Zijn litmus-test was steeds: herkennen we in een nieuwe beweging ‘eerlijkheid, generositeit, respect en vriendschap –  want dat zijn geen termen die in de overgang van het ene tijdvak naar het volgende opeens omgekeerd mogen worden ingevuld. (… ) Goed en kwaad mogen niet van plaats verwisselen’.

Na stalinisme maoïsme

Vlak bij mijn geboortehuis in de Rivierenbuurt van Amsterdam zetten in 1956 rechtschapen Amsterdammers een ladder neer en vervingen de straatnaam ‘Stalinlaan’ door ‘Vrijheidslaan’. Stalinisme verdween toen uit Nederland, maar groepjes Mao-aanhangers hielden vol met  hun bewondering voor de Grote Leider, zelfs nadat 70 miljoen Chinezen stierven door de ‘Grote Sprong Voorwaarts’ van 1957-59, en tien jaar later scholen en universiteiten werden verwoest in de Culturele Revolutie.

Niettemin namen Nederlandse Mao-aanhangers   – onder andere de K.E.N. in Vlaardingen – in het geheim 400.000 gulden aan van de Chinese Communistische Partij om Mao’s Rode Boekje hier te verspreiden.

De K.E.N. verdween uit Vlaardingen, maar nu is er aan de andere kant van Rotterdam een nieuwe maoïstische beweging: de ‘Circulaire Transitie’ van prof. Derk Loorbach aan de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR). Loorbach schiet tekort op alle vier de dimensies van Aron. Bij hem geen intellectuele eerlijkheid: Loorbach eist onzinnig, dat hoe snel de economie ook circulair kan worden, het altijd nog sneller moet.

Hij kan dat standpunt volhouden omdat in de artikelen die ik van hem las nooit enig cijfer, percentage of statistiek voorkomt. Vaak, maar niet altijd geldt: ‘meten is weten’, maar bij een ingewikkeld onderwerp als circulariteit leidt Loorbachs alternatief van ‘niet willen meten’ tot roekeloos gedram.

‘Deskundigheid niet strikt vereist’

Bij Loorbach ook geen generositeit: ‘er moet strak gestuurd worden’. Dan gaat het hem om de boeren, de vissers en ‘oude’ industrie die niet in zijn tempo circulair kunnen worden. Geen respect voor de slachtoffers die moeten omscholen: ‘we moeten ongemak creëren’. Geen vriendschap maar ‘verlicht leiderschap’ door Loorbach en zijn medestanders.

Loorbachs beroemde artikel (dat helaas achter een betaalmuur van Wiley staat) heeft niets met wetenschap te maken, maar is een handleiding voor urgent activisme. Zijn aanbeveling in dit artikel is per onderwerp een team van 10-15 activisten, de zogenaamde ‘frontrunners’: ‘deskundigheid is daarvoor niet strikt vereist, want het kunnen ook netwerkers of opiniemakers zijn’.

Loorbachs grote X

In diezelfde stijl geeft Loorbachs centrum tegenwoordig aan de EUR cursussen over de circulaire transitie die inderdaad bemand worden door sociologen en communicatieadviseurs. Zulke transitie-trainers zullen geen vragen kunnen beantwoorden over techniek, economie en kosten.

Na tientallen artikelen met abstracte sociologie – steeds over de verplichte transitie die almaar sneller en dwingender moet – komt Loorbach gelukkig met een samenvatting die ook uw columnist kan snappen. Hij introduceert Loorbachs grote X, twee schuine pijlen in de vorm van een X, één van linksboven naar rechtsonder die het onvermijdelijke verval weergeeft van de bestaande orde, en halverwege kruist met de noodzakelijke nieuwe lijn van linksonder naar rechtsboven. Die representeert wat Loorbach beschrijft als ‘het enige alternatief’.

Loorbachs grote X komt ook veel voor in andere artikelen van de professor en zijn steeds talrijker medewerkers. Net vorige week kwam het bericht dat zijn assistent Julia Wittmayer is benoemd tot Associate Professor aan de EUR. Samen met Loorbach beschreef Wittmayer  hoe zij de toekomst zien van de EUR: ‘transformative research’ omdat de heersende cultuur evident asociaal en onrechtvaardig is (geen cijfers of statistieken om dat te illustreren, geen historie van hoe dat zo is gekomen en of het vroeger beter was, geen vergelijking met andere landen waar we misschien van kunnen leren, maar gewoon een evidentie).

Als jonge medewerkers ontdekken dat ze geen geduld of talent hebben voor wetenschap in de ‘ivoren toren’, dan mogen ze van  Loorbach en Wittmayer ook de doctorstitel verkrijgen met ‘action research’ voor de circulaire economie.

‘Omarm de chaos’

Bij al dit fanatisme even lachen: Loorbachs instituut DRIFT organiseert cursussen voor gemeentes en provincies om te helpen  wanneer de beleidsmedewerkers bezorgd zijn dat ze nog niet voldoende fanatiek transformeren. Tip van Marleen Lodder, Katharina Hölscher en Kato Allaert van DRIFT: bereken de ‘reflection time’, gedefineerd als het aantal uren en minuten dat het team besteedt aan reflectie. Voordeel volgens de drie DRIFTers (zo noemen ze zichzelf uit bewondering voor Loorbach): het is niet moeilijk om die bestede tijd bij te houden. Nadeel, eerlijk toegegeven door onze DRIFTers: ‘het aantal uren zegt niets over de kwaliteit’.

Loorbachs instituut heeft inkomsten van die cursussen voor gemeentes en provincies – maar dat is circulair belastinggeld. Voor de rest is het een officieel onderdeel van de EUR. EUR-hoogleraar Loorbach laat in een recent interview niettemin elke pretentie van objectieve wetenschap schieten: ‘omarm de chaos… dan ontstaat er ruimte’ en ‘we hebben veel te veel geld op de bank staan, dat allemaal weer rendement moet opleveren… We zullen die geldberg moeten omzetten in een duurzame basis-economie’ (zie hier het interview met deze puur maoïstische uitspraken).

Gevaarlijker dan Wertheim

Kunnen we Loorbach veilig negeren? Zoals de EUR hem nu betaalt, financierde de universiteit van Amsterdam destijds het salaris van prof Willem Wertheim, een eerdere universitaire maoïst. Maar Wertheims oud-studenten hebben alleen zichzelf beschadigd, niet onze samenleving. Loorbach lijkt mij gevaarlijker.

EUR-rector Annelien Bredenoord  (tot vorig jaar leider van D66 in de Eerste Kamer) wil een cursus aan Loorbachs instituut verplicht stellen  voor alle studenten (zie mijn eerdere waarschuwing in Wynia’s Week). Zoveel macht kreeg Wertheim nooit in Amsterdam.

Het officiële maandblad van VNO-NCW interviewt Loorbach zonder een woord van kritiek over drie volle pagina’s. De interviewers van VNO-NCW durven niet te vragen of Loorbach ruimte maakt voor correcties of pas-op-de-plaats wanneer hij te veel te snel wil forceren.

Ze vragen hem ook niet of de ministers Jetten en De Jonge misschien  te hard zijn doorgeschoten. Nee, Loorbachs motto is ‘omarm de chaos, dan ontstaat er ruimte’. Jetten en  De Jonge maken fout op fout en zouden zich moeten schamen – maar zijn ze daar nog toe in staat  als zij en hun ambtenaren worden getraind door een maoïst als Loorbach? Mao zelf maakte immers nooit een fout.

Persoonlijk verdriet

Misschien voelt de lezer dat deze uitbraak van maoïsme aan de EUR mij ook persoonlijk verdriet doet. Ik was dankbaar om er te mogen werken onder Pieter Korteweg. Ik mocht grote economen ontmoeten  als Jan Tinbergen en Johannes Witteveen. Ik heb geprobeerd om met de studenten zo goed mogelijk de beste moderne inzichten te delen over rente, inflatie en wisselkoersen.

De Economische Faculteit verloor in de jaren dat ik er werkte haar positie als nummer een in Nederland. Tilburg en Groningen deden het beter in economie, maar wij gaven de studenten in Rotterdam nog steeds een serieuze opleiding. Nooit gedacht dat maoïsten binnen die EUR zo veel macht en invloed zouden verzamelen.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de EUR, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.   

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht De ‘Circulaire Transitie’ van de Rotterdamse professor Derk Loorbach schaadt de hele samenleving verscheen eerst op Wynia's Week.

De Berlijnse Humboldt Universiteit komt in het geweer omdat het idee van twee biologische geslachten ‘niet in lijn is met de missie van de universiteit’.

Florence Ashley, een ‘non-binaire’ professor aan de Universiteit van Alberta in Canada, die gespecialiseerd is in transrechten, adviseert kinderen op TikTok om van geslacht te veranderen. Ze is onlangs aangetrokken door de World Health Organization (WHO) om richtlijnen op te stellen voor geslachtsverandering.

Biologische mannen die claimen dat zij vrouw zijn melden zich op datingsites voor lesbiennes. Als die vervolgens laten weten niet geïnteresseerd te zijn, worden ze als ‘transfoob’ weggezet.

Staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Binnenlandse Zaken wil af van de registratie M of V op uw ID-kaart.

Op advies van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid is de ‘transgenderwet’ controversieel verklaard, verdere behandeling is aangehouden.

Het gender-experiment

Uit het bovenstaande blijkt dat we verzeild zijn geraakt in een grootschalig gender-experiment. Ons biologische geslacht doet er niet toe, het gaat er om hoe we ons voelen. Hiermee begint Martin Harlaar zijn boek, Het Gender Experiment (2024). Harlaar is een Nederlands historicus die lange tijd in België woonde waar hij actief was bij het Humanistisch Verbond. Het Gender Experiment is het derde boek dat verschijnt in het Grote Vragen project. Dat project is een drieslag: De getemde mens (2021) gaat over de moraal; het tweede boek, Ben ik wel woke genoeg (2022), heb ik eerder besproken in Wynia’s Week, en nu is er het laatste in de serie dat over gender gaat.

Het Gender Experiment is een nogal ongelijksoortige verzameling artikelen, persoonlijke ervaringen van ex-transpersonen en interviews. Om de thematiek goed uit de verf te laten komen beperk ik me tot  vier bijdragen: die van Griet De Cuypere en Sophie Dechêne die diametraal tegenover elkaar staan, die van de Nederlands-Amerikaanse primatoloog Frans de Waal en, ten slotte, het interview met Buck Angel die na vele jaren therapie uiteindelijk in transitie ging.

Wat het gendergevoel precies betekent blijft veelal onduidelijk, we weten bijvoorbeeld niet hoe het ontstaat. De Belgische psychiater Griet De Cuypere, verbonden aan het genderteam UZ Gent en voormalig bestuurslid van de World Professional Association for Transgender Health (WPATH), schrijft dat er geen afdoende verklaring is voor ‘trans’. Wel zijn er enkele hypotheses. Zij vindt dat er een hele wereld ligt tussen de categorieën man en vrouw.

Ons chromosomenpatroon is de eerste determinant, een embryo heeft XX- of XY-chromosomen. Die chromosomen bepalen op hun beurt of er zich eierstokken of testes ontwikkelen, de gonaden zijn dus de tweede determinant. Die gonaden scheiden op hun beurt hormonen af, de derde determinant. Ze bepalen of er een penis dan wel vagina gevormd wordt. Die geslachtskenmerken zijn de vierde determinant.

We worden wel degelijk als man of vrouw geboren

Alle weefsels worden beïnvloed door geslachtshormonen, ook de hersenen. De subjectieve genderidentiteit vormt de vijfde determinant. Genderexpressie, het subjectieve gedrag, is de zesde determinant. De laatste is cultureel bepaald door de maatschappij waarin men leeft.

Op de verdeling XX-chromosomen zijn vele uitzonderingen waardoor we in het gebied tussen man en vrouw terechtkomen, zo schrijft De Cuypere. Zowel biologische als psychologische elementen spelen een rol, maar we worden niet genderneutraal geboren. Genderverschillen zijn prenataal aanwezig. Simone de Beauvoir’s idee is dus niet juist. Het idee dat we niet als vrouw of man geboren worden, maar tot vrouw of man gemaakt, is achterhaald.

Sophie Dechène

Terwijl De Cuypere meent dat er een hetze bestaat tegen puberteitsremmers waarmee sommige jongeren geholpen kunnen worden, is Sophie Dechène, Belgisch kinderpsychiater, juist uiterst kritisch over het medisch beleid inzake puberteitsremmers. De trans-affirmatieve therapie betrekt geen lichamelijke, psychische, familiale en sociale factoren in haar beleid, maar wil de onvrede van de patiënt met het eigen lichaam zo snel mogelijk oplossen. De jongeren die hulp vragen zijn veelal argumentatief goed voorbereid door sociale media en internet. Dreigen met zelfmoord wordt vaak ingezet als pressiemiddel. Daaraan toegeven is volgens Dechène uit den boze.

Een grote groep meisjes die naar genderzorginstellingen komt met  ‘rapid-onset gender dysphoria’ (ROGD) is volgens Dechène beïnvloed door sociale media. Die jongeren hebben allemaal dezelfde klachten en eenzelfde verhaal. Het is een vorm van sociale besmetting. Statistische studies tonen een hoog percentage ADHD-symptomen, autisme, psychose, depressie, angst, eetstoornissen en suïcidale gedachten. Dechène is tegen het gebruik van puberteitsremmers omdat vrijwel iedereen die ze gebruikt, doorgaat met verdere onomkeerbare ingrepen op het lichaam.

Volgens haar is een psychiatrische evaluatie essentieel. Dat gaat regelrecht in tegen de opvattingen in de transzorg in België en Nederland. Ter bescherming van de patiënten, om verminking van het lichaam te voorkomen, pleit Dechène zelfs voor een verbod. Ze is van mening dat gezinsbegeleiding altijd deel moet uitmaken van de behandeling.

Sophie Dechène’s bijdrage gaat ook in op de sektarische ideologische achtergrond van de transbeweging, de queer theorie zoals ik die eerder beschreef aan de hand van het boek van Helen Pluckrose en James Lindsay. Aan de politici de taak om ‘hun wansmakelijk populisme te verlaten en stelling te durven nemen’ tegen deze ideologie, schrijft Dechène.

Frans de Waal

Kan het begrip ‘gender’, inmiddels opgenomen in de DSM-5, naar de fantasiewereld verwezen worden? Nee, schrijft Frans de Waal, Nederlands primatoloog en werkzaam aan de Emory University in Atlanta (VS). Primatologen oordelen niet, ze zien (dier)gedrag niet in morele termen, maar nemen het zoals het is. De Waal vindt gender een nuttig begrip, het verwijst bij hem naar aangeleerd gedrag dat een biologisch vrouwelijk individu tot een vrouw maakt, en een man tot een man. We zijn immers culturele wezens.

In De Waals korte bijdrage aan het boek valt echter een belangrijk deel van zijn onderzoek weg. In zijn boek De bonobo en de tien geboden laat hij zien dat empathie en gevoel voor samenwerking bij mens en mensaap aangeboren is, dat cultuur genetisch wordt overgedragen. Observatie is belangrijk, niet onmiddellijk oordelen hoort daar bij, maar wat je waarneemt, de overgedragen cultuur, komt in zijn vier pagina’s tellende bijdrage niet aan de orde, en dat is jammer want het vormt de kern van zijn verhaal.

Buck Angel

Het politieke en morele aspect zien we duidelijk verwoord in het interview in het boek met Buck Angel door Griet Vandermassen. Buck, een schuilnaam, is een transman, bij geboorte vrouw en een activist voor de transgemeenschap. Als pornoproducer en acteur ijverde hij voor seksueel genot. Hij is uiterst kritisch over vroege transities.

Buck Angel ging lang in therapie om uit te zoeken of transitie voor hem de juiste keuze was. Hij ging pas op zijn dertigste in transitie. ‘Gestoord’ noemt hij de huidige ontwikkelingen. ‘Ik zet me al dertig jaar in voor transrechten’, maar op dit moment wordt hij vooral aangevallen door zijn eigen groep die hij wil vertegenwoordigen. Hij ziet een ‘doctrinaire wending’ binnen de gemeenschap. Zijn belangrijkste punt is: zorg dat je er zeker van bent dat dit de juiste weg is. En dat geldt met name voor jongeren.

Genderdysforie is een onomstreden verschijnsel, maar wees voorzichtig met transitie, is de boodschap van Buck. Die voorzichtigheid staat naar mijn idee haaks op de huidige door en door gepolitiseerde werkelijkheid van de transactivist die overal een welwillend oor vindt, bij de overheid, in het onderwijs en het bedrijfsleven.

Volgens Buck Angel komt de-transitie steeds vaker voor, er zijn duizenden kinderen die werden meegesleurd in het transitieverhaal en er nu op terugkomen. Hij constateert dat de transactivist dit ontkent en politiseert als een verzinsel van ‘extreem rechts’, als iets dat ‘rechts in de kaart speelt’. ‘Het probleem in de VS is dat we een gestoord radicaal-rechts en een gestoord radicaal-links hebben. Links veroorzaakt al die ellende, rechts gebruikt het tegen ons.’

En Nederland?

Martin Harlaar bracht een interessant gezelschap bij elkaar, maar van de zestien bijdragen aan dit boek komen er slechts twee uit Nederland: Martin Harlaar zelf, die al jaren strijdt tegen de genderideologie, en Charlotte Kersten die de wetgeving met betrekking tot geslachtsregistratie bespreekt. Het overgrote deel van het boek bestaat uit bijdragen van veelal vrouwelijke Belgische auteurs en een enkele Amerikaanse coryfee als Heather Heying. Je vraagt je af waarom er zo weinig Nederlandse bijdragen zijn. Waar is de Nederlandse evenknie van een Griet Vandermassen?

Arie Graafland is emeritus-hoogleraar aan de TU Delft. Hij schrijft regelmatig voor Wynia’s Week, vooral over non-fictie boeken.

Martin Harlaar (red.), Het gender experiment, Hoe maakbaar is onze identiteit als M/V/X, Gompel & Svacina (Antwerpen/’s-Hertogenbosch 2024) ISBN 978-94-6371-485-3.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Waarschuwing: wees heel voorzichtig met geslachtsverandering verscheen eerst op Wynia's Week.