Daar denkt de Venezolaanse president Maduro heel anders over en volgens het referendum wordt hij daarbij gesteund door maar liefst 94 procent van de Venezolanen. De meeste stemmers zullen zich wellicht niet gerealiseerd hebben dat na de annexatie Guyana slechts één derde van zijn grondgebied zou behouden (zie onderstaande kaart).

De grenskwestie leidt af van de chaos in Venezuela

Het is niet moeilijk te raden waarom Maduro zich zo agressief opstelt: de grenskwestie leidt af van de permanente economische chaos waarin Venezuela zich bevindt. Bovendien hoopt Maduro de grote olievoorraad te gelde te maken die Exxon-Mobile een aantal jaren geleden voor de kust van het omstreden gebied heeft aangetroffen.  

Overigens is ruzie over de grenzen van de Nederlandse, Engelse en Franse Guyana ’s niets nieuws. Toen deze gebieden nog koloniën waren, bestond er al onenigheid en het conflict tussen Venezuela en Brits-Guyana dateert uit de late negentiende eeuw, nadat Londen de Duitse ontdekkingsreiziger Robert Hermann Schomburgk opdracht had gegeven de grenzen van Brits-Guyana in kaart te brengen.

Aan de kust was de situatie meestal duidelijk: een rivier, die in zee mondt, werd de grens en als er een delta was ontstaan, werd er wel een compromis gevonden. Maar de loop van de grensrivieren in het achterland was toen nog grotendeels onbekend en de kaart die Schomburgk daarvan had gemaakt, was niet naar de zin van Venezuela. Om die reden verbrak Venezuela in 1887 zelfs de diplomatieke betrekkingen met Londen. Washington bemiddelde en in 1899 werd te Parijs een grensregeling vastgesteld, die Engeland grotendeels gelijk gaf.

Er was een precedent, want acht jaar eerder had de Russische tsaar (!) bemiddeld in een grensconflict tussen Suriname en Frans-Guyana. Daarbij ging het om de vraag of alleen de loop van de Marowijnerivier de grens vormde of ook de rivier de Lawa of Litani, die stroomafwaarts in de Marowijne uitmondt. Tsaar Alexander bepaalde dat de Lawa de grensrivier was en deze uitspraak pakte voordelig uit voor Nederland, want op den duur bleek er in het betwiste gebied goud in de grond te zitten.   

Hoewel Venezuela de grenzen van Brits-Guyana nooit heeft erkend, zou dat land dat probleem niet op de spits hebben gedreven als er in 2015 door Exxon-Mobil geen omvangrijke olievoorraden waren ontdekt voor de kust van Essequibo. De verkoop van die olie levert de 800.000 inwoners van het doodarme Guyana maar liefst één miljard dollar per jaar op. Ook het bijna failliete Venezuela zou die inkomsten goed kunnen gebruiken, maar er bestaat onder de bevolking van Essequibo geen enkele animo Venezolaan te worden.  

Wie brengt Maduro tot bedaren?

Wat nu? Wil Maduro het betwiste gebied met militaire middelen veroveren? Gelukkig proberen sommige landen hem daarvan af te houden. Onder meer de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Rusland en een aantal Zuid-Amerikaanse landen hebben aangedrongen op een vreedzame oplossing.

Dat heeft ertoe geleid dat de presidenten van Venezuela en Guyana elkaar onlangs op Sint Vincent hebben ontmoet en daar hebben afgesproken tot een vergelijk te komen en elkaar over een aantal maanden weer te ontmoeten, dit keer in Brazilië. Wellicht lukt het gastheer Lula da Silva, de Braziliaanse president, Maduro dan tot bedaren kan brengen. 

Piet Emmer is emeritus-hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit Leiden en de belangrijkste deskundige op het vlak van de Nederlandse slavernijgeschiedenis. Hij publiceert regelmatig in Wynia’s Week. 

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Landjepik in Zuid-Amerika: de Venezolaanse dictator Nicolás Maduro is grenzeloos brutaal verscheen eerst op Wynia's Week.

In Terneuzen staat een standbeeld van Koulen, één van de weinige standbeelden in Nederland voor iemand van kleur. Frank Koulen groeide op in een grote Afro-Surinaamse familie in Nieuw-Nickerie, het tweede stadje van Suriname. Zijn overgrootmoeder, die een grote rol speelde bij zijn opvoeding, had nog in slavernij geleefd.

Toen kort na elkaar zijn overgrootmoeder en moeder overleden, moest hij naar een weeshuis. Koulen was zwarter van kleur dan zijn broers. De fraters zagen dat hij slim was, maar waarschuwden hem dat hij als zwarte jongeman zonder waardevolle connecties niet ver zou komen in Suriname. Ook in Suriname vond en vindt nog steeds discriminatie plaats.

Verhalen over racisme van dichtbij

Koulen ging op Curaçao in dienst als marinier. Hij kwam in de Tweede Wereldoorlog via de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en de stranden van Normandië in het Zeeuwse Terneuzen terecht. Daar stokte het geallieerde offensief. In het boek staat een foto van Koulen, afgebeeld als trompettist die vóór de Canadese troepen uitloopt. Dat was in oktober 1944.

In Terneuzen leerde hij zijn (blanke) vrouw kennen, met wie hij een gezin zou stichten. In 1947 werd Koulen opgeroepen om in dienst te gaan in Nederlands-Indië. Daar wilde hij helemaal niet heen, maar moest wel. Weigeren zou desertie betekenen. In 1949 keerde hij terug in Nederland. In Terneuzen maakte Koulen naam als ondernemer van een goed florerende jazzclub, Porgy & Bess. Hij organiseerde er ook de jaarlijkse street parades. 

In zijn woord vooraf schrijft Oostindie: ‘Ik heb hem helaas maar kort gekend, maar door mijn schoonfamilie ken ik de verhalen over racisme wel van dichtbij.’ Zijn schoonvader stond in Terneuzen bekend als ‘de neger van Terneuzen’.

Koulen is overigens niet de enige. Mijn neef, een zoon uit een verhouding van mijn oudste oom in Indië met zijn baboe, groeide op bij mijn grootouders in Venlo. In de jaren dertig van de vorige eeuw was hij een bijzonderheid: sportief, aantrekkelijk en zeer populair, vooral bij de meisjes. In Venlo werd hij ‘de nikker van Venlo’ genoemd – dat werd gezien als een eretitel.

In Amersfoort maakte hij kennis met danseres Hans Snoek, de oprichtster van het Scapino Ballet. Zij beschouwde mijn veel oudere neef als haar bounty: bruin van buiten en wit van binnen. Het huwelijk heeft niet lang stand gehouden.

Het boek van Gert Oostindie – zijn achternaam is een verbastering van ‘Oosteinde’ – is een grote balanceeract. ‘De scheidslijn tussen koersvast en rechtlijnig is soms dun,’ schrijft hij, ‘maar het spreken over de koloniale geschiedenis kan een belangrijk doel dienen, namelijk “verbinden”.’ Steeds is Oostindie op zoek naar de juiste toon, rekening houdend met enerzijds de gevoelens van de nabestaanden van de ‘tot slaaf gemaakten’ – hij noemt het woord ‘een taalkundig gedrocht’ – en anderzijds zijn taak als objectief onderzoeker.

Was de slavernij nergens zo erg als in Suriname?

Oostindie wil rekenschap afleggen, maar zo nu en dan past ook wetenschappelijke scepsis. Bijvoorbeeld als het gaat om het steeds terugkerende verhaal dat de slavernij nergens zo erg was als in Suriname.

Voor dat verhaal bestaan twee bronnen: de Franse schrijver en filosoof Voltaire (1694-1778), die nooit een voet in Suriname heeft gezet, en een publicatie uit 1796 van John Gabriel Stedman.

Stedman was een Schots-Nederlandse officier die in Suriname terechtkwam om er een slavenopstand neer te slaan. In Paramaribo werd hij verliefd op een 15-jarige slavin. Stedman hield een dagboek bij en hij was ook een niet onverdienstelijk tekenaar. Het dagboek beschrijft veel dagelijkse gebeurtenissen en geeft een goed beeld van Suriname, de kolonisten en de slavernij in de laatste helft van de achttiende eeuw.   

De woorden ‘neger’ en ‘slaaf’ worden door Oostindie niet meer gebruikt. ‘Het is een echo uit een tijd waarin racisme nog weliger tierde dan vandaag’, schrijft hij. Is dat niet overdreven woke en politiek correct?  Oostindie ziet het vooral als een gebaar uit respect naar degenen die zulke woorden als pijnlijk ervaren. Had hier niet een opmerking gepast, denk ik dan, over ‘witte’ mensen die zich gekwetst voelen wanneer zij zwarte actievoerders horen beweren dat alle blanken racisten zijn?  

Oostindie gaat niet mee met de activisten die de slavernij een ’zwarte Holocaust’ noemen, maar zegt de achterliggende motieven goed te kunnen begrijpen: het is de enige manier om ‘die dove Nederlanders’ eens goed wakker te schudden. Ontkennen dat de erfenissen van de slavernij voortleven, zou onzinnig en respectloos zijn. Hier toont Oostindie zich een verklaard medestander van de social justice warriors.

Volgens Oostindie is er ‘veel lering’ te trekken uit het mislukken van de ontwikkelingsrelatie met Suriname na de onafhankelijkheid in 1975. Anders dan in Indonesië vond in Suriname geen bloedige oorlog met de kolonisator plaats. Vanuit Nederland is zelfs van harte meegewerkt aan de dekolonisatie, maar het op eigen benen staan van Suriname werd geen succes. Er wonen nu zo’n 375.000 Surinamers in Nederland en 600.000 mensen daar.

‘We bakken het helemaal verkeerd in dit land’

Ook al is Suriname bijna een halve eeuw onafhankelijk, het land is nog steeds door allerlei sociale en economische draden verbonden met het voormalige moederland. Er is veel stagnatie, corruptie en een gevoel van uitzichtloosheid. Socioloog en schrijver Herman Vuijsje gebruikte onlangs in HP/De Tijd de typering ‘paradijselijk en grimmig’ en citeerde een lezersbijdrage uit dagblad De West, de oudste krant van Suriname: ‘We bakken het helemaal verkeerd in dit land en raken door tal van gestuntel steeds verder in de knel.’              

‘Suriname,’ concludeert Oostindie aan het slot van zijn informatieve boek, ‘heeft méér aan een betekenisvol, toekomst gericht engagement van de voormalige kolonisator dan aan vrijblijvende woorden van spijt over het verleden.’            

Gert Oostindie: Rekenschap. Het koloniale verleden, excuses en herstel. Uitgeverij Boom, Amsterdam 2023, ISBN 9789024457366, prijs 22,90 euro.

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is onder meer de biograaf van prof A.N.J. den Hollander: Den Hollander – Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Het boek is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal en HIER  te koop. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Suriname kampt met stagnatie, corruptie en uitzichtloosheid. Wat schiet je dan op met slavernijexcuses? verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar ook over die datum bestaat onenigheid, want sommigen zijn van mening dat de slavernij niet in 1863 maar pas in 1873 werd afgeschaft. Dat is in strijd met de feiten, want na 1 juli 1863 was de meerderheid van de slaven in de Nederlandse Cariben vrij om te gaan en te staan, waar ze wilde. Het betrof alle slaven op de Nederlandse Antillen en de meerderheid van de ex-slaven in Suriname. Slechts een minderheid van de vrijverklaarde slaven, de vroegere veldslaven, kreeg te maken met het ‘Staatstoezicht’ en met de verplichting om tussen 1863 en 1873 elk jaar een contract met een werkgever af te sluiten. Die maatregel werd overigens links en recht ontdoken, want er ontstonden een aantal nepplantages in de buurt van Paramaribo, waarmee de vroegere slaven wel een contract konden afsluiten maar niet werden verplicht er ook te komen werken. De contractverplichting verviel ook voor diegenen, die trouwden met een voormalige slaaf of slavin, die niet onder het Staatstoezicht was geplaatst.

De meeste ‘Nederlandse’ slaven waren elders

Tot overmaat van ramp lijkt onze regering met haar excuses slechts een minderheid van de verre nakomelingen van de slaven te willen bereiken, want de meeste nakomelingen van de Nederlandse slaven wonen in Zuid-Afrika en Indonesië en voor hen zijn de excuses blijkbaar niet bedoeld. In dat laatstgenoemde land vroeg de correspondent van het NOS-journaal trouwens aan een aantal voorbijganger wat zij van de Nederlandse excuses zouden vinden. Niet één van de geïnterviewden had daar behoefte aan en een paar Indonesiërs wezen er zelfs op dat zo’n actie de bevolking alleen maar verdeelde. Die verontschuldigingen zouden immers aan het licht brengen dat niet de Nederlanders, maar de Indonesiërs zelf de meeste slaven bezaten. ‘Laat dat verleden alsjeblieft rusten,’ zei een van de geïnterviewden letterlijk.

De slavernijexcuses zijn inmiddels een politiek mijnenveld geworden. Dat besef is ook tot de regering doorgedrongen, want zij is niet van plan de koning in te schakelen. Dat sluit natuurlijk niet uit dat ieder individu in ons land verontschuldigingen kan aanbieden voor het gedrag van zijn of haar familieleden in het verleden. Dat wil de koning nu doen als privépersoon. Dat is geen staatszaak, zolang hij het onderzoek naar het slavernijverleden van zijn familie maar uit eigen zak betaalt. In ons land zie ik overigens nog geen andere vermogende families dit koninklijke voorbeeld volgen. 

Het privé-onderzoek van de koning moet een antwoord geven op de vraag of de Oranjes zich in onze ogen misdragen hebben in het verleden, omdat ze geïnvesteerd hadden in koloniale activiteiten en ondernemingen, waar slaven werkten. Ook moet worden uitgezocht of de Oranjes in de zeventiende en achttiende eeuw een of meer zwarte bediendes te werk hebben gesteld in hun paleizen.

Er zou nog wel meer te onderzoeken zijn, want bij het in dienst nemen van hun personeel hebben de Oranjes zich waarschijnlijk niet bekommerd om 1) de discriminatie van vrouwen en meisjes, die aan het hof uitsluitend in lage posities tewerk werden gesteld, 2) de uitsluiting van openlijk homoseksueel of LHBTI-personeel, 3) het in dienst nemen van kinderen in de leerplichtige leeftijd, 4) het ontbreken van een goede vakantie-, ziekte- verlof- en pensioenregeling. Hoe ik dit weet? Geen werkgever hanteerde toen onze hedendaagse arbeidsvoorwaarden.  

Hoeveel meer excuses?

De onderzoekscommissie zal waarschijnlijk alleen nagaan hoe de Oranjes hun familiekapitaal hebben belegd. Deden ze dat op dezelfde wijze als andere vermogende families in de zeventiende en achttiende eeuw of volgens onze huidige ethische normen? Ook zonder commissie weet ik het antwoord al. U ook?  

Misschien dat door al dat geruzie de excuses maar worden afgeblazen. Net als de geïnterviewde Indonesiërs toont een enquête van het dagblad Trouw aan dat de meerderheid van de ondervraagde Nederlanders daar in ieder geval geen behoefte aan heeft. Bovendien zouden excuses alleen voor de slavernij allerlei groepen Nederlanders discrimineren, die in onze ogen eveneens groot onrecht is aangedaan in het verleden. De geschiedenis is nu eenmaal een vreemd land, waar ze de dingen anders deden.  

Prof Piet Emmer is de meest vooraanstaande kenner van de Nederlandse slavernijgeschiedenis.  Hij publiceert regelmatig in Wynia’s Week.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. Zij maken het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt – ook straks weer, in 2023. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De slavernij-excuses zijn nu al in chaos verzand verscheen eerst op Wynia's Week.