Ondanks dat prachtige cv is de naam van Brinkman vooral gekoppeld aan de grote nederlaag die zijn partij leed bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1994. Brinkman was toen lijsttrekker en het CDA kelderde van 54 naar 34 zetels. Met zijn partijleiderschap was het daarna snel gedaan. Wat een verschil met de Tweede Kamerverkiezingen van 2023, toen het CDA ineenschrompelde tot nog maar 5 zetels, maar lijsttrekker Henri Bontenbal van zijn partijgenoten vooral bemoedigende schouderklopjes kreeg.

Post van Gerard Reve

Vijf jaar geleden publiceerde Brinkman zijn memoires, onder de mooie gereformeerde titel Bouwen en bewaren. Het boek viel helaas een beetje tegen. Brinkman bleek geen vlotte verteller en strooide driftig met dooddoeners en clichés, van ‘Het is niet allemaal goud wat er blinkt in Den Haag’ tot ‘Wie in de politiek zit, moet niet denken dat hij veel vrienden krijgt, heeft en houdt’.

In Bouwen en bewaren – en daarom was het boek toch de moeite waard – citeerde Brinkman ook een brief die hij in 1985 kreeg van volksschrijver Gerard Reve. Het was kort nadat Brinkman had geweigerd de P.C. Hooft-prijs uit te reiken aan de controversiële linkse scribent Hugo Brandt Corstius:

‘Ik wil u schrijven dat ik mij vaak des duivels maak over de wijze waarop men U in pers en andere media bejegent. Maar wat deed het mij goed toen u die vieze, vuile, stinkende karpatenkop, dat onreine ondermens, dat “individu” Brandt Corstius de Nobelprijs voor Nederland en overzeese gebiedsdelen onthield en bleef onthouden, en niet voor het gepeupel capituleerde. Ik ben nog trots op u, hoe zal ik het zeggen. Neen, ik heb niets van u nodig.’

Daar was geen woord Spaans bij. De critici van Brinkman verweten hem vooral dat hij zou hebben gebroken met het aloude adagium van Johan Rudolph Thorbecke dat de regering ‘geen oordeel’ mag hebben op ‘het gebied der kunst’. Dat was een beetje een malle beschuldiging. De P.C. Hooft-prijs immers was in 1947 ingesteld als staatsprijs en was dus van zichzelf al een schending van Thorbeckes credo. Ook als Brinkman de prijs wél had uitgereikt aan Brandt Corstius, was dat een regeringsoordeel op ‘het gebied der kunst’ geweest.

Dat de overheid geen mening mag hebben over culturele kwesties, wordt ook vaak beweerd als er bezuinigingen dreigen op bepaalde subsidies. Wat er dan eigenlijk wordt gezegd, is dat de overheid alleen een positief oordeel over kunstuitingen mag hebben – en dat vervolgens automatisch de portemonnee moet worden getrokken om zulke uitingen te financieren.  

De elite profiteert

De Amsterdamse GroenLinks-burgemeester Femke Halsema waarschuwde er vorige week reeds voor in haar speech voor de Staat van de Stad: de ‘culturele sector’ zal het onder het kabinet-Schoof zwaar te verduren krijgen. Dat zou best eens kunnen kloppen. Toch is het merkwaardig dat linkse politici nooit vertellen welke mensen het meest profiteren van kunstsubsidies. Terwijl daar wel degelijk betrouwbare cijfers over bestaan. 

Al in 2007 bleek bijvoorbeeld uit een marktonderzoek van TNS-NIPO dat grootverbruikers van podiumkunsten (vaker dan vier keer per jaar naar de schouwburg) zich vooral bevinden in ‘sociale klasse A’. Ze zijn vaak vrouw, vaak hoogopgeleid, hebben een hoog inkomen en zijn relatief vaak alleenstaand. Je zou bijna zeggen: precies het profiel van Femke Halsema.

Kunstsubsidies korten is nivelleren

Ook het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft sinds 1977 een paar keer onderzocht wie de groot- en wie de kleinverbruikers zijn van het geld dat de overheid besteedt aan cultuur. Telkens was het antwoord: huishoudens met een hoog inkomen profiteren verreweg het meest – met name van het geld dat gaat naar musea en naar uitvoerende kunsten – en de armste Nederlanders het minst.  

Telegraaf-columnist Rob Hoogland zette onlangs een aantal plannen van het nieuwe kabinet op een rijtje (halvering eigen risico, minder illegaliteit, minder armoede, aanpak bureaucratie, geen peperduur aardgasverbod, vier kerncentrales, rigoureuze aanpak woningnood, grotere zekerheid huiseigenaren, betere bescherming boeren en vissers) en trok terecht de conclusie: ‘socialer kan het nauwelijks’. Maar ook een regering die bezuinigt op de culturele sector is sociaal bezig. Als nivelleren ‘een feestje’ is, zoals PvdA-voorzitter Hans Spekman in 2012 zei, zou links daarbij eigenlijk voorop moeten lopen.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht Van kunstsubsidies profiteren vooral de happy few, maar toch wil links er niet op bezuinigen. Hoe kan dat?   verscheen eerst op Wynia's Week.

Over hoe dat wereldbeeld eruit ziet, zijn al deze organisaties het roerend met elkaar eens. Waar bij een miljoen euro geld uit eigen zak in de partijkas van de VVD vooral ter linkerzijde moord en brand wordt geschreeuwd over ongewenste verkiezingsbeïnvloeding, is gratis reclame in de vorm van steunbetuigingen van NGO’s voor linkse partijen geen probleem.

Ook zijn er stemwijzers en scorekaarten, waarbij steevast progressieve partijen als beste uit de bus komen. Verder stappen NGO’s graag naar de rechter als linkse partijen bakzeil moeten halen in de Tweede Kamer, zoals deze week over ‘Gaza’. Niet alleen programmatisch vertonen NGO’s en linkse politiek nagenoeg volledige overlap, ook is er een continue uitwisseling van personen.

Buitenlandse Zaken: miljarden voor linkse clubs

Na uitspraken in het eerste RTL-verkiezingsdebat kreeg VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz heel links over zich heen toen ze voorstelde om te bezuinigen op de uitgaven voor Ontwikkelingssamenwerking. Veel van dat geld komt echter niet terecht in ontwikkelingslanden. En als het er wel terecht komt, is het de vraag hoe effectief het is.

Dat geldt in het bijzonder voor de 1750 miljoen euro die voor de periode 2021 t/m 2025 is uitgetrokken voor de zogenaamde ‘Strategische Partnerschappen’. Hiermee financiert het kabinet via de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuiZa) linkse NGO’s die de Derde Wereld moeten veranderen. Dit begon in 2016 met het door PvdA-minister Lilianne Ploumen geïnitieerde programma Samenspraak en Tegenspraak, dat liep t/m 2020 en waarover ik eerder schreef. Voornaamste bestanddeel van deze partnerschappen is nu het programma Power of Voices, dat hier uitgebreid aan de orde kwam en loopt van 2021 t/m 2025.

De rechtvaardiging voor deze enorme uitgaven berust op een theorie zoals geformuleerd door een in Nijmegen opgeleide antropoloog, die later bij BuiZa in dienst trad. Die theorie is niet gevalideerd door publicaties in vooraanstaande wetenschappelijke tijdschriften of door wetenschappers met expertise op dit terrein. Ze fungeert niet als onderbouwing, maar vooral als selectiemechanisme. Van NGO’s wordt expliciet gevraagd deze ‘verandertheorie’ te onderschrijven, omdat ze anders niet voor subsidie in aanmerking komen.

De verandertheorie stelt dat armoede, ongelijkheid en uitsluiting veroorzaakt worden door ongelijke machtsverdeling. Dit dient te worden aangepakt via lobby en pleitbezorging voor de allerarmsten en onderdrukten. Het veranderen van machtsrelaties via politieke beïnvloeding door maatschappelijke organisaties is dus de kern van de aanpak. Met als doel dat in deze landen wetten, beleid en praktijken ‘duurzamer, billijker en inclusiever’ worden. De bijbehorende retoriek waarmee dit gepaard gaat is nogal woke: De publicaties van het ministerie staan bol van termen als inclusief, diversiteit en intersectioneel.

Ideologische subsidies

Emancipatie van achtergestelde groepen is echter geen bron van ontwikkeling maar uiteindelijk het gevolg. De sleutel tot welvaart is het bevorderen van politieke pluriformiteit en van concurrentie door het ontmantelen van economische machtsposities. De pleitbezorgers bij BuiZa van top-down overheidsbeleid laten het belang van een concurrerende markteconomie helemaal buiten beschouwing. Ook het bevorderen van politieke pluriformiteit is geen prioriteit. Het gaat er vooral om ontwikkelingslanden een ideologie op te dringen die gendergelijkheid en inclusiviteit predikt.

Nederland is niet welvarend geworden door een emancipatiestrijd op het terrein van gendergelijkheid en inclusiviteit. De geschiedenis leert dat het ontwikkelingsproces juist begint bij de middenklasse, die door betere opleiding en meer middelen veranderingen gaat eisen op politiek en economisch gebied. Economische ongelijkheid neemt eerst vaak nog toe, alvorens af te nemen.

Meer dan vijftig jaar ontwikkelingshulp heeft geen enkel land aan armoede doen ontgroeien. In Cuba, Zimbabwe, Venezuela, Suriname, Nicaragua, Bolivia en Zuid-Afrika heeft soortgelijk als door BuiZa voorgestaan beleid gefaald. De hierboven genoemde strategie van meer concurrentie in politieke opvattingen en in de economie heeft daarentegen wel gewerkt, in onder andere Zuid-Korea, Taiwan, Singapore, Mauritius en Costa Rica. Ook Botswana ruilde succesvol hulp in voor handel.

Overheid betaalt onze opinies…

Waarom komt het geld vaak niet terecht in ontwikkelingslanden? Veel van deze NGO’s zijn voor hun inkomsten grotendeels afhankelijk van overheidssubsidie en voeren een huishoudelijke staat die past bij hun totale budget. Lasten worden dus direct of indirect ook gefinancierd uit subsidiebudgetten, via bijvoorbeeld het intern doorberekenen van vaste lasten en door (ondersteunend) personeel ook (deels) toe te wijzen aan ontwikkelingsprojecten. Daarnaast zien deze NGO’s het als hun taak de publieke opinie in westerse landen te winnen voor het verhaal waarmee ze veranderingen teweeg willen brengen in ontwikkelingslanden. Die campagnes worden niet uit de eigen middelen betaald.

Er heeft nooit een evaluatie plaatsgevonden van wat de achtereenvolgende programma’s hebben teweeg gebracht. Een specifieke evaluatie van het in 2020 geëindigde programma Samenspraak en Tegenspraak was zelfs nooit de bedoeling, hoewel hier maar liefst één miljard euro mee was gemoeid. Wel zou een bredere evaluatie van de Strategische Partnerschappen in 2022 aan de Kamer worden gestuurd. Wat vervolgens werd uitgesteld tot 2023 en inmiddels tot 2025. Daarmee dreigt publicatie van deze evaluatie over de aanbesteding van weer een nieuw programma heen getild te worden, die ook in 2025 is voorzien.

Als er geen meetbare effecten zijn en als het geld voor een belangrijk deel niet eens terecht komt in ontwikkelingslanden rijst de vraag waarom elke hervorming op zoveel weerstand stuit. We kennen het van talrijke andere dossiers. Wie omvang en effectiviteit van ontwikkelingshulp ter discussie stelt, is zogenaamd niet begaan met het lot van arme mensen in de Derde Wereld. Net zoals wie klimaatbeleid ter discussie stelt, zou ontkennen dat er van klimaatverandering sprake is. Idem stikstof, asiel, EU, woningmarkt enzovoort en tot voor kort corona.

Steeds wordt beleid ons gepresenteerd als ‘there is no alternative’, waarbij bewust de gehanteerde middelen onlosmakelijk worden verbonden aan het te bereiken doel, om daarmee dezelfde onaantastbare status te delen. Op elk van deze terreinen wordt daarmee een nuchtere analyse van kosten en baten bij voorbaat verdacht gemaakt en blijft die daarom achterwege.

…en de Postcodeloterij betaalt de rest

De donaties van de Postcodeloterij versterken de eenzijdigheid van de subsidies van BuiZa: Het zijn dezelfde linkse NGO’s die in aanmerking komen voor een uitkering plus nog wat radicalere clubs, die bijvoorbeeld zoals Urgenda via de rechter hun manier van leven willen opdringen aan de rest van de samenleving.

Het huidige nog door minister Kaag geïnitieerde programma Power of Voices loopt af in 2025. De timing van de aanbesteding van deze programma’s was de afgelopen jaren steeds zo dat deze voltooid was voordat een nieuw kabinet aantrad, dat daarmee voor een voldongen feit werd gesteld. De val van Rutte IV heeft roet in het eten gegooid en een mooie gelegenheid geschapen om dit soort nooit geëvalueerde en louter op ideologie en goede intenties gefundeerde politiek de nek om te draaien.

In het demissionaire kabinet Rutte IV is een VVD-bewindsvrouw verantwoordelijk voor ontwikkelingssamenwerking. Liesje Schreinemacher kan nu al beginnen om de woorden van haar politieke voorvrouw Dilan Yesilgöz in daden om te zetten door de beëindiging van de Strategische Partnerschappen aan te kondigen. Tijd dat de VVD een keer boter bij de vis levert: Schreinemacher kom in actie!

Econoom Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week, vooral onderzoeksjournalistieke artikelen. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week.  Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Bezuinigen? Hier ligt bijna twee miljard euro voor het oprapen verscheen eerst op Wynia's Week.

In 2003 vroeg toenmalig LPF-Statenlid en huidig PVV-Kamerlid Fleur Agema het bestuur van Noord-Holland om een lijst van organisaties die door de provincie werden gesubsidieerd. Dat had nogal wat voeten in de aarde en toen de lijst eenmaal werd gepubliceerd, bleek het om 4200 subsidies te gaan waarmee een bedrag was gemoeid van 136 miljoen euro.

Promoten van duurzaamheid

Nog steeds verstrekt alleen al de provincie Noord-Holland honderden subsidies waarmee tientallen miljoenen euro’s zijn gemoeid, al zijn die nu wel gemakkelijker te vinden. Wie dus denkt dat de provincie weinig ruimte heeft voor eigen beleid en slechts een uitvoerder is van de plannen van het Rijk, en daarnaast toezicht houdt op de gemeenten, heeft het mis.

Zo heeft het promoten van duurzaamheid een sterke impuls gekregen dankzij klimaatmaatregelen, die doorwerken op vrijwel alle provinciale beleidsterreinen. Het subsidiëren van allerlei relatief kleinschalige initiatieven om deze duurzaamheid te bereiken is daarbij een belangrijk instrument.

In elke provincie is er een Natuur- en Milieufederatie. Die maken geen deel uit van de provinciale organisatie, maar zijn gelieerd aan de Stichting Natuur & Milieu, die in een vorige aflevering van Wynia’s Week aan de orde kwam.

Kleine achterban

Stichting Natuur en Milieu is een NGO (niet-gouvernementele organisatie) met een kleine achterban van minder dan 10.000 donateurs, die financieel vooral steunt op de bijdragen van de Postcodeloterij. Deze NGO heeft echter wel een onevenredig grote rol verworven in de Haagse overleg- en besluitvormingscircuits. Ze spoort het kabinet aan tot een steeds radicaler milieu- en klimaatbeleid. Natuur & Milieu huisvest in haar burelen aan de rand van het centrum van Utrecht de landelijke koepel van de twaalf provinciale Natuur- en Milieufederaties.

Deze twaalf provinciale Natuur- en Milieufederaties hebben wat hun werkzaamheden betreft drie prioriteiten:

• Klimaat en energie
• Herstel biodiversiteit
• Circulaire samenleving

Beïnvloeden van burgers en overheden

Hieraan wordt invulling gegeven door het ondersteunen van en participeren in tal van kleinschalige projecten. Dit betreft vooral linkse hobby-activiteiten die het publiek moeten bewegen tot en ondersteunen bij gedragsverandering richting meer duurzaamheid. Daarnaast is het beïnvloeden van provinciale en gemeentelijke overheden een belangrijke taak. Lobbywerk is niet alleen op provinciaal en lokaal niveau belangrijk. Daarom participeert de koepel van de Natuur- en Milieufederaties ook in het landelijke lobbynetwerk van de geestverwante organisaties Natuur & Milieu, Greenpeace, Natuurmonumenten, LandschappenNL en Milieudefensie.

Bij de twaalf provinciale Natuur- en Milieufederaties zijn ook weer tal van andere organisaties aangesloten die zich met soortgelijke thema’s bezighouden, zoals IVN werkgroepen, lokale milieugroepen en afdelingen van landelijke organisaties als Natuurmonumenten en Milieudefensie.

3 miljoen van de Postcodeloterij en 1 miljoen subsidie

Al sinds 1996 ontvangt de koepel van de Natuur- en Milieufederaties jaarlijks een bedrag van de Postcodeloterij. Tegenwoordig is dat 2,25 miljoen euro per jaar. Daarnaast komt er vrijwel elk jaar wat extra’s binnen voor speciale projecten. Bijvoorbeeld het Plan Boom, dat binnen een tijdsbestek van vier jaar minimaal 10 miljoen bomen wil planten in Nederland. In de Energietuinen mag je op blote voeten nabij de stadsmoestuin je picknickkleedje uitrollen tussen de zonnepanelen. Eerder ging er al geld naar de Good Food Club, een initiatief om vraag en aanbod van lokaal duurzaam geproduceerd voedsel bij elkaar te brengen, en de Nacht van de Nacht, om één nacht per jaar het licht uit te doen. Hierdoor bedroeg de jaarlijkse bijdrage van de Postcodeloterij de afgelopen jaren telkens 3 miljoen euro, wat substantieel is op totale inkomsten van 4,2 miljoen euro per jaar.

Van die totale inkomsten komt jaarlijks circa 1 miljoen euro via subsidie van de overheid binnen. Belangrijkste subsidiegevers zijn het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK), dat sinds 2019 jaarlijks 0,7 miljoen euro uitkeert, en de provincie Utrecht (0,2 miljoen euro). Jaarlijks doneert ook Staatsbosbeheer enige tienduizenden euro’s.

Rijkelijk rondgestrooide geldbedragen

De bijdrage van BZK ontvangen de Natuur- en Milieufederaties voor hun deelname aan het Programma Participatiecoalitie. Deze Participatiecoalitie helpt burgers om hun zegje te doen en actief deel te nemen aan het in het Klimaatakkoord afgesproken Nationaal Programma Regionale Energie Strategie en het Programma Aardgasvrije wijken. De Participatiecoalitie brengt dus mondige en bevlogen bewoners samen die geloven in het Klimaatakkoord en ondersteunt hen bij het zetten van ‘gezamenlijke stappen’, waarna ook anderen die stappen moeten zetten.

De jaarlijkse BZK-subsidie heeft de exploitatie van de Natuur- en Milieufederaties op een structureel hoger plan gebracht. Zij pikken zo een graantje mee van de in het kader van het Klimaatakkoord rijkelijk rondgestrooide geldbedragen, waarvan het Rijk zelf de omvang nauwelijks weet, laat staan het effect.

De koepel van Natuur en Milieufederaties ontvangt ook nog circa een ton per jaar van andere NGO’s. Hier komen we opnieuw de European Climate Foundation tegen, die in 2021 een relatief bescheiden bedrag van 13.800 euro doneerde.

Nooit meer dan 3% komt van particulieren

Het gezamenlijke budget van de onder de koepel ressorterende twaalf provinciale Natuur- en Milieufederaties bedraagt met 14,2 miljoen euro een veelvoud van dat van de koepelorganisatie zelf, zoals onderstaande tabel laat zien. Ruim de helft van dat bedrag, ofwel 8,1 miljoen euro, is afkomstig van overheidssubsidies. Voor het overgrote deel gaat het om de bijdrage van de provincie wiens naam de federatie draagt. Alleen de provincie Noord-Holland zette met ingang van 2016 de reguliere jaarlijkse subsidie aan de Natuur- en Milieufederatie Noord Holland stop.

Overzicht budgetten en financiers provinciale Natuur en Milieufederaties (2021)

De in de vierde kolom opgenomen percentages afkomstig van NGO’s betreft vooral de vanuit de landelijke koepel doorgesluisde bijdrage van de Postcodeloterij. Daarnaast laat de vijfde kolom de overige inkomsten zien, uit verkopen en soms donaties van bedrijven. Nooit meer dan 3% van de totale inkomsten is afkomstig van particulieren en voor de meeste federaties is dat nihil.

Er valt wat te kiezen

De provinciale Natuur en Milieufederaties hebben 115 FTE aan personeel in dienst. Enigszins chargerend kan dan ook worden gesteld dat de provincies (met hulp van de Postcodeloterij) met hun geld 115 FTE aan goedbetaalde milieuactivisten subsidiëren, wier activiteiten vooral bestaan uit het op de huid zitten van overheden en burgers om deze aan te sporen tot meer actie bij de uitvoering van klimaat- en milieubeleid.

De provincie Noord-Holland heeft haar subsidiestop overigens niet lang volgehouden. In 2022 ging er toch weer bijna een kwart miljoen euro naar de Natuur- en Milieufederatie Noord-Holland. Niet vreemd voor een bestuurlijke coalitie die bestaat uit GL, VVD, D66 en PvdA. De keuze van alle twaalf provincies om relatief obscure clubjes met (voor de meeste mensen te) vergaande ideeën en allerlei linkse hobbyprojecten met vele miljoenen jaar in jaar uit te subsidiëren, maakt wel dat er op 15 maart iets te kiezen valt.

Wouter Roorda brengt regelmatig verslag uit van zijn speurtocht naar de omvangrijke financiering van de beleid- en meningsvorming met behulp van door de overheid betaalde ‘actiegroepen’.

Wynia’s Week krijgt geen subsidie en wil ook geen subsidie. Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week.  Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!

Het bericht Hoe de provincies een legertje milieuactivisten sponsoren verscheen eerst op Wynia's Week.