‘Abraham Kuyper (1837-1920) was een man met een opdracht. Als predikant, journalist, politicus en theoloog ijverde deze herboren christen voor de herkerstening van Nederland. Kuyper was oprichter van de Antirevolutionaire Partij (ARP), stichter van de Vrije Universiteit, grondlegger van de Gereformeerde Kerken in Nederland en hoofdredacteur van De Standaard, zijn eigen krant. Zo vormde hij zijn “kleine luyden” om tot “mannenbroeders”, tot orthodox-protestantse strijders. Kuyper introduceerde in Nederland een nieuwe politieke stijl, waarin (naar het voorbeeld van Mozes en het bijbelse Israël) leider en volk centraal stonden. In reactie op en naar het voorbeeld van Kuyper stichtten katholieken en socialisten hun eigen politieke en maatschappelijke organisaties. Zo bleek Kuyper de beslissende stoot tot de verzuiling te hebben gegeven.’

Met zoveel impact is het geen wonder dat Kuyper ook de afgelopen kwart eeuw nog regelmatig opdook in allerlei lijstjes. Zo werd hij derde bij de verkiezing van de beste journalist van de twintigste eeuw door vakblad De Journalist (1999), vijfde in een door het Historisch Nieuwsblad opgesteld klassement van Grote Nederlanders (2004) en zesde in de ranglijst van beste premiers na 1900, samengesteld door de lezers van NRC (2013).

Waar bleef Kuypers’ erfenis?

Mooi natuurlijk, dat journalisten, historici en NRC-lezers Kuyper nog steeds op waarde weten te schatten. Maar hoe zit het met zijn geestelijke nazaten? Hoe gaan zij om met de erfenis die Kuyper heeft achtergelaten?

Dat is een heel ander verhaal.

De in 1879 door Kuyper opgerichte ARP verloor in de jaren zestig haar behoudende karakter, kreeg steeds meer progressieve trekken en hielp in 1973 zelfs het linkse kabinet-Den Uyl in het zadel. In 1980 gingen de anti’s samen met de katholieke KVP en de hervormde CHU op in het CDA.   

De Gereformeerde Kerken in Nederland, ontstaan in 1892, namen vanaf de jaren vijftig stapje voor stapje afscheid van de theologische opvattingen van Kuyper. Ondanks – of misschien wel dankzij – de toegenomen pluriformiteit begon het ledental na piekjaar 1974 (ruim 879.000) in steeds sneller tempo te dalen. In 2004 volgde een hereniging met de door Kuyper versmade Nederlandse Hervormde Kerk en ontstond de protestantse PKN.

Trouw trad in 1943 in de plaats van Kuypers dagblad De Standaard en was aanvankelijk net zo conservatief. Dat begon te veranderen in de jaren zestig. Gaandeweg ontwikkelde Trouw zich tot een stijf politiek correcte krant waarvan alleen de moralistische toon nog herinnert aan het gereformeerde verleden.

Blijft over: de Vrije Universiteit, alma mater van een reeks vooraanstaande politici – van Pieter Sjoerds Gerbrandy tot Jan Peter Balkenende en van Pim Fortuyn tot Dilan Yeşilgöz – maar ook van Geert Mak, Linda de Mol en Lale Gül. Zo op het eerste gezicht lijkt Kuyper er niet vergeten. Ter gelegenheid van het 140-jarig bestaan van de universiteit werd in 2020 zelfs een heus Kuyperjaar afgekondigd. De stichter van de VU kreeg bij die gelegenheid vooral lof toegezwaaid als ‘sociaal ondernemer’ en ‘voorvechter van diversiteit’, typeringen waar zijn tijdgenoten erg van zouden hebben opgekeken.

Hindoeïstische rector

In werkelijkheid is op de VU van affiniteit met Kuyper geen enkele sprake meer. Onderwijs ‘geheel en uitsluitend op den grondslag der gereformeerde beginselen’, zoals in 1879 statutair werd vastgelegd, is al lang geleden geschrapt als doelstelling en ook oecumenisch-christelijke ambities, die nog een tijdje fungeerden als zoethoudertje voor de achterban, zijn overboord gezet.  

In 2015 trad een brahmaanse hindoe aan als rector magnificus en de statuten vermelden sinds 2016 nog slechts dat de VU een ‘christelijke oorsprong’ heeft. Het eigen Academisch Ziekenhuis (vanaf 2001: VUmc) fuseerde in 2018 met het Academisch Medisch Centrum (AMC) en in 2023 werd het votum bij academische plechtigheden geschrapt: omdat het niet ‘inclusief’ genoeg zou zijn.

Theologie mag niet meer

Onlangs meldden de kranten dat de VU de faculteiten Sociale Wetenschappen, Geesteswetenschappen en Religie & Theologie gaat samenvoegen. Het worden in 2025 drie schools – op z’n Engels uitgesproken – binnen één fusiefaculteit, die ‘Social Sciences en Humanities’ gaat heten. 

In de naam van de nieuwe faculteit komt het woord ‘theologie’ niet voor, zo meldde Trouw, ‘omdat de twee andere fusiepartners niet willen dat er iets herinnert aan theologie’.

En dat op de universiteit van Kuyper, voor wie theologie de kroon der wetenschappen was en waar de theologische faculteit – die generaties lang fungeerde als ‘domineesfabriek’ – de oudste papieren heeft. Als er ooit een verkiezing wordt uitgeschreven voor de Nederlander wiens journalistieke, politieke en theologische erfenis het grondigst is verkwanseld, staat de winnaar bij voorbaat vast.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: De Vrije Universiteit bewijst: geen grotere judassen dan de erfgenamen van Abraham Kuyper verscheen eerst op Wynia's Week.

Miljoenen Nederlanders hebben in het nieuws de antisemitische demonstraties gezien op de terreinen van de uni’s en moeten zich hebben verbaasd over het slappe optreden van de leiding. Universitaire regenten die eerst onbereikbaar zijn vanwege hun meerdaagse buitenlandse excursie en dan in het Engels gaan ‘onderhandelen’ met ‘studenten’ die aan tafel hun gezicht bedekken en hun naam niet willen noemen, zijn waarschijnlijk evenmin in staat om de hen toevertrouwde honderden miljoenen belastinggeld bekwaam uit te geven aan onderwijs en onderzoek.

Mooie colleges

Eerst even ter herinnering hoe het vroeger toe ging aan de universiteit en hoe veel daarvan verloren is gegaan door de bureaucratisering, en dan – zoals beloofd – het recept om die makkelijke master aan de EUR binnen te halen.

Ik heb een doctoraal (niks mis met dat woord, maar we moeten het nu ‘master’ noemen) in de wiskunde van de Leidse Universiteit en denk dankbaar terug aan mijn zesenhalf jaar daar. Niet alleen wiskunde gestudeerd en actief in de Studentenvakbeweging, maar ook als toehoorder mooie colleges bijgewoond over Shakespeare bij de beroemde prof (en oud-krijgsgevangene in Japan) Fred Bachrach, en over metabletica bij prof Jan Hendrik van den Berg. Die had de term metabletica uitgevonden en bedoelde daarmee de hoop dat we bij voorbeeld een dieper inzicht krijgen door te zien dat het kubisme in de schilderkunst, de atonale muziek van Schönberg en de meerdimensionale natuurkunde simultaan opkwamen.

Waren colleges over Shakespeare en over het verband tussen twaalf-toons muziek en Georges Braque een luxe? Zeker, maar dat maakt een rijk studieaanbod aan een levende universiteit. En je weet maar nooit. In Rotterdam, waar ik later doceerde, hadden we Ruut Veenhoven, die college gaf over het meten en correleren van ‘geluk’. Eerst werd daar wel een beetje om gelachen. Later stimuleerde ‘geluksprofessor’ Veenhoven zo veel research van anderen (inclusief uw columnist met het World Values Survey) dat hij nu een h-index heeft van 76, en niet door mee te liften als co-auteur met jongere schrijvers, maar bijna steeds door onder eigen naam boeken en artikelen te publiceren.

Er is veel veranderd en anno 2024 ben ik niet meer zo trots op de alma mater. Het Leidse College van Bestuur had in mijn tijd genoeg aan een paar kamers boven de universiteitsbibliotheek; in 2023 had het Bestuur 57 medewerkers voor personeelszaken en 102 voorlichters en marketing-medewerkers. In 2028 wil de uni in totaal 1800 fte voor alle afdelingen van het Bestuur. Intussen weten we dat dit Bestuur bijna alle talenstudies wil combineren of opheffen om geld te sparen. De beoogde bezuiniging is ongeveer drie miljoen, een fractie van wat de uitbreiding van het droeve leger aan bestuursambtenaren gaat kosten.

Schuldig aan een goed deel van de bureaucratisering zijn natuurlijk de DEI-modes en de paniek over CO2. Vier pagina’s in het jaarverslag over de CO2 met de belofte om het woon-werk verkeer van de hoogleraren beter te gaan meten. Er zijn al ambtenaren bezig met de maandstaat die iedere professor elke maand zal gaan invullen. Belachelijk fanatiek ook dat het jaarverslag ons gerust stelt dat de uni werkt met ‘100 procent Nederlandse wind en zon’.

(lees verder onder het kader)

Onnozele toetsen

Vierendertig keer prijkt de modieuze term ‘inclusie’ in het jaarverslag. Ik dacht terug aan mijn Australische universiteit die alle hoogleraren de laatste jaren ook verplichtte om drie keer per jaar een video-cursus te volgen over inclusie, en een voldoende te halen voor de bijbehorende multiple choice (MC)-toets. Gelukkig gaf een collega de tip om de video’s op dubbele snelheid af te draaien en gewoon te gokken met de multiple choice-antwoorden.

Al mijn collega’s konden de onnozele MC-toetsen in één poging vlot afvinken. We hebben echt geen honderden ambtenaren nodig om dat nog te herkauwen. En evenmin hangt de wereldtemperatuur af van het aantal Leidse hoogleraren dat besluit om voortaan met een fat-bike het Rapenburg onveilig te maken, bang dat anders een bestuursambtenaar aan de bel hangt over hun laatste woon-werk formulier.

Niet bang om een onvoldoende te geven

Bureaucratisering is niet het enige probleem; de universiteiten zijn ook ver afgedwaald door gemakzuchtig onderwijs en lagere standaarden bij examens. Eén voorbeeld dat veel lezers zullen herkennen. Studenten psychologie en pedagogie moeten in het eerste jaar een vak statistiek volgen. Vaak niet hun grote interesse. Vroeger moest er gestudeerd worden; nu koop je op een website de MC-vragen van het vorige tentamen. En met AI is het schrijven van werkstukken ook makkelijker geworden, want de anti-plagiaat software die hoogleraren gebruiken, is voorlopig nog niet in staat om ook AI te signaleren.

Er is maar één eerlijke oplossing: mondelinge tentamens voor de hoofdvakken en voor de hulpvakken ieder jaar verse MC-vragen en niet bang zijn om studenten een onvoldoende te geven. En dat alles ontbreekt bij de master bestuurskunde in Rotterdam en maakt die dus een cadeau voor iedereen die nog een master op zijn/haar CV wil en er het geld voor over heeft.

De verschillende Rotterdamse masters bij bestuurskunde eisen zestig studiepunten, maar met de stage, de scriptie (mag ook een duo-scriptie zijn) en een ‘atelier’ zijn we al over de helft. Dan zijn er tal van keuzevakken die geen examen afnemen. Keuzevak ‘Creativiteit in de Publieke Sector’, bijvoorbeeld, heeft geen toets, maar vraagt alleen om een individuele opdracht en deelname aan een groepsopdracht. En zo zijn er genoeg keuzevakken, zodat wie slim kiest geen enkele toets of tentamen hoeft af te leggen voor de master.

Te druk om college te geven

Dat was vroeger echt anders. Toen gaven hoogleraren ook vanzelfsprekend allemaal college. In de loop van de tijd zijn er echter steeds meer professoren gekomen die helemaal geen college meer geven maar druk zijn met managen en bijverdienen. Alleen al bij bestuurskunde in Rotterdam tel ik vier hoogleraren die volgens de website in geen enkel vak college geven (de vier hebben niet eens meer een rubriek ‘onderwijs’ op hun webpagina). Hun persoonlijke websites adverteren cursussen voor bedrijven, en de mogelijkheid om de professor te boeken voor een betaalde voordracht of lezing. En tegelijkertijd moet de hardwerkende dr. Saliha Metinsoy volgens haar eigen website in een jaar zes verschillende vakken doceren.

Die ziekte – professoren die te druk zijn om nog college te geven – moet ook bestreden worden. Studenten en hun ouders betalen om zo veel mogelijk te kunnen leren, niet om alleen in een kring te zitten en met elkaar hun eigen groepswerkstuk te bespreken. Maar er moet nog veel meer veranderen om de universiteiten weer het vertrouwen te laten winnen van de belastingbetalers. Meer daarover volgende week.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende. Op 25 november verschijnt zijn nieuwe boek ‘Het Casinopensioen – en andere brandende kwesties.’ Het boek is overal te koop of te bestellen, zoals ook in de winkel van Wynia’s Week   

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Universiteiten gaan ten onder aan bureaucratie, gemakzuchtig onderwijs en lage standaarden verscheen eerst op Wynia's Week.

Het zijn zeer populaire termen die vaak als nastrevenswaardige idealen worden gezien. Men wil op de scholen – waaronder de universiteiten – ‘divers’ zijn. En een ‘plek voor iedereen’. Zeer nobel, nietwaar? Om aan waarheidsvinding te kunnen doen heb je natuurlijk verschillende gedachten en meningen nodig! Diversiteit qua ideeën, wie zegt daar nou nee tegen?

EDI-programma

Inmiddels is de zoektoch naar ultieme inclusiviteit en diversiteit volop bezig, en kennen vele westerse universiteiten en hogescholen in zekere mate ‘diversiteits- en inclusiviteitsbeleid’. Neem bijvoorbeeld de Universiteit Utrecht (UU): de UU heeft al enige tijd een zogeheten Equality, Diversity & Inclusion (EDI)-programma. De universiteit wil ‘een zichtbare bijdrage leveren aan een inclusieve universitaire gemeenschap, aan een rechtvaardige samenleving, en gelijke rechten en gelijke kansen voor iedereen’, zo stelt ze op haar website.

Ook heeft de UU vijf concrete doelstellingen en bijbehorende acties geformuleerd voor de jaren 2021-2025. Dit zijn de volgende, te zien op de website:

1. Er ontstaat op de universiteit en erbuiten meer bewustzijn over gelijkheid, diversiteit en inclusie.
2. Inclusiviteit, gelijke kansen en diversiteit zijn omgezet in actie.
3. Medewerkers en studenten voelen zich welkom en gewaardeerd.
4. Het leer- en werkklimaat is inclusief, open en veilig
5. De voortgang van deze acties wordt gemonitord.

Om deze doelstellingen concreet te maken, onderneemt de universiteit ook bepaalde acties. Deze omvatten onder meer ‘viering van International Women’s Day en Coming Out Day’, ‘instroming en selectie gericht op diversiteit in etnische en culturele achtergrond studenten’, ‘streefcijfers voor vrouwelijke wetenschappers’, ‘promoten van een inclusief curriculum in het onderwijs’, ‘stimuleren van rolmodellen in bestuur en directies’. En de UU houdt dit allemaal bij in een ‘jaarrapportage diversiteit studenten en medewerkers’ en een ‘jaarrapportage diversiteit besturen en commissies’.

De UU heeft sinds 2020 ook een Diversity Dean (‘diversiteitsdecaan’): een persoon die toezicht houdt op de plannen en uitwerking van dit EDI-programma op de universiteit. De allereerste diversity dean was hoogleraar economie aan de UU Janneke Plantenga. Toen zij werd aangesteld, stelde ze trots: ‘diversiteit moet vanzelfsprekend worden, en we hebben iedereen erbij nodig’. In 2023 zat haar tijd erop, en droeg ze het stokje over aan de huidige ‘diversiteitsdecaan’ John de Wit, die hoogleraar sociale wetenschappen is.

Een vrolijk regenboogfietspad

In een afscheidsinterview liet Plantenga, terugblikkend op haar tijd als diversiteitsdecaan, nog weten: ‘Met veel positieve energie is het soms taaie thema Equality, Diversity & Inclusion tastbaar, werkbaar en concreet gemaakt. Zeer zichtbaar is het 570 meter lange regenboogfietspad, een vrolijk makend project van en voor iedereen. Daarnaast zijn er grote stappen gezet op het inclusieve curriculum en is het percentage vrouwelijke hoogleraren aan de UU gestegen. We zien een grotere culturele diversiteit onder medewerkers en studenten.’

In hetzelfde interview kreeg ze de volgende vraag gesteld: ‘Diversiteit is en blijft een stokpaardje, want je was ook UU-breed de diversity dean. Lukt het ons om een meer diverse en minder witte studentenpopulatie te krijgen?’ Daarop gaf zij als antwoord: ‘Ja, er komen langzamerhand meer studenten van kleur. We hebben er aandacht voor in de voorlichting, tijdens het werven van nieuwe studenten. We hebben iets meer docenten met een diverse achtergrond verworven. We toetsen ons curriculum aan diversiteit. Maar het binnenhalen van nieuwe mensen is één ding. Het vasthouden en mee veranderen is een ander ding.’

Minder blank, meer kleur en meer vrouwen

Het is op de UU dus kennelijk een doel om minder blanke studenten en medewerkers te hebben, en meer in te zetten op de werving en instroom van niet-blanke mensen en vrouwen. Bij de voorlichting en werving wordt er ook schijnbaar meer aandacht besteed aan mensen met een ‘diverse achtergrond’. Hoe ziet dit er dan concreet uit? Wel, als onderdeel van het EDI-programma kent de UU het ‘Diversiteit: Instroom en Selectie’ (DIS-) project. Doel is ‘om bij te dragen aan een cultuur waarin alle studiekiezers zich tijdens het proces van aanmelding, inschrijving en selectie welkom en gezien voelen’.

Irene Mol, teamleider bachelor- en masterwerving aan de UU en lid van dit DIS-projectteam liet weten dat het DIS-project in de eerste twee jaren er al voor zorgde dat ‘opleidingen zich nu bewuster zijn dan voorheen van de samenstelling van hun instroom en van de noodzaak om daarin actief te sturen’.

Bij verschillende opleidingen heeft de universiteit schijnbaar al aanpassingen gemaakt in de werving van studenten en toelatingseisen. Irene Mol zegt daarover verder: ‘De opleiding Natuur- en Sterrenkunde heeft hard gewerkt om meer vrouwen bij de opleiding te krijgen. Er kwamen veel meisjes bij de open dagen, maar uiteindelijk meldden ze zich toch niet aan. Bij de opleiding zijn ze de bezoekers na gaan bellen om erachter te komen waar het aan lag dat ze een andere keuze maakten. Dat heeft er mede toe geleid dat Utrecht nu de meeste vrouwelijke Natuur- en Sterrenkundestudenten van alle Nederlandse universiteiten heeft.’

Ook bij de studie Rechtsgeleerdheid hebben ze gesleuteld aan toelatingseisen om een ‘diversere’ groep te krijgen: ‘Bij Rechtsgeleerdheid hebben ze gekeken naar drempels bij de instroom. Zo hebben ze een extra toelatingseis voor hbo’ers laten vallen, toen ze hoorden dat het de hbo-instroom onnodig tegenhield. In die groep zitten vaak ook veel studenten met een migratieachtergrond.’ Hetzelfde deed de UU bij de opleiding Geneeskunde: ‘Bleek dat de vragen die ze tijdens de selectie stellen niet altijd aansloten bij een diverse doelgroep. Dat hebben ze meteen verbeterd.’

Faculteit Geesteswetenschappen maakt masters voor hbo’ers

Een ander voorbeeld is de faculteit Geesteswetenschappen. Bij de opleiding Nederlandse taal en cultuur deed men daar bijvoorbeeld onderzoek ‘om erachter te komen waarom studenten met een migratieachtergrond wel of niet voor een taal- en cultuuropleiding kiezen. Ook heeft Geesteswetenschappen gekeken naar masterprogramma’s die mogelijk interessant zijn voor hbo-studenten om op die manier meer diversiteit in de masterstudenten te krijgen, want aan het hbo is de studentenpopulatie door de bredere instroommogelijkheden vanouds meer divers dan aan de universiteit.’

Aan de huidige diversity dean, John de Wit, heb ik gevraagd welke concrete maatregelen de UU heeft genomen om de eerdergenoemde opleidingen ‘divers’ te maken. Wat betreft de opleiding Natuur- en Sterrenkunde kreeg ik later in een e-mail van Adviseur en Teamleider Onderwijsmarketing Riël Lamur het volgende antwoord: ‘Wat we parallel en daarnaast (naast het nabellen) nog meer hebben gedaan, i.s.m. de opleiding/departement, is meer vrouwelijke rolmodellen naar voren geschoven binnen de community maar ook actief gewerkt aan een cultuur van sense of belonging binnen dit departement o.l.v. het departementshoofd.’ Ook laat Lamur weten dat de UU sinds enige tijd een zogenaamde U-Talent ‘girlsclub’ heeft, en ze in het verleden ‘girlsdays’ organiseerden.

Van UU communicatie-adviseur Lysanne Eijlander kreeg ik vanuit Rechtsgeleerdheid het volgende antwoord: ‘We hebben het voor hbo-propedeuse studenten mogelijk gemaakt om (na het behalen van de propedeuse) in te stromen in het 1^e jaar van Rechtsgeleerdheid. De eis dat een hbo-p student een vwo-certificaat Nederlands zou moeten hebben, is vervallen. […] Of  de diversiteit hierdoor ook vergroot is, is moeilijk te meten in verband met de AVG [privacybescherming, red.]. Als je het aan ons vraagt, hebben wij de indruk dat dit het geval is.’ De antwoorden van Geesteswetenschappen en Geneeskunde bleven helaas uit.

Maak plaats, blanke man

Het is duidelijk dat de plannen om ‘divers’ en ‘inclusief’ te zijn, helemaal niets te maken hebben met het streven naar diversiteit aan opvattingen, maar bedoeld zijn om de dominantie van een specifieke groep af te breken. De blanke man moet ruimte maken voor ‘onderdrukte’ groepen of minderheden zoals mensen van kleur of vrouwen, en om deze diversiteit te bereiken, wordt er aan de instroom en het toelatingsbeleid gesleuteld.

Het gevolg is natuurlijk dat je standaarden verlaagt en een aanwas krijgt van minder gekwalificeerde studenten dan voorheen. En dit gebeurt al jarenlang. Nu staat het land op de kop vanwege de voorgenomen bezuinigingen op het hoger onderwijs. Maar misschien is dat helemaal niet zo’n slecht idee en moeten onze universiteiten het maar eens met wat minder doen.

Calvin Schukkink is masterstudent staats- en bestuursrecht aan de universiteit Utrecht. Hij komt uit Enschede en verdiept zich in politiek en filosofie. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Streven van universiteiten naar ‘diversiteit’ en ‘inclusiviteit’ leidt tot lagere toelatingseisen verscheen eerst op Wynia's Week.

Na de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023 en de daaropvolgende Israëlische militaire acties in Gaza ontstonden aan Nederlandse universiteiten protesten. Wat begon als een reactie op het conflict, groeide al snel uit tot bredere oproepen om de samenwerking met Israëlische instellingen te beëindigen.

De protesten wijzen op belangrijke mondiale zorgen, maar onthullen ook de kwetsbaarheden in de manier waarop onze academische instellingen omgaan met politieke druk en internationale samenwerkingsverbanden. Universitaire bestuurders bleken vaak slecht voorbereid op de uitdagingen die deze gebeurtenissen met zich meebrengen, zoals bezettingen van gebouwen en verstoringen van het onderwijs.

Zo werd door het college van bestuur van de Universiteit van Amsterdam onderhandeld met gemaskerde personen waarvan onduidelijk was of ze deel uitmaakten van de academische gemeenschap en werd grote schade aangericht aan gebouwen en publieke ruimte. Aan de Universiteit Maastricht werd en buitenplaats van een faculteitsgebouw bezet en een hongerstaking gehouden.

Escalerende spanningen

De vorige regering liet het aan de universiteiten zelf over om met deze problemen om te gaan, wat leidde tot terughoudendheid en besluiteloosheid onder bestuurders. Hierdoor escaleerden de spanningen binnen de academische gemeenschap, met name voor Joodse, Israëlische en pro-Israël studenten en medewerkers. De grens tussen kritiek op het Israëlische beleid en vijandigheid jegens Joden vervaagde, wat resulteerde in een gevoel van uitsluiting en onveiligheid voor deze groepen. Op het terrein van de Erasmus Universiteit in Rotterdam werd jacht gemaakt op een persoon met een Israëlische vlag. Joodse studenten moesten er om bepaalde ruimtes te kunnen betreden verklaren tegen Israël en tegen Benjamin Netanyahu te zijn. De Universiteit Maastricht deed aangifte van antisemitisme en vandalisme.

In plaats van het geconstateerde antisemitisme stevig aan te pakken, kozen de universiteiten voor het instellen van ethische commissies die de samenwerking met instellingen in conflictgebieden, en vooral Israël, zouden evalueren. Hoewel deze maatregel tijdelijk rust bracht, creëerde deze ook grote ethische, juridische en academische problemen.

De werkwijzen en samenstellingen van deze commissies zijn vaak ondoorzichtig en juridisch kwetsbaar. Er ontbreken duidelijke normen over hoe evaluaties worden uitgevoerd, welke informatie wordt verzameld en of er eerlijke hoor- en beroepsprocedures zijn. Dit roept de zorg op dat dergelijke commissies kunnen verworden tot politieke echokamers in plaats van tot objectieve beoordelingsorganen. Dat er een wettelijk kader ligt voor kennisveiligheid werd lange tijd genegeerd. De Erasmus Universiteit bevroor de Israëlische samenwerkingsverbanden.

Het feit dat de focus specifiek op Israël ligt, wekt de indruk van een dubbele standaard. Andere conflicten waarin ernstige mensenrechtenschendingen plaatsvinden, blijven onbesproken. Dit selectieve beleid roept vragen op over de motieven en procedurele rechtvaardigheid van de commissies.

Juridische consequenties

Daarnaast kunnen de juridische consequenties aanzienlijk zijn. Europese wetgeving verbiedt discriminatie op basis van nationaliteit. In Spanje werd een besluit van een universiteit om de banden met een Israëlische instelling te verbreken door de rechter teruggedraaid wegens schending van non-discriminatieprincipes. Nederlandse universiteiten lopen vergelijkbare juridische risico’s als zij doorgaan zonder overtuigend bewijs voor hun beslissingen.

Het afschrikwekkende effect van deze ontwikkelingen op internationale samenwerking is al merkbaar. Onderzoekers aarzelen om samen te werken met Israëlische instellingen uit angst voor politieke repercussies. Wetenschappers die toch dergelijke samenwerkingen aangaan, riskeren gestigmatiseerd te worden, met negatieve gevolgen voor hun loopbaan en academisch werk. Wanneer politieke overwegingen gaan bepalen met wie wordt samengewerkt, verliezen universiteiten hun objectiviteit, wat de kwaliteit van academisch onderzoek onder druk zet en de zozeer door henzelf geprezen internationalisering schaden.

Wat kan er gedaan worden om deze situatie te verbeteren? Nederlandse universiteiten moeten zich opnieuw inzetten voor academische vrijheid en ervoor zorgen dat samenwerkingen uitsluitend worden beoordeeld op basis van wetenschappelijke verdienste, niet op politieke druk en zelfs propaganda.

Als ethische commissies noodzakelijk zijn, moeten deze transparant en rechtvaardig opereren, met duidelijke procedures, brede vertegenwoordiging en consistente normen voor alle internationale partners. Deze commissies zouden een afspiegeling moeten zijn van de diverse perspectieven binnen de academische gemeenschap en moeten werken onder regels die rechtvaardigheid en beroepsmogelijkheden waarborgen. Ook zonder dit risico van partijdigheid kunnen ze beter direct worden ontmanteld.

Daarnaast moeten universiteiten bij hun beslissingen rekening houden met juridische consequenties en zorgen dat hun beleid in lijn is met Nederlandse en EU-wetgeving, vooral rond non-discriminatie. Dit minimaliseert niet alleen het risico op rechtszaken, maar benadrukt ook het principe dat academische instellingen opereren binnen de rechtsorde, terwijl ze academische vrijheid en individuele rechten beschermen. Daarbij behoort het meespelen in geopolitiek en buitenlandpolitiek niet tot de taak van universiteiten.

Op een keerpunt

Nederlandse universiteiten bevinden zich op een keerpunt. De komende besluiten zullen bepalend zijn voor de academische vrijheid, de wetenschappelijke integriteit en de internationale reputatie van deze instellingen. Door politieke motieven buiten het academisch bestuur te houden, kunnen Nederlandse universiteiten hun toewijding aan academische vrijheid, op verdienste gebaseerde samenwerking en non-discriminatie behouden, en daarmee hun integriteit en mondiale leiderschapspositie versterken.

Eliyahu Sapir en Amanda Kluveld zijn respectievelijk politicoloog en historicus.

In samenwerking met Onderwijs Community NL/ Studeerveilig onderzochten de auteurs de ervaringen van Joodse en Israëlische studenten en medewerkers van Nederlandse universiteiten tijdens de protesten na 7 oktober 2023. Het rapport is te lezen op antisemitismenieuws.nl. Sapir en Kluveld hosten samen de podcast Campuscontroverses NL en werken aan een studie over definities van antisemitisme.

Het bericht Universiteiten op een keerpunt: politieke propaganda bedreigt de academische vrijheid verscheen eerst op Wynia's Week.

In populaire studentensteden in binnen- en buitenland heerst kamernood en zijn de collegezalen overvol. Er zijn zorgen over de gebrekkige integratie van studenten en in Angelsaksische landen over het teruglopende niveau van het Engels op universiteiten. Ook in ons land is het taalniveau een probleem: de kwaliteit van het onderwijs holt mede door de ‘verengelsing’ snel achteruit.

Vertragingstactiek

Ook de taalvaardigheid van toekomstige studenten biedt weinig reden tot optimisme. Onlangs bleek uit onderzoek van PISA dat Nederlandse scholieren van vijftien jaar slechter lezen dan hun leeftijdgenoten in ander Europese landen, op Griekenland na. 

Een meerderheid van de Tweede Kamer – zowel de huidige als de vorige – is voorstander van de beperking van het aantal internationale studenten en het Engelstalig onderwijs. Toch is het maar de vraag of er op korte termijn efficiënte maatregelen komen. Het hoger onderwijs, met name de universiteiten, is niet van plan om zonder slag of stoot aan de politieke wensen te voldoen. Universiteiten kiezen steeds nadrukkelijker voor de tactiek van de vertraging. Demissionair minister Robbert Dijkgraaf van Onderwijs zegt de zorgen van de Kamer te delen, maar maakt tegelijkertijd weinig haast met maatregelen.

Het laatste hoofdstuk in de vertragingstactiek is het besluit van Dijkgraaf om een wetsvoorstel over meer grip op internationalisering niet meer dit kalenderjaar naar de Kamer te sturen. De D66-bewindsman heeft de Onderwijsraad, het hoogste adviesorgaan voor de regering op het gebied van onderwijs, gevraagd om advies, dat medio januari moet verschijnen. Criticasters als Beter Onderwijs Nederland zetten vraagtekens bij de onafhankelijkheid van de Onderwijsraad, die vooral bestaat uit medewerkers van ‘verengelste’ universiteiten als Tilburg, Maastricht en Utrecht. 

Dijkgraaf doet ook een beroep op universiteiten en hogescholen om zelf met een voorstel te komen voor beheersing en sturing van het aantal internationale studenten. Het is niet de eerste keer dat de minister het hoger onderwijs vraagt om ‘zelfregie’. Medio 2022 sloot Dijkgraaf al een bestuursakkoord met onder meer de Vereniging Universiteiten van Nederland, de koepelorganisatie van de veertien publieke universiteiten. Daarin werd afgesproken dat de universiteiten de actieve werving van internationale studenten en de toename van Engelstalig onderwijs zouden beperken.

‘Niet rücksichtslos doorvoeren’  

De universiteiten hielden zich niet aan de eigen afspraken, waarna Dijkgraaf onder druk van de Kamer een conceptwetsvoorstel indiende om de instroom van internationale studenten te beperken. Maar ook in dit nieuwe wetsvoorstel, waarvan de definitieve versie dus nog moet verschijnen, biedt Dijkgraaf de universiteiten ruimte voor zelfregie.

De universiteiten schuiven niet onder stoelen of banken maar weinig op te hebben met de wensen van de Tweede Kamer. Jouke de Vries, interim-voorzitter van Universiteiten van Nederland, schreef onlangs in een open brief in Trouw dat ‘de politiek de ruiten van universiteiten ingooit door zich terug te trekken achter de dijken’. De Vries vindt dat de terugkeer van het Nederlandstalige onderwijs en de inperking van het aantal buitenlandse studenten vooral niet te rücksichtslos doorgevoerd moet worden. Een van zijn belangrijkste argumenten is dat buitenlandse studenten nodig zijn om de tekorten in bepaalde sectoren op te vangen.

Hoger onderwijs als exportproduct

De Vries is als voorzitter van de Universiteiten van Nederland de opvolger van Pieter Duisenberg, die tijdens Rutte II en Rutte III een cruciale rol speelde in het beleid van de verregaande internationalisering. Het kon niet op. Er lag volgens het toenmalig VVD-Kamerlid een hele markt open van internationale studenten, waarvan onze universiteiten konden profiteren. Buitenlands talent moest onze welvaart vasthouden. De universiteiten en hogescholen moesten een topsector en exportproduct worden.

Voor Duisenberg gold Canada als lichtend voorbeeld. Hij zei de plannen van dat land ‘lineair te willen vertalen’ naar de Nederlandse situatie. Zo moest het aantal internationale studenten omhoog van 75.000 in 2017 naar 225.000 in 2025. Zo’n vaart zal het niet lopen; op dit moment studeren ruim 120.000 internationale studenten in Nederland. De groei van het aantal internationale studenten houdt aan, maar vlakt sinds een paar jaar wel iets af.

Gebeurt er dan helemaal niets om de internationale studentenpopulatie in te dammen? Jawel, demissionair minister Dijkgraaf heeft aangekondigd dat vanaf het collegejaar 2025-2026 Nederlands de voertaal moet worden bij minimaal twee op de drie vakken van een opleiding in de bachelorfase. Dit klinkt als een helder en ferm voorstel, maar de crux zit ’m vooral in de details. Zo zijn er in de voorlopige plannen allerlei uitzonderingen mogelijk, zoals ‘specifieke regionale of economische omstandigheden, de beschikbaarheid van onderwijzend personeel, de internationale positionering van een specifieke opleiding’. Deze formuleringen zijn dusdanig vaag dat de verwachting is dat veel opleidingen een beroep zullen doen op de uitzonderingsgronden.

De vraag is of de centrumrechtse meerderheid in de Tweede Kamer de universiteiten de ruimte wil bieden voor deze uitzonderingsgronden. PVV, VVD, NSC en BBB zullen het tijdens de coalitieonderhandelingen vermoedelijk sneller eens worden over studentenmigratie dan over arbeids- en asielmigratie. Internationale verdragen spelen een kleinere rol en bovendien is er de ‘taalknop’ waaraan kan worden gedraaid.

Significante vermindering van Engelachtige vakken zal, naast de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs, zo goed als zeker leiden tot minder interesse voor het studeren aan universiteiten als de Universiteit van Amsterdam, de Rijkuniversiteit Groningen en de Universiteit Utrecht. Bij buitenlandse studenten die wel bereid zijn Nederlands te leren, is de kans groter dat zij beter integreren en na hun studie langer in ons land blijven.

Angelsaksische landen nemen maatregelen

NSC heeft de duidelijkste ideeën over het onderwerp. Het is nog lang niet zover, maar het zou niet verbazen als de partij van Pieter Omtzigt het voortouw neemt bij het opstellen van deze paragraaf in het regeerakkoord. NSC wil de toestroom van buitenlandse studenten fors omlaag brengen, met enkele duidelijk geformuleerde uitzonderingen per regio en sector.

Canada, het Verenigd Koninkrijk en Australië hebben vanzelfsprekend niet de mogelijkheid om het Engels terug te schroeven om zo studeren aan hun universiteiten minder aantrekkelijk te maken. Dus neemt de politiek in die landen andere maatregelen. In Canada moeten studenten vanaf januari een studievisum aanvragen en bewijzen over voldoende financiële middelen te beschikken. Ze moeten aantonen dat ze ruim 20.000 dollar beschikbaar hebben voor levensonderhoud. De druk op de huizenmarkt is ook in Canada een belangrijke reden om strengere eisen aan internationale studenten te stellen.

Het Verenigd Koninkrijk schort het tweejarig post-studie werkvisum op en verscherpt de regels voor internationale studenten die gezinsleden willen meebrengen. Het Britse kabinet wil zo misbruik voorkomen en de kwaliteit van het hoger onderwijs beschermen.

In Australië gaan strengere visumvoorschriften en verhoogde toelatingseisen gelden voor buitenlandse studenten. Australië wil dat studenten de Engelse taal goed onder de knie hebben, omdat dat de kans op een positief aandeel in de maatschappij aanzienlijk vergroot. Deze landen willen met de nieuwe wetgeving ook het welzijn van de internationale studenten zelf waarborgen. Nu worden buitenlandse studenten vaak nog uitgebuit. Zo betalen ze vaak veel te veel voor woonruimte, iets dat ook in Nederland speelt.

Nog steeds wervende teksten en zonnige plaatjes

Bestuurders van universiteiten in Angelsaksische landen zijn in toenemende mate doordrongen van het besef dat een hoog percentage buitenlandse studenten leidt tot maatschappelijke problemen en een lagere kwaliteit van onderwijs. Op de Nederlandse universiteiten moet dat kwartje nog vallen. Zoals wel vaker is de volgeling fanatieker dan de voorganger.

Nu Canada, het Verenigd Koninkrijk en Australië afvallen als aantrekkelijk land om te gaan studeren, zal Nederland voor sommige studenten in beeld komen als alternatief. Op de Engelstalige websites van onze grootste universiteiten is de waarschuwing dat woonruimte lastig te vinden is, nog steeds weggestopt achter zonnige plaatjes en wervende teksten. Desalniettemin lijkt het onomkeerbaar dat de instroom van het aantal internationale studenten beperkt gaat worden. Tot die tijd zullen Kamer en kabinet weerstand moeten bieden aan de vertragingstactieken van universiteiten, die maar geen afscheid kunnen nemen van de international classroom.

Benno de Jongh is freelance journalist te Groningen en hij publiceert onder meer over sport, politiek en cultuur.

Wynia’s Week is er het hele jaar door. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Doorbreek vertragingstrucs universiteiten: beperk de toestroom van buitenlandse studenten verscheen eerst op Wynia's Week.

Toch is in Nederland een quotum voor vrouwen de wens van onderwijsminister Robbert Dijkgraaf (D66). Dit jaar gaf hij opnieuw 150.000 euro aan het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren (LNVH). Dijkgraaf betaalt vijftig keer meer dan wat de hooggeleerde vrouwen zelf bijdragen aan hun vereniging, dus het is alleen dankzij de minister dat het LNVH vorige week zijn jaarlijkse ‘monitor’ (tachtig pagina’s in kleur) kon presenteren.

De officiële marsorder blijft fifty-fifty vrouwen-mannen in het corps van hoogleraren. In 2022 werden 48 nieuwe plaatsen gecreëerd voor hoogleraren. Er zijn 43 vrouwen en vijf mannen benoemd. Dat laat zien dat de universiteiten buigen voor het LNVH. Elke universiteit heeft tegenwoordig een directie voor diversiteit en emancipatie en die kijken mee bij het opstellen van de leeropdracht, de gewenste eigenschappen van kandidaten, en de selectie van wie wordt uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek.

Wie gewoon de beste kandidaat wil, hoort bij de ‘grijze prop’

Een uitkomst van 43 tegen vijf is zó extreem dat er sprake moet zijn van hevige discriminatie van mannelijke geïnteresseerden. Dat is makkelijker door te zetten bij een nieuwe leerstoel, waar het bestuur of een donerende stichting makkelijk kan manipuleren, dan bij een gewone vacature, want daar lopen nog te veel ‘witte’ mannen rond die misschien niet zo makkelijk hun oren laten hangen naar de diversiteitsofficieren. Hardnekkige mannelijke hoogleraren die bij een vacature gewoon de beste kandidaat willen voordragen, heten bij het LNVH ‘de grijze prop’.

Geteld over alle 3108 hoogleraren in aan de Nederlandse universiteiten wordt de kloof tussen mannen en vrouwen ieder jaar kleiner, maar volgens het LNVH gaat het niet snel genoeg. Het officiële doel van fifty-fifty moet volgens de laatste berekening van 7 december misschien nog twintig jaar wachten. Daarom wil het LNVH nu extra miljoenen belastinggeld om de vereiste fifty-fifty-verdeling al in 2041 te bereiken.

Daarnaast geldt voor onder meer de Vrije Universiteit dat er streefcijfers zijn voor medewerkers met een niet-westerse achtergrond. De VU wil daarom de rekrutering en selectie van de wetenschappelijke staf voor een deel uitbesteden aan gespecialiseerde wervingsbureaus als Colourful People en Global People. Dat is dus niet alleen hevige discriminatie van ‘witte’ mannen maar ook ‘statistisch racisme’. Is de VU dan niet bang dat straks tientallen gekleurde hoogleraren hun hele leven worstelen met de vraag of ze hun baan vooral hebben gekregen vanwege hun huidskleur?

Precies om die reden hanteren de grote symfonieorkesten een ander systeem. Wél mensen met verstand van diversiteit bij de marketing, maar nooit bij de selectie van musici. Die vindt plaats door kandidaten achter een scherm te laten proefspelen. Dan kan de winnaar of winnares gewoon trots zijn op zijn of haar selectie. Ooit waren er theorieën dat alleen mannen op topniveau trombone en tuba konden spelen. Dat is overwonnen, niet door functionarissen aan te stellen en een quotum te forceren, maar door blinde audities te houden. De bezoekers willen trots zijn op hun orkest en willen de beste musici, man of vrouw. 

Idem dito in de sport. Daar willen de supporters kunnen juichen en als de drive om excellent te zijn maar sterk genoeg is, komen er geen racistische quota. Wie wil er nou diversiteitsofficieren die eisen dat de eerstvolgende aankoop voor het eerste team verplicht uit land X moet komen, omdat X nog ondervertegenwoordigd is. Opnieuw: wel culturele specialisten bij de marketing en de ‘opvoeding’ van het publiek; geen diversiteitsofficieren bij de keuze van spelers. 

Excellentie in onderwijs en research hoort het hoofddoel zijn van een serieuze universiteit. In de praktijk kan dat zeker worden gecombineerd met andere doelen, maar liever niet als dat ten koste gaat van de excellentie. Een aparte directie met ambtenaren die meekijken en voorwaarden stellen bij alle vacatures is dan ook een heel slecht idee. Die ambtenaren kunnen moeilijk anders dan hun hogere bestuurders geruststellen dat ze nog harder dan vorig jaar hebben gezorgd voor meer vrouwelijke hoogleraren en voor minder klachten van studenten over de leerstof die voor hun etnische groep, sekse of sociale klasse wel erg zwaar is.

Een Amerikaans rapport met saillante bevindingen

De uitkomst wordt dan discriminatie (aan de VU ook nog racisme) bij benoemingen, lagere exameneisen voor de studenten, en een cultuur van groepsdenken waarbij de ‘witte’ mannen de gehate onderdrukkers zijn van alle anderen en dus ‘slecht’.

Ook de eis van het LNVH voor een fifty-fifty man-vrouw-verdeling is bizar. Ik heb als ‘witte’ man met wat ik hier schrijf waarschijnlijk weinig standing bij geleerde vrouwen. Daarom verwijs ik graag naar een rapport uit 2019 waarin vier Amerikaanse hoogleraren in de politicologie voorstellen doen om de positie van vrouwen aan de universiteiten te verbeteren. De auteurs zijn ook zelf van vrouwelijke kunne en één van hen is niemand minder dan president Claudine Gay van Harvard University. Recent kreeg ze veel kritiek, ook van ‘witte’ mannen, omdat ze een ontwijkend antwoord gaf op de vraag of oproepen tot genocide tegen Joden in strijd zijn met de regels van haar universiteit. Misschien is ze daarom bij het LNVH wel erg populair.

Nergens in hun rapport bepleiten de vier een quotum voor vrouwen – dat zou ook evident in strijd zijn met de Amerikaanse wet uit 1964 tegen racisme en discriminatie. Wél analyseren ze een groot aantal interviews met vrouwelijke wetenschappers die twintig jaar geleden begonnen aan hun loopbaan en nu terugblikken op hun ervaringen. Een paar saillante bevindingen:

• Vrouwen worden tegenwoordig extra vaak gevraagd voor commissies en besturen, maar houden daardoor minder tijd over voor onderwijs en onderzoek.
• Bij academische echtparen is de man vaak werkzaam in een vakgebied waar de salarissen hoger liggen dan bij zijn partner. Bij een carrièrestap volgt de vrouw meestal haar man naar een andere universiteit en dat kan haar eigen carrière schaden.
• Vrouwen worden soms scheef aangekeken bij zwangerschapsverlof omdat het kan lijken dat ze dan thuis meer tijd hebben voor research. Maar de eerste maanden met een baby en herstel van de bevalling zijn gewoon zwaar. Het realiseren van kinderopvang op de universiteit zou helpen.
• Sommige vrouwen verkiezen na hun promotie werk voor een onderzoeksinstituut boven een universitaire loopbaan. ‘Je hebt meer te maken met de praktijk; je kunt hoge politici adviseren,’ is dan dikwijls de redenering.  

Stop het toeteren met extreme targets

Dit is een serieuze analyse voor iedereen die oprecht wil dat méér vrouwen kiezen voor de wetenschap. Het LNVH daarentegen opereert net als onze minister van Volkshuisvesting Hugo de Jonge, die steeds toeterde met extreme targets. Bij De Jonge blokkeerden de targets het grondig nadenken over het proces. Ik wens mijn geleerde vrouwelijke collega’s toe dat ze daarvan leren en met een beter doordachte aanpak energiek doorgaan met hun campagnes. Maar dan wel zonder discriminatie en zonder racisme.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de EUR, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.   

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!    

Het bericht Meer vrouwelijke hoogleraren? Graag, maar niet door ‘witte’ mannen te discrimineren verscheen eerst op Wynia's Week.

Het Centraal Planbureau berekende in 2019 dat een buitenlandse student uit een EU-land, Nederland tussen de 5 en 17 duizend euro opleverde en een student uit een niet-EU- land zelfs 69 tot 94 duizend euro.

Gehoon

In 2018 zag de toenmalige minister van Onderwijs Ingrid van Engelshoven nog geen aanleiding om de toestroom van buitenlandse studenten in te dammen. Volgens de minister was er een duidelijke meerwaarde aan internationalisering en was er geen sprake van verdringing van Nederlandse door buitenlandse studenten. ‘Het beeld dat Nederlandse studenten op grote schaal niet meer kunnen studeren wat ze willen door een enorme toestroom van internationale studenten klopt dus niet’, schreef de minister.

Een rechtszaak van de vereniging Beter Onderwijs Nederland (BON) om universiteiten te dwingen in het Nederlands onderwijs te geven, werd door universiteiten vooral met gehoon en als een oprisping van provincialisme ontvangen. De rechter wees de eis van BON dan ook af, ook al staat in de wet dat het onderwijs in het Nederlands moet worden gegeven. Alleen in dwingende gevallen mogen universiteiten onderwijs in het Engels geven, aldus de wet.

Vijf jaar later is de heersende opinie diametraal gedraaid. De Tweede Kamer vindt inmiddels in overgrote meerderheid dat er te veel buitenlandse studenten hier naartoe komen. Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt zei het een interview met ScienceGuide aldus: ‘Ik vind het echt van de zotte dat wij in Twente buitenlandse studenten van over de hele wereld aantrekken, maar dat studenten uit Twente na afschaffing van de uitwonendenbeurs hier geen rechten of economie konden studeren in hun eigen taal.’

Minister Robbert Dijkgraaf stribbelde eerst nog wat tegen, maar gaat inmiddels mee met de wens van de Tweede Kamer om het aantal buitenlandse studenten in te dammen. Een motie van Pieter Omtzigt waar de minister wordt opgeroepen om – conform de wet – Nederlands als voertaal in het onderwijs te handhaven, kreeg een meerderheid in de Tweede Kamer.

De machtige onderwijsvakbonden willen ook een rem op het aantal buitenlandse studenten. Volgens de bonden zorgt het grote aantal buitenlandse studenten voor een te hoge werkdruk voor medewerkers. Werkdrukverlaging wordt op universiteiten inmiddels belangrijker gevonden dan het streven naar toponderzoek en excellent onderwijs. Daarmee zijn buitenlandse studenten van een lust, een last geworden.

Quotum niet mogelijk

De minister heeft de universiteiten al gezegd dat ze niet meer actief in het buitenland studenten mogen werven. Het liefst zouden minister en parlement een maximum stellen aan het aantal buitenlandse studenten dat hier komt studeren. Ook een aantal universiteiten, zoals de Universiteit van Amsterdam en de TU Delft, hebben gepleit voor een quotum voor buitenlandse studenten.

Vanwege het vrij verkeer van mensen, is een quotum voor studenten uit de EU niet mogelijk. Dus probeert de minister studenten uit andere EU-landen weg te pesten door ze te dwingen Nederlands te leren en minder opleidingen in het Engels aan te bieden. Voor studenten van buiten de EU wil de minister wel een maximum mogelijk maken.

Gaan buitenlandse studenten Nederlands leren?

De minister vindt inmiddels ook dat het onderwijs aan universiteiten in het Nederlands moet worden gegeven. Dat wordt nog een groot probleem, want bijvoorbeeld bij mijn eigen universiteit is bijna 90% van de masteropleidingen in het Engels en worden sommige van deze opleidingen vrijwel uitsluitend door buitenlandse studenten gevolgd. Universiteiten met veel buitenlandse studenten – zoals de mijne waar 56% van de studenten uit het buitenland komt – kijken dan ook met angst en beven wat de minister gaat doen en hoe streng hij de wet wil gaan handhaven.

De minister wil verder dat buitenlandse studenten Nederlands leren. Hierdoor zouden ze vaker hier blijven na hun afstuderen. Of dat zal gebeuren, is onzeker. Waarschijnlijker is dat een student voor een andere land kiest waar geen taaleisen worden gesteld. Waarom zou je als buitenlandse student de moeite nemen om Nederlands te leren als je slechts voor een jaartje hier komt en na je masteropleiding weer teruggaat naar je land van herkomst?

Ongelijke verdeling

Uiteindelijk gaat het – zoals zo vaak – om geld. De studie van buitenlandse studenten komt grotendeels voor rekening van de Nederlandse belastingbetaler. Elk EU-land betaalt voor de buitenlandse studenten die in het land komen studeren. Nederland betaalt voor buitenlandse studenten die hier komen studeren, andere EU-landen betalen voor het onderwijs van Nederlandse studenten die in het buitenland gaan studeren. Als er net zo veel buitenlandse studenten hier komen studeren als er Nederlandse studenten naar het buitenland gaan, is dat geen probleem.

De studentenstromen zijn echter ongelijk verdeeld. Inmiddels studeren er 120.000 buitenlandse studenten in Nederland, maar er gaan maar 20.000 Nederlandse studenten naar het buitenland. De buitenlandse studenten komen hier meestal een volledige driejarige bachelor- of eenjarige masteropleiding volgen. Nederlandse studenten gaan veelal maar voor een paar weken of maanden naar het buitenland. De reden voor deze ongelijke verdeling is dat Nederland goede universiteiten heeft waar veel opleidingen in het Engels worden aangeboden.

Hoger onderwijs is een belangrijk Nederlands exportproduct geworden, alleen betaalt de Nederlandse belastingbetaler voor deze export van kennis en onderwijs. Daarmee is het een soort ontwikkelingshulp aan andere rijke EU-landen. Anders is dat in de gezondheidszorg. Als een Nederlandse patiënt in een Duits ziekenhuis wordt behandeld, betaalt niet de Duitse maar de Nederlandse zorgverzekeraar de kosten. Dat voorkomt dat EU-landen met een slechte gezondheidszorg massaal patiënten afschuiven naar landen met een betere gezondheidszorg.

Iets dergelijks zien we nu wel in het hoger onderwijs. Waarom zouden landen investeren in beter onderwijs als ze hun studenten gratis naar Nederlandse universiteiten kunnen laten gaan? Beter is het als landen – net als bij grensoverschrijdende zorg – zelf betalen voor studenten die in het buitenland gaan studeren.

Het stimuleert dat landen investeren in verbetering van de kwaliteit van het hoger onderwijs in hun eigen land. Het leidt ook tot een eerlijker concurrentie tussen universiteiten. Het verkleint de kloof tussen landen waar de kwaliteit van universiteiten lager is doordat overheden minder investeren en universiteiten in landen die meer investeren in hoger onderwijs.

Einde discussie

Voor Nederland zou het betekenen dat studenten uit andere EU-landen echt extra geld opleveren en dat dit niet ten koste gaat van het budget voor onderwijs aan Nederlandse studenten. Nederlandse universiteiten zouden gestimuleerd worden om door goed onderwijs en onderzoek meer buitenlandse studenten aan te trekken en het hoger onderwijs zou een echt Nederlands exportproduct kunnen worden. Het zou ook een einde maken aan de discussie waarom de Nederlandse belastingbetaler zou moeten betalen voor de kosten van de opleiding van EU-studenten.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg. Een kortere versie van dit artikel is verschenen in de Observant.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!

Het bericht Maak van Nederlandse universiteiten een echt exportproduct verscheen eerst op Wynia's Week.

Uiteindelijk beklaagden we ons bij de wel Nederlandstalige ‘manager’, die ons toebeet dat we hier vertoefden in ‘een in-ter-na-tio-náále omgeving’, waarop wij riposteerden dat die omgeving gewoon een goedkope pizzatent was met incompetente bediening. Jammer van hun best wel goeie pizza’s, maar in ons eigen land wilden we niet verplicht worden een vreemde taal te bezigen, en voor het exploiteren van studenten zijn we ook niet.

Achterhoedegevecht

Maar wij voerden een achterhoedegevecht. De manager had de tekenen des tijds veel beter begrepen. Hij deed precies wat universiteiten al vanaf 1986 waren begonnen te doen: om commerciële redenen buitenlandse studenten exploiteren. Toen had de overheid namelijk bepaald dat de financiering van universiteiten voortaan afhing van het aantal afgestudeerden en gepromoveerden: hoe meer bullen, hoe meer geld er uit Den Haag kwam.

Dat perverse idee heeft, weet ik uit eigen ervaring, geleid tot genade-zesjes en tot ongezonde druk op docenten om marginale studenten en promovendi er coûte que coûte doorheen te helpen. Het tastte ieders integriteit aan en heeft de kwaliteit van het onderwijs geschaad.

Maar dat is niet het enige. De nieuwe bekostiging ontketende ook een nietsontziende jacht op aankomende studenten, compleet met kostbare postercampagnes en alles wat daar bijhoort. Helpen deed het niet, het gros van de Nederlandse Vwo’ers gaat nog altijd studeren aan de dichtst bij het ouderlijk huis gelegen universiteit, net als vijftig jaar terug.

Dus moest een nieuwe ‘studentenmarkt’ worden aangeboord: het buitenland. Om daar studenten te ronselen werden flitsende afdelingen internationalisering ingericht. En daarmee begon de verengelsing van het onderwijsprogramma.

Al vroeg in de jaren 1980 had je het rare verschijnsel dat op seminars en andere bijeenkomsten gevraagd werd of er aanwezigen waren die geen Nederlands spraken. Stak ook maar één iemand zijn vinger op, dan schakelde het hele gezelschap spoorslags over op Engels, of wat daarvoor doorging.

Typisch Nederlandse zelfoverschatting

Dat was een uiting van typisch Nederlandse zelfoverschatting. Want al vinden we onszelf al gauw een hele Piet, het Engels van de doorsnee hoogopgeleide Nederlander houdt niet bepaald over.

Zelfoverschatting bij het wetenschappelijk personeel en ondernemersfantasieën bij bestuurders maakten iedereen blind voor de giftige gevolgen van het stelsel. Wat zou het ook? Internationalisering zou Nederland immers aan het front van de mondiale wetenschap brengen! Vergeten werd dat maar heel weinig studenten ooit werkelijk aan dat front terechtkomen.

De meesten komen ergens in Nederland in een heel Nederlandse omgeving tussen Nederlandse collega’s terecht. Zelfs aan de universiteiten, alleen spreken ze daar een soort Engels tegen elkaar.

Provinciaals en benepen

De verengelsing zadelde Nederlandse studenten nodeloos op met een handicap, het is namelijk écht veel lastiger om je op niveau te informeren en uit te drukken via een tweede taal. Maar dat deed er net zo min toe als artikel 7.2 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek, dat klip en klaar stelt dat het onderwijs in het normale geval in het Nederlands  gegeven moet worden.

Uiteindelijk moest iedereen aan het Engels geloven, wie bezwaar maakte was ouderwets, provinciaals en benepen. We wilden toch ook internationale topdocenten en toponderzoekers binnenhalen? Nou dan, die spraken echt geen Nederlands!

Nee, en dat hoeft ook niet, stelt datzelfde wetsartikel, als ze kortdurend gastdocent of -onderzoeker zijn. Maar het is toch volkomen normaal dat iemand die zich hier permanent wil vestigen zich de landstaal eigen maakt? Dat moeten wij in het buitenland toch ook?

Tot overmaat van ramp gingen we op die manier ook nog de verkeerde buitenlandse studenten en promovendi binnenhalen. Mensen zonder kennis van of belangstelling voor Nederland, die enkel hierheen komen omdat ze elders geen plaats kunnen bemachtigen of betalen. Die fladderen na een paar jaar met hun papiertje weer verder, en weg is onze investering.

Buitenlanders mét specifieke belangstelling stoten we juist af. Het is een bekende klacht dat buitenlanders geen kans krijgen om Nederlands te leren, doordat die verdomde Nederlanders meteen Engels tegen iedereen gaan koeterwaalsen. Die vorm van maatschappelijke uitsluiting is in het hoger onderwijs tot kunst verheven.

Ten slotte is diezelfde internationalisering ook mede debet aan de inmiddels bijna voltooide aftakeling van de studies Frans, Duits (onze belangrijkste handelspartners) en Nederlands en het lerarentekort in die vakken. Geen buitenlander komt immers naar Nederland om in steenkolenengels Frans, Duits of zelfs Nederlands onderwezen te krijgen.

Modieuze gekkigheid

En omdat de universiteiten met hun beleid ook de Nederlandse jeugd wijsmaken dat het alles Engels moet zijn wat de klok slaat, blijft die eveneens weg. Zo werden die studies een blok aan het universitaire been, iets dat bestuurders liever kwijt dan rijk zijn.

Maar zulke bezwaren werden eenvoudig weggewuifd, wie onvoldoende in de modieuze gekkigheid meeging, werd gemarginaliseerd. Wie zich kritiekloos schikte, kon gedijen, en een paar decennia van zelfselectie deden de rest.

Nu het aantal buitenlandse studenten met ruim 115.000 hopeloos de spuigaten uitloopt en ze Nederlandse studenten verdringen, kwam Robbert Dijkgraaf, de tot nu toe inactieve D66-minister van Onderwijs, eind april eindelijk met een vage Kamerbrief waaruit blijkt dat hij voorzichtig – je zou ook kunnen zeggen: met frisse tegenzin – iets aan de ontstane wantoestand wil gaan doen.

Taaie weerstand

Maar om meer dan het vergroten van de kans dat buitenlandse studenten na hun studie hier blijven en aan de Nederlandse economie en wetenschap bijdragen, lijkt het niet te gaan. Dat zet geen zoden aan de dijk. Behalve de bestuurders is immers ook het wetenschappelijk corps inmiddels diep overtuigd van de voortreffelijkheid en vooral het prestige van het gebruik van Dunglish in lab, college en vergaderzaal. Dat voorspelt taaie weerstand, zeker zolang hij de echte oorzaak van de ontstane janboel, het bekostigingssysteem, niet aanpakt.

Rik Smits is taalkundige en freelance wetenschapsjournalist. Behalve over taal, hersenen en digitalisering schrijft hij ook over zaken als linkshandigheid, geschiedenis en politiek. Zijn nieuwste boek is ‘The Art of Verbal Warfare’ (2022).

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers. Bent u al donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Wat minister Dijkgraaf doet tegen de studententsunami is te mager en te laat verscheen eerst op Wynia's Week.

Universitaire wetenschappers zijn eindeloze praters maar slechte vergaderaars en dus moet de rector nog wel eens gekwetste ego’s kalmeren (niet nodig in de medische faculteit, waar de dokters van wanten weten en snel samenwerken omdat anders de patiënt overlijdt, maar nuttig bij de sociale wetenschappen en vooral bij de juristen die het meest doortrapt zijn in elkaar bestrijden).

Rector roep noodtoestand uit

Ik ben zes keer promotor geweest aan de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR), en bij elke promotie zit de rector de geheime vergadering voor die besluit over wel of niet cum laude (met lof) voor de dissertatie. Steeds onthoudt de rector zich van stemming en laat het oordeel over aan de experts in de commissie. Alexander Rinnooy Kan was een van mijn rectoren. Een vlotte voorzitter, later in diezelfde rol gerespecteerd bij de SER, maar altijd binnen de grenzen van zijn ceremoniële functie.

Zo niet Annelien Bredenoord, fractieleider van D66 in de Eerste Kamer en helaas ook sinds een jaar rector magnificus van de EUR. Vanuit die functie (misschien beter: vanuit beide functies) heeft zij vorige week een ‘noodtoestand’ uitgeroepen voor het klimaat. ‘Duurzaamheidsonderwijs’ wordt verplicht voor iedereen. Een nieuw ontworpen extra vervolgstudie leert studenten hoe ‘transitieprocessen naar een rechtvaardige en duurzame toekomst te faciliteren’.

De website van de universiteit pronkt met een aantal stafleden voor hulpvakken zoals communicatie en ‘overdracht van omstreden kennis’. Maar voor de kennis die de EUR dan in de noodtoestand gaat communiceren en overdragen moet nog worden geworven.

De EUR heeft immers geen vakgroep meteorologie, geen afdeling land- en bosbouw, en geen expertise in opwekking van energie. De afdeling voor geschiedenis in de sociale faculteit biedt nog de beste kansen, maar die noemt als specifieke thema’s sociale ongelijkheid, religieuze identiteit en migratie, en helaas niet hoe mensen zich vroeger aanpasten aan kouder of warmer weer.

Bredenoord heeft alle recht op haar eigen mening over CO2 en stikstof, maar om die op te leggen aan een instelling van hoger onderwijs en onderzoek is heel iets anders dan om die mening uit te dragen in de Eerste Kamer.

Kritiek uit Wageningen

Gelukkig kwam direct kritiek uit Wageningen, waar men wel kennis van zaken heeft. De recent afgetreden voorzitter van de Landbouwuniversiteit, Louise Fresco, publiceerde een wijs en genuanceerd boek (hoog op de bestsellerslijst) dat we in de handen zouden wensen van alle D66’ers want het is één lange waarschuwing tegen overdreven bangmakerij over het milieu.

Fresco’s opvolger, prof Sjoukje Heimoovaara-Dijkstra, zei in het studentenblad van Wageningen over Bredenoord: ‘Ik vind [het uitroepen van een noodtoestand] geen goede strategie’ … ‘op korte termijn goede sier maken, daar help je niet mee’.

Drie keer fout

Het is goede mores onder de Nederlandse universiteiten dat ze onderlinge kritiek reserveren voor Nyenrode (dat niet goed genoeg wordt gevonden om lid te worden van hun lobby, de Vereniging van Nederlandse Universiteiten), maar elkaar overigens met respect behandelen. De twee heldere signalen uit Wageningen zeggen dus wel iets.

En terecht. Er is niets mis mee wanneer de EUR-plannen maakt voor een versterkte vakgroep geschiedenis met speciale aandacht voor de economische geschiedenis van milieu en klimaat, en daarover onderzoek doet samen met Wageningen (dat al kan bogen op een eigen traditie van landbouwhistorie door wijlen prof Bernard Slicher van Bath). Maar het is helemaal fout, wanneer zonder degelijke studie een paar communicatie-experts een nieuwe opleiding trekken en een politieke rector een complete universiteit in haar gewenste gareel dwingt.

De politieke machtsgreep van Bredenoord is fout in de executie met een haastig samengesteld team van communicatie experts zonder inhoudelijke kennis van zaken, en driedubbel fout als strategie.

Fout één: de EUR dwingt nieuwe sollicitanten tot hypocrisie, of tot linkse leugenaars die voor een baan aan de EUR moeten onderschrijven dat zij ‘onderwijs gericht op problemen en individuen’ afzweren en vervangen door ‘onderwijs gericht op zorg voor de aarde en al haar huidige en toekomstige bewoners’. Zo luidt de eis van Bredenoord en haar communicatieteam. Een opdracht die misschien een geheime code bevat voor ingewijden, maar logisch nergens op slaat omdat het woord ‘problemen’ toch al allesomvattend is.

Wie verplicht voor zo’n geloofsbelijdenis moet tekenen, maar geen lid is van de goedgekeurde sekte, begint aan een vreugdeloze en onvrije loopbaan, met altijd de angst dat zijn of haar instemming met de noodtoestand niet voldoet aan nieuwe extra eisen van de sekteleden. 

Fout twee: (ook gesignaleerd in de kritiek uit Wageningen). Er zijn meer noden in de wereld dan alleen CO2 en stikstof. Miljoenen mensen in arme landen kregen geen medische hulp tegen covid omdat daar geen geld voor was. En in ons eigen land schiet het onderwijs ernstig tekort en is bijna niets gedaan om de schade van de schoolsluitingen tijdens covid te repareren. Een kwart van de tieners kan niet goed lezen. En dan zijn er de wachtlijsten in de zorg en de crisis in de woningbouw.

Gaat straks een opvolger van Bredenoord een ‘update’ verordonneren van haar noodtoestand, nog weer een ander vak verplicht maken voor iedereen en nieuwe prioriteiten opleggen aan de makke schapen die dan nog steeds willen werken voor de EUR?

Fout drie: een universiteit is geen ambtelijk planbureau dat opdrachten van de politieke bazen uitwerkt en doorrekent. De vreugde van een universiteit is dat daar nieuwe kennis ontspringt, soms in het verlengde van al bestaande inzichten, maar soms ook verrassend nieuw. Ook bij CO2 en stikstof is er nieuw inzicht, en hoop op nieuwe technieken.

Onze oudste universiteit voert met trots de leuze Praesidium Libertatis (bolwerk van de vrijheid) en herinnert daarmee aan de grote vrijheidsstrijder Willem van Oranje. De EUR kiest met Bredenoord voor de andere richting, die van de opgelegde marsorders. Maar ook daarvoor is een passende Latijnse spreuk. Naamgever Erasmus schreef in zijn Lof der Zotheid  een wijze waarschuwing die Bredenoord ter harte mag nemen: ‘Nihil est stultius prepostera sapientia’ (niets is dwazer dan absurde zekerheid).

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de EUR, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het kabinet Balkenende 1.

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Machtsgreep Annelien Bredenoord stuurt Rotterdamse universiteit op foute koers verscheen eerst op Wynia's Week.

Nee hoor, niets aan de hand, aldus de voorlichtster van de Leidse universiteit tegen de Telegraaf. Ze wilden het schilderij ‘en mogelijk ook andere’ al veel langer ‘vervangen’. Het was echt ‘een spontane actie’, een actie ‘met een knipoog, maar ook met een serieuze ondertoon’, want de goede inhoudelijke discussie die op gang kwam wordt zeker vervolgd.

Zo doen voorlichters dat: niet openlijk liegen, maar glad strijken, veralgemeniseren, relativeren, verwijzen naar het verleden en naar de toekomst, lichtvoetig getoonzet, want hahahahaha, spontane actie, universiteit hè, daar gebeuren dat soort dingen.

Sigaren rokend

Ze had moeten vertellen dat het schilderij halverwege de jaren zeventig van de vorige eeuw is gemaakt, in de traditie van de portretten die eeuwen lang van curatoren en professoren van de Leidse universiteit werden gemaakt.

De afgebeelde heren zijn niet een paar hoogleraren zoals sommigen denken, maar de toenmalige bestuurders van de universiteit. Ze hadden de opdracht van de wetgever om van het verkalkte en autocratisch bestuurde instituut een open en democratische instelling te maken. Geen beheerders dus die al sigaren rokend op de tent pasten, maar vormgevers waaraan de universiteit veel te danken heeft.

Maar ja, feiten …

Zelfs die sigaren kloppen niet. Kijk dan even naar het schilderij! Twee van de zes roken sigaren en dat deden ze in het echte leven ook. De man links, Kees Cath, rookt een pijp, wat hem in werkelijkheid nauwelijks lukte. De rest heeft geen rookwaren in de hand.

Hoezo sigaren rokende oude mannen?

Oud & man

Trouwens oud? De man zittend in het midden, Jan Karel Gevers was een dertiger, de rest: drie vijftigers en twee zestig plussers. Tegenwoordig zou je dat voor dit soort topposities best mooi verdeeld vinden. Of is dat alweer achterhaald?

Ja maar, alleen maar mannen! Dat is toch fout? Het was de werkelijkheid van toen en was dat niet zo geweest, dan was er ook geen tweede en derde emancipatiegolf (nodig) geweest. Hoe taai dat soort hervormingen gaat, blijkt wel uit de moeizame verandering in de samenstelling van raden van bestuur en van commissarissen. Het is wat dunnetjes om dat te vergeten en de zes heren op het schilderij te betichten van wat nu nog niet volledig is gelukt.

De minister van Sociale zaken heeft ook een mening

Maar de indruk zou kunnen ontstaan dat deze zes zwart gepakte heren symbool staan voor de huidige bestuurscultuur van de universiteit … Deze krankzinnige veronderstelling kwam uit de mond van iemand die niet de verleiding kon weerstaan haar mening te geven. We hebben het over de minister van Sociale Zaken, Karien van Gennip, om drie prestaties bekend: 1) haar idee om ‘jongeren’ uit de Parijse banlieu naar Nederland over te brengen om hen aan een baantje te helpen en 2) haar – terechte – aangifte tegen een grievende fotoshop door een Kamerlid van Forum en 3) haar verder volmaakte onzichtbaarheid.

De gedachte dat je ook je mond kunt houden, kwam bij deze eigengereide dame niet op. Laat staan dat ze een stevig pleidooi voor de vrijheid van de kunst hield of een betoog dat je de morele waarden van nu niet moet opleggen aan het verleden.

Maar de camera draait en dus babbel de babbel.

Immediate action

Kennelijk moet je hoog en/of hoogopgeleid zijn om volledig te ontsporen als je een schilderij ziet met zogenaamd rokende oude mannen.

Te beginnen met een promovenda uit Rusland die het schilderij in een ruimte had zien hangen en de twitterwereld om thoughts vroeg. Maar dat was buiten de Leidse daadkracht gerekend, want voor ze het wist stond daar de adjunct-decaan van de rechtenfaculteit met een paar helpers en een houten kist klaar om het stuk entartete Kunst af te voeren, pardon te ‘vervangen’.

Deze Koen Caminada, professor Empirische analyse van sociale en fiscale regelgeving, vond het echt een geweldige stunt van zichzelf en applaudisseerde twitterend voor zichzelf. Bijgevallen door zijn chef, de decaan, professor Joanne van der Leun, die de ‘immediate action’ onvergetelijk gaaf vond. Ze was helemaal fed up met rokende mannen en ergerde zich er al tijden aan.

Sterk argument, dat voelen u en ik wel aan. En ook heel vernieuwend hoe beide officials hun persoonlijke preferenties mengen met hun formele positie.

Supporters

Ondertussen waren ook supporters van het schilderij in beweging gekomen. Los van algemene ergernissen over ruggengraten als tuinslangen hoorden we ook ‘inhoudelijke’ argumenten. Namelijk dat de verwijdering van het schilderij een schoffering was van de joodse rector magnificus, Dolf Cohen (tweede van links), die in de oorlog had moeten onderduiken. Ook het verzetsverleden van de toenmalige student Kees Cath werd opgevoerd om de laagheid van de cancelling te bewijzen.

Ik zelf ging ook even in de fout. Ik was indertijd tassendrager van deze heren; kende ze goed en kan desgewenst zelfs uitgebreid verhalen over de ontvangst van het kunstwerk (‘lelijk’) en was erbij toen het stuk werd opgehangen in de kamer van Cath. Ik twitterde dat twee van de ‘oude heren’ door de democratisch gekozen universiteitsraad waren benoemd en dat ze bovendien het gedachtengoed van de Progressieve Partij waren toegedaan. En ik vertelde over de ‘hobby’ van Gevers (Voltaire en Rousseau) of het juridisch fenomeen Herman Maas (helemaal rechts).

Allemaal nice to know, maar totaal irrelevant. Alsof een schilderij alleen mag blijven hangen als de geportretteerden voldoen aan de kwalificatie held, gekozen & progressief of heel geleerd.

Bolwerk van Benepenheid

Wat overblijft is een schilderij dat door de universiteit in de kelder wordt gezet omdat een paar academici niet kunnen leven met afbeeldingen die hun bevooroordeelde geest niet kan verwerken.

We wachten op het moment dat het college van bestuur de eeuwenoude lijfspreuk van de universiteit, Bolwerk van Vrijheid, verwijdert omdat dit niet bijdraagt aan een veilige werkomgeving voor haar overgevoelige studenten en medewerkers.

Zei ik verwijderen? Ik bedoel natuurlijk vervangen, door Bolwerk van Benepenheid.

Laatste nieuws: het schilderij is weer teruggehangen. ‘Tijdelijk’, aldus het college van bestuur dat bijna een week nodig had om dit besluit te nemen, ‘als startpunt voor een discussie’. En ja hoor, daarvoor komt er een divers samengestelde ‘commissie met de universiteitshistoricus, een alumnus en andere deskundigen’. Bangigheid en angst voor reputatieverlies, dat laat zich niet maskeren.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De sponsors en andere donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Bolwerk van Vrijheid niet bestand tegen een schilderij verscheen eerst op Wynia's Week.