product (bbp), terwijl het toegestane schuldpercentage volgens het eurozone Stabiliteits- en Groeipact 60% bedraagt.

Wellicht dat de ECB, de Centrale Bank van de eurozone in Frankfurt, ingrijpt en met een grootschalige opkoop van Frans schuldpapier de ‘spread’ weet te verminderen, maar zo niet, dan dreigt een run op de euro, de munt die het afgelopen jaar toch al 16 procent ten opzichte van de Amerikaanse dollar heeft verloren.

De potentiële impact van het politieke slagveld in derhalve enorm. Of er komt een eurocrisis of de ECB gaat weer miljarden (ook Nederlands) belastinggeld verspillen om de euro overeind te houden.

Niet alleen in Frankrijk worden de politieke bordjes verhangen. In heel Europa verschuiven de machtsverhoudingen. In Oost-Europa was dat reeds het geval, vooral in Hongarije (Orbán) en Slowakije (Fico). In West-Europa begon het in 2020 in Oostenrijk met de regering-Kurz, die mogelijk werd gemaakt door een overwinning van de Freiheitliche Partei Österreichs (FPÖ).

Italië, Zweden, Finland en Spanje volgden, met respectievelijk overwinningen van Fratelli d’Italia (Meloni), Sverigedemokraterna (SD), Perussuomalaiset, Partido Popular en VOX. In Spanje leidde de rechtse overwinning niet tot een rechtse regering, omdat de huidige linkse regering met de Catalaanse en Baskische partijen een deal wist te maken en de meerderheid met één zetel wist te behouden.

Waarom Labour won

De trend zet door, met Rassemblement National in Frankrijk en met de sterke opkomst van Alternative für Deutschland (AfD) in Duitsland zien we een duidelijke verschuiving in het politieke spectrum van links naar rechts. Het VK lijkt een uitzondering. Daar wonnen de sociaal-democraten van Labour, maar niet omdat de Britse kiezer opeens voor Labour koos – met 36 procent van de stemmen was het resultaat niet anders dan bij de enorme nederlaag, die de voormalige ultra-linkse partijleider Corbyn indertijd tegen Boris Johnson leed.

Labour won voornamelijk dankzij de splitsing van de Conservatieve partij in een romp Conservatieve partij en de nieuwe, in aantal stemmen sterk opkomende, partij van superbrexiteer Nigel Farage, die 15% haalde.

Implicaties

In veel Europese landen zijn de panelen dus verschoven. En daarmee de machtsverhoudingen. De komende tijd zullen we zien welke implicaties dat heeft. Allereerst zullen we het merken bij de gang van zaken in de Europese Unie. Weliswaar heeft de traditionele meerderheid van christen-democraten, socialisten en liberalen (nog even snel) de topfuncties onderling verdeeld (hoewel de benoeming van Von der Leyen (VDL) nog door het Europees Parlement op 18 juli moet worden goedgekeurd), maar de echte regie wordt in de EU uitgeoefend door de lidstaten in de Europese Raad en niet door de Europese Commissie. Hoezeer VDL ons dat de laatste jaren ook heeft willen doen geloven. Een federale unie is de EU nog niet.

Daarnaast lijkt centrum-rechts in het Europees Parlement zelf de handen ineen te slaan. De nieuwe ‘patriotten’-fractie van Orbán (met onder andere de Nederlandse PVV), waarbij zich nu ook Marine Le Pen heeft aangesloten, vormt samen met de ECR-fractie van Giorgia Meloni een blok waar de traditionele meerderheid niet omheen zal kunnen.

Realistischer beleid op verschillende gebieden

De gewijzigde machtsverhoudingen zullen zich vooral doen gevoelen bij de grote thema’s in Europa: immigratie, veiligheid, klimaat en natuur en de concurrentiekracht van de economie tegenover de VS en China. Waar de traditionele politieke partijen een Open Grenzen-beleid voerden, veiligheid op straat niet handhaafden, een rigoreus klimaat- en natuurbehoudsbeleid voerden, dat de burger hard raakte en het bedrijfsleven, waaronder de agrarische sector, op concurrentieachterstand zette, zullen de nieuwe regeringen voorzichtiger zijn.

Zij zullen een restrictiever immigratiebeleid voeren, vooral op asielgebied, het wegkijkbeleid zal verdwijnen en plaatsmaken voor handhaving van recht en orde, een ‘lik op stuk’-beleid met een hogere strafmaat, klimaat- en natuurbeleid zullen worden afgezwakt met ‘reality checks’, opdat industrie en agrarische sector niet het onderspit delven en een pro-business beleid zal worden gevoerd om de concurrentiekracht op te krikken.

Op andere thema’s zal de nieuwe politieke wind eveneens voelbaar zijn, maar op deze vier grote thema’s zal het nieuwe beleid een merkbaar verschil maken.

Een volledige ommekeer is echter niet te verwachten. Hoewel ook Labour, zoals aangekondigd door de nieuwe minister van Financiën, een pro-business beleid zal voeren, heeft de partij nog steeds een linkervleugel die zich bij tijd en wijle zal roeren. Het omvangrijke Volksfront-contingent in de Franse Assemblée Nationale zal verzet plegen tegen wijziging van het tot voor kort gevoerde beleid op de vier grote thema’s en in Duitsland is de ‘stoplicht’-coalitie nog niet weg. De bakens in Europa zijn echter verzet en doordenderen en doordrammen van huidig beleid zal stoppen of in ieder geval sterk worden afgezwakt.

Na de Bondsdagverkiezingen volgend jaar zal Duitsland een andere regering krijgen. Waarschijnlijk bestaande uit de christen-democratische CDU/CSU, klassiek-liberale FDP en wellicht ook de van Die Linke-partij afgesplitste nieuwe (economisch linkse, cultureel rechtse) partij van Sahra Wagenknecht.

Ander beleid

Nieuwe verkiezingen in Spanje zullen de centrum-rechtse Partido Popular weer aan de macht brengen. Nieuwe verkiezingen lijken onontkoombaar, omdat de onafhankelijkheidsstrijder en voormalig premier van Catalonië Puigdemont van het Spaanse Hooggerechtshof geen amnestie heeft gekregen, om welke reden zijn Junts-partij waarschijnlijk de stekker uit de centrum-linkse regering van Sanchez trekt.

En in 2027 zullen de presidentsverkiezingen in Frankrijk het Rassemblement National waarschijnlijk definitief aan de macht helpen.

Vooropgesteld dat de huidige trend doorzet zal in Europa links-liberaal worden vervangen door centrum-rechts en zal een dito ander beleid worden gevoerd.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs. 

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht In heel Europa wordt beleid inzake immigratie, klimaat, veiligheid en economie rechtser verscheen eerst op Wynia's Week.

We zagen dit verschijnsel het eerst in Nederland, waar de achterban van rechts niet op kwam dagen, terwijl de linkse kiezers hun partijen trouw steunden. Maar ook in de rest van de 27 lidstaten van de Europese Unie zagen we dat rechts veelal thuis bleef. Blijkbaar appelleert de EU meer aan linkse dan aan rechtse stemmers.

Geen Nexit meer

Een uitzondering was Frankrijk. Daar ging de rechtse kiezer wel naar het stemlokaal met als gevolg dat het Rassemblement National van Marine Le Pen twee keer zoveel stemmen kreeg als de partij van President Macron.

In Nederland is het niet zo verwondelijk dat de PVV-kiezer weinig op heeft met de EU. Tot voor kort pleitte de partij nog voor een Nexit. Pas na de verkiezingen van afgelopen november liet de PVV haar nexitstandpunt varen en zei men de EU van binnenuit te willen hervormen. Een wijziging van standpunt om een coalitie met andere partijen mogelijk te maken. Maar de PVV-stemmer is blijkbaar (nog?) niet overtuigd van het nut van deze koerswijziging. Hij/zij bleef thuis. Om precies te zijn: 56% van degenen die in oktober op de PVV hadden gestemd. Daarentegen waren de aanhangers van GroenLinks/PvdA hun partij trouw. Slechts 22% kwam niet opdagen.

In de andere lidstaten zien we eenzelfde beeld, hoewel de verschillen hier en daar groot zijn. De volledige uitslagen vindt u hier. Omdat de grote lidstaten op basis van hun bevolkingsaantal de meeste zetels in het Europees Parlement (EP) krijgen, ging de aandacht vooral uit naar de uitslagen in Duitsland, Frankrijk en, in iets mindere mate, naar Italië, Polen en Spanje.

In Frankrijk was het verlies van de partij van Macron zo groot, dat hij onmiddellijk nieuwe (parlements)verkiezingen aankondigde. Met wellicht als uitkomst een ’Cohabitation’ met Jordan Bardella, de winnende lijsttrekker van Rassemblement National bij de Europese verkiezingen, als premier. Wie had dat kunnen voorspellen …

Electorale dreun voor ‘Ampel’-coalitie

In Duitsland krijgt de regerende coalitie een electorale dreun. Alleen de liberale FDP blijft in percentage gelijk. De sociaal-democraten van Olaf Scholz en coalitiepartner de Groenen verloren beide dramatisch. De CDU/CSU scoorde het beste. De AfD kwam als tweede met 16% van de stemmen uit de bus. Een lager resultaat dan de polls hadden aangegeven. Volgend jaar worden er nationale verkiezingen in Duitsland gehouden. De dagen van de ‘Ampel’-coalitie lijken geteld.

In Italië was Giorgia Meloni oppermachtig, Tusk won in Polen en in Spanje kwamen de christen-democratische Partido Popular en sociaal-democratische PSOE van premier Sanchez ongeveer gelijk uit de bus. De Partido-Popular was wel de winnaar. Ook in Spanje deed de rechts-nationalistische partij Vox het met 10% van de stemmen slechter dan voorspeld in de polls.

Op een paar uitzonderingen na in Scandinavië hebben de Groenen het heel slecht gedaan. De bevolking lijkt genoeg te hebben van het drammerige klimaatbeleid, dat de burger hard in de portemonee raakt en het overleven van boer, visser en bedrijfsleven in de waagschaal stelt.

Centrum-rechts wint in België

In België werden tegelijkertijd met de verkiezingen voor het EP ook nationale en regionale verkiezingen gehouden. In de nationale verkiezing deed de Open VLD partij van premier De Croo het zo slecht dat hij met onmiddellijke ingang aftrad. De verwachte grote overwinning van de zusterpartij van de Nederlandse PVV, Vlaams Belang, bleef uit. De winnaar was de centrum-rechtse partij van Bart de Wever. Hetzelfde geschiedde in Wallonië. Ook daar was een centrum-rechtse partij de winnaar. De socialisten die daar traditioneel de grootste partij zijn verloren veel zetels. E.e.a. zou kunnen leiden tot – net als in Nederland – een centrum-rechtse coalitie in België.

De gemiddelde opkomst was grosso modo gelijk aan de vorige keer in 2019, circa 50 procent. De EU leeft nog steeds duidelijk minder dan het eigen land.

Terwijl de polls hadden aangegeven dat de christen-democraten (EVP) met de conservatieven (ECR) en de nationalisten (I&D) een meerderheid zouden kunnen vormen in het nieuwe Europees Parlement, is dat niet de uitkomst van de verkiezingen. Het ‘midden’ heeft tegen de verwachtingen in standgehouden.

ECR en I&D hebben weliswaar substantieel gewonnen, maar niet voldoende om samen met de EVP een meerderheid te vormen. De EVP had, bij monde van haar voorzitter Manfred Weber, al laten weten, dat zij, in tegenstelling tot de socialisten, liberalen en groenen, samenwerking met de twee eurocritische partijen niet uitsloot.

Weber had daar ook al een voorschot op genomen, toen hij de natuurherstelwet van Timmermans afzwakte en stemming over de wet met behulp van ECR en I&D afzwakte en uiteindelijk uitstelde, met grote kans op afstel.

Samenwerken met rechts

Wat in ieder geval kan worden geconcludeerd is dat de panelen ook in het ‘Brusselse’ aan het schuiven zijn. Andere machtsverhoudingen dienen zich aan. De EVP zal zich niet langer gebonden voelen om op alle onderwerpen samen te werken met de socialisten, liberalen en groenen. Bij migratie, klimaatbeleid en natuur zullen de christen-democraten gelegenheidscoalities aangaan met de ECR en/of de I&D.

Een samenwerking van middenpartijen met rechts was al geen uitzondering meer in een reeks van lidstaten, waaronder Nederland. Middenpartij VVD sloot een Hoofdlijnenakkoord met de nationalistische PVV. In ‘Brussel’ zullen we dit ook meer en meer zien. Al was het alleen maar omdat het Europees Parlement de hete adem van de inmiddels vele centrum-rechtse regeringen van de lidstaten in de nek voelt.

Sleutelrol voor Meloni

Hoe de verwachte nieuwe samenwerking tussen de EVP en het rechter deel van het Europees Parlement er uit komt te zien is nog ongewis. Een belangrijke rol lijkt weggelegd voor Giorgia Meloni, de Italiaanse premier. Zij neemt met ‘haar’ ECR (haar Italiaanse Broederspartij heeft binnen de ECR een prominente positie) een sleutelrol in. Zij kan besluiten tot een ‘alleingang’ en naar gelang de opportuniteit van het moment en het onderwerp voor of tegen stemmen. Op die wijze houdt zij de handen vrij en kan zij zich laten bekoren door vele minnaars.

Zij kan echter ook kiezen voor een meer vaste relatie. Ze is door Marine Le Pen, die in de I&D eveneens een prominente positie inneemt, uitgenodigd om een bondgenootschap van de ECR en de I&D aan te gaan. Om de uitnodiging kracht bij te zetten en Meloni over de streep te trekken heeft de I&D de Duitse rechts-nationalistische AfD al uit de fractie gezet. Met als voorwendsel de onacceptabele uitspraak van de voorman van de AfD dat niet alle SS’ers oorlogsmisdadigers waren.

Het Rassemblement National van Le Pen ligt al langer overhoop met de AfD – Marine Le Pen probeert het radicaal-rechtse en antisemitische imago van haar vader en zijn Front National af te schudden en daarmee ‘salonfähig’ te worden – en dit was een mooie aanleiding om de AfD, die ook dat imago heeft, gedag te zeggen.

Als Meloni op de uitnodiging van Marine Le Pen ingaat – en Orbán met zijn Fidesz-zetels zich ook nog aansluit  – ontstaat een blok van rond de 150 zetels en is dat blok na de christen-democraten de tweede grootste fractie in het EP. Groter dan de socialisten die met een derde plaats genoegen zullen moeten nemen.

Nieuwe Europese Commissie-voorzitter

Tot nu toe heeft Meloni de kaarten tegen de borst gehouden. Ze was vriendelijk tegen iedereen, maar liet niets los over haar intenties. Ongetwijfeld wilde zij eerst de uitslag van de verkiezingen voor het Europees Parlement afwachten. Maar ook nu de uitslag bekend is, zal zij vermoedelijk niet snel partij kiezen. Niet alleen de verhoudingen in het EP staan op het spel, maar ook de samenstelling van de nieuwe Commissie. De twee hangen nauw samen.

Want het nieuwe Europees Parlement vervult ook een belangrijke rol bij de keuze van de nieuwe voorzitter(ster) van de Europese Commissie. Weliswaar is het ‘Spitzenkandidaten’-systeem, waarbij de leider van de grootste fractie in principe ook de Commissievoorzitter(ster) wordt, verlaten, maar het Europees Parlement heeft nog wel de macht om een door de regeringsleiders voorgedragen kandidaat niet te accepteren. De voordracht van de leden van de Europese Raad moet door een meeerderheid van de 720 leden van het EP worden goedgekeurd.

Macron wil Draghi

Ook daar heeft Meloni een sleutelrol. Als één van de regeringsleiders van de grote landen die een kandidaat voordragen én als grote fractie in het Europees Parlement dat de voordracht moet goedkeuren.

Von der Leyen is allerminst zeker van een herbenoeming. Zij heeft daarvoor de steun nodig van de regeringsleiders. Die heeft zij waarschijnlijk van de christen-democratische regeringsleiders (12 van de 29), maar (nog) niet van Meloni. En ook niet van de Franse president die, naar verluidt, liever Mario Draghi op de stoel van de commissievoorzitter zou hebben. Draghi zou met zijn oproep tot een EU-industriepolitiek de door de Fransen bepleite Next Generation EU (een permanent coronaherstelfonds, gefinancierd met eurobonds) mogelijk maken. Een welkome financiering voor een land als Frankrijk met haar hoge staatsschuld.

Wat betreft de eventuele herbenoeming van Von der Leyen (VDL) is de vraag vooral: kan zij een toontje lager zingen en naar ons (de regeringsleiders) luisteren, of hebben we iemand anders nodig? Zeker na de overwinning van centrum-rechts in veel lidstaten staan de regeringleiders niet te springen om een sterke voorzitter(ster) van de Commissie.

VDL staat bekend als eigenzinnig en eigenwijs. Ze nam veel intitiatieven zonder raadpleging van de regeringsleiders: geld voor Oekraïne uit fondsen die voor andere doeleinden waren bestemd, (gewiste) sms’jes met Pfizer om als EU vaccins in te kopen, doordrukken Mercosur-handelsakkoord, een doorn in het oog van Frankrijk, Hongarije geld geven uit het coronaherstelfonds ondanks discussie over rechtsstatelijkheid, Polen weer geld geven uit het coronaherstelfonds na de verkiezing van Tusk op basis van slechts door hem uitgesproken intenties, hard tegen China tegen de wens van Duitsland.

Maar zelfs als VDL door de regeringsleiders wordt herbenoemd heeft zij nog steeds een meerderheid van de 720 EP-leden nodig, die de herbenoeming moeten ‘endorsen’. Zonder de stem van Meloni’s ECR-leden lukt dat waarschijnlijk niet. Het was dan ook niet verrassend dat we VDL de afgelopen tijd meermalen in Rome zagen.

Minder regels

Concluderend kunnen we zeggen dat rechts eindelijk aan tafel zit in Brussel. De poging van de socialisten, liberalen en groenen om de EVP van Manfred Weber af te houden van samenwerking met rechts lijkt mislukt. Het de facto cordon sanitair van rechts lijkt daarmee doorbroken.

Van een totale ommekeer van het beleid in Brussel zal echter geen sprake zijn. Een mammoettanker verander je niet makkelijk van koers. Wel zullen op bepaalde thema’s andere dan de traditionele ‘middenmeerderheden’ kunnen worden gevormd. Dat zal vooral het geval zijn op de thema’s migratie (met als te verwachten gevolg een aangepast, strenger EU-migratieakkoord), klimaatbeleid (met als gevolg een afgezwakte Green Deal, die wellicht zoals de BBB wil, een Real Deal wordt) en natuurherstelbeleid (met als gevolg dat de boeren en de vissers worden ontzien).

Meer in het algemeen mag verwacht worden dat de nieuwe machtsverhoudingen in het EP ervoor zullen zorgen dat de regeldruk uit Brussel vermindert. Het besef is doorgedrongen (hoewel nog niet bij de socialisten en de groenen) dat met de huidige regeldruk de industrie en grote delen van andere sectoren niet zullen overleven.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs. 

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Rechts zit aan tafel in Brussel wat zal leiden tot een strenger migratiebeleid en minder regeldruk verscheen eerst op Wynia's Week.

Vlaanderen en Wallonië

In de twintigste eeuw stemden de Nederlandstalige en traditionele Vlamingen op de christendemocraten en de Franstalige en seculiere Walen op de socialisten. De omvorming, via inmiddels zes staatshervormingen, van eenheidsstaat naar federale staat kwam ook politici uit. De christendemocraten regeerden Vlaanderen, de socialisten Wallonië. Sinds 2010 is de liberaal-conservatieve N-VA de grootste partij in Vlaanderen. Aangezien 60% van de Belgen Nederlandstalig is, is de grootste Vlaamse partij meestal ook de grootste van België.

N-VA is ook een Vlaams-nationalistische partij. In hun hart zien ze Vlaanderen het liefst als onafhankelijke republiek. Omdat dit politiek niet haalbaar lijkt, zetten ze tegenwoordig in op ‘confederalisme’: Vlaanderen en Wallonië volledig autonoom, met alleen samenwerking op enkele dossiers als defensie en diplomatie.

N-VA vulde het electorale gat dat ontstond op rechts toen de Vlaamse christendemocraten (CD&V) en liberalen (Open Vld) naar het midden opschoven. Degenen die omwille van vrije markt en gezonde overheidsfinanciën N-VA stemden, zijn niet altijd ook voor confederalisme.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde een Vlaams-nationalistische partij met de Duitsers. N-VA ontstond in 2001 als rechts-conservatieve voortzetting van de Volksunie (1954-2001). De Volksunie nam afstand van het collaboratieverleden. Het eveneens Vlaams-nationalistische Vlaams Blok (1978-2004) was in de jaren tachtig en negentig wel degelijke extreemrechts. Groot was de schok toen die partij in november 1991 electoraal doorbrak (‘Zwarte Zondag’). Andere partijen spraken af nooit met het Vlaams Blok samen te werken: cordon sanitaire.

Volksunie/N-VA heeft zich altijd afgegrensd van het Vlaams Blok, dat in 2004 werd omgedoopt tot Vlaams Belang. In 2014 was de vreugde groot toen het Vlaams Belang nagenoeg verdween. Maar in 2019 herstelde het Vlaams Belang zich. Binnen de N-VA wil een grote stroming af van het cordon sanitaire. Pas vlak voor de verkiezingen sloot N-VA samenwerking uit.

Geen derde partij wil aanschuiven

Hoewel de N-VA in de peilingen licht groeide, voorzag niemand dat zij groter dan het Vlaams Belang zou blijven. In het Vlaamse Parlement en het Europese Parlement hebben zij evenveel zetels – al heeft N-VA percentueel meer Vlaamse stemmen en Belang meer Europese. In de Belgische Kamer (waarvoor ook Nederlandstalige Brusselaars stemmen) heeft N-VA 4 zetels meer dan Vlaams Belang.

Belang groeide, maar bereikte niet het doel de grootste te worden – ‘overwinningsnederlaag’. Samen hebben N-VA en Belang precies de helft in het Vlaamse Parlement. Zelfs al wilde N-VA, dan nog wil geen derde partij aanschuiven.

Waalse aardverschuiving

De werkelijke verandering vond plaats in Wallonië. De Parti socialiste (PS) bestuurde dit praktisch als eenpartijstaat. De Waalse christendemocraten stapten in 2002 zelfs over op ‘humanisme’, om aanvaardbaar te zijn als kleinere regeringspartner. PS stapte als enige socialistische partij nooit over op de ‘derde weg’. Wallonië is ook uitzonderlijk, omdat rechts-populisten niet verkozen raakten. In plaats daarvan ondervindt de PS sinds een jaar of tien concurrentie van de uiterst linkse PTB (in Vlaanderen: PVDA). Deze marxistische partij ziet de NAVO als agressor in plaats van Poetin en zwijgt over de onderdrukking van de Oeigoeren in China. Veel partijen willen net zomin samenwerken met PTB-PVDA als met Vlaams belang.

De liberale MR was de enige rechtse partij. Eind 2019 werd Georges-Louis Bouchez partijleider. Hoewel MR deel uitmaakte van de Waalse en Belgische regeringen, bleef hij hameren op een meer rechtse economische koers. Met electoraal succes: afgelopen zondag werd MR voor het eerst groter dan PS (MR groeide 8,2%). MR werd ook de grootste Franstalige partij in Brussel.

De voormalige christendemocraten, sinds 2022 Les Engagés geheten, deden het ook goed. Zij werden derde (+ 9,7%). MR en Les Engagés hebben samen een meerderheid in Wallonië. PS heeft aangekondigd in alle regeringen in de oppositie te gaan (mogelijk met uitzondering van Brussel). Voor het eerst in de geschiedenis krijgt Wallonië een centrumrechtse regering. Vergelijk het met 1994, toen in Nederland de christendemocraten voor het eerst in zeventig jaar in de oppositie belanden.

Regeringsvorming

De Vlaamse sociaaldemocraten, Vooruit, wonnen ook. In Vlaanderen is getalsmatig een centrumregering van N-VA, Vooruit en CD&V mogelijk. Deze coalitie bestond al in 2009-2014. N-VA leider Bart De Wever is ook burgemeester van Antwerpen. Daar vormt hij sinds 2019 een coalitie met Vooruit (in 2012 had hij de sociaaldemocraten nog na 70 jaar naar de oppositie verdreven).

Getalsmatig is een Belgische regering mogelijk van N-VA, MR, Les Engagés, Vooruit en CD&V. Vooruit is de enige linkse partij, dus die regering zal rechtser zijn dan de demissionaire centrumregering.

De Wever is niet zo goed in formeren

In Nederland was Mark Rutte net zo bedreven in formeren als in verkiezingen winnen. De Wever wint sinds 2010 verkiezingen, maar verloor twee formaties. In Vlaanderen regeert N-VA ononderbroken sinds 2004 (de grootste vanaf 2014), landelijk alleen van 2014-2018. Rutte koesterde goede persoonlijke verhoudingen met andere partijleiders (‘koffiedrinken’), De Wever is eerder misantroop. Rutte wilde ook het CDA in de regering, om niet de enige rechtse partij te zijn. De Wever gunt ook andere rechtse partijen niks.

De partijleiders van de andere vier beoogde Belgische partijen zijn zeer assertief. Zij kunnen over vijf jaar nog steeds leider zijn, terwijl De Wever (partijleider sinds 2004) mogelijk voor het laatst onderhandelt. Deze formatie is bepalend voor de politieke nagedachtenis van De Wever. De tijd is in het voordeel van de andere partijleiders, die zijn opvattingen over confederalisme niet delen. De formatie kan snel gaan als geconcentreerd wordt op economisch beleid en lang duren als De Wever vasthoudt aan confederalisme.

De Vlaamse liberalen, Open Vld, zaten vanaf 1999 ononderbroken in de Belgische regering. Afgelopen zondag werden ze kleiner dan ooit: onder de psychologische grens van 10%. Ze gaan in alle regeringen in de oppositie. MR zat altijd samen met Open Vld in de regering, toch werd ze groter dan ooit.

De Vlaamse liberalen moesten lang opboksen tegen de dominante christendemocraten. Hun Waalse geestverwanten streden tegen socialisten. Open Vld werd steeds meer D66, terwijl MR eerder rechts-liberaal/VVD werd.

Groen werd weggevaagd

In 2019 kozen de Waalse liberalen (ex-christendemocraten) bewust voor de oppositie. Nu zijn ze groter dan ooit. De uitgesproken rechtse koers van MR gaf hen ruimte om een centrumpartij te worden. Dit kan het CDA hoop geven. CD&V zal geen voorbeeld meer zijn, zolang CD&V-leider Sammy Mahdi openlijk dweept met Pieter Omtzigt.

De Vlaamse socialisten zijn iets naar rechts opgeschoven. Zo werden ze strenger op migratie en integratie. Zij werden electoraal beloond, hun Waalse zusterpartij belandt in de oppositie. De groene partijen werden praktisch weggevaagd (uitzondering vormt Brussel, waar ze de grootste Nederlandstalige partij bleven). Wat zegt dit over de samenwerking GroenLinks-PvdA?

Pieter de Jonge is historicus en publicist.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, minstens 104 keer per jaar. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. En Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Voor het eerst in de geschiedenis krijgt Wallonië een centrumrechtse regering verscheen eerst op Wynia's Week.

De uitslag van de Nederlandse poot van deze ‘Europese’ verkiezingen mogen dan niet zo spectaculair ogen, ze maken wel deel uit van een spectaculaire beweging waarvan het einde nog niet in zicht is. En die luidt dat wie vroeger achter socialistische dan wel sociaaldemocratische partijen aanliep, nu steeds vaker geneigd is achter ‘populistische’ partijen aan te lopen. Kortweg gezegd: de socialisten zijn populist geworden. En daar is maar één oorzaak voor en die heet: migratie.

Socialistische dan wel sociaaldemocratische partijen in Europa mogen er graag prat op gaan dat zij de verzorgingsstaat hebben opgebouwd, met uitkeringen, pensioenen, zorg en onderwijs. Dat is lang niet altijd letterlijk zo. In Nederland en de buurlanden is de naoorlogse verzorgingsstaat eerder een coproductie van sociaaldemocraten en christendemocraten, in het Nederlandse geval met name van katholieke politici (die bang waren dat hun klantenkring anders zo weglopen, wat ze vervolgens toch vaak deden). Maar de socialisten en sociaaldemocraten gingen er niettemin prat op dat zij de uitvinders én de hoeders van de verzorgingsstaat waren.

Nu wil het, dat zo’n verzorgingsstaat niet zonder grenzen kan. Een verzorgingsstaat is per definitie een nationale verzorgingsstaat. Daar hebben vooral socialisten maar ook sociaaldemocraten vanaf den beginne moeite mee gehad, omdat ze zich als een internationale beweging wensten te zien. Niet voor niets heet hun lijflied De Internationale (die volgens plan zou gaan ‘heersen op aard’). Terwijl je als socialist claimt de hoeder van de eigen nationale verzorgingsstaat te zijn beweer je tegelijkertijd grensoverschrijdend, ‘internationaal’ te zijn.

Onderdrukten

Dat ging de afgelopen decennia gruwelijk mis, toen miljoenen arme lieden die nooit contributie voor onze verzorgingsstaat hadden betaald toch aan de deur klopten, mochten blijven, gemiddeld weinig en vaak niets bijdroegen en vaak bovengemiddeld gebruik maakten van onze verzorgingsstaat. De arme lieden concurreerden ook nog eens met onze onderdrukten om een plaatsje op de arbeidsmarkt en op de wachtlijst voor sociale huurwoningen.

De meeste socialistische dan wel sociaaldemocratische partijen lieten dat gebeuren of juichten dat zelfs toe. De beweerde hoeders van onze arbeiders vergaten dat als je de proletariërs van alle landen onder de paraplu van onze verzorgingsstaat wilt brengen het snel bekeken is met die verzorgingsstaat. Een land zonder grens is geen land, een verzorgingsstaat zonder begrenzing is al gauw geen verzorgingsstaat meer.

Zoiets gaat natuurlijk niet goed, ook omdat volksverhuizingen van kansarmen uit verre streken niet alleen het sociale stelsel ondermijnen, maar er allerlei andere, vooral voor de kansarmen van hier onprettige verschijnselen optreden. Zij moeten concurreren met de kansarmen van buiten, hun lonen worden gedrukt door de kansarmen van buiten. Maar ook verandert hun woonomgeving op een manier waar ze niet om hebben gevraagd, ze kunnen hun buren niet verstaan en ga zo maar door.

Interessant neveneffect: de nieuwkomers krijgen ook stemrecht en omarmen de politici die zich voordoen als de oprichters en hoeders van hun nieuwverworven verzorgingsstaat. De liefde blijkt wederzijds, maar als linkse politici blijer zijn met allochtonen dan met de arbeiders van weleer dan gaan die arbeiders toch eens om zich heen kijken. Zo geschiedde. Het gebeurde in golven en niet overal in dezelfde mate, maar naarmate socialisten en sociaaldemocraten in Europa de afgelopen decennia meer van de wereld werden en de eigen klandizie verwaarloosden, werden politici die zich wel over de nationale verzorgingsstaat bekommerden populairder.

De hoogmis van het internationalisme en de nauwelijks belemmerde migratie vanuit andere continenten naar Europa had in december 2018 plaats in de Marokkaanse stad Marrakesh. Onder regie van de Verenigde Naties en in nauwe samenwerking met de Europese Commissie was er de voorgaande jaren door ambtenaren en lobbyïsten buiten het zicht van kiezers en hun volksvertegenwoordigers een migratiepact voorbereid, dat in Marrakesh werd afgehamerd.

Eerder won Forum

Er stonden de gekste dingen in dat pact. Zo verplichtten regeringen zich om de subsidie in te houden van publieke omroepen die niet meededen aan het verspreiden van de zegeningen van migratie. (Pikant: de enige publieke omroep in Nederland die onder die definitie valt, de kleine omroep ON, werd door de overkoepelende NPO enkele malen beboet en gepoogd het stelsel uit te werken).

In België viel eind 2018 de regering, omdat een grote regeringspartij het Verdrag van Marrakesh niet wenste te tekenen. In Nederland stemden de meeste partijen in met ‘Marrakesh’, ook een partij als de PvdA, die zichzelf graag ziet als oprichter en de hoeder van de verzorgingsstaat. Maar enkele maanden na ‘Marrakesh’ hadden we in Nederland Provinciale Statenverkiezingen. En daar werd Forum voor Democratie de grootste. Forum had zich als enige partij afgetekend verzet tegen het migratiepact van Marrakesh.

Biden volgt Trump

In de hele westerse wereld worden verkiezingsuitslagen in toenemende mate bepaald door de mate waarin politici bereid zijn hun landen te vrijwaren van volksverhuizingen uit andere continenten. Joe Biden ziet zich in het zicht van de presidentsverkiezingen van november gedwongen de Amerikaanse zuidgrens dicht te gooien, omdat hij het anders aflegt tegen de populist Donald Trump. De afgelopen jaren zijn in traditionele sociaaldemocratische landen kiezers overgestapt naar populisten (zoals in Denemarken en Zweden) of hebben sociaaldemocraten (zoals in Denemarken) besloten om hun achterban terug te winnen door het migratiebeleid van de populisten te kopiëren. Want dat is de keus waar links in de westerse wereld anno 2024 voor staat: of je komt als voorheen-volkspartij op voor de mensen waarvoor je bent opgericht, of je ben gedoemd ten onder te gaan. Het omarmen van het klimaat, de natuur of Gaza en het verwaarlozen van het eerste belang van je kiezers is een doodlopende straat.

En wat doet de Nederlandse PvdA, tegenwoordig in een latrelatie met GroenLinks? De PvdA van Frans Timmermans schreeuwt tegen de partij waar hun kiezers naar toe zijn vertrokken. De PvdA haalt die kiezers niet terug, zoals de Deense PvdA heeft gedaan. Nee, de PvdA verkettert de ooit trouwe aanhang omdat ze zijn vertrokken en houdt zich op de been met het luxe links van GroenLinks, de radical chic van klimaat, woke en Gaza.

Niet dat de PvdA nooit leiders heeft gehad die het gevaar zagen. Wouter Bos benadrukte dat de verzorgingsstaat het niet zou houden met open grenzen en bepleitte onder meer geleidelijke en voorwaardelijke ingroei in de Nederlandse sociale voorzieningen. Lodewijk Asscher ging buurten bij de Denen. Beiden werden door hun partij naar de zijkant geduwd.

In plaats van bij zichzelf te rade te gaan, ging de PvdA van Frans Timmermans samen met Jesse Klaver schelden op de vermaledijde populisten, die steevast als ‘extreemrechts’ worden weggezet. Niet de massale immigratie van kansarmen uit verre streken wordt als problematisch gedefinieerd, maar de populisten die de mensen maar op slechte gedachten brengen.

Ongemak

Zelfs in Duitsland staat de op het punt van immigratie overgevoelige SPD op het punt om de Denen te volgen, maar de Nederlandse sociaaldemocraten blijven wel de wereld omarmen, maar verguizen hun vorige kiezers. Terwijl er toch maar één reden voor de voormalige PvdA-kiezers is om over te stappen naar Wilders: die ziet wél dat de verzorgingsstaat niet zonder grenzen kan. Omdat een verzorgingsstaat voor iedereen een verzorgingsstaat voor niemand is.

Het is een waarheid als een koe, de kiezers van Wilders weten dat al lang, maar de leiders van links komen niet verder dan klagen over de ‘nativisten’ dan wel de ‘populisten’ als het echte kwaad. Als ze over de grens zouden kijken, zouden ze zien dat politici die niet opkomen voor hun eigen achterban hun kiezers kwijtraken. Niet omdat die kiezers plotseling foute gedachten hebben gekregen, maar omdat ze door hun vorige leiders zijn verlaten. Geen wonder dat na die exitpoll het verkiezingsapplaus bij GroenLinks-PvdA ongemakkelijk klonk.

Syp Wynia is hoofdredacteur van Wynia’s Week .

Wynia’s Week bestaat dankzij de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De populisten zijn de nieuwe socialisten verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is ook goed mogelijk dat men in Nederland gewoon gerust is op Zuid-Afrika sinds het African National Congres (ANC) daar na een slopende strijd tegen de blanke overheersing aan de macht kwam in het wondere jaar 1994. Apartheid behoorde voorgoed tot het verleden, de hulp van Nederland was niet meer nodig. Eind goed, al goed.

Bevrijder verliest regeringsmacht

Dat datzelfde ANC daar woensdag voor het eerst zijn parlementsmeerderheid is verloren (de stemmen worden nog geteld maar de uitslag is wel duidelijk) lijkt mij toch belangrijk nieuws, en juist voor Nederland, een voorloper in de anti-apartheidsbeweging. Wat betekent het, dat de bevrijder van weleer de regeringsmacht verliest? Is dat een goed teken voor de democratie, of juist niet? En wat maakt dat van Zuid-Afrika?

Volgens prognoses van de kiescommissie hier heeft het ANC 42 procent van de stemmen voor het parlement behaald. Dat is wat je moet noemen een historische nederlaag. Bij de vorige verkiezingen, vijf jaar geleden, kreeg het ANC nog 57 procent van de stemmen, wat toen al als een dieptepunt werd beschouwd, zeker ten opzichte van de 69 procent die in 2004 werd behaald. De zaak laat zich eenvoudig verklaren: de partij – die overigens al onder Nelson Mandela verdeeld was tussen twee rivaliserende vleugels – is uit elkaar gedonderd.

Het eerste grote brok viel in 2008, toen drie ANC-prominenten zich afsplitsten en een eigen partij, Congress of the People, oprichtten. Vijf jaar later werd de losgeslagen leider van de jeugdliga, Julius Malema, de partij uit geknikkerd omdat hij opriep tot regime change in Botswana en omdat hij een journalist had uitgescholden. Dat ging het ANC te ver.

Malema richtte een eigen partij op, de Economic Freedom Fighters (EFF), en je kunt inmiddels wel spreken van een volwassen beweging, met rode baretten, strijdliederen en een charismatische leider die zo nu en dan een speelse oproep doet om blanke boeren te vermoorden. (Tegen Malema wordt regelmatig aangifte gedaan.) Het EFF, dat mijnen en banken wil nationaliseren, lijkt woensdag 9 procent van de stemmen te hebben behaald.

Zuma is populair

De laatste breuk kan, met een beetje overdrijving, de doodssteek van het ANC worden genoemd. Eind vorig jaar stampte ook de in 2019 afgezette oud-president Jacob Zuma een eigen beweging uit de grond – Umkhonto weSizwe, naar de vroegere gewapende tak van het ANC. Met name in zijn thuisprovincie, KwaZoeloe-Natal, is Zuma populair. Hier komen de Zoeloes vandaan, die in Zuid-Afrika in bestuurlijk opzicht een uitzonderingspositie hebben, alleen al omdat ze een eigen monarchie hebben.

Zuma, inmiddels 82, is zelf Zoeloe en speelde tijdens zijn campagne behendig in op het breed levende nationalisme dat onder zijn volk leeft. Dat hem achttien aanklachten wegens corruptie, afpersing, fraude en belastingontduiking boven het hoofd hangen, geeft hem thuis mogelijk zelfs extra legitimiteit.

Premier van een provincie

Op X tekende een prominente Zimbabwaanse journalist Zuma’s opkomst al in april uit en hij merkte daarbij op: ‘Africans adore a lovable rogue’. Zuma lijkt 13 procent van stemmen voor het parlement te hebben behaald, plus 43 procent van de stemmen voor het provinciale bestuur in KwaZoeloe-Natal (er werd woensdag ook gestemd voor provinciebestuur). Geen enkele nieuwkomer in Zuid-Afrika is daar ooit ook maar bij in de buurt gekomen en Zuma zou zomaar eens de premier kunnen worden van zijn eigen provincie. Het land krijgt hij nooit meer terug, dan maar een deel ervan.

Zonder afsplitsingen zou het ANC met een meerderheid aan de macht zijn gebleven. Het lijkt een kwestie van tijd voordat de partij verder uiteen valt. Zittend partijleider en president Cyril Ramaphosa wist dan wel met brede steun de verkiezingen in te gaan, maar van een bron dichtbij het ANC heb ik begrepen dat de veteranen in de coulissen klaarstaan om hem te lozen. Dat zou niet ongebruikelijk zijn, want coups zijn de partij niet vreemd.

Met wie moet het ANC regeren?

Mocht het Ramaphosa lukken om in het krankzinnige, door de constitutie gedicteerde bestek van twee weken een coalitie te smeden, en mocht de meerderheid van de gekozen volksvertegenwoordigers hem een tweede presidentstermijn gunnen, dan betreedt Zuid-Afrika een nieuw, onbekend terrein. Samen regeren.

Precedenten op gemeentelijk niveau voorspellen weinig goeds. Neem Johannesburg, daar trad in 2021 voor het eerst een coalitiebestuur aan. Dat kreeg het drukker met zichzelf dan met besturen. In twee jaar tijd werden zes burgemeesters versleten terwijl de stroom- en waterlevering in grote delen van de stad stokte, het wegdek stuk ging en het afval soms dagen, soms weken op straat bleef liggen. En met wie moet het ANC dan in zee? Oude vijanden?

Achteruitgang

Onder dertig jaar ANC is het land als geheel er in economisch opzicht niet beter op geworden. Sterker nog, de ongelijkheid tussen rijk en arm is volgens de Wereldbank groter dan voor 1994. De schade van 46 jaar rassensegregatie is verre van ongedaan gemaakt, witte Zuid-Afrikanen zijn op vrijwel elk sociaal-economisch vlak nog altijd beter af dan zwarte. De toegang tot fatsoenlijke huisvesting, gezondheidszorg en onderwijs blijft achter voor wie het niet betalen kan, misdaad grijpt om zich heen, en basale voorzieningen worden niet of nauwelijks geleverd.

Gemeentes zijn failliet, belastingen kunnen niet betaald worden, meer dan 40 procent van de bevolking (62 miljoen mensen) heeft geen baan, en zowat de helft leeft van een uitkering van nog geen 18 euro per maand. Een overwinning voor de sociale zekerheid en een economische mislukking ineen.

Je kunt wel stellen dat Mandela’s opvolgers het hebben verziekt en dat het nieuwe leiderschap vooral zelf heeft geprofiteerd van de vrijheid –Ramaphosa kon puissant rijk worden dankzij kortingen die zwarte ondernemers bevoordeelden –, al doet die conclusie het land wat mij betreft geen recht.

Zuid-Afrika, waar een vreedzame machtsoverdracht van blank naar zwart werd bewerkstelligd (een dekoloniaal wonder), is bestand tegen al te grote schokken. Waar despoten grondwetten herschrijven om aan de macht te kunnen blijven, en waar een complete regio in nog geen paar maanden tijd omviel, zijn Zuid-Afrikanen keurig naar de stembus gegaan om hun gevoelens van onbehagen tot uiting te brengen. En 75 procent van de stemmen van woensdag ging niet naar populisten, maar naar centrumpartijen – links en rechts.

Veiling van erfgoed

Wie goed zoekt, kan in alles een symbool vinden. Ik trof er een aan in het nieuws dat Makaziwe Mandela, oudste-dochter-van, zeventig persoonlijke bezittingen van haar vader aanbood op een veiling in de VS. Gehoorapparaten, een ID-kaart, geschenken van diverse wereldleiders, en wat iconische Madida-hemden. De afdeling Erfgoed van de Zuid-Afrikaanse regering was daar niet zo blij mee en probeerde de veiling te voorkomen. Tevergeefs. Wat moet ze in godsnaam met al die troep?

Ik dacht: de magie van Mandela lijkt er in Zuid-Afrika wel vanaf, en dat is misschien wel zo gezond ook.

Kevin van Vliet is voor Het Financieele Dagblad en Trouw correspondent in Kaapstad. Vorig jaar verscheen bij uitgeverij Prometheus zijn roman ‘Bobbejaanskloof’.

Wynia’s Week is blij met alle abonnees. Maakt u vrienden en collega’s ook abonnee? Graag! Wilt u ook sponsor of donateur worden? Hartelijk dank!

Het bericht De magie van Mandela is er vanaf en dat is misschien wel zo gezond verscheen eerst op Wynia's Week.

Onder aanvoering van de Italiaanse premier Giorgia Meloni dreigen de socialisten en groenen, de erfgenamen van de founding fathers, tot een oppositierol in het Europees Parlement te worden veroordeeld. Hun tijd lijkt voorbij.

Einde aan versplintering op rechts

Indien er een centrum-rechtse meerheid komt, bestaande uit de Europese Volkspartij (christen-democraten), de Europese Conservatieven en Hervormers (conservatieven) en Identiteit & Democratie (nationalisten) zal een pas op de plaats worden gemaakt of zelfs worden aangestuurd op een vermindering van de regeldruk. Een centrum-rechtse meerderheid komt dan in de plaats van de huidige meerderheid van christen-democraten, socialisten, liberalen en groenen.

Het probleem op centrum-rechts is altijd versplintering geweest. Deze keer lijkt daar een einde aan te komen. De fractieleider van de Europese Volkspartij, Manfred Weber, sluit samenwerking met de ECR niet uit. Met Identiteit & Democratie tot voor kort wel, maar nu Marine Le Pen de Duitse rechts-nationalistische AfD uit de fractie heeft gegooid, zou hij de positie van zijn fractie kunnen herzien.

Een tweede ontwikkeling is de uitnodiging van Marine Le Pen aan Giorgia Meloni om samen een rechts blok te vormen in het Europees Parlement. Meloni heeft daar niet negatief op gereageerd en gezegd dat zij open staat om met iedereen samen te werken.

De socialisten proberen het tij te keren en hebben een motie in hun fractie aangenomen om onder geen beding met de ECR en de I & D samen te werken. De groenen hebben iets dergelijks gedaan. Het is een poging om de christen-democraten te dwingen samenwerking met de ECR en I & D ook uit te sluiten, maar dat is gezien de nieuwe krachtsverhoudingen gedoemd te mislukken.

Uitbreiding met Oekraïne en Moldavië?

Of er een werkbare centrum-rechtse meerderheid komt dient te worden afgewacht. Duidelijk is in ieder geval dat er een andere wind is gaan waaien in de Europese Unie. We zagen dat al bij recente verkiezingen in diverse lidstaten en zien dat thans bij de verkiezingen (6-9 juni) voor het Europees Parlement.

Wat staat er op het spel? Wel, allereerst wordt er op 25 juni – dus na de verkiezingen voor het EP – een Europese Top gehouden. Op de agenda staat de uitbreiding van de EU met Oekraïne en Moldavië. Een beslissing om onderhandelingen te starten zou wel eens een onomkeerbaar proces in gang kunnen zetten. Het zal nog geruime tijd duren voordat hun toetreding een feit is – het voldoen aan de Kopenhagen-criteria pleegt vele jaren in beslag te nemen – maar het terugdraaien van een dergelijke beslissing zal niet makkelijk zijn.

EU-industriepolitiek

Een nieuwe Commissie zal er op 25 juni nog niet zijn, maar wel – als Van Zwol opschiet – een nieuwe Nederlandse minister-president. Nederland heeft (gelukkig) nog steeds een veto en kan derhalve een beslissing voorkomen of in ieder geval uitstellen.

Maar er staan meer belangrijke beslissingen op de agenda van de EU. Die komen voort uit de rapporten van de twee oud-premiers van Italië, Letta en Draghi. Letta wil de interne markt vervolmaken met een EU-kapitaalmarkt en Draghi wil een EU-industriepolitiek, te financieren met eurobonds. Het eerste zal niet op veel tegenstand van de nieuwe centrum-rechtse meerderheid stuiten, maar voor het voorstel van Draghi is men in centrum-rechtse hoek minder enthousiast.

Eurobonds zijn voor Nederland, ook met de huidige demissionaire regering, een no-go. Industriepolitiek op EU-niveau zou echter wel eens een beter onthaal kunnen krijgen. Voor zogenaamde Europese kampioenen lopen de grote lidstaten meestal wel warm. Die zullen namelijk in hun lidstaten ontstaan en niet in de kleine(re) lidstaten. Ook hier komt een Nederlands veto goed van pas.

Tevens staat de verdere implementiatie van de Green Deal en de aangenomen (hoewel enigszins afgezwakte) natuurherstelwet van Timmermans op het programma. Een centrum-rechtse meerderheid kan voorkomen dat de thans beoogde maatregelen de boeren, vissers en in het algemeen de economie grote schade toebrengt.

Verminder belasting- en regeldruk

We zien de nefaste effecten van de lopende vervanging van de traditionele energiecentrales door wind- en zonneparken al. Het netwerk kan de wiebelstroom niet aan en aansluitingen kunnen niet meer worden gerealiseerd. Met nog meer stringent klimaatbeleid (belasting op van alles en nog wat en kostbare en moeilijk uitvoerbare nieuwe regels) zal de economie verder in problemen komen. De boeren en vissers zijn al gestraft en de industrie staat eveneens op omvallen of dreigt naar het buitenland te verdwijnen.

Een pas op de plaats en liever nog een vermindering van belasting- en regeldruk vanwege het klimaat- en natuurherstelbeleid is geen overbodige luxe en kan ook gerealiseerd worden door de nieuwe centrum-rechtse meerderheid in het Europees Parlement.

Migratie en Von der Leyen

Een belangrijk (verkiezings)thema is migratie. Weliswaar werd onlangs een EU-migratiepact gesloten, maar dat gaat pas in over 2 jaar. Bovendien is het zoals veel experts zeggen boterzacht. Het zal geen eind maken aan de ongebreidelde instroom in de EU van illegale migranten, van wie velen geen vluchteling volgens het VN-vluchtelingenverdrag zijn. Een centrum-rechtse meerderheid kan het pact herzien (aanscherpen) of de lidstaten de ruimte geven zelf beperkende maatregelen te nemen.

Een andere samenstelling van het EP zal ook van invloed zijn op de samenstelling van de nieuwe Europese Commissie. Dat Von der Leyen wordt herbenoemd is allesbehalve een uitgemaakte zaak. Frankrijk heeft sowieso bedenkingen, maar even belangrijk is dat VDL voor een meerderheidsstem in het EP Giorgia Meloni of althans haar ECR-stemmen nodig heeft. Het is de reden dat VDL de afgelopen tijd meermalen in Rome werd gezien.

Meloni houdt zoals gezegd alle kaarten tegen de borst. Zij wil afwachten hoe de verkiezingen uitpakken en vervolgens de handen vrij hebben om met Weber, Le Pen of zelfs Orbán (of diens partij Fidesz) samenwerkingsafspraken te maken.

Meloni lijkt kortom de ‘kingmaker’ in het nieuwe Europese Parlement te worden en zal waarschijnlijk ook een belangrijke stem hebben in wie de nieuwe voorzitter(ster) van het EP wordt. Naast die van Macron en Schulz uiteraard, hoewel hun beider positie verzwakt is door de slechte peilingen in eigen land. De lidstaten dragen hun eigen Commissaris voor. Voorlopig houdt iedere lidstaat een eigen Commissaris.

Nationale veto verdwijnt

Dat brengt ons op het laatste belangrijke onderwerp van de EU-agenda: verdieping. Indien de uitbreiding ondanks verzet van bijvoorbeeld Nederland toch doorgaat en 10 nieuwe lidstaten (naast Oekraïne en Moldavië ook Georgië en de rest van de Balkan) toetreden, dan zal de besluitvormingsprocedure waarschijnlijk veranderen. Besluiten zullen dan op basis van QMV (Qualified Majority Voting – meerderheidsbesluitvorming) worden genomen. Het nationale veto zal dan grotendeels verdwijnen. Voor grote lidstaten geen probleem, want die kunnen makkelijk een blokkerende meerderheid vormen. Voor kleine lidstaten een ramp, want die zullen continu overruled worden.

Kortom. Veel staat op het spel bij de komende verkiezingen voor het Europees Parlement. Wordt het ‘meer’ of ‘minder’ EU? Aan u de keus in het stemlokaal op 6 juni. De Nederlandse politieke partijen behoren tot de volgende Europese fracties:

SGP en JA21 bij de Europese Conservatieven en Hervormers (ECR)

SP en Partij voor de Dieren  bij Europees Links

CDA, BBB, NSC en ChristenUnie bij de Europese Volkspartij (EVP)

GroenLinks en Volt bij De Groenen/Vrije Europese Alliantie

PvdA bij de Partij van Europese Socialisten

PVV bij Identiteit & Democratie

D66 en VVD bij Renew Europe (liberalen)

Forum voor Democratie is niet aangesloten bij een Europese fractie. Denk doet niet mee aan de verkiezingen voor het Europees Parlement.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs. 

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Centrum-rechtse meerderheid in Europees parlement kan schade voor boeren, vissers en economie voorkomen   verscheen eerst op Wynia's Week.

COEN DE JONG praat in deze WYNIA’S WEEK TV met HANCO JÜRGENS over overeenkomsten en verschillen in de politieke toestand in Nederland en Duitsland.  Deze video is ook te beluisteren als podcast, zowel via Spotify als via Apple. Kijk HIER.

Boeren, warmtepompen

Net als Nederland kent ook Duitsland protesten van boeren met tractoren. Jürgens vertelt dat er ook onder politici en in de media groeiend verzet is tegen de verplichte warmtepomp en activistisch groen regeringsbeleid. De christendemocratische combinatie CDU-CSU van Friedrich Merz – nu in de oppositie – keert zich richting de verkiezingen voor het Europees parlement tegen het groene beleid van voorganger Angela Merkel en van de Duitse voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen.

Bovendien doen de Alternative für Deutschland (AfD) het goed in de peilingen voor de komende deelstaatverkiezingen in het oosten van Duitsland. De AfD is zo extreem dat ook Geert Wilders – die in Nederland op de drempel van meeregeren staat – er bewust afstand van houdt. In Duitsland gaan stemmen op de AfD te verbieden, al kan dat juist contraproductief werken.

Oekraïne

Binnen de SPD van kanselier Olaf Scholz is veel discussie over de steun aan Oekraïne met onder andere Taurus-raketten die doelen in Rusland kunnen raken. Toch is de band van Duitsland met de Verenigde Staten sinds de Russische inval in Oekraïne sterker dan ooit.

En de Duitse economie doet het – ondanks de sterke stijging van de energieprijzen nu het goedkope gas uit Rusland niet meer komt – zo slecht nog niet. Berichten in vooral de Angelsaksische pers over het einde van de Duitse auto-industrie zijn voorbarig. Duitsland heeft volgens Jürgens genoeg ‘hidden champions’ en zal in staat zijn de economie weer op de rit te krijgen.

De artikelen, video’s en podcasts van Wynia’s Week zijn gratis beschikbaar – voor iedereen! Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Succesvolle AFD in Duitsland wordt niet milder, maar juist wilder’ verscheen eerst op Wynia's Week.