Aan Cicero wordt het inzicht toegeschreven dat je in de politiek altijd het initiatief moet behouden. NSC behaalde op 22 november 2023 zijn 20 zetels voor de Tweede Kamer vrijwel volledig op basis van het vertrouwen van kiezers in lijsttrekker Omtzigt. De partij loopt nu het gevaar zowel het vertrouwen van zijn kiezers als het politiek momentum uit handen te geven. De zwakte ligt in onduidelijke signalen ná de verkiezingen. Waar staat NSC eigenlijk voor?

CDA-spook plaagt NSC

Kernprobleem bij NSC is het verschil in opvattingen tussen de fractie en de kiezers. Een deel van de fractie is geneigd tot het geheel uitsluiten van de PVV. Terwijl de NSC-kiezers volgens het EenVandaag Opiniepanel op 23 november 2023, de dag ná de verkiezingen, een coalitie van hun partij met de PVV in ruime meerderheid (87 procent) acceptabel vonden.

Het spook dat in het verleden bij tijden het CDA plaagde manifesteert zich nu bij NSC: naar links buigend partijkader, teleurgestelde kiezers. Niet voor niets jubelde het christelijk-progressieve (en altijd fel tegen Wilders gekante) dagblad Trouw op 10 februari dat Omtzigt ‘zijn positie in het midden markeert’ – waarbij dat midden steevast een ander woord is voor links.

De meeste van de kiezers die 65 Kamerzetels gaven aan PVV (37), NSC (20) en BBB (8) willen een breuk zien met het beleid van Rutte Drie en Vier: minder migratie, minder (of in ieder geval niet meer) Europa, minder lasten voor de burger van het klimaatbeleid. NSC staat bij deze kwesties soms op de breuklijn. De partij voerde campagne op brede migratiebeperking, maar wil tegelijk de Spreidingswet voor asielmigratie – potentieel een tikkende tijdbom onder de maatschappelijke stabiliteit – uit principe onverkort uitvoeren.

Terwijl kranten en talkshowtafels continu duiders, politieke mastodonten en spreekbuizen van de gevestigde orde laten ageren tégen de gespreksronde tussen VVD, BBB, NSC en PVV (en tégen informateur Ronald Plasterk) ontbreekt bij NSC een (mediagerichte) aanpak om de eigen kernpunten voor het voetlicht te krijgen.

Recente verleden was voorbode

En Pieter Omtzigt wekt soms de indruk dat hij terugschrikt voor de dynamiek waarin hij terecht is gekomen. Zijn unieke kwaliteit – een zeer scherp oog voor het machtsmisbruik onder Rutte Drie en Vier en voor rot in de verhouding tussen overheid en burger – sneeuwt nu onder in het mediageweld rond de vraag ‘gaat Wilders wel of niet regeren?’.

Al in verkiezingstijd bracht NSC zijn potentiële kiezers soms in verwarring: naargelang het onderwerp zond de partij de boodschap uit zowel met GroenLinks-PvdA leider Frans Timmermans als met VVD of BBB te kunnen werken. De campagneleider van NSC, met een verleden binnen het CDA, sprak achter de schermen – denkend aan het succes van Jan-Peter Balkenende lang geleden – van een strategie van ‘in het midden zitten’.

PVV-standpunten acceptabel

De potentiële NSC-kiezers kwamen alleen niet vaak van links en zaten op onderwerpen als toenemende migratie én het culturele onbehagen eromheen ook nauwelijks in het midden. Sterker nog: zoals veel andere kiezers waren ze vaak al teleurgesteld dat de laatste twee Rutte-kabinetten (centrum-)rechtse stemmen gebruikten voor als links ervaren beleid.

Na de verkiezingen, op 10 december 2023, peilde EenVandaag dat de NSC-stemmers het acceptabel zouden vinden dat hun partij in een kabinet zou stappen met in het regeerakkoord PVV-standpunten als ‘uitzetten van niet-Nederlandse criminelen’ (acceptabel voor 93 procent) en ‘grensbewaking’ (acceptabel voor 65 procent).

Omtzigt zelf wilde niet volmondig een politieke hoofdrol opeisen, ervoer het verwachtingspatroon rond zijn persoon (en de hem aangemeten status van ‘verlosser’) als zwaar, maar voelde zich – na het Toeslagenschandaal – moreel verplicht niet uit de politiek te stappen. Pas in de laatste week van de verkiezingscampagne hield hij – na lang aarzelen – bij het tv-programma Buitenhof de mogelijkheid open premier te worden van een (liefst nogal technocratisch en apolitiek) zakenkabinet.

Omtzigt kon ook moeilijk bevatten dat politieke tegenstanders als de VVD’ers Mark Rutte en Annemarie Jorritsma zonder scrupules in staat waren hem in de rug aan te vallen, puur uit machtsoverwegingen. Omtzigt is snel geraakt door kritiek op zijn persoon in de media, die de afgelopen week regelmatig anonieme uitspraken over hem optekenden van mensen die ooit met hem werkten en die vaak neerkwamen op ‘zie je wel’. En hij is beducht voor machinaties van andere partijen via diezelfde media. 

Zelfoverschatting

Hoeveel zicht heeft Omtzigt op waar zijn eigen mensen qua opvattingen staan? Kamerleden en bestuursleden van NSC komen voor een flink deel uit het persoonlijke netwerk van Omtzigt zelf, waaronder veel oud-CDA’ers én partijvoorzitter Bert van Boggelen – die een achtergrond heeft bij GroenLinks en de christelijke vakbond CNV. Overige fractieleden zijn kort voor de verkiezingen geselecteerd op maatschappelijke vakkennis.

Dat de verdeeldheid over samenwerken met de PVV – verdeeldheid die in verkiezingstijd al ontsproot – in het openbaar doorschemert kan duiden op zelfoverschatting bij (eigenzinnige) fractieleden die wellicht soms vergeten dat ze niet op eigen kracht maar in het kielzog van Omtzigt in de Kamer zijn gekomen.

Een aantal fractieleden is hun aanvoerder tot last zodra de media kritische vragen beginnen te stellen over het formatieproces. De ‘luiken dicht’-reflex – in verkiezingstijd soms al proefbaar – begint een kenmerk van de communicatie te worden. Een poging op 7 februari om via geselecteerde journalisten het nieuws van de plotselinge ‘formatiebreuk’ naar buiten te brengen mislukte pijnlijk, mede omdat een concept-email aan de leden uitlekte.

Het wekte bevreemding dat partijvoorzitter Van Boggelen op 10 februari een brief stuurde aan de NSC-leden met de eenzijdige mededeling dat de partij de route naar deelname aan een rechts meerderheidskabinet begroef. Dus voorafgaand aan bijeenkomsten met een kleine groep geselecteerde leden – achter gesloten deuren en zonder media.

Onzeker

Of Omtzigts bestuurlijke hervormingsagenda voor Nederland nog kans maakt binnen een rechts minderheidskabinet (dat de NSC-fractie volgens het eindverslag van Plasterk begin januari nog bereid was te gedogen) is onzeker. Nog sterker geldt dat voor eventuele besprekingen met GroenLinks-PvdA van Frans Timmermans en met D66 – partijen die bovendien elke vorm van asielmigratiebeperking onmogelijk zullen maken. En dat was niet waarvoor de meeste kiezers van NSC naar de stembus gingen.

Coen de Jong was van eind september tot 22 november 2023 (als vrijwilliger) campagneadviseur voor de partij Nieuw Sociaal Contract van Pieter Omtzigt.

Wynia’s Week verschijnt ook dit jaar 104 keer met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. Plus video’s en podcasts. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nieuw Sociaal Contract van Pieter Omtzigt dreigt binding met zijn kiezers kwijt te raken verscheen eerst op Wynia's Week.

‘De huidige omvang van de asielinstroom betekent dat de Nederlandse bevolking blijft groeien, zodat er meer huizen gebouwd moeten worden, waarvoor natuur wordt opgeofferd. Dat is goed voor de bouwsector en zal daarom tot meer economische groei leiden, maar groei staat juist niet op het verlanglijstje van links. Door de hoge asielinstroom neemt ook de druk op de zorg toe, met nog meer wachtlijsten tot gevolg. Tenslotte zal bij de huidige asielinstroom de ongelijkheid toenemen. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft immers berekend dat 15 procent van de volwassen niet-Westerse migranten in Nederland arm is, terwijl van alle autochtone Nederlanders slechts 3 procent arm is.’

Het verkiezingsprogramma van GroenLinks/PvdA biedt geen duidelijkheid

Hebben de linkse partijen zich iets van deze ‘aanbeveling’ aangetrokken? Als we bijvoorbeeld naar het verkiezingsprogramma van GroenLinks/PvdA kijken, zien we helemaal geen beperking van de asielinstroom. Enige citaten:

‘Het individueel recht op asiel blijft onverkort gelden. Meer door de VN geselecteerde vluchtelingen worden door de EU-lidstaten actief uitgenodigd op basis van de ernst van hun situatie. (…) Aan de buitengrenzen van Europa krijgen mensen uit veilige herkomstlanden zo vroeg mogelijk duidelijkheid, met een korte en eerlijke procedure, en een menswaardig verblijf totdat hun mogelijke terugkeer kan worden uitgevoerd. Pushbacks aan de buitengrenzen van Europa worden niet geaccepteerd. (…) We bevorderen de terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers.  (…) De opvang vormt een plek waar vluchtelingen en buurtbewoners elkaar ontmoeten door samen te leven, te leren en te werken. In plaats van gedwongen nietsdoen, kunnen vluchtelingen zo een begin maken met integratie in onze samenleving.’

De intentie van GroenLinks/PvdA is wellicht om alleen ‘echte’ vluchtelingen toe te laten en geen als vluchteling vermomde arbeidsmigranten. Uitgeprocedeerde asielzoekers moeten immers terugkeren (maar waarheen dan als ze ongedocumenteerd zijn?). Er ontbreekt echter een duidelijke omschrijving van wie wel of niet het recht heeft op asiel. Zonder duidelijke criteria en met het soepele toekenningenbeleid van Nederland (vergeleken met andere EU-landen), zullen dan toch veel asielzoekers een status krijgen.  

Wel opvallend is dat het erop lijkt dat GroenLinks/PvdA de asielprocedure aan de buitengrenzen van de EU wil laten plaats vinden: ‘snel en eerlijk’. Dat zou inderdaad het meest efficiënt zijn: bijvoorbeeld op ‘lege’ eilanden in de Middellandse Zee. Migranten die zonder status naar andere plaatsen in de EU reizen, zou dan de toegang ontzegd moeten worden. Dat zou een soort officiële rechtmatige ‘push-back’ zijn.

Had GroenLinks/PvdA zoiets in gedachten? Waarschijnlijk toch niet. Het was toch eerder een houding van ‘laat iedereen maar komen’, zoals blijkt uit de volgende zinsnede:

‘Binnen Nederland gaan we de chaos binnen de asielketen te lijf. Goede opvang vereist een eerlijke spreiding van asielzoekers over het hele land. Daarom willen we dat alle gemeenten evenredig bijdragen aan de opvang van asielzoekers.’

Om met Caroline van der Plas te spreken: GroenLinks/PvdA wil van heel Nederland een Ter Apel maken.

Hoe zit het me de arbeidsmigratie?

Over asielmigratie had de fusiepartij van Frans Timmermans dus weinig anders te melden dan ‘iedereen mag hier asiel aanvragen’. Maar hoe zit het met arbeidsmigratie?

Het is al geruime tijd bekend dat arbeidsmigratie veel omvangrijker is dan asielmigratie. Arbeidsmigranten bestaan grofweg uit twee typen. Ten eerste migranten die laaggeschoold werk verrichten in de vleesverwerkende industrie, de tuinbouw en dergelijke. Ten tweede hooggeschoolde migranten die in high tech-bedrijven werken. Het verkiezingsprogramma van GroenLinks/PvdA zegt er dit over:

‘Onze keuze voor hogere lonen en goede arbeidsvoorwaarden betekent dat het overschot aan slecht betaald, vies en gevaarlijk werk verdwijnt. We koesteren het individuele recht om binnen de EU in een ander land te werken als een groot goed, maar maken een einde aan de uitbuiting van arbeidsmigranten als verdienmodel voor werkgevers. Deze vorm van arbeidsmigratie zal dus afnemen. Bovendien staan we niet langer toe dat werkgevers de kosten en risico’s van ongereguleerde arbeidsmigratie afwentelen op de samenleving. Denk bijvoorbeeld aan de leefbaarheid van wijken die onder druk staat omdat werkgevers hun arbeidsmigranten onder erbarmelijke omstandigheden huisvesten.’

Goede punten, maar hoe denkt GroenLinks/PvdA tot hogere lonen voor vies en gevaarlijk werk te komen? Dat blijft onduidelijk. Misschien via een hoger minimumloon, zodat ook laaggeschoolde arbeidsmigranten beter betaald moeten worden. GroenLinks/PvdA hoopt kennelijk dat dan ook de vraag naar deze arbeidsmigranten zal dalen.

Dat kan wel eens een ijdele hoop blijken. Bij hogere minimumlonen zullen ook veel, zo niet alle functies boven het minimumniveau in hogere loonschalen terechtkomen. Er is overigens reden genoeg om de lonen in Nederland over de hele breedte te laten toenemen. De lonen zijn immers al decennia aan het achterblijven en niet alleen in Nederland. Overal in de Westerse wereld lijken werkenden onderbetaald te worden.

Als de minimumlonen stijgen, zullen de aspergeplukkers uit Roemenië ook een hoger loon krijgen. De asperges moeten dan in prijs stijgen. Maar als het hele loongebouw omhoog schuift, gaan we natuurlijk toch nog die duurdere asperges eten. Er zal dus geen arbeidsmigrant minder komen plukken, ook als ze beter betaald krijgen. Het is kortom waarschijnlijk niet meer dan een vrome wens van GroenLinks/PvdA dat hogere lonen vies werk het land uitjagen.

65 procent van de Nederlanders wil minder asielmigranten

Migratie was een van de belangrijkste onderwerpen de afgelopen verkiezingen. Uit onderzoek van Ipsos bleek dat 65 procent van de Nederlanders het aantal asielmigranten naar beneden wil. Die wens hebben de linkse partijen gemist. Tijdens de campagne bestreden ze de opvattingen van Geert Wilders. Ze hadden beter met hem mee kunnen gaan in zijn pleidooi voor een asielstop. Dat deden ze niet, met als triest dieptepunt Rob Jetten die met de boodschap kwam dat er bij D66 geen enkele potentiële immigrant wordt tegengehouden. Dit zegt het verkiezingsprogramma van D66 over migratie:

‘We zetten meer in op hoogwaardige arbeidsmigratie, zorgen voor een stabiele en robuuste opvangketen met menswaardige opvang voor vluchtelingen en zijn strenger bij asielzoekers die geen kans hebben om hier te blijven.’

‘Strenger zijn’, wat is dat? En wie heeft er geen kans om hier te blijven? Daar blijkt D66 geen idee over te hebben. Geen van de linkse partijen had en heeft een idee hoe je asielmigratie kunt beperken. Geen wonder dus dat ze zestien Kamerzetels minder hebben gekregen van de Nederlandse kiezers. Inmiddels bezetten ze nog maar 31 procent van de zetels in de Tweede Kamer.

Daarmee lijkt toch de vroegere boodschap van Wilders dat de Kamer een ‘nepparlement’ is, niet meer de waarheid te zijn. Wilders bedoelde daarmee te zeggen dat het parlement niet deed wat de meerderheid van de kiezers vond. De parlementaire discussie ging – we schrijven het jaar 2015 – over het opnemen van asielzoekers tijdens de Syrische burgeroorlog.

Het probleem is natuurlijk dat in onze representatieve democratie kiezers op die politieke partijen stemmen waar ze het meeste van hun eigen opvattingen in herkennen. ‘Het meeste’: dat wil zeggen dat niet alle opvattingen van de partij waar een kiezer op stemt, door die kiezer wordt gedeeld. Als een meerderheid van de bevolking tegen een soepel asielbeleid is, wil dat dus nog niet zeggen dat een meerderheid in het parlement ook tegen een soepel asielbeleid is.

Maar die tijden lijken voorbij te zijn, want bijna alle partijen die beperking van vooral de asielmigratie willen, kregen de zegen van de kiezer: PVV (plus 20), NSC (plus 20) en BBB (plus 6).

Ook de VVD werd afgestraft

Opvallend was wel dat die andere grote partij die beperking van de asielinstroom wilde – de VVD –  door de kiezers werd gestraft (min 10). Waarschijnlijk niet om haar asielstandpunt, maar om het ontbreken van asielbeleid tijdens de afgelopen kabinetsperiode. Die afstraffing deed kennelijk zo’n pijn dat de VVD in de volgende kabinetsperiode niet meer wil regeren, maar op zijn hoogst gedogen.

Daarmee is de kans dat er een kabinet komt dat eindelijk een effectief migratiebeleid voert, direct tot bijna nul gereduceerd. De VVD negeert daarmee ook de wens van haar eigen kiezers. De linkse partijen liggen in hun electorale graf, maar de VVD ligt er inmiddels al naast. Sterker, de houding van de VVD kan tijdens de formatie wel eens tot een wonderbaarlijke herrijzenis van links leiden.

Harrie Verbon was hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. Zie hier zijn blog. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!  

Het bericht De linkse partijen en ook de VVD negeren de wens van hun kiezers – en graven zo hun eigen graf verscheen eerst op Wynia's Week.

Toen deze woorden in 1994 werden opgeschreven, waren de frontsoldaten van nu nog jong en zorgeloos. Jesse Klaver was acht jaar oud. Rob Jetten zeven. Geert Wilders was beleidsmedewerker bij de VVD en zou pas vier jaar later Tweede Kamerlid worden voor die partij

Handleiding ter bestrijding van extreemrechts is opgezet als een dialoog van de auteurs met een fictief persoon die extreemrechtse opvattingen huldigt. In de inleiding lezen we: ‘In dit boekje hebben we tien standpunten van extreemrechts tegen het licht gehouden. We laten zien dat die standpunten onzinnig zijn, gebaseerd op onjuiste feiten of voortkomen uit denkbeelden die leiden tot een autoritaire en onvrije samenleving.’

Het Nederlanderschap als mythe

Voor de mensen die vandaag de dag extreemrechtse opvattingen willen bestrijden is het nuttig om te kijken hoe dat dertig jaar geleden werd aangepakt. Wat ging goed? Wat kan beter?

Het eerste extreemrechte standpunt dat wordt weerlegd is dat Nederland voor de echte Nederlanders zou moeten zijn. Daar brengen de auteurs tegen in: ‘Een Nederlander is iemand met een Nederlands paspoort. Uw idee van Nederlanderschap is een negentiende-eeuwse mythe. Pas in die tijd ontstond de gedachte van het “Nederlandse volkskarakter”. U verdedigt een tweehonderd jaar oud bedenksel.’

Het tweede foute extreemrechtse standpunt is dat bij de toedeling van huizen en uitkeringen Nederlanders voorrang zouden moeten krijgen. Daar brengen de auteurs tegen in: ‘Van de mensen die in Nederland een uitkering krijgen behoort de meerderheid tot de oorspronkelijke Nederlanders.’ En: ‘In geen enkel Europees land werden in de afgelopen jaren zoveel nieuwe woningen voltooid als in Nederland. In 1990 waren dat er bij ons bijna 7 per duizend inwoners. In Duitsland waren het er nog geen 4 per duizend inwoners.’

Dat er procentueel meer buitenlanders dan Nederlanders werkeloos zijn, is helemaal niet erg. ‘Een beter bewijs dat “buitenlanders” niet worden voorgetrokken is nauwelijks denkbaar. Want als ze door de staat zouden worden voorgetrokken, zouden ze allemaal een baan hebben.’

Zo werd extreemrechts al in 1994 op basis van harde cijfers en logische argumenten met de mond vol tanden gezet.

Nederland is vol, probeert extreemrechts nog. Ook die misvatting werd moeiteloos weerlegd: ‘U haalt twee woorden door elkaar: vol en druk. Hier en daar is het druk in Nederland. Maar het is ook druk in Parijs, Londen, New York. Vergeleken met deze andere “urbane gebieden” is Nederland opvallend leeg en rustig.’

Vergelijkingen met nazi’s

Behalve cijfermatig is extreemrechts zo ook taalkundig in de hoek gedreven. Hij gebruikt de verkeerde woorden. Na cijfers en taal volgen de morele argumenten. In 1990 had Mike Godwin vastgesteld dat als een discussie maar lang genoeg duurt, een van de deelnemers geheid een keer een vergelijking met de nazi’s maakt. De auteurs bewezen zijn gelijk. In 1994 krijgen de zorgen van extreemrechts over werkgelegenheid in het boekje als antwoord: ‘Volledige werkgelegenheid bestond in het Nazi-rijk, omdat iedereen zich opofferde voor de oorlogsindustrie.’

De extreemrechtse klacht dat buitenlanders geld kosten, wordt weer cijfermatig neergesabeld: ‘In totaal wordt 97 miljard aan sociale voorzieningen betaald. Het aandeel voor de buitenlanders bedraag hierin naar schatting, naar boven afgerond, 10 miljard. In totaal betalen alle werkenden 141 miljard gulden loonbelasting en premies. 8% hiervan wordt door zgn. buitenlanders betaald. Afgerond naar beneden wordt dus rond de 10 miljard door “buitenlanders” opgebracht. Dit zijn voorzichtige schattingen: vermoedelijk brengen ze net zoveel op als ze kosten. Maar zelfs als ze meer kosten dan is het bedrag relatief gering.’

Als extreemrechts te berde brengt dat de grenzen dicht moeten voor asielzoekers, is de reactie van de auteurs ook cijfermatig. ‘Ze komen hier helemaal niet massaal binnen. In 1991 werd er precies 21.615 verzoeken gedaan en weren er 14.544 afgewezen. Van de geaccepteerden kreeg een zeer kleine minderheid, 775 personen de A-status.’  

Ze komen met een wedervraag: ‘Vindt U niet dat een land de taak heeft mensen te helpen die echt in nood verkeren?’  Extreemrechts antwoordt: ‘Als ze bijvoorbeeld uit Afrika komen? Nee.’ Daarop krijgt hij een sneer terug die vooruit loopt op de debatteerstijl van Sigrid Kaag:  ‘Uw wereldbeeld is het onze niet. Voor u zijn mensen niet gelijkwaardig. Voor ons wel.’ En daarmee wordt dit hoofdstuk afgesloten.

Zo gaat het boekje verder. Heeft extreemrechts klachten over criminaliteit onder buitenlanders, dan krijgt hij te horen: ‘99,96%van oorspronkelijke Nederlanders zit niet in de gevangenis. Bij allochtonen is dat percentage 99,72%. Een verschil van 0,24%. Dit is de enige juiste manier om het criminaliteitscijfer onder zgn. buitenlanders te bekijken.’

Wat kun je nog inbrengen tegen de enige juiste manier van kijken? ‘U zwaait maar met cijfers,’ roept de denkbeeldige extreemrechtse discussiepartner nog vertwijfeld. Hij wordt van repliek gediend met: ‘Beter met cijfers dan met knuppels. Stemmen voor extreemrechts betekent steun voor een groep racisten die buitenlanders tot zondebok maken om de aandacht – en hun onmacht – van de werkelijke problemen af te leiden.’

De pech om lawaaierige buren te hebben

‘Wat die werkelijke problemen ook zijn, ze laten ons barsten,’ zo luidt de laatste poging van extreemrechts. Dat had hij niet moeten zeggen. ‘Pardon? U neemt het de overheid kwalijk dat u de pech heeft lawaaierige buren te hebben maar bedenkt niet dat het dezelfde overheid is die u een gesubsidieerde woning in Almere toewijst. De overheid is geen tovenaar die elk individueel probleem kan oplossen. De verzorgingsstaat is niet almachtig. Zij probeert redelijk te zijn. En die redelijkheid vraagt zij ook van haar burgers.’

De cijfers uit 1994 zijn niet meer up to date. In Amsterdam is bijvoorbeeld nog maar één op de drie jongens en meisjes onder de vijftien van Nederlandse afkomst. Jan van de Beek, die nauwgezet zou berekenen dat een statushouder de staat gemiddeld 800.000 euro kost, was in 1994 nog slechts een 16-jarige scholier.

Maar drie decennia lang werden bovenstaande redeneringen uitgedragen. Wierd Duk zei eind vorig jaar over de mensen die nog steeds op deze manier extreemrechts bestrijden: ‘Zij zijn volkomen blind voor hun eigen intolerantie en hun totalitaire reflexen. En zij doorzien niet wat hun dédain en hun makkelijke gesmijt met pejoratieven teweeg brengen bij die meerderheid: een steeds sterker wordende afkeer van de gevestigde orde. Ik waarschuw daar al tijden voor: als je behoudende Nederlanders blijft wegzetten als “racist”, “xenofoob” of “rechts-extremist” komt al die haat ooit als een boemerang bij je terug.’

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en politicus – tot juni 2023 als zelfstandig lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Met de bestrijding van ‘verkeerde’ standpunten over immigratie wil het al 30 jaar niet lukken verscheen eerst op Wynia's Week.

Veel Nederlanders konden best begrijpen dat Omtzigt twijfelde of hij een eigen partij moest beginnen. De koene held en vleesgeworden zuiverheid was eigenlijk te goed voor dat onaangename wereldje en hij had daarvoor met zijn gezondheid betaald.

Maar ook bewondering heeft een houdbaarheidsdatum. Omtzigt twijfelde wel erg lang en je zag de irritatie groeien. Toen de kogel eenmaal door de kerk was, moest de goegemeente weer wachten op een verkiezingsprogramma. Lang wachten zelfs.

Het imago van Omtzigt als volksheld begint te kraken

Toen dat programma er uiteindelijk lag, begrepen weinig mensen waarom het zo lang had moeten duren. Het bevatte alleszins redelijke en doordachte plannen, maar niemand kon volhouden dat die stuk voor stuk splinternieuw waren. Dat had aanzienlijk sneller gekund, was de teneur, zeker als je de financiële grondslag bekijkt.

Dat Omtzigt desalniettemin geweldig bleef scoren in de peilingen, laat zien dat zijn imago als volksheld nog overeind staat en in elk geval steviger is dan die van zijn voornaamste tegenspelers. Maar het begint te kraken.

Dat heeft twee redenen. In de eerste plaats wil Omtzigt maar niet zeggen wie de premierskandidaat van zijn partij is. In de tweede plaats laat hij in het midden naar welke regeringscombinatie zijn voorkeur uitgaat.

Je kunt natuurlijk wel beweren dat op 22 november de Tweede Kamer wordt verkozen en niet de premier, maar dat is een retorisch trucje. Van iedere partij die de grootste zou kunnen worden, willen de kiezers weten wie de kandidaat is voor het Torentje. De tijd dat er zomaar opeens een premier uit de taart sprong, is al ruim een halve eeuw voorbij. Voor de liefhebbers: dat was Piet de Jong, in 1967.

Door te zwijgen laat Omtzigt ruimte voor speculatie, die vaak niet zonder bijbedoelingen is. Wie de naam Timmermans oppert (en dat gebeurt), suggereert dat NSC eigenlijk een vermomde linkse partij is, één pot nat met GroenLinks/PvdA.

‘Ik denk na’, zei Omtzigt steevast als hij vragen kreeg. Volgende week horen we meer, was onlangs het bericht, maar het kan ook ná de verkiezingen worden, hoorden we een dag later. En daarna meldde Nicolien van Vroonhoven, de  nummer twee op de NSC-kandidatenlijst, dat Omtzigt wel beschikbaar is, maar er thuis nog over wil praten. En afgelopen donderdag verklaarde Omtzigt op tv dat zijn stellige voorkeur is om fractievoorzitter van NSC te worden, tenzij…

Wegduiken kan niet meer

Beetje dom. Lang nadenken levert doorgaans geen betere beslissingen op, zeker niet als het gaat om zoiets ongrijpbaars als je geschiktheid voor het premierschap. Voor een punctuele en grondige man als Omtzigt zal dit gepeins wel heel normaal zijn en er zijn vast aanhangers die het heel wijs vinden dat hij zich niet laat opjagen. Maar hij zal toch wel begrijpen dat hij zijn imago als aarzelaar ongewild bevestigt?

Trouwens, stel dat al het gepieker Omtzigt tot de conclusie brengt dat hij toch niet de geschikte man is of dat hij niet van zijn vrouw mag, wie wordt het dan? Heeft hij een reserve-kandidaat of moet die nog gezocht worden? Hoe denkt hij dat de kiezers zullen reageren als de premierskandidaat pas na de verkiezingen bekend wordt? Verwacht hij echt dat de concurrentie hem daarmee laat wegkomen? Dat gaat heel veel stemmen kosten.

Klaar. Omtzigt, stel je kandidaat. Je kunt niet een partij stichten die begint en eindigt bij jou als persoon en dan wegduiken. Claim het Torentje. Je doet dan wat de meerderheid van ons land verwacht én wil. Dat is de prijs die je als volksheld betaalt. Of de beloning die je krijgt: vertrouwen.

Ook over de door hem gewenste regeringscombinatie zal Omtzigt duidelijkheid moeten verschaffen. Vóór de verkiezingen welteverstaan. Je kunt niet de eenzame strijder tegen een perverse bestuurscultuur zijn en op het moment dat je die cultuur kunt aanpakken, je voegen naar het kwartetspel van kabinetsformaties met alle geheimzinnigheid, spelletjes en misleiding die daarbij horen.  

De diagnose van het bestel heeft Omtzigt zelf gesteld, keer op keer. Bananenmonarchie! Wie herinnert zich niet zijn woedende veroordeling van Rutte III naar aanleiding van de toeslagenaffaire. In één adem oordeelde hij ook over al die politici, bestuurders en ambtenaren die conform de tijdgeest de burgers wel eens een lesje wilden leren, een houding die niet alleen bij de kinderopvangtoeslagen aan de dag werd gelegd, maar ook op tal van andere beleidsterreinen, niet alleen toen, maar al jarenlang (en nog steeds!).

De burger als hinderlijk bijverschijnsel van beleid, de burger als vijand van de overheid.

De verloedering die Omtzigt zo vaak aan de orde heeft gesteld, legt een grote verantwoordelijkheid op zijn schouders, althans nu hij zich tot de kopman van een belangrijke hervormingsbeweging heeft gemaakt. Daar past niet alleen bij dat hij de frontpositie (het premierschap) opeist, maar ook dat hij aangeeft met wie hij het ‘herstel’ – het woord staat in de titel van zijn verkiezingsprogramma – gaat realiseren.

Een meerderheid van de kiezers wil geen kabinet over links

Dat vraagt niet heel veel denkwerk. Uit alle polls blijkt dat de meeste Nederlanders niets voelen voor een kabinet over links, dus met de combinatie GroenLinks/PvdA.

Je hoort wel dat Nederland al jaren rechtse kabinetten heeft, maar dat is onzin. In zijn streven om de rechterflank af te grendelen, heeft Rutte keer op keer zijn oren laten hangen naar linkse plannen en partijen. Het bracht de linkerflank een onevenredige invloed en gaf aan de VVD een profiel dat eerder kleurloos en opportunistisch was dan centrum, laat staan rechts.

Al jaar en dag is ons land rechts georiënteerd. Omdat sommigen alles wat ze niet bevalt, typeren als extreemrechts, gebruik ik graag het woord dat de politieke gesteldheid van de meerderheid van de kiezers het beste weergeeft: mildrechts.

Burgers die normale dingen doen en normale verlangens hebben. Die niet allemaal het verbale vermogen hebben van de elite, maar wel weten wat goed en slecht is en wat zijzelf en ook de buren en het land nodig hebben. Mensen die hun ouders verzorgen omdat de thuiszorg niet meer komt. Die in wijken wonen die diverser zijn dan de gemiddelde diversity officer bij elkaar kan fantaseren. Die torenhoge huur- en energierekeningen op de deurmat vinden en dan de praatjes van ministers als Hugo de Jonge en Rob Jetten moeten aanhoren. Die geen agent kunnen vinden als er wordt ingebroken, maar wel lezen dat als die er zou zijn, ze een hoofddoekje mag dragen. En zo verder.

Omtzigt moet zijn geaarzel maar opzijzetten. Herstel van ons land begint op de ‘vloer’ van de samenleving. Daar stemmen ze op ‘mildrechtse’ partijen en het is aan de nieuwe premier om indien nodig de ruwe kantjes van sommige partijen te civiliseren. Zolang er in partijen die helemaal reçu zijn (zoals GroenLinks) hoera wordt geroepen voor Hamas, hoef je de PVV niet uit te sluiten. Een coalitie is geen dating site, maar een belangenverband. Ik heb er alle begrip voor als Omtzigt ondemocratische en anti-statelijke partijen als Bij1, Denk en Forum voor Democratie niet aan tafel wil hebben, maar daarmee is alles wel gezegd.

De meest voor de hand liggende regeringscombinatie is die van NSC, VVD, BBB en PVV, waarmee een royale meerderheid in beide Kamers is verzekerd. Die keuze zal in de inner circle van met name de VVD wel voor jeuk zorgen (niet zo zeer om inhoudelijke redenen, maar uit angst voor zetelverlies), maar ze zou wel recht doen aan wat een royale meerderheid van de bevolking als de beste coalitie ziet.

Een premier kan achterkamertjespolitiek verbieden

Een meerderheidskabinet is veel beter, overzichtelijker en efficiënter dan een minderheidskabinet. Omtzigt is wel gecharmeerd van zo’n construct, want – zo vertelde hij – meerderheidskabinetten regelen van alles in het Torentje en duwen dat vervolgens zonder mankeren door de Kamer. Hij wil dit soort ondemocratische praktijken niet meer. Welnu, dan heb ik een verrassing. Als je premier bent, heb je ook de macht om deze achterkamertjespolitiek te verbieden. Macht is vaak erg positief aan te wenden.

Kortom: Omtzigt, stop met aarzelen, bijt door.

Paul Verburgt schrijft regelmatig in Wynia’s Week over politiek en samenleving. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Kom op Omtzigt, bijt door en meld je aan als kandidaat-premier van een kabinet met NSC, VVD, PVV en BBB verscheen eerst op Wynia's Week.

Het ‘Kennisplatform Integratie en Samenleving’ heeft een keurig overzicht gemaakt van de standpunten van alle politieke partijen over ‘diversiteit, immigratie, integratie en discriminatie’. Aan dit document kleeft slechts één nadeel: het geeft de stand van zaken weer in 2021. Dat hoeft echter geen beletsel te zijn dit overzicht ook te gebruiken voor de komende verkiezingen, aangevuld met de standpunten van de nieuwe partijen die ons politieke landschap na 2021 hebben verrijkt en volgens de peilingen kans maken op één of meer zetels. 

‘Denk’ wil herstelbetalingen

In de programma’s uit 2021 was het slavernijverleden al zo belangrijk dat het kennisplatform de verschillende standpunten heeft samengevat in een aparte paragraaf in het hoofdstuk ‘Slavernij -en koloniaal verleden, standbeelden en Zwarte Piet’. Daaruit blijkt dat D66, GroenLinks, PvdA, Denk en Bij1 voorstanders waren van excuses voor de Nederlandse rol in de ‘wereldwijde slavenhandel en slavernij’.

Die excuses zijn er inmiddels gekomen, maar een aantal van de genoemde partijen vindt dat niet genoeg: er moeten ook excuses komen voor het héle koloniale verleden van Nederland. Forum voor Democratie (FvD) is juist tegenstander van die excuses en ziet ook niets in het uitkeren van smartengelden voor ‘zaken die een ver verleden betreffen’. 

Denk daarentegen stelt voor dat nakomelingen van de slaven gratis hun naam moeten kunnen veranderen en dat er herstelbetalingen moeten komen: ‘in de vorm van het ontplooien van projecten’. Een nogal raadselachtige formulering. Ook is Denk van mening dat wettelijk moet worden vastgelegd dat slavernij een misdaad tegen de menselijkheid is, maar deze partij laat in het midden of een dergelijke wet dan ook een oordeel moet uitspreken over de wijdverbreide slavernij in Afrika, Azië en Indiaans Amerika.

Hoewel Denk veel aanhang heeft onder Turkse Nederlanders, wordt er in het verkiezingsprogramma met geen woord gerept over de eeuwenoude slavernij in dat land, die overigens pas in de twintigste eeuw werd afgeschaft.

Ook de BoerBurgerBeweging (BBB) van Caroline van der Plas heeft in het verkiezingsprogramma een alinea over het slavernijverleden. Volgens deze partij is het koloniale verleden van Nederland in het onderwijs onderbelicht en dat geldt ook voor de overzeese expansie van andere landen. Scholen dienen daarom ook aandacht te geven aan de rol van Afrika, het Midden-Oosten en Azië in de slavernij en aan de nog bestaande slavenhandel: ‘Kinderen hebben recht op beide kanten van het verhaal’.

Geen verkiezingsprogramma zonder een slavernijparagraaf, want ook Nieuw Sociaal Contract (NSC) van Pieter Omtzigt vindt dat de slavernij in het schoolcurriculum een vast plaats moet hebben ‘naast andere vormen van onderdrukking zoals feodaliteit, beperkt kiesrecht, vrouwendiscriminatie, kinderarbeid en uitbuiting’. Tevens pleit NSC voor de oprichting van een nationaal slavernijmuseum. 

Bij1 wil vijf nieuwe nationale feestdagen

De Partij voor de Dieren is van mening dat de littekens van de slavernij diep zijn en wil het daarom de verre nakomelingen van de slaven gemakkelijk maken hun achternaam te wijzigen. Voor de leden van de ‘diasporagemeenschappen’ moet het eenvoudiger worden een Nederlands paspoort te verwerven. Gelet op de meervoudvorm lijkt het hier niet alleen te gaan om de nakomelingen van de slaven uit Suriname, maar ook uit Guyana, Zuid-Afrika, Ceylon, Brazilië, Angola en Indonesië. Dat kan een ongekende immigratiegolf teweegbrengen, maar daarover zwijgt deze partij. 

Het programma van Bij1 wil nog verder gaan, want er zou niet alleen een gratis toegankelijk nationaal slavernijmuseum moeten komen met een ‘gegarandeerde financiële basis’, maar ook een aantal dependances van dat museum in het Caribische deel van het Koninkrijk.

Bovendien wil Bij1 vijf (!) nieuwe nationale feestdagen instellen: 1 juli (keti koti, de afschaffing van de slavernij), 17 augustus (herdenking van de slavenopstand van 1795 op Curaçao onder leiding van Tula en onafhankelijkheidsverklaring van Indonesië), 10 oktober (opheffing staatsverband Nederlandse Antillen), 25 november (onafhankelijkheid Suriname) en 18 maart (‘Arubaanse Dag van het Volkslied en de Vlag’).

Een financiële onderbouwing ontbreekt

Wie gaat dat betalen? Gelet op het feit dat we in Nederland de jaarlijkse viering van Bevrijdingsdag al te begrotelijk vinden, lijkt het antwoord cruciaal. Maar dat ontbreekt, want geen van de hier genoemde partijen heeft de economisch effecten van hun verkiezingsprogramma’s laten doorrekenen door het Centraal Planbureau.

Piet Emmer is emeritus-hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit Leiden en de belangrijkste deskundige op het vlak van de Nederlandse slavernijgeschiedenis. Hij publiceert regelmatig in Wynia’s Week. 

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Herstelbetalingen, musea, een reeks nieuwe feestdagen: volgens veel politici zijn we nog lang niet af van het slavernijverleden   verscheen eerst op Wynia's Week.

De verhoging werkt door in de rente op woninghypotheken, op de spaarrente, op de uitgaven van de rijksbegroting, maar ook op de belangrijkste verkiezingsthema’s zoals de woningmarkt.

Als je de gevolgen overziet, is duidelijk dat de vrouw met de meeste invloed op de Nederlandse economie niet meedoet aan de verkiezingsdebatten. Christine Lagarde, de president van de Europese Centrale Bank. Met haar collega’s van de nationale centrale banken, zoals Klaas Knot in Nederland, voert zij de Europese rentepolitiek.

Rentestanden zijn juist voor Nederland heel belangrijk

Het zijn geen gekozen machthebbers, maar benoemde monetaire technocraten. Ze hebben de rentetarieven in een lange solo bergopwaarts gesleept om de galopperende inflatie (energie, loonstijgingen) te beteugelen. In Nederland is hun invloed extra groot omdat wij veel sparen bij de bank én bij pensioenfondsen en wij ook graag en veel hypotheekschulden maken om huizen te kopen.

Dus je zou zeggen: genoeg argumenten om de lijsttrekkers te bevragen en voor realisme van de partijen zelf. Want het zou een inhoudelijke campagne worden, toch?

Waarom gebeurt het niet?

Om te beginnen is lastenverzwaring in het algemeen geen onderwerp waar je kiezers mee wint. Nederlandse politici hebben ook geen greep op de lastenverzwaring. Om dan toch over de rente te beginnen, schept het beeld van onmacht en afhankelijkheid. Dat is natuurlijk de werkelijkheid, maar dat beeld conflicteert met de daadkracht en een nieuw begin na dertien jaar Mark Rutte waarmee de politieke leiders aan de kiezersgunst appelleren.

Maar misschien wilden politici gewoon nog even afwachten. Als u dit op woensdag leest, zijn de uitkomsten bekend van de doorrekening van partijprogramma’s van bijvoorbeeld VVD en GroenLinks-PvdA door het Centraal Planbureau (CPB). Misschien willen de partijleiders nog liever wachten op de coalitiebesprekingen ná de verkiezingen en wachten op het complete overzicht als het CPB het coalitie-akkoord doorrekent.

Of hopen zij nog op een rentewonder rond kerst? Heel menselijk, maar regeren is ook vooruitzien, dus om de gedachten te bepalen zijn hier vijf consequenties van de gestegen rente.

De terugval in de woningbouw zal aanhouden

Allereerst: wonen. Volgens een recente peiling van I&O Research is dat voor kiezers het belangrijkste thema. De gestegen rente werkt als een tweesnijdend zwaard. Hogere rente- en aflossingsverplichtingen schrikken huizenkopers af. De daling van de huizenprijzen dit jaar is een rechtstreeks gevolg daarvan. Maar tegelijkertijd wordt bouwen duurder omdat projectontwikkelaars, bouwbedrijven en woningcorporaties zelf ook meer moeten betalen voor hun bedrijfsfinanciering.

Daar komt nog eens bij dat nieuwbouwwoningen duidelijk duurder zijn dan bestaande koopwoningen. De terugval in de woningbouw is al volop gaande. Daar kunnen enthousiaste lijsstrekkers (‘meer bouwen en snel’) vooralsnog niet tegenop.

De tweede consequentie is voor sparen en pensioen. Daar praat, met uitzondering van Pieter Omtzigt (Nieuw Sociaal Contract), niemand over. Toch gaat het over kolossale bedragen: 1422 miljard euro vermogen dat is belegd door pensioenfondsen en 449 miljard spaargeld bij banken. Hierbij pakt de renteverhoging ogenschijnlijk gunstig uit. De spaarrente stijgt, al doen de grote banken dat traag, minimalistisch en niet van harte. Op verzoek van demissionair minister van Financiën Sigrid Kaag (D66) doet concurrentiewaakhond ACM nu onderzoek. Dat had ook een half jaar eerder al gedaan kunnen worden.

De renteverhogingen zijn goed nieuws voor gepensioneerden en voor wie spaart voor zijn pensioen. Pensioenfondsen rekenen zich rijk omdat de waarde van hun toekomstige toezeggingen aan werknemers en gepensioneerden daalt. Daardoor verbetert hun financiële positie. Maar pas op: door de rentestijging lijden ze ook aanzienlijke verliezen op hun obligatiebeleggingen. Anders gezegd: hun vermogen krimpt en dat is juist de basis voor het toekomstig rendement en toekomstige pensioenverhogingen.

Als derde: consequenties voor bedrijven. De rentestijging maakt de financiering van het midden- en kleinbedrijf duurder. In economisch vakblad ESB becijferde econoom Edward Feitsma (werkgeverslobby VNO-NCW) vorige week deze lastenverzwaring op 1,85 miljard euro. Valt mee? Het komt bovenop de stijging van het minimumloon (die nog wel verder omhoog gaat), de energiekosten, de aflossing van coronaschulden (13 miljard euro) én de krappere koopkracht.

De vierde categorie zit tussen bedrijven en overheid in: klimaatpolitiek. De aansluiting van windparken op zee op het stroomnet wordt maar liefst veertig miljard euro duurder: geen vijftig maar negentig miljard euro. Dat zit in kostenstijgingen, inclusief de rente. De aansluitingen zijn de taak van overheidsbedrijf Tennet. De kosten betalen uiteindelijk de gebruikers: bedrijven en burgers.

De rentestijging zal leiden tot bezuinigingen

Categorie vijf: de overheid zelf. Geld lenen kost geld, u kent de waarschuwing. De overheid moet meer betalen op zijn groeiende schulden. Het CPB verwachtte in augustus een verdubbeling van de rentebetalingen tot 14,7 miljard euro in 2028. Na augustus steeg de rente door. De extra rente die de overheid moet betalen gaat per saldo ten koste van alle andere uitgaven, zoals de gezondheidszorg, defensie of sociale uitkeringen.

De rentestijging is een lastenverzwaring voor de begroting die het volgende kabinet alleen kan afwentelen door hogere inkomsten aan te boren (extra belastingen?) of de eigen uitgaven te verminderen, zoals personeelskosten. Dat laatste heet bezuinigen. Maar ook dat is een woord dat pas weer zal vallen als de verkiezingen voorbij zijn.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht De rentestijging gaat iedereen pijn doen. Waarom durven de lijsttrekkers daar niet over te praten? verscheen eerst op Wynia's Week.

Opmerkelijk is de reflexmatige reactie van de meeste media op een van de interessantste elementen uit het verkiezingsprogramma van Omtzigt, te weten zijn plan voor de inperking van de immigratie. Omtzigt wil een richtgetal voor de netto-immigratie vaststellen – 50.000 per jaar – en als dat wordt overschreden maatregelen nemen om de toestroom in te perken.

De afwijzende reactie daarop in de media: het kan niet, het helpt niet, het werkt niet en het deugt niet. Dat is opmerkelijk, constateren Wynia en Bouwman. Alle mogelijke megalomane kabinetsmaatregelen worden voor zoete koek geslikt, maar als er maatregelen worden voorgesteld om grip te krijgen op de ingrijpende en kostbare migratiepraktijk dan is die plotseling onhaalbaar.

De weerstand tegen het ‘richtgetal’ van Omtzigt is des te vreemder, omdat het zittende kabinet van VVD, D66, CDA en CU dat ‘richtgetal’ voor het sturen van de immigratie ook al in het coalitieakkoord had staan, al stond er nog geen cijfer bij en evenmin een set maatregelen.

Er is best wat aan te merken op dat ‘richtgetal’-idee, omdat de indruk zou kunnen ontstaan dat alle soorten immigratie (asiel, arbeid, studie, gezin) op dezelfde manier moeten worden bekeken. En het kan ook best zijn, dat de ideeën van Omtzigt en zijn partij op praktische problemen stuiten, maar is dat reden om de maakbaarheid van migratie bij voorbaat af te wijzen?

De immigratie kost miljarden en is niet maakbaar?

Omtzigt stelt voor om qua asiel te doen wat buurlanden doen: onderscheid maken tussen mensen die als persoon recht op asiel kunnen hebben en mensen die uit een land of streek met oorlog of dictatuur komen. De laatste groep heeft dan minder rechten. Ook oppert Omtzigt om als Europese regels in de weg zitten een ‘opt-out’ te nemen, zoals ook Denemarken dat heeft gedaan (en zo een eigen migratiebeleid kan voeren). Omtzigt wil minder buitenlandse studenten aantrekken door het Nederlands weer gangbaar te maken. En hij wil af van de 30 procent belastingkorting voor hoogbetaalde buitenlandse werknemers (‘expats’).

Wynia en Bouwman zien ook wel dat dergelijke maatregelen niet simpel door te voeren zullen zijn, maar kansloos zijn ze evenmin. En bovendien: waarom zou je de migratiepraktijk die de samenleving verstoort, er toe bijdraagt dat honderdduizenden geen eigen onderdak hebben en die bovendien buitengewoon kostbaar is ongemoeid moeten laten?

Eerder onderzoek heeft al aangetoond dat het overgrote deel van de migratie naar Nederland kostbaar is voor de samenleving. Asielzoekers zijn voor het overgrote deel een kostenpost, maar dat geldt ook voor laagbetaalde arbeid uit Oost-Europa en studenten. En expats krijgen samen een belastingkorting van (inmiddels) 1,2 miljard euro per jaar, die moet worden opgebracht door de andere inwoners van Nederland.

Wynia en Bouwman constateren ook iets opmerkelijks. Waar het CDA altijd een steunpilaar vormde voor de monarchie knabbelt Pieter Omtzigt aan een privilege van de koning, zijn echtgenote en hun oudste dochter, te weten het voorrecht om geen inkomstenbelasting te betalen. Ze verklaren dat mede uit de katholieke achtergrond van Omtzigt en veel van zijn kaderleden.

Het einde van de belastingvrijdom is trouwens in zicht. Een meerderheid van de Tweede Kamer wil er van af. De meeste steun voor de belastingvrijdom van de monarchie zit als niet meer bij de (resterende) aanhang van het CDA, maar bij die van de VVD, zo blijkt uit onderzoek van Wynia’s Week, verricht door Maurice de Hond van peil.nl onder meer dan 5000 kiezers. Wynia: ‘De VVD moet wel de enige monarchistische liberale partij ter wereld zijn.’

Een beetje een grabbelton is het wel, zegt Syp Wynia over het verkiezingsprogramma van Pieter Omtzigt: een beetje links en een beetje rechts en misschien ook niet altijd samenhangend. Maar goed, dat gold ook al voor de partij – het CDA – waar Omtzigt en veel van zijn medestanders vandaan komen.

Dat maakt dat de mogelijke kiezersopstand van 2023 een ander karakter heeft dan die van 2002 (Fortuyn) en 2010 (Wilders). De nieuwe partijen van nu (BBB, NSC) worden vanuit de Europese hoofdkwartieren in Brussel en Berlijn niet zozeer als gevaarlijke, populistische outsiders gezien, maar eerder als een variant op hetzelfde: enigszins nieuwe gezichten, niet een heel andere agenda.

Dat draagt er toe bij dat de aanloop naar de verkiezingen van 22 november er niet erg spannend uitziet: drie partijen (NSC, GroenLinks/PvdA, VVD) ongeveer even groot, PVV wat kleiner en BBB nog wat kleiner. De rest minder dan 10 zetels (en D66 en CDA diep weggezakt). Maar zelfs de drie grootste hebben nauwelijks genoeg steun om zelfs met zijn drieën te kunnen regeren. Erg uitdagend lijkt het nog niet, maar dan kan natuurlijk nog komen.

Wynia’s Week is er iedere week, op woensdag en op zaterdag – en vaak met video’s en podcasts. Van Syp Wynia met andere auteurs, maar ook interviews met verrassende sprekers met weer andere interessante gesprekspartners. Bent u nog geen supporter van Wynia’s Week? Doneren kunt u HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Het verkiezingsprogramma van Pieter Omtzigt is straks het enige dat u zich herinnert verscheen eerst op Wynia's Week.

En anders ging Timmermans wel op de loop met de feiten. Dat bleek uit zijn opmerkingen over kernenergie. Timmermans zei geen studies te kennen die de hogere efficiëntie van kerncentrales boven zon- en windenergie aantonen. Die studies zijn er wel, reageerde VVD-lijsttrekker Dilan Yeşilgöz.  

Timmermans nam een loopje met de waarheid  

Ook zou volgens Timmermans geen enkel bedrijf in nieuwe Nederlandse kerncentrales willen investeren. Ook dat werd door andere debaters (Pieter Omtzigt, Yeşilgöz) ontkend. En inderdaad: afgelopen zomer meldde klimaatminister Rob Jetten (D66) aan de Tweede Kamer dat het kabinet praat met drie ‘potentiële en geïnteresseerde leveranciers’ over de bouw van nieuwe kerncentrales: het Amerikaanse bedrijf Westinghouse, het Franse staatsbedrijf EDF en KNHP uit Zuid-Korea. 

Het lijkt me daarnaast vrij onwaarschijnlijk dat zon- en windenergie economisch gezien tegen kernenergie op kan. Maar neem deze bewering gerust met een korrel zout, want ik heb nooit een diepgaande studie naar dit onderwerp gedaan.  

Het blijkt wel moeilijk te zijn om een objectief commentaar te vinden op de beweringen van Timmermans. Rechts is voor kernenergie en heeft daar argumenten bij en links is tegen en heeft daar ook argumenten bij. Een middenweg lijkt hier helemaal niet te bestaan. Ik denk dat Timmermans zich niet van zijn potentiële kiezers wilde vervreemden en daarom maar de waarheid wat verdraaide.  

Dat het Timmermans vooral gaat om electoraal gewin, bleek ook uit zijn opstelling inzake de terreuraanval van Hamas op 7 oktober. Tweede Kamerlid Chris Stoffer (SGP) diende daarover een motie in:   

‘Overwegende dat Israël voluit steun verdient in het uitoefenen van zijn recht op zelfverdediging, zeker waar het gaat om het ontmantelen van Hamas en diens commandostructuur en het terughalen van Israëlische gegijzelden; overwegende dat het humanitair oorlogsrecht en beginselen als proportionaliteit en effectiviteit van groot belang zijn, maar dat naleving daarvan zeer bemoeilijkt wordt door het asymmetrische karakter van deze oorlog, inclusief het doelbewuste gebruik door Hamas van civiele objecten; verzoekt de regering in EU- en VN-verband haar steun uit te spreken voor het Israëlische recht op zelfverdediging, en daarbij oog te houden voor de genoemde asymmetrie en complexiteit, met inachtneming van het internationaal recht.’ 

De aanval van Hamas paste naadloos in een al bijna honderd jaar oud patroon van terreurdaden door Palestijnse Arabieren. Vooral de slachtpartij in Hebron in 1929, waarbij een Arabier er niet voor terugdeinsde het hoofd van een joods kind met een zwaard af te hakken, doet denken aan de praktijken van Hamas. 

Demonstranten roepen om de vernietiging van de staat Israël  

De joden sloegen bijna altijd terug. Maar voor de staat Israël is er dan wel steeds een dilemma. Natuurlijk zijn het humanitair oorlogsrecht en de proportionaliteit bij zelfverdediging belangrijk. Maar Hamas doet geen enkele poging zijn eigen bevolking te beschermen. De motie formuleert dit als ‘het doelbewuste gebruik door Hamas van civiele objecten’. Hamas heeft er namelijk alle belang bij dat in Gaza veel burgers omkomen. 

Hamas deinst er niet voor terug de schuld voor burgerslachtoffers bij Israël te leggen, zoals onlangs bij een ‘luchtaanval’ op een ziekenhuis in Gaza. In werkelijkheid was er waarschijnlijk sprake van een afgedwaalde raket van eigen makelij. Hoe meer burgers in Gaza omkomen door gebrek aan bescherming, zo weet Hamas, hoe groter de wereldwijde verontwaardiging over het optreden van Israël.  

Dat gebeurt nu ook weer en natuurlijk ook in Nederland. Tijdens demonstraties scanderen sympathisanten van de Palestijnse zaak de leus ‘From the River to the sea, Palestine will be free’, waarmee wordt gedoeld op de vernietiging van de staat Israël.  

Timmermans krabbelde direct terug  

Enfin, iedereen die enige kennis heeft van de geschiedenis van het conflict in Palestina – van de Balfour-verklaring (1917) tot Hamas, zogezegd – zal de motie van Stoffer van harte ondersteunen. Dat deed dus ook de voltallige Tweede Kamerfractie van GL/PvdA. Toen begon echter het gemor in de partij, waar zich kennelijk veel Palestina-sympathisanten bevinden.  

En ja, als er veel leden zijn die eigenlijk op de hand van de Palestijnen zijn, dan zal dat ook wel gelden voor de potentiële kiezers van GL/PvdA. Dus begon Timmermans terug te krabbelen en verscheen er een verklaring van GL/PvdA dat ze het toch eigenlijk niet met de motie Stoffer eens waren. 

Inmiddels is Timmermans zover gedraaid dat hij helemaal geen zelfverdediging van Israël meer wil. Hij wil een staakt-het-vuren, zoals hij in het verkiezingsdebat zei. Caroline van der Plas (BBB) wees er terstond op dat je dan met Hamas moet onderhandelen. Met terroristen dus die de ogen van Israëlische kinderen uitsteken.   

Dat bleek ook Timmermans geen goed idee te vinden. Met wie er dan over een staakt-het-vuren moet worden onderhandeld, maakte hij verder niet duidelijk. Hij noemde Fatah, maar die is geen partij in het conflict met Hamas. Hamas heeft Fatah zestien jaar geleden uit Gaza verdreven. 

Ook de Tunesië-deal kwam in het debat aan de orde. De Europese Commissie sloot deze overeenkomst met de Tunesische president Kais Saied. Ook premier Mark Rutte was daarbij aanwezig. Kort gezegd was de afspraak dat Tunesië – in ruil voor financiële steun van de EU – asielzoekers op de weg naar Europa zou tegenhouden.  

Een slechte deal, liet Timmermans tijdens het debat weten. Maar hij was toch eerste vicevoorzitter van de Europese Commissie en dus medeverantwoordelijk voor deze deal, merkte Yeşilgöz fijntjes op. Ja, zei Timmermans vervolgens, maar we hebben de voorzitter van de Commissie, Ursula von der Leyen, teruggefloten. Maar de Europese Commissie stemt met meerderheid van stemmen, reageerde Omtzigt. Ja, antwoordde Timmermans, maar het was een soloactie van Von der Leyen en we hebben achter gesloten deuren gezegd wat we ervan vonden. 

Twan Huys bespaarde Timmermans nog meer gezichtsverlies  

Daar kwam verder geen reactie meer op, want debatleider Twan Huys gunde Timmermans een aftocht zonder al te veel gezichtsverlies. Uiteraard was Timmermans medeverantwoordelijk voor de Tunesië-deal. Als hij er niet mee kon leven, zoals hij nu suggereerde, had hij direct af moeten treden. Maar hij is tot 22 augustus eurocommissaris gebleven, terwijl de deal in juli 2023 werd gesloten en – naar we mogen aannemen – eerder al werd voorbereid.  

Zijn gedrag als eurocommissaris strookte niet met de stemming bij zijn achterban, en dus ook niet bij zijn electoraat. Timmermans, in zijn nieuwe rol als lijsttrekker van GL/PvdA, ontkende dus eenvoudigweg dat gedrag. Zoals hij ook zijn standpunt over Israël inruilde voor het partijstandpunt. Bij het onderwerp kernenergie ging hij gewoon met de feiten op de loop.  

Op de golven van electoraal gewin zakt Timmermans telkens weer door een morele vloer. Dat de kiezer het maar weet.  

Harrie Verbon was hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. Zie hier zijn blog. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!  

Het bericht Feiten verdraaien en meeliften met valse sentimenten: Frans Timmermans valt als lijsttrekker grandioos door de mand  verscheen eerst op Wynia's Week.

Politiek en verkiezingen draaien om geld. Ook in Nederland. Decennia was de wetgeving over giften aan partijen belabberd, alsof politici iets geheim wilden houden. Maar de duidelijkheid is er gekomen, niet alleen als de verkiezingen al voorbij zijn, maar nu ook tijdens de campagne.

Waarom is geld belangrijk? Vastgoedbelegger Cor van Zadelhoff, een prominente fondsenwerver voor de VVD, vatte het vorige maand tegenover Quote zo samen. Lijsttrekker Dilan Yeşilgöz is nog niet zo bekend als haar politieke tegenstanders. ‘Dus moet er een goede campagne worden gevoerd, en dat wil je niet moeten beknibbelen. Nu is er geld voor reclame op de sociale media, op billboards, maar ook gewoon voor simpele advertenties. En ja, dat zal zeker effect hebben.’

Ook veel grote giften voor de antikapitalistische SP

Dat kapitaal ertoe doet, had de antikapitalistische SP natuurlijk al vroeg in de smiezen. De partij is dankzij de verplichte afdracht van gekozen functionarissen, zoals Tweede Kamerleden, altijd een rijke, zo niet de rijkste partij van Nederland geweest. Ook al staat de partij zwak in de peilingen, op de meest recente lijst van grote giften (meer dan 10.000 euro per persoon/bedrijf) staat de SP op nummer vier met 478.210,23 euro.

Nummer drie is D66 (512.798 euro), mede dankzij een gift van 100.000 van Rob Defares, oprichter van financieel handelshuis IMC. Op nummer twee staat GroenLinks/PvdA (563.457,22 euro), zo te zien dankzij giften van Kamerleden en andere politieke ambtsdragers.

En de nummer één? De VVD. Iets meer dan 1,5 miljoen euro. Bijna evenveel als GroenLinks/PvdA, D66 en SP samen. Wat valt op? De grote giften van ondernemers en investeerders. De openheid over deze giften (maximum is 100.000 euro) is aanzienlijk vergroot. Ook stichtingen die gelieerd zijn aan politieke partijen, zoals de Stichting Ondersteuning VVD Tweede Kamer Verkiezing maakt zijn grote gulle gevers nu openbaar.

‘De verkiezingen zijn nog nooit zo belangrijk geweest als nu, met al die versplintering’, zei Cor van Zadelhoff tegen Quote. Hij organiseerde een bijeenkomst, ondernemers en investeerders schoven aan, Dilan Yeşilgöz sprak hen toe en het geld kwam in beweging. Amerikaanser dan dit kun je fondsenwerving niet krijgen.

Wie zijn de geldschieters? Van Zadelhoff staat zelf, via zijn beleggingsmaatschappij, genoteerd voor 50.000 euro. Hij is een van de 22 personen en bedrijven die 50.000 euro of meer hebben gestort. Er staan bedrijven uit de bouw op, zoals Verwelius, maar ook verhuurbedrijf Boels en het levensmiddelenbedrijf Van den Tweelgroep, de supermarktfamilie Bun en horecaman Won Yip.

Maar wat het meeste opvalt is de samenklontering van investeerders, financiers en ondernemers die met zulke financiers werken. De overeenkomst is: ze komen uit de private equity financiering. Deze financiers kopen bedrijven, nemen het heft in handen, mikken op meer dan gemiddelde omzetgroei, hoge rendementen en zij betalen dat doorgaans door het bedrijf stevige schulden te laten maken. Ze halen het benodigde investeringsgeld op bij pensioenfondsen, verzekeraars en rijke personen, zoals geslaagde ondernemers. De Hema is een voorbeeld van een bedrijf waar private equity-financiers zich vergaloppeerden met te hoge schulden, winkelketen Action een voorbeeld van kolossaal succes.

Onder de VVD-financiers ook een huisvester van migranten

Onder de geldschieters uit het private equity-wereldje zijn Rob Thielen (Waterland private equity), Jan Dobber, Marcel Boekhoorn, Robert van der Wallen en Rolly van Rappard (CVC). Ook topman René Moos van sportschoolketen Basic-Fit die kon expanderen met geld van de Britse private equity-financier 3i Group staat op de donateurslijst.

De kapitale bijdragen van deze financiers zijn politiek relevant omdat private equity een serieus onderwerp is in Den Haag. Bij de laatste algemene politieke beschouwingen nam de Tweede Kamer een motie aan tegen private equity in de huisartsenzorg plus een motie voor het terugdringen van private equity bij voorzieningen die grotendeels collectief worden gefinancierd en bij familiebedrijven. Een van de indieners van de tweede was Pieter Omtzigt, leider van Nieuw Sociaal Contract.

Politiek nog wat brisanter is het onderwerp migratie. Het kabinet RutteVier viel erover. Op de VVD-donateurslijst staat ook een vennootschap die is gelieerd aan Frank van Gool, topman van uitzendbureau Otto Work Force (Europees marktleider in internationale arbeidsbemiddeling) en ook actief in de huisvesting van arbeidsmigranten.

Serieus geld en allemaal volkomen legaal

Zijn gift leidde twee weken geleden al tot een felle aanval van SP-Kamerlid Bart van Kent op VVD-woordvoerder Daan de Kort. Op beschuldigende toon zei van Kent, zelf goed voor een afdracht van 13.154,76 euro aan de SP-kas, dat Otto zich met de gift ‘politiek ingekocht’ had en ‘dat er wel iets tegenover’ zou staan. Van Kent leverde geen bewijs voor zijn stelling.

De schimpscheut van de SP legt wel de zwakke plek bloot van het grote giftenfestival bij Van Zadelhoff. De lobby van bedrijven, investeerders, topmanagers en VNO-NCW speelt zich doorgaans af in de politieke wandelgangen, in de achterkamertjes, buiten het zicht. Maar nu gebeurt er iets anders. Er gaat geen kennis of belangenbehartiging over tafel, zoals in de lobby, maar, geheel legaal overigens, serieus geld. De lobbycratie in Nederland is opeens heel zichtbaar.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht De lobbycratie in Nederland is opeens heel zichtbaar: zo spekken rijke financiers de campagnekas van de VVD verscheen eerst op Wynia's Week.

Een mooi voorbeeld is het verkiezingsprogramma van de BoerBurgerBeweging (BBB). Daarin wordt vertrouwen maar liefst 38 keer genoemd. BBB-(premiers)kandidaat Mona Keijzer schreef eerder al een treffende analyse over de falende staat in onze maakbare samenleving. Ze pleitte daarin niet voor een terugtrekkende overheid, maar wel voor bescheidenheid en zelfbeperking. Over overregulering schreef Keijzer: ‘In elk geval wordt het mensbeeld dat bij een westerse, liberale samenleving hoort onrecht aangedaan, namelijk de vrije mens die eigen afwegingen wil maken voor zichzelf en de gemeenschap waarvan hij of zij deel uitmaakt’.

Ooit hadden we een nachtwakersstaat. De belangrijkste overheidstaken waren toen buitenlandse politiek en criminaliteitsbestrijding. Verder bemoeide de staat zich weinig met het persoonlijke leven van burgers. Daarna kwam de dure, inefficiënte verzorgingsstaat.

Iedereen is verdacht, tot het tegendeel is bewezen

Inmiddels leven we ogenschijnlijk in het tijdperk van libertair paternalisme. De burger is verantwoordelijk voor zijn keuzes, maar wordt daarin – subtiel maar dwingend – gestuurd door overheidsorganisaties. Via accijns, reclameverboden, protocollen, psychologische gedragssturing en last but not least digitale toepassingen die de burger disciplineren. Zoals toezichtsdrones, alom aanwezige camera’s, en-nog maar kort geleden- de coronapas. Tegenover minder vrijheid staan bovendien minder voorzieningen.

Verder geldt dat iedereen verdacht is tot het tegendeel is bewezen. Dat blijkt bijvoorbeeld uit Europese plannen voor verklikkersoftware op onze telefoons – ‘client-side scanning technology’ – waarmee overheden onze digitale berichten kunnen controleren, en uit wetsvoorstellen voor het gezamenlijk monitoren van geldtransacties boven de honderd euro.

De overheid vertrouwt burgers niet meer, maar ook het omgekeerde is waar: burgers vertrouwen de overheid niet meer. Volgens cultuursocioloog Stef Aupers die ik sprak voor HP/De Tijd, spelen naast schandalen langer lopende sociologische processen daarbij een rol: ‘Anonieme regels en procedures bepalen het beleid. Door mondialisering is het al helemaal onduidelijk wie er aan de knoppen zit; veel politieke beslissingen worden op internationaal niveau genomen. Niemand kan zich in deze tijd eenvoudig een beeld vormen van hoe machtsverhoudingen in elkaar zitten, mensen met veel fiducie in de overheid ook niet.’ Hij linkt wantrouwen dan ook aan mondialisering, een veranderde toegang tot kennis en een bureaucratische overheid die regelmatig steken laat vallen.

Het besef dat een wantrouwende overheid wantrouwen oogst, is ook doorgedrongen tot de politiek. ‘Een deel van de overheid heeft de burger de afgelopen jaren ernstig gewantrouwd, maar verwachtte wel het vertrouwen van de burger,’ schreef Pieter Omtzigt in een opinieartikel in het Nederlands Dagblad. Om dat te veranderen zet zijn partij Nieuw Sociaal Contract (NSC) onder meer in op ‘goed bestuur’ van onderop en ‘bestaanszekerheid’, wat ook betekent dat de overheid toegang tot basisvoorzieningen als woningen en energie makkelijker maakt. Daarnaast wil Omtzigts partij een suikertaks en zwaardere belasting van ongezonde producten.

De nationale staat schreeuwt om herstel gebaseerd op vertrouwen, respect en solidariteit, vindt ook GroenLinks/PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans. Zijn linkse fusiepartij wil de wantrouwende overheid inruilen voor een ‘overheid die burgers vertrouwen schenkt en daarmee ook de basis legt om van burgers weer vertrouwen te krijgen’. Maar waar Omtzigt kanttekeningen plaatst bij ‘de fictie van een almachtige overheid als grote probleemoplosser die alles weet over haar burgers’, vertrouwt de partij van Timmermans vooral op een ‘beschermende overheid’.

Meer vertrouwen, maar ook meer handhaving

Vertrouwen wordt in het verkiezingsprogramma van GroenLinks/PvdA 36 keer genoemd. Professionals in de zorg, in het onderwijs en bij de politie moeten voorrang krijgen boven ‘protocollen, richtlijnen en controlesystemen’. Tegelijkertijd willen Timmermans en de zijnen nog meer publieke regie of overheidsbemoeienis: gezondheidsdoelen (daar valt tegenwoordig ook het klimaat onder) moeten wettelijk worden verankerd, ongezonde reclame moet worden teruggedrongen, er komt een maximumhuurprijs en ongelijkheid in inkomens en vermogen wordt rechtgetrokken. Uiteraard moet de burger ook meebetalen aan ‘klimaatrechtvaardigheid’.

Volt kiest voor een soortgelijk concept. De voorstellen in het partijprogramma Toekomst, nu. Een Europees verhaal van optimisme zijn gebaseerd op een ‘fundamenteel ander mensbeeld: één van vertrouwen’. De partij die ‘radicaal’ kiest voor ‘Europa, het klimaat en gelijke kansen’ wil onder die noemer schulden kwijtschelden en minder administratiedruk.

Andere voorstellen rijmen moeilijk met vertrouwen in de medemens, zoals een strikte handhaving op ‘desinformatie’ en in het uiterste geval partijverboden. Dat geldt ook voor veel overheidsbemoeienis voor gezondheid. Volt heeft vooral veel vertrouwen in technologische ontwikkelingen: die moeten we ‘niet loslaten, maar juist beetpakken’. Of zoals historicus en schrijver Henri Beunders het onlangs verwoordde in EW: ‘Volt wil op weg naar de totale technocratie’.

Een radicaal ander soort vertrouwen is terug te vinden bij de kleine Libertaire Partij (LP), lijst 21 bij de aanstaande Kamerverkiezingen. ‘We vertrouwen erop dat de meeste mensen in staat zijn om goed voor zichzelf te zorgen wanneer ze de ruimte krijgen om dit te doen. We geloven dat mensen van nature bereid zijn om elkaar te helpen en elkaars grenzen te respecteren’.

Bij de LP, voorheen bekend als Libertarische Partij, vertaalt vertrouwen zich zoals verwacht mag worden in minder overheidsbemoeienis, inclusief voorstellen voor staatsrechtelijke hervormingen: de overheid moet ‘negatieve grondrechten’ garanderen – ter bescherming van de burger tegen de macht van de staat – maar sociale grondrechten, die verplichtingen voor de overheid scheppen, afstoten.

Kort en goed: alle politici willen vertrouwen, maar de betekenis daarvan verschilt nogal. De een vertrouwt op de mens of neemt menselijke tekortkomingen voor lief. De ander heeft vooral vertrouwen in de maakbaarheid van mens en samenleving: de utopie wordt vanzelf werkelijkheid, als je maar genoeg doet aan burgersturing en belastingheffing.

De vertrouwenscrisis wordt niet doorgrond

In essentie draaien deze verschillen om verschillende visies op mens en maatschappij. Is de mens zelf verantwoordelijk voor zijn leven of moet de overheid daarin leidend zijn? En als de overheid ‘de regie pakt’, krijgen we dan een betere wereld met betere mensen? De vertrouwenscrisis gaat dieper dan meer of minder overheid. Vertrouwen komt van twee kanten. Alleen naar de overheid wijzen lost die breuk niet op, maar een overheid die de burger continu tegen zichzelf wil beschermen, mag best met gezond wantrouwen worden bezien.

Van historica en journaliste Bina Ayar verscheen op 11 mei 2023 het boek ‘De Maakbare Mens’. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Meer vertrouwen in de burger met een overheid die nóg vaker controleert, dwingt en ‘de regie pakt’ verscheen eerst op Wynia's Week.