Nu liggen er de resultaten van een praktijkexperiment op Schiermonnikoog, en echte depositiemetingen rond twee melkveehouderijen. Die bevestigen wat deskundigen al jaren zeggen: Aerius kan de bijdrage aan de totale depositie van een individueel bedrijf niet bepalen. Bovendien roepen deze experimenten weer nieuwe vragen op in hoeverre stikstof zich vanuit een bron door de atmosfeer verspreidt en dan neerslaat in natuurgebieden.

Liever een model dan experimenten en echte metingen

Het is zeer te prijzen dat er nu echte metingen zijn gedaan, onder vrij goed gecontroleerde omstandigheden. Toch zijn deze experimenten nog kleinschalig en op belangrijke punten onvolledig. Dat is niet de schuld van de onderzoekers, die moeten roeien met de riemen die ze hebben. Wetenschappelijk onderzoek kost tijd en geld, en dat moest in deze gevallen bij elkaar gescharreld worden met vrijwilligerswerk, donaties van particulieren en financiering door het Mesdag Zuivelfonds (MZF).

Het is tekenend voor de heersende mentaliteit in deze overheid, dat die wel jaar in jaar uit vele miljoenen beschikbaar stelt om Aerius en de hele stikstofregelgeving, inclusief gretig meeliftende consultancy, overeind te houden, en tientallen miljarden euro’s reserveert om de uit deze regelgeving voorvloeiende crisis te bezweren – maar 5 of 10 miljoen euro voor een paar degelijke experimenten om te kijken hoe het echt zit met die stikstofdepositie, dat kon er nooit vanaf.

Experimenten? Echte metingen? Terwijl we al van die prachtige modellen hebben? Dat kan alleen maar ellende geven, zullen ze op het ministerie van Landbouw gedacht hebben. En die krijgen ze nu.

Eerst kwamen de resultaten van het praktijkexperiment op Schiermonnikoog naar buiten. Daar hebben boeren vrijwillig hun veestapel met een derde gereduceerd, wat volgens de modellen zou moeten leiden tot een drastische afname van de stikstofdepositie aldaar. Maar volgens de metingen maakt het niks uit: integendeel, er daalt daar nu niet minder, maar méér stikstof neer op het kwetsbare duingebied.

Schiermonnikoog had de koploper van het stikstofbeleid moeten worden: kijk Nederland, zó lossen wij dit met loyaal meewerkende boeren op. Volgens stikstofprofessor – en voorzitter van de Klimaatraad – Jan Willen Erisman zegt dit nog helemaal niks, en moet er eerst beter gemeten worden. Reactie van VVD-stikstofminister Christianne van der Wal op de mysterieuze hardnekkigheid van de stikstofdepositie: dat kwam door het weer.

Wellicht is het piepkleine eiland Schiermonnikoog, met al die NOx uitstotende zeeschepen die daar omheen varen of stranden, geen goed model voor hoe stikstofdepositie op het vasteland van Nederland werkt. Maar deze week kwam een rapport uit van het Institute of Biodiversity and Ecosystem Dynamics aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), dat bij twee boerderijen een jaar lang op diverse manieren de stikstofconcentratie in de lucht en de stikstofdepositie gemeten heeft. Deze metingen werden vergeleken met een modelberekening door OPS (de module in Aerius die de stikstofdepositie berekent). 

‘Geen goede overeenkomsten’

De onderzoekers concluderen, dat OPS de concentratie NH3 (ammoniak) in de lucht rond de boerderij vrij goed voorspelt. Maar hoe zit het met de stikstofdepositie, dus hoeveel NH3 er neerslaat op de natuur in de omgeving? Want dat beslist in wezen over vergunningen en stikstoflockdowns.

We laten de onderzoekers zelf aan het woord: ‘Wat betreft de totale NH3-depositie denken we dat de output van het model consistent is met de observaties, maar we kunnen geen goede overeenkomst claimen, noch enige vorm van validatie omdat de geobserveerde grootheden (bulk depositie metingen) verschillen van die in het OPS-model.’

Figuur 6 in het rapport. Uit de metingen blijkt, dat slechts 9 procent van de totale uitstoot neerslaat binnen een straal van 500 meter rond de stal. De rest verdwijnt naar hogere luchtlagen en draagt bij aan de ‘stikstofdeken’ in Nederland, gevormd door vele duizenden bronnen van stikstof in binnen- en buitenland. 

Voor de liefhebbers staat hierboven het plaatje dat een groot deel van het onderzoek samenvat. De totale depositie bestaat uit drie categorieën, maar omdat stikstofopname door planten in dit onderzoek niet gemeten is, laat alleen de meting van de natte depositie (wet deposition) zich direct vergelijken met de OPS-berekening.  

De discrepantie is enorm: er wordt in de directe omgeving van de stal ongeveer negen keer meer natte depositie gemeten dan berekend. Dat komt volgens de onderzoekers, omdat OPS alleen de depositie van deze ene stal berekent, terwijl de meetapparatuur rond de stal uiteraard ook de achtergronddepositie meet, dat wil zeggen alles wat neerslaat uit de algemene stikstofdeken die over Nederland hangt.

Met de simpele en zeer plausibele aanname dat die achtergronddepositie tot 500 meter rond de stal overal ongeveer gelijk is, kun je dan op een bierviltje uitrekenen, dat dit niet de voornaamste oorzaak van die enorme discrepantie kan zijn. Er is daarom geen simpele manier om de metingen in redelijke overeenstemming te brengen met het OPS-model dat in Aerius de depositie berekent. (Ik heb hierover vragen gesteld aan de onderzoekers, en als ik het helemaal mis heb, kom ik er op terug)

Schiermonnikoog en dit experiment maken nog maar eens duidelijk dat de hele stikstofregelgeving berust op een computergegenereerde schijnwerkelijkheid, maar dat wisten we eigenlijk al. Ook het begrip ‘piekbelaster’ brokkelt hierdoor nog verder af.

Het uitkopen van piekbelasters heeft dus geen zin

Voortschrijdend inzicht: toen het tweede rapport van Johan Remkes uitkwam, dacht ik dat het door hem aanbevolen uitkopen van enige honderden piekbelasters – mits echt vrijwillig – een redelijk effectieve manier was om weer wat manoeuvreerruimte in de stikstoffuik te krijgen. Dat blijkt niet zo te zijn. Piekbelasters – in de zin van een beperkt aantal grote vervuilers die verantwoordelijk zijn voor het leeuwendeel van de stikstofdepositie op een naburig Natura2000-gebied – bestaan niet. Dat laat zich zelfs binnen de schijnwerkelijkheid van Aerius eenvoudig aantonen.

Inmiddels lopen er ook andere projecten die stikstofdepositie meten. Over vijf jaar zullen we mogelijk echt weten hoe we wel effectief stikstof kunnen beperken, zodanig dat het tegen aanvaardbare economische en maatschappelijke kosten aantoonbaar die stukken natuur ten goede komt die we echt willen beschermen. Misschien kan het RIVM dan zelfs een model opstellen, dat die aanpak goed kan modelleren.  

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik’. Zijn columns verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hoera: ook de piekbelaster kan nu definitief worden bijgezet in het rariteitenkabinet van de ‘stikstofcrisis’ verscheen eerst op Wynia's Week.

In het uniek Nederlandse natuurbeschermingsbeleid is voldoen aan de KDW het dominante criterium of het goed of slecht gaat met de natuur in een Natura2000-gebied. Komt er, berekend met het computermodel Aerius, meer stikstof neer in zo’n gebied dan de KDW, dan gaat het per definitie slecht en moet het hele gebied tot 25 kilometer in de omtrek in stikstoflockdown. Komt er volgens Aerius minder stikstof neer dan de KDW, dan valt er met de natuurbeschermers eventueel nog te praten over wat landbouw, woningbouw of een cultureel festival in de omgeving van dat Natura2000-gebied.

Met de staat van de natuur heeft het niets te maken

Binnen het waansysteem van de huidige stikstofwetgeving, maakt aanscherping van de KDW’s het halen van de sacrosancte stikstofdoelen nog moeilijker. Immers, het inmiddels demissionaire kabinet lijkt vastbesloten over het eigen graf heen te regeren en vast te houden aan maatregelen voor stikstofreductie die in 2030 moeten resulteren in 74 procent van alle Natura2000-gebieden onder de KDW. Uiteraard: hoe lager die KDW’s, hoe meer stikstofreductie er nodig is.

Met de feitelijke staat van de natuur in Nederland heeft dat niets te maken: anders dan de NOS lijkt te denken, heeft dit onderzoek namelijk niet naar de staat van de natuur in Nederland gekeken. Deze aanscherping is net zoiets als de Gezondheidsraad die zou besluiten dat je voortaan obees bent bij een BMI van 28, terwijl de norm tot nu toe 30 is. Dan heten voortaan meer mensen ‘dik’, maar dat betekent echt niet dat we allemaal als bij toverslag drie à vier kilo zwaarder geworden zijn.  

De KDW is specifiek voor elke stikstofgevoelige habitat (type natuur, bijvoorbeeld ‘schrale heide’ of ‘berkenbos’). Deze geeft een grenswaarde voor hoeveel stikstof (NH3, NOx) per jaar per hectare uit de lucht op Natura2000-gebied mag neerkomen. In Nederland komt gemiddeld 21 kilo stikstof per hectare per jaar neer, terwijl KDW’s uiteenlopen van 6 tot meer dan 20 kilo. Boven de KDW ‘kan niet worden uitgesloten’ dat stikstof een nadelige invloed op de desbetreffende habitat heeft. 

We zien hier dus het voorzorgbeginsel in volle glorie: als schade door stikstof aan een Natura2000-gebied ‘niet kan worden uitgesloten’, hoeft in concrete gevallen niets bewezen of zelfs maar gemeten te worden. Op grond van experimenten op proefveldjes en modelberekeningen hebben een paar Nederlandse ecologen een keer besloten dat de KDW voor ‘heischrale grijze duinen’ in Nederland 11 kilo is, dat cijfer wordt in Aerius gestopt, en dan rolt daar uit welk deel van Nederland in stikstoflockdown moet om de schrale heide te beschermen.

KDW moet exact getal zijn

Als je op zo’n proefveldje begint met heel weinig stikstof, gaat het in principe goed met alle voor die habitat kenmerkende plantensoorten. Als je dan jaar na jaar steeds meer stikstof toevoegt – tot een veelvoud van wat in Nederland aan de hand is – zullen steeds meer kenmerkende soorten het moeilijk krijgen en in aantal afnemen. Maar het blijft wel natuur: op een ander proefveldje verloopt die teruggang sneller, of langzamer, en is de volgorde waarin soorten afnemen anders.

Internationaal wordt dat erkend door voor stikstof ‘critical loads’ vast te stellen met een aanzienlijke bandbreedte, van zo’n 10 kilo. De critical load voor ‘heischrale grijze duinen’ is nu 5-15 kilo. Echter, het Nederlandse stikstofwaansysteem eist, dat de KDW een exact getal is, anders kun je dat niet in Aerius inpluggen als absolute grens voor vergunningsverlening, of voor het tot piekbelaster bestempelen van bedrijven in de omgeving. Dus is de KDW voor heischrale grijze duinen, alleen voor Nederland, vastgesteld op 11 kilo, en net zo voor alle 80 overige KDW’s.

Het midden van de bandbreedte is omlaag gegaan

Dezelfde ecologen die dat al in 2012 deden, hebben nu alle KDW’s opnieuw beoordeeld. 32 zijn naar beneden bijgesteld, 47 bleven hetzelfde, 2 gingen omhoog. Wat is de rechtvaardiging daarvoor? De bovengenoemde experimenten met proefveldjes duren jaren, en velen lopen nog steeds door. Naarmate je zo’n veldje langer in de gaten houdt, kun je steeds kleinere effecten onderscheiden in alle natuurlijke variatie. Ook kan stikstof zich over vele jaren opstapelen in de bodem, zodat je meer effect ziet naarmate je langer wacht (al blijft dubieus of het stapelen in zo’n proefveldje wel vergelijkbaar is met wat er in echte natuur gebeurt, waar stikstof ook weer uit de bodem verdwijnt door denitrificatie en uitspoeling).

Door die nieuwe experimentele gegevens is de bandbreedte voor de critical loads in veel gevallen aangepast. Zo was die voor heischrale grijze duinen in 2012 nog 8-15 kilo, maar is nu verbreed naar 5-15 kilo. Langer lopende experimenten kunnen dus zelfs resulteren in een grotere bandbreedte, dat wil zeggen meer variatie in gevoeligheid van een habitat. Niettemin, het midden van de bandbreedte is omlaag gegaan, van 11,5 naar 10 kilo, en dat geldt als een argument om de Nederlandse KDW op een lager getal vast te pinnen.

De auteurs van het rapport kijken al uit naar de resultaten van die experimenten over nog tien jaar, waardoor de bandbreedtes volgens hun verwachting nog verder omlaag schuiven en ze de KDW’s nog verder naar beneden zullen kunnen schroeven. 

De strengere KDW’s maken het ongetwijfeld nog moeilijker om de stikstofdoelen te halen. Maar die waren toch al onhaalbaar zonder de landbouw te decimeren en ook in onze buurlanden stikstofreductie tot ver onder de Europese normen af te dwingen. 

Natuurbeschermingswet moet overboord

Ook zal het nauwelijks iets uitmaken voor de stikstoflockdowns. Die gelden nu veelal rond Natura2000-gebieden waar de KDW toch al met kilo’s overschreden wordt. Of dat nu volgens de oude KDW met 6, of volgens de nieuwe KDW met 8 kilo is, die overschrijding is zo groot, dat die net zo goed nog in geen enkele redelijke verhouding staat tot, bijvoorbeeld, woningbouwprojecten die worden stilgelegd omdat ze eenmalig enige grammen stikstofdepositie op zo’n Natura2000-gebied veroorzaken.

Al waren veel KDW’s met dit rapport met enige kilo’s verhoogd in plaats van verlaagd, dan nog zat Nederland met dezelfde, fundamenteel foute nationale natuurbeschermingswet in zijn maag. Die moet in zijn geheel overboord, en dat kan alleen als de volgende regering schoon schip maakt.

Wynia’ s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik‘ . Zijn columns verschijnen iedere zaterdag, en soms ook op woensdag, in Wynia’ s Week.

Het bericht Nog weer scherpere KDW’s? Het zijn de laatste stuiptrekkingen in De Stikstoffuik. verscheen eerst op Wynia's Week.

De politieke realiteit in Nederland is – helaas – dat we zelfs nu nog zeker een maand of negen tot misschien wel een jaar aan het demissionaire kabinet Rutte vast zitten. Demissionair zijn beviel Rutte de vorige keer uitstekend, en dat zal nu niet anders zijn. Premier zijn is voor hem een doel op zich geworden, en demissionair gaat dat veel soepeler. ‘We zijn toch al afgetreden, hahahahaha!’

Ruimte in de stikstofdwangbuis

Hopelijk pakt de Tweede Kamer nu zijn kansen, door belangrijke voorstellen ‘niet-controversieel’ te verklaren, zodat ze toch verder kunnen. Welke voorstellen zouden dat moeten zijn? Op de onderwerpen waar ik me tijdens deze kabinetsperiode in verdiept heb, stikstof en energie, zijn er een paar maatregelen die je kunt karakteriseren als ‘no regret’ en ‘win-win’.

Eerst de stikstof. Nu D66 en VVD-minister voor Natuur en Stikstof Christianne van der Wal niet meer kunnen dreigen met de zeer controversiële onteigening vanaf eind dit jaar, is de ‘woest aantrekkelijke’ opkoopregeling voor ‘piekbelasters’ in de veeteelt pas echt vrijwillig geworden, en die kan dus door. Dat schept alvast enige ruimte binnen de bestaande stikstofdwangbuis, die dan door de volgende regering in z’n geheel naar de prullenbak verwezen kan worden.

Een groot voordeel van de val van het kabinet is ook, dat provincies zich nu gewoon aan de bestaande natuurbeschermingswet kunnen houden, waar voor de stikstofdoelen 2035 als deadline geldt. De ‘versnelling’ naar 2030 waar dit kabinet al die tijd tegenaan zat te hikken, maar die veel provincies niet durfden te negeren, is evident controversieel, dus van de baan.

Misschien kunnen BBB en JA21 nu zelfs hun initiatiefwetsvoorstel door de Tweede Kamer krijgen, om tenminste de absurd strenge grenswaarde voor vergunningverlening (het beruchte vogelpoepje stikstof dat hele bouwprojecten onmogelijk kan maken) op te hogen naar 14 gram stikstof per hectare per jaar. Alleen dat al is genoeg om de hele bouw uit de stikstoflockdown te bevrijden.

Voor een meerderheid zullen uiteraard ook coalitiepartijen CDA en VVD daarin mee moeten gaan, maar waarom zouden ze deze evident redelijke en zeer effectieve maatregel niet willen nemen nu ze uit het knellende, door D66 gedicteerde regeerakkoord zijn bevrijd?

Wat betreft energie: daar geldt gelukkig tot op zekere hoogte nog het primaat van de ingenieurs. Ongeacht je mening over windmolenparken op zee: de projecten die nu vergund zijn en al in aanbouw, moeten gewoon door, anders leidt dit tot een enorme kapitaalvernietiging. Ook de verzwaringen en aanpassingen van het elektriciteitsnet die nu ingepland zijn, zijn hoe dan ook technisch noodzakelijk, daar verandert een kabinetscrisis niets aan.

De komst van nieuwe kerncentrales mag niet worden vertraagd

Maar er is nóg een belangrijk aspect van Jettens plannen met onze energievoorziening dat niet kan  worden stilgelegd: de aanbestedingsprocedure voor twee grote kerncentrales moet doorgaan. Een stevige basis in onze elektriciteitsvoorziening die niet afhankelijk is van de grillen van het weer, is van levensbelang voor Nederland, en gezien de lange doorlooptijd van de bouw van kerncentrales, zou een jaar stilstand bijzonder schadelijk zijn.

Dat zou pas echt een teken van een nieuwe bestuurscultuur in Den Haag zijn: kernenergie niet-controversieel verklaren.    

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik’. Zijn columns verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Buitenkans dankzij de val van RutteVier: de Tweede Kamer kan nu afrekenen met de stikstoflockdown in de bouw verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie hem dat nu nazegt, is volgens Vollenbroek een leugenaar. Stichting Agrifacts beticht hij van ‘Trumpiaanse riooljournalistiek’ en Wynia’s Week van ‘vuilspuiterij’.

Vollenbroek gaat graag tekeer

Wanneer wetenschapsjournalist Arnout Jaspers het Harlingse verhaal opneemt in zijn bestseller De Stikstoffuik, reageert Vollenbroek met een tirade die omroep BNNVARA zonder feitencheck publiceert. Rekeningen zouden ‘niet bestaan’ (ze bestaan). MOB zou ‘nooit’ voor de gemeente Harlingen hebben gewerkt. Dat klopt strikt genomen: de opdracht voor zijn advieswerk werd door de gemeente uitbesteed aan de Friese GGD.

Zo blijken de ‘leugens’ over Vollenbroek wel vaker (bescheiden) onzorgvuldigheden. Vollenbroek procedeerde in Friesland niet als ‘MOB’, maar namens de Stichting Natuur en Milieu. Hij werd niet door de provincie ‘ingehuurd’, maar wel door de provincie betaald. Het werk liep niet via MOB, maar via zijn BV. Wie dat niet precies opschrijft, is een ‘leugenaar’, of erger. Hoewel zelfs Vollenbroek zelf dergelijk onderscheid niet altijd helder maakt.

Eerste vergunning afvaloven wordt afgeschoten

Vollenbroek raakt via de lokale actiegroep Stichting Afvaloven Nee betrokken bij de bouw van de Reststoffen Energie Centrale (REC) aan de Waddenzee. De centrale is eigendom van de omringende Friese (en Groningse) gemeenten. Drijvende kracht achter de bouw is gedeputeerde Piet Adema (ChristenUnie), inmiddels minister van Landbouw. Die weet in Den Haag 6 miljoen euro subsidie los te krijgen voor de centrale.

Vollenbroek neemt op uitnodiging van de Afvaloven Nee de vergunningaanvraag onder de loep. Zijn conclusie: de opzet van de rookgasreiniging deugt niet. Afvaloven Nee, Stichting Natuur en Milieu en de Waddenvereniging stappen naar de Raad van State, die hen in januari 2010 gelijk geeft.

Vollenbroek noemt het een ‘leugen’ dat MOB tegen de afvaloven zou hebben geprocedeerd. Hij verduidelijkt in een interview met Agrio, uitgever van agrarische vakbladen: ‘Ik heb namens Natuur en Milieu geprocedeerd tegen de afvalcentrale en niet als MOB.’ Volgens Hans Gillissen, voorzitter van Afvaloven Nee, was het ‘vooral door inbreng van Vollenbroek’ dat de milieuvergunning werd vernietigd.

In de loop van 2010 geeft de provincie een nieuwe milieuvergunning af. Ook daartegen gaan de bezwaarmakers in beroep, maar deze keer hebben ze geen geluk: de centrale mag van de Raad van State in gebruik worden genomen.

Vollenbroek komt in adviesgroep

In 2014 komt er toch weer onrust. Toxicoloog Abel Arkenbout treft dioxines aan in eieren van particuliere kippenhouders in Harlingen. Het is onduidelijk of de REC de bron is.

Om de zorgen van omwonenden weg te nemen, besluit de provincie dat er een luchtkwaliteitsonderzoek moet komen. De bevolking van Harlingen krijgt een ‘prominente en zwaarwegende rol’ in dat onderzoek. Daarvoor wordt een ‘begeleidingsgroep’ opgericht. Die moet advies geven over de opzet van het luchtonderzoek.

Vollenbroek wordt gevraagd om deel te nemen aan de groep. Door wie? Noch de gemeente Harlingen noch de provincie Friesland kan het zeggen. ‘Het initiatief om de heer Vollenbroek te benaderen werd door de gemeente en de provincie in gezamenlijkheid genomen,’ verklaren zij beiden.

‘Hooggeplaatste politicus’

Volgens Afvaloven Nee had Piet Adema – ‘ten einde raad’ – Vollenbroek al eens gevraagd om voor de provincie te komen werken, maar dat was enkele jaren eerder. Tegen de tijd dat de begeleidingsgroep werd opgericht, had Adema de provinciale politiek verlaten.

Vollenbroek is er vaag over. Hij vertelt Agrifacts: ‘Een hooggeplaatste politicus in het Friese heeft mij gevraagd als adviseur.’ Tegen De Gelderlander: ‘Wij waren kennelijk de enigen waar de bevolking nog vertrouwen in had.’ Waar dat uit bleek? De gemeente en de provincie weten het niet. ‘Dus belde de GGD of we in de begeleidingsgroep wilden.’

‘We’, als in MOB? Dat is volgens Vollenbroek weer een ‘leugen’: ‘MOB heeft nooit voor de gemeente Harlingen gewerkt. Ook niet voor provincie Friesland.’

Bonnetjes Vollenbroek belanden bij de provincie

Hoe zit het nou? De Stichting Agrifacts onthult in september 2020 dat Vollenbroek is betaald door de GGD Friesland, maar dat de opdracht voor de begeleidingsgroep van de gemeente Harlingen kwam. Vollenbroek factureert op briefpapier van MOB, maar hij geeft het rekeningnummer op van zijn eigen Milieu-Adviesbureau Vollenbroek BV.

Dat blijkt uit kopieën van rekeningen die zijn opgevraagd door Afvaloven Nee. De actiegroep deed niet mee aan de begeleidingsgroep. ‘Wij waren principieel tegen deze overbodige en risicovolle afvaloven,’ licht Gillissen toe. Hij was teleurgesteld dat Vollenbroek wel meedeed. ‘Dit was voor ons een bevestiging dat hij van ‘tegen de afvaloven’ was gedraaid naar ‘‘adviseur ten behoeve van de afvaloven.’’ Wij hebben dat ervaren als dat ‘’onze adviseur” was overgekocht. En dat wringt tot op de dag van vandaag.’

Doordat niet MOB, maar zijn eigen BV, is betaald, kan Vollenbroek volhouden dat MOB ‘nooit’ geld heeft gekregen van de provincie of de gemeente. De GGD declareert zijn facturen echter bij de provincie, die een half miljoen euro vrijmaakt voor de hele begeleidingsgroep. Daarvan ontvangt Vollenbroek tussen 2015 en 2017 ruim 155.000 euro.

De GGD betaalt Vollenbroek 100 euro per uur plus reiskosten om vergaderingen voor te bereiden en bij te wonen, rapporten te evalueren en notities te schrijven. Arkenbout, de toxicoloog, doet ook aan de begeleidingsgroep mee en vraagt 50 euro per uur.

De opzet was om zes keer bij elkaar te komen. Volgens de GGD bleek ‘gaandeweg het proces … dat de begeleidingsgroep meer tijd nodig had voor het uitvoeren van de gestelde opdracht.’ Daardoor namen de uren van Vollenbroek toe.

Volgens Harry Boon (CDA), destijds wethouder in Harlingen, niet onterecht: ‘Naar mijn idee was dat ook omdat de discussies ernaar waren.’

Vollenbroek gaat verder in ‘overleggroep’

De uitkomst van de begeleidingsgroep is een onderzoeksopdracht. Op de aanbesteding schrijft alleen de GGD Amsterdam zich in voor 235.000 euro. Die begint in 2016 met meten.

Vollenbroek is nog niet klaar. Datzelfde jaar wordt een tweede groep in het leven geroepen, een ‘overleggroep REC’ bestaande uit vertegenwoordigers van de provincie Friesland, de gemeente Harlingen, de afvalverbrander en drie leden van de begeleidingsgroep: voorzitter Peter Polhuis, toxicoloog Arkenbout en Vollenbroek.

Deze groep onderzoekt de bron van de dioxine die Arkenbout in 2014 had aangetroffen en doet voorstellen om de uitstoot van de afvalcentrale te verminderen. Vollenbroek is tevreden met het resultaat: hij prijst de ‘succesvolle technische oplossing’ die is gevonden. De uitstoot van dioxines en furanen valt inmiddels ver onder de wettelijke normen.

Ook Boon, de wethouder, was blij: ‘Een positief traject is het geweest in mijn beleving.’

Afvaloven Nee ziet dat anders: ‘De burgers mogen wel meer dan drie ton bij elkaar hoesten, maar blijven zitten met een ondermaatse en overbodige afvaloven. Na honderdduizenden euro’s en een hoop gepraat, is er niets wezenlijks verbeterd aan deze afvaloven.’

Ook in Zuid-Holland geeft Vollenbroek betaald advies

Harlingen is niet het enige voorbeeld. Ook in Zuid-Holland procedeert Vollenbroek tegen de provincie en laat hij zich vervolgens voor milieuadvies inhuren door een gemeente.

Het betreft een afvalstortplaats op de grens van de gemeenten Dordrecht en Sliedrecht, de Derde Merwedehaven. Vollenbroek raakt betrokken via een lokale actiegroep die de vergunning van de stortplaats aanvecht. Er zou te veel stank zijn en buiten de vergunning om asbest worden gedumpt.

Op het eerste punt krijgt Vollenbroek van de Raad van State gelijk. Het tweede punt blijft, ondanks onderzoeken van onder meer TNO en zelfs een strafrechtelijk onderzoek van het OM, discutabel, omdat het storten van asbest in de oorspronkelijke vergunning noch werd toegestaan noch werd uitgesloten.

De provincie erkent uiteindelijk dat het nalatig is geweest in het toezicht. Het afvalbedrijf had vaker de luchtkwaliteit moeten meten en de resultaten moeten delen met de provincie. Tussen 1993 en 2010 worden door de omgevingsdienst 21 asbestovertredingen vastgesteld. Toch krijgt de afvalstortplaats bijna nooit een boete.

Stichting Agrifacts wil van de gemeente Sliedrecht weten hoeveel Vollenbroek is betaald. De gemeente heeft daar duidelijk geen zin in. Er gaan vijf maanden en vijftien verzoeken overheen voordat de gemeente Agrifacts de bonnetjes laat zien. Daaruit blijkt dat Vollenbroek bijna 126.000 euro (exclusief btw) is betaald. Niet alleen voor zijn advies over de afvalstortplaats, maar ook over de fabriek van Chemours (voorheen DuPont) in Dordrecht.

Ook daar steunde Vollenbroek eerst een plaatselijke actiegroep tegen de chemiefabriek en werd hij vervolgens door de gemeente ingehuurd om over de milieuvergunningen te adviseren.

Vollenbroek sluit zijn emails aan Chemours af met ‘MOB’ en doet aan de gemeenten Dordrecht en Sliedrecht verslag op briefpapier van MOB, maar – wederom – zou het een ‘leugen’ zijn dat ‘MOB’ voor de gemeenten heeft gewerkt.

‘Deals’ met bedrijven

Volgens Vollenbroek heeft hij het noch in Harlingen noch in de Drechtsteden op een akkoordje gegooid met lokale bestuurders. In het verleden ging hij er evenwel juist prat op ‘deals’ te sluiten.

Toen Kuwait Petroleum Europoort, een aardolieraffinaderij in Rotterdam die sindsdien is overgenomen door het van oorsprong Russische Gunvor, een nieuwe vergunning nodig had, belden ze volgens Vollenbroek MOB om te vragen: ‘We zijn dit en dit van plan, wat vinden jullie ervan?’ Vollenbroek vertelde De Gelderlander in 2017: ‘Uiteindelijk hebben we afgesproken dat zij de uitstoot van het schadelijke zwaveldioxide zouden terugbrengen van 2.000 naar 600 ton en wij niet zouden procederen. Dit soort deals hebben we met veel meer bedrijven gemaakt.’

Tegenover Wynia’s Week ontkent Vollenbroek dat hij ooit direct contact met Kuwait Petroleum heeft gehad.

Het lukt niet altijd om tot afspraken te komen. Zo vocht Vollenbroek Porthos aan, een project om afgevangen CO₂ in lege gasvelden onder de Noordzee op te slaan. ‘Voor het project is ruim 2 miljard euro subsidie uitgetrokken,’ vertelde Vollenbroek het AD vorig jaar. ‘Dat gaat onder meer naar Shell en Exxon. Wij hebben de projectleider gezegd dat we van de rechtszaak afzien als zij afzien van de subsidie. Dat doen ze niet.’ Dus procedeert Vollenbroek verder.

Boeren gaan op aanbod Vollenbroek in

Zo ook met boeren. Vollenbroek vertelde Boerderij Vandaag in 2014 dat hij bereid was om met boerenlobby LTO te praten over vermindering van de stikstofuitstoot. In ruil daarvoor zou MOB afzien van het indienen van bezwaren tegen milieuvergunning. LTO weigerde, maar individuele boeren gingen op het aanbod in.

‘Ze nemen contact met ons op,’ zei Vollenbroek toen. ‘Laatst nog een boer uit Staphorst. Die gaf aan dat hij een emissiearme roostervloer zou leggen, waardoor de ammoniakuitstoot zou verminderen. Nou, dat is top, en dan trekken wij het bezwaar in. En zo doen we dat bij meer boeren.’

Sindsdien procedeert MOB ook tegen vergunningen die op basis van zogenoemde emissiearme stalvloeren zijn verleend, omdat die helemaal niet zo emissiearm blijken te zijn.

MOB verdient aan dwangsommen

MOB maakt bezwaar tegen honderden vergunningen voor fabrieken en boerenbedrijven: biomassacentrales en biovergisters, cacaofabrieken in de Zaanstreek, een yoghurtfabriek van Fage, steenwolfabrikant Rockwool, chemieconcern Sabic, Tata Steel, waterbedrijf Vitens, megastallen, gasgestookte kassen.

In maart startten MOB en de Vereniging Leefmilieu – Vollenbroek is één van de vier bestuurders – nog procedures tegen veertig ‘piekbelasters’ in Brabant, Gelderland, Limburg en Overijssel.

‘Nederland zit helemaal op slot door het stikstofinfarct,’ verklaarde Vollenbroek destijds. ‘En de Nederlandse regering doet vrijwel niets om het probleem op te lossen.’

Provincies kunnen alle bezwaarschriften en handhavings- en Wob-verzoeken van MOB niet binnen de wettelijke termijn verwerken. Dan moeten ze dwangsommen betalen. Zo keerden volgens Boerderij Vandaag alleen de provincies Overijssel en Utrecht in 2014 al 345.000 euro uit aan MOB en de Vereniging Leefmilieu.

Wanneer handhavingsverzoeken door een provincie worden afgewezen, tekent MOB bezwaar aan. Dan moet een onafhankelijke bezwaarschriftencommissie zich erover buigen. Als MOB het ook met hun beslissing oneens is, stapt Vollenbroek naar de rechter.

300.000 euro aan donaties

Dwangsommen voor te laat beantwoorde Wob-verzoeken werden in 2016 afgeschaft. (De Wet openbaarheid van bestuur werd in 2022 de Wet open overheid.) Voor te laat afgehandelde bezwaarschriften bestaan dwangsommen nog wel. Die lopen op tot 45 euro per dag met een maximum van 1.442 euro per bezwaarschrift.

Hoeveel MOB daaraan verdient? Vollenbroek zegt in een interview met Vrij Nederland dat de kas van MOB in 2021 ‘zo goed als leeg was’. Uit cijfers van de Kamer van Koophandel blijkt dat MOB eind 2020 iets meer dan 40.000 euro in kas had. Vollenbroek voegde een donatieknop aan zijn website toe. ‘Sindsdien hebben we maar liefst drie ton ontvangen.’ Met de opbrengst worden advocaten betaald.

De BV van Vollenbroek zit er warmer bij. Eind 2019 – sindsdien zijn er geen jaarrekeningen bij de KvK gedeponeerd – stond er bijna 1 miljoen euro op de rekening. Vollenbroek noemt het in een interview met De Stentor een ‘pensioen-bv, daar gebeurt helemaal niks in.’

Wat vinden andere natuurbeschermers?

Vollenbroek schuwt kritiek op andere milieuclubs niet. Zo vond hij in 2020 dat Natuurmonumenten zich ‘veel te lief’ opstelde in de stikstofdiscussie. Hij brak in 2015 met Natuur en Milieu, omdat die zich niet – zoals hij – tegen biomassa had gekeerd. ‘De natuur is bij die gevestigde en deels gesubsidieerde clubs buiten beeld geraakt,’ zei Vollenbroek vorige maand. Toch willen weinig partijen waar Vollenbroek mee heeft geprocedeerd iets kwijt over zijn werkwijze.

Natuur en Milieu Gelderland noemt Vollenbroek een ‘onafhankelijk en gepassioneerd natuurbeschermer.’ Geert Verstegen van het Brabants Burgerplatform verklaart: ‘Wij werken uitstekend samen met Vollenbroek om burgers en natuur te beschermen tegen uitwassen van de vee-industrie.’

Henk Compter, wiens Vereniging Verontruste Burgers Voorne meerdere rechtszaken samen met Vollenbroek heeft gevoerd, is kritischer. ‘Mijn beeld van de heer Vollenbroek is dat hij gaat voor één doel en geen oog heeft voor het grote geheel. Zijn strijd voor de verzuring gaat ten koste van energiebesparing, CO₂-reductie en welvaart. Anderzijds is zijn reactie wel begrijpelijk met deze overheid die “geitenpaadjes” volgt. Het is een werkwijze die niet uitnodigt voor samenwerking en oplossing, maar sterk gericht is op het halen van zijn eigen gelijk. En blijkbaar met succes.’

Een conceptversie van dit artikel is een week voor publicatie voorgelegd aan Johan Vollenbroek. Zijn reacties hebben tot enkele correcties en verduidelijkingen geleid. Vollenbroek wilde niet dat uit zijn reacties zou worden geciteerd.

Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaaktr door de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Met activist Johan Vollenbroek valt best te praten als je hem als adviseur inhuurt verscheen eerst op Wynia's Week.

Het debat kantelde: de natuur is niet dood

Het boek van Arnout Jaspers zorgde er voor, dat het debat over stikstof in Nederland kantelde. Het bleek onzin, dat de Nederlandse regering ‘van Brussel’ zo’n streng stikstofbeleid moet voeren. Maar waarom moet dan wel de Nederlandse veestapel in hoog tempo worden gehalveerd? Omdat onze politici in de ban van de ecolobby verkeren, zoals Jaspers overtuigend aantoont.

Heftige reacties van belanghebbenden

‘De Stikstoffuik’ riep heftige reacties op van belanghebbenden, zoals activistische ecologen en sommige politici en journalisten, die zich hebben vastgeklampt aan het waanidee dat de Nederlandse natuur op instorten zou staan. Niets werd nagelaten om Arnout Jaspers en zijn boek in een kwaad daglicht te stellen. Op redacties zorgde het boek voor scherpe discussies: de ene redacteur kraakte het boek af, terwijl andere redacteuren het boek enthousiast omarmden.

Nu: het land in

Nu gaat schrijver Arnout Jaspers op tournee door Nederland, om te spreken over zijn bestseller, vragen van het publiek te beantwoorden en zijn boek te signeren.

Bijna alle provincies langs

De tournee van Arnout Jaspers begint op dinsdag 23 mei in Averlo, Deventer en eindigt op donderdag 29 juni in Horst aan de Maas (Limburg). Niet alle plaatsen waar Arnout Jaspers gaat optreden zijn publiek toegankelijk. De informatie daarover wordt de komende dagen en weken hier in Wynia’s Week geactualiseerd.

‘DE STIKSTOFFUIK’- ARNOUT JASPERS HET HELE LAND DOOR!

• Dinsdag 23 mei 19:30 Plaatselijk Belang Averlo – Deventer (besloten)
• Zaterdag 3 juni 12:30 Groeikas – Elburg Beekstraat 47 om 13:00 uur – aanmelden via info@groeikaselburg.nl
• Maandag 5 juni 20:00 Partycentrum Schoonrewoerd     
• Dinsdag  6 juni 19:00 Boekhandel Paagman – Frederik Hendriklaan Den Haag
• Vrijdag 9 juni 16:00 Agrotheek Wieringerwerf (besloten)
• Dinsdag 20 juni 19:30 De Reehorst in Ede (aanmelden kan HIER ) 
• Woensdag 21 juni 20:00 – Hoogerheide in Restaurant Boove en Beneeje, Raadhuisstraat 139 (Entree €5,-)
• Donderdag 22 juni 19:00 Dorpshuis ’s Heer Abtskerke Van de Plasschestraat 33 te Versvliet (meer info HIER)
• Vrijdag 23 juni 13:00 Dag van Melk in het Noorden – Leeuwarden (besloten)
• Vrijdag 23 juni 19:00 BVNL Friesland – Leeuwarden (aanmelden kan HIER)
• Zondag 25 juni 15:30 De Groene Zwaan – De Rijp aanmelden kan HIER)
• Woensdag 28 juni 19:30 – Schipborg (aanmelden kan HIER)
• Donderdag 29 juni 19:00 Sociëteit Croonenburgh – Peelbergen/Kronenberg – Horst aan de Maas (besloten)

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik’. Het boek is overal te koop, ook bij de evenementen waar Jaspers optreedt. De columns van Arnout Jaspers verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Het bericht ‘De Stikstoffuik’ gaat op tournee! verscheen eerst op Wynia's Week.

Afgelopen donderdag kwam NRC met een recensie. Het is een goed gebruik, dat een auteur niet reageert op recensies van zijn of haar boek. Als het een roman betreft spreekt dat vanzelf; over literatuur is eigenlijk elke mening evenveel waard. Alleen als een recensent aperte fouten of leugens debiteert over een non-fictie boek wil de auteur nog wel eens in de pen klimmen.

Er staan geen aperte leugens in Marcel aan de Brughs recensie van De Stikstoffuik, maar ik kan toch de verleiding niet weerstaan om er wat over te zeggen. Zijn recensie illustreert namelijk fraai wat er mis is met het stikstofdebat in Nederland.

Machteloze boosheid

Misschien is het een unicum in de geschiedenis van die krant: een recensie over twee volledige pagina’s van een boek dat gewaardeerd wordt met één ster (van maximaal vijf), dus eindoordeel: dit is troep, koop en lees dit boek vooral niet.

Auteurs zijn vaak zwaar afhankelijk van recensies in goed aangeschreven kranten, maar dit boek vloog toch al met duizenden per week de winkels uit, en daar gaat deze recensie niets aan veranderen.

Ik verkeer dus in de luxepositie dat ik dit als het ware op meta-niveau kan bezien: hoe komt een non-fictie boek dat is gebaseerd op wetenschappelijke publicaties en officiële rapporten, dat van kaft tot kaft vooraf is gefactchecked door een landbouwkundige, en dat in een debat met dé stikstofprofessor van Nederland, Jan Willem Erisman, feitelijk geheel overeind bleef, aan zo’n slecht rapportcijfer?

Het antwoord ligt besloten in een zinnetje dat ook als streamer is uitgelicht op de tweede pagina van de recensie: ‘De school van Jaspers vindt dat natuur de economie niet in de weg mag staan.’

Uiteraard is er geen ‘school van Jaspers’. Ik heb in m’n eentje, zonder enig contact met politici of de agro-sector, in een hutje in Thailand een boek zitten tikken. BBB of Ja21 hadden geen idee dat ik er aan bezig was.

Maar het onderwerp ‘stikstof’ is dermate gepolitiseerd, en journalisten in de ‘kwaliteitsbubbel’ zijn dermate geconditioneerd, dat ze een publicatie daarover alleen nog maar volgens een binair frame kunnen beoordelen. Je bent een stikstofgelover of een stikstofontkenner, je bent vóór of tegen de natuur, je bent groenlinks of je bent domrechts – kortom je deugt of je deugt niet. 

Daarom is het voor een Marcel aan de Brugh van NRC, of een Jean Pierre Geelen van de Volkskrant, onmogelijk om zo’n boek per onderdeel en op inhoud te beoordelen. Als de eerste, binaire indruk oplevert dat het uit het verkeerde kamp komt, dient het in zijn geheel te worden afgeserveerd.

Een karikatuur aanvallen

Daarom besteedt Aan den Brugh eerst een halve kolom aan het gedetailleerd beschrijven van mijn ‘extractieve’ wereldbeeld, terwijl ik daar in het boek niets over zeg en hij daar niets van weet. Om het boek dan in dat wereldbeeld te wringen, moet hij vervolgens een karikatuur maken van de standpunten die ik in het boek verdedig.

Uiteraard beweer ik nergens dat ‘de natuur de economie niet in de weg mag staan’. Zeker in Nederland is het maar goed ook dat de natuur de economie voortdurend in de weg staat, want we willen met z’n allen niet dat Nederland één groot Los Angeles of Shanghai wordt. Maar waar ligt de grens aan aanvaardbare kosten – niet alleen economisch, maar ook sociaal en maatschappelijk – voor het behouden van piepkleine lapjes hoogveen of blauwgras of schrale heide?

In het groene deugkamp mag deze vraag niet eens gesteld worden. Ofwel je onderschrijft van a tot z het evangelie waarin de natuur prioriteit heeft boven mens en maatschappij, koste wat het kost, of je bent ’tegen de natuur’. En deel van dat evangelie is, dat je het stikstofbeleid van dit kabinet tot in alle absurde consequenties aanvaardt.  

Terwijl iemand die dit kabinetsbeleid afwijst, echt niet per se tegen vermindering van de stikstofuitstoot is. Integendeel, persoonlijk ben ik daar voorstander van. Ik vind slechts dat dit op een heel andere manier moet: geleidelijker, binnen de grenzen van wat haalbaar en betaalbaar is, mede door technische innovatie, zonder rigide deadlines, zonder stikstoflockdowns en zonder van de boeren de Kop van Jut te maken. Is dit onrealistisch? Dit was het Nederlandse stikstofbeleid tot 2019, toen de Raad van State met haar PAS-uitspraak de facto een stikstof-coup pleegde. 

Het dogma ‘2030’

Maar voor het andere kamp is elke afwijking van het evangelie ketterij: stikstof moet gehalveerd in 2030, als dogma is afgekondigd dat innovatie niet werkt, alle drieduizend piekbelasters zullen dit jaar gebrandmerkt en gestopt worden, onder dreiging van onteigening. Ik heb althans nog niets gemerkt van enige bereidheid tot een compromis bij de hogepriesters in dit kamp, de D66-fractie.

Als journalisten van ‘kwaliteitskranten’ al kritiek hebben op het regeringsbeleid wat betreft stikstof, houdt die in dat dit evangelie niet voldoende streng en kordaat aan Nederland is opgelegd. Van hen mag Van der Wal een nog veel strengere Meesteres zijn.

Wanneer je ze er op wijst dat Nederland in Europa, en de wereld, volstrekt alleen staat met dit beleid, bereikt de zelfbegoocheling een hoogtepunt: wij zijn niet te extreem, alle andere landen zijn te laks. Of zoals Aan den Brugh schrijft: ‘Misschien is Nederland wel de voorbode voor andere landen’.

Het idee van Nederland als gidsland van de wereld blijft hardnekkig onder groene deugers.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik’. Zijn columns verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

In de maand juni 2023 gaat Arnout Jaspers op tournee door Nederland langs zalen, evenementen, clubs en boekhandels. Geïnteresseerde organisatoren en ondernemers kunnen zich uiterlijk 24 april a.s. melden via boekingen@blauwburgwal.nl We nemen zo snel mogelijk daarna contact op. Welkom!

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht In de stikstofbubbel van NRC, Volkskrant en D66 is Nederland lichtend voorbeeld voor de wereld verscheen eerst op Wynia's Week.

Die afschuw is des te merkwaardiger, omdat Arnout Jaspers – zelf natuurkundige – een heel feitelijk boek heeft geschreven. De feiten die Jaspers hanteert zijn zes weken na verschijning van het boek ook nog door niemand – ecoloog of anderszins – op feitelijke gronden bestreden.

De boze aanvallen op de auteur en zijn boek zijn des te opmerkelijker, omdat er tot de verschijning van ‘De Stikstoffuik’ nog door geen enkele onafhankelijke auteur – zonder belangen in de ecologische dan wel de stikstofproducerende branches – in boekvorm kritisch over het Nederlandse stikstofbeleid was geschreven. Menige criticus van Jaspers had dat graag zo gehouden, zo blijkt.

Hoe is deze extreme woede over een informatief boek dat op feitelijke gronden kritisch is over het Nederlands overheidsbeleid te verklaren? Dat is wellicht voer voor psychologen, sociologen dan wel politicologen. Verslaggever Nick Ottens selecteerde alvast enkele van de boze reacties op het verschijnen van ‘De Stikstoffuik’.

‘Schotschrift van een natuuranalfabeet’

‘Wetenschapsontkenning en complotdenken.’

– Marieke Kuypers, journalist KRO-NCRV, voormalig sociale media specialist Ministerie van Buitenlandse Zaken, Twitter, 25 maart

‘Slecht geschreven badinerende non-argumentatie zonder daadwerkelijke onderbouwing.’

– Miko Flohr, universitair docent klassieke oudheid Universiteit Leiden, Twitter, 26 maart

‘Waarom krijgt deze man een podium?’

– Pieter de Leeuw, ecoloog bij Arcadis, Twitter, 2 april

‘De meeste wetenschappers hebben gehakt gemaakt van het werkje van de auteur van “stikstoffuik” maar sinds diens optreden bij WNL is hij de Messias van de ontkenners, Wilders voorop.’

– Wouke van Scherrenburg, oud-journalist, voormalig kandidaat-Tweede Kamerlid D66, Twitter, 5 april

‘Amper honderd pagina’s betoog, toch €21,50. De Stikstoffuik heeft met wetenschap niets te maken. Het is een selectief allegaartje van cijfers en theorieën, zonder relevante context, tendentieus verwoord richting vooringenomen en ideologisch gekleurde conclusies, met veel – slordige of bewust gemaakte – feitelijke fouten.’

– Sander Wieringa, oud-financieel journalist, mediatrainer en secretaris Stichting Natuur- en Milieugroep Vught, 7 april

‘Een schotschrift dat voorbij gaat aan de wetsgeschiedenis, ecologie, jurisprudentie, trias politica, wetenschapsvorming [en] de beginselen van goed bestuur.’

– Johan Vollenbroek, voorzitter (stikstofactiegroep) Mobilisation for the Environment, Twitter, 7 april

‘Bizar dat het vod door sommigen überhaupt serieus genomen wordt.’

– Sidney Smeets, advocaat, oud-Tweede Kamerlid D66, Twitter, 8 april

‘Natúúrlijk is het ruk, vol fouten en verdraaiingen. Anders zou het niet haaks staan op de wetenschap.’

– Rolf Schuttenhelm, wetenschapsjournalist voor o.a. Nu.nl en De Correspondent, Twitter, 11 april

‘Sommige mensen willen zo graag geloven dat er geen problemen zijn, dat ze bereid zijn van alles te geloven. Dat is De Stikstoffuik. Niet een verbluffend maar vooral een bluffend boek.’

– Sander Turnhout, adviseur SoortenNL, een kennisnetwerk voor wilde dieren en planten, Twitter, 14 april

‘Gênant werkje.’

– Sam Gerrits, freelance journalist voor o.a. de Volkskrant en Follow the Money, Twitter, 14 april

‘Wetenschappers maken er gehakt van.’

– Kees Verhoeven, oud-Tweede Kamerlid D66, Twitter, 14 april

‘Een uitgesproken rechtse kijk op de materie, [geen] afgewogen journalistieke productie die de stikstofcrisis van alle kanten belicht.’

– Lukas van der Storm, verslaggever landbouw en stikstof Trouw, 15 april

‘Een zakbijbeltje voor ongelovigen en (stikstof)ontkenners.’

– Jean-Pierre Geelen, redacteur de Volkskrant, Twitter, 15 april

‘Ik vind het een gruwel, vanwege zowel het populistische taalgebruik als manipulatieve redeneringen. Geen objectieve zoektocht naar de feiten, maar een haatdragend schotschrift van een natuuranalfabeet. En €21,50 voor 131 bladzijden vind ik afzetterij. Auteur Arnout Jaspers maakt nauwelijks onderscheid tussen de feiten en zijn eigen opvattingen. Het is een rotklus om de discutabele beweringen te weerleggen, nuanceren of van verklarende context te voorzien.’

– Patrick Jansen, universitair hoofddocent ‘omgevingswetenschappen’ WUR, columnist Trouw, Twitter, 15 april

‘Tijd voor zelfreflectie bij omroep WNL waar Jaspers zonder wederhoor op het schild werd gehesen.’

– Arend Jan Boekestijn, docent-onderzoeker (historicus) Universiteit Utrecht, oud-Tweede Kamerlid VVD (nu: Volt), Twitter, 15 april

‘Stikstoffuik’. Politici in de ban van de ecolobby’ van Arnout Jaspers is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal. Het boek kwam op 12 april 2023 op nr 1 binnen in de bestseller-top-60 van de CPNB. Een week later waren er 25.000 exemplaren van verkocht: een ongekend aantal voor een populair-wetenschappelijk boek in de Nederlandse taal. Het boek is overal te koop, zoals ook in de winkel van Wynia’s Week.

Het bericht ‘Waarom krijgt deze man een podium?’ Machteloze woede over een onthullend boek. verscheen eerst op Wynia's Week.

De Volkskrantredacteur die de inleiding bij het stuk schreef, Jean-Pierre Geelen, noemde het boek op twitter een zakbijbeltje voor rechtse stikstofontkenners.

Van mij mag het allemaal; als er maar een echt debat over stikstof op gang komt. Dat bleek De Volkskrant echter niet van plan.

Ik stuurde onderstaande repliek op het artikel naar de opinieredactie van de krant. Die werd zonder opgaaf van redenen afgewezen. In hun standaard afwijzingsmail staat wel dit: ‘Een stuk komt voor plaatsing in aanmerking als het de aanzet geeft tot een debat of als het een bijdrage levert aan een lopend debat, als het een oorspronkelijke zienswijze bevat, en als het inhoudelijk en stilistisch voldoet.’

Hieronder staat het weerwoord dat door De Volkskrant werd geweigerd. Oordeelt u vooral zelf.

‘Paniekzaaien met grammen’

Het is op zich verheugend en terecht dat De Volkskrant afgelopen zaterdag twee wetenschappers en een medewerker van een natuurbeschermingsorganisatie vroeg om commentaar op mijn boek De Stikstoffuik. Het publieke debat over natuur moet heropend worden, en vooral bevrijd uit het keurslijf van het heersende stikstofnarratief.

Uiteindelijk is dat een discussie over waarden: hoeveel sociaaleconomische schade hebben wij als Nederland echt over voor piepkleine natuurgebiedjes met een minieme betekenis voor de Europese biodiversiteit? Dit gaat dus niet over de Biesbosch of de Waddenzee, maar over al die over Nederland uitgestrooide snippers Natura2000-gebied. Daar mag iedereen een mening over hebben, maar wel op basis van wetenschappelijk onderbouwde feiten, graag. Op sommige punten draagt het commentaar van de drie geïnterviewden daar niet aan bij.

Ecoloog Wieger Wamelink zegt dat een grenswaarde van een kilo extra stikstofdepositie (per hectare per jaar) ‘geheid desastreuze effecten op de biodiversiteit’ heeft. Dit zou zijn aangetoond in een studie uit mei 2021. Ik heb die opgezocht, en net als uit alle andere stikstof-studies die ik eerder heb bekeken, blijkt daar uit dat een kilo meer of minder geen meetbare invloed op een stuk natuur heeft.

Er zit altijd zoveel natuurlijke variatie in de data, dat 5 kilo meer of minder de laagste dosis stikstof is waaraan je – soms – een significant effect op biodiversiteit kunt toeschrijven. Dat blijkt ook uit het feit, dat Kritische DepositieWaardes (KDW’s) internationaal met een bandbreedte van 5 à 10 kilo worden opgegeven. Alleen in Nederland zitten die tot op de kilo vastgepind, puur formeel, vanwege de vergunningsverlening.

Er zijn hier dan ook legio Natura2000-gebiedjes waar het ondanks vele kilo’s overschrijding van de KDW goed gaat met de natuur.

Dat betekent natuurlijk niet dat je willekeurig veel bedrijven elk een kilo depositie op een en hetzelfde Natura2000-gebied mag laten veroorzaken, maar die situatie doet zich in Nederland niet voor. Bij geweigerde vergunningen gaat het in de praktijk om grammen, niet om kilogrammen depositie.

Sander Turnhout van  SoortenNL beweert dat de natuur ‘waar wij goed in kunnen leven’ het door stikstof steeds moeilijker krijgt, en dat dit ook ‘een probleem is voor mensen die niks met natuur hebben’. Dit is paniekzaaien. Wat betreft de directe gezondheidseffecten van stikstof op mensen voldoet Nederland aan de Europese normen, en wij leven niet in en van de natuur. De ecosysteemdiensten waar Nederland deels van leeft, komen uit de landbouw en uit zee, niet uit die stikstofovergevoelige Natura2000-gebiedjes.

‘Stikstofprofessor’ Jan Willen Erisman vindt dat we maar gewoon moeten vertrouwen op computermodel AERIUS, waarvan hij zelf toegeeft dat het ongeschikt is voor vergunningsverlening. Hij trekt een vergelijking met de coronacrisis, toen het kabinet ook ingrijpende maatregelen nam op basis van modellen – toen van het RIVM, met grote onzekerheden.

Interessante vergelijking. De RIVM-modellen leverden voor het kabinet het alibi om de avondklok in te stellen. Een maatregel die de grondwettelijke vrijheid van burgers aantastte, en die, naar we nu weten, nul effect had op de pandemie.

Het grote verschil met AERIUS is, dat die coronamaatregelen inmiddels allemaal zijn teruggedraaid. Maar als talloze boeren straks door AERIUS onterecht worden aangewezen als ‘piekbelaster’ en worden onteigend, is dat nooit meer terug te draaien. Terwijl de natuur er weinig tot niets mee opschiet.     

Arnout Jaspers is de wetenschapscolumnist van Wynia’s Week. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Dit weerwoord van Arnout Jaspers werd geweigerd door De Volkskrant verscheen eerst op Wynia's Week.

De Stikstoffuik krijgt inmiddels in ruime kring applaus. Ook vooraanstaande ecologen moeten toegeven dat het baanbrekende boek van Arnout Jaspers een juiste weergave geeft van het uitzonderlijke beleid dat in Nederland tot de ‘stikstofcrisis’ heeft geleid en het kabinet RutteVier aan de rand van de afgrond heeft gebracht.

Naar verwachting zijn er over enkele dagen ruim 25.000 exemplaren van De Stikstoffuik over de toonbank gegaan. In vrijwel alle winkels ligt het boek nu op nummer 1 in de Top Tien-stapels. TV-programma’s en andere media verdringen zich om Arnout Jaspers en zijn boek.

Enthousiasme doorbrak het stilzwijgen

Het succes van De Stikstoffuik kwam niet vanzelf. Het boek kwam op 2 maart uit. Tot eind maart was er geen enkele tv- of radiozender of dagbladredactie die aandacht wenste te besteden aan dit kritische boek over het toch best omstreden Nederlandse stikstofbeleid. Het publieke enthousiasme voor het boek doorbrak echter ook het stilzwijgen bij de media.

Zo werd ‘De Stikstoffuik’ stilaan het gesprek van de dag. Ook weigerachtige boekhandels ontkomen nu niet meer aan een royale uitstalling van De Stikstoffuik.

Feiten tegen beweringen

Ondertussen is De Stikstoffuik, zo stellen verschillende waarnemers, ook hét boek geworden dat in aansluiting op de uitslag van de Statenverkiezingen van 15 maart de toon zet voor een nieuwe houding ten opzichte van Haagse en Hilversumse dogma’s die tot dusver onweersproken bleven. De feiten van De Stikstoffuik winnen het van de feitenvrije beweringen (‘Er is geen keus’) van politici en commentatoren. Het boek markeert zo een trendbreuk in het publieke debat.

Twittercampagne

De weerstand tegen De Stikstoffuik was aanvankelijk nog massief. Bekende journalisten, politici en ecologen deden op internet aan zwartmakerij, zonder ook maar één regel uit het boek te hebben gelezen of ook maar de kwaliteiten van schrijver en natuurkundige Arnout Jaspers te kennen.

Gelukkig overwon de rede. Verschillende columnisten hebben de afgelopen weken met vaak moedige stukken bijgedragen aan de erkenning voor De Stikstoffuik. Een van hen is oud-minister Ronald Plasterk (PvdA) die in zijn column in De Telegraaf al in een vroeg stadium wees op het gelijk van Arnout Jaspers in het stikstofdebat dat Nederland verstikt.

‘Stikstofbeleid berust op drijfzand’

Plasterk, deze week in De Telegraaf: ‘Veel journalisten, die zichzelf graag zien als luis in de pels van de macht, manifesteerden zich [tegen De Stikstoffuik] als woordvoerder van de regering. Een extreem voorbeeld was Wouke van Scherrenburg, jarenlang in de huiskamers te zien als kritische Binnenhof-watcher, die twitterde: ‘De meeste wetenschappers hebben gehakt gemaakt van het werkje van de auteur van De Stikstoffuik.’

Dat was een lelijk verzinsel van mevrouw Van Scherrenburg.

Plasterk bracht ook verslag uit van het radiogesprek onder leiding van Tijs van den Brink tussen Arnout Jaspers en ‘stikstofprofessor’ Jan Willem Erisman: ‘Wat is de conclusie van dit gesprek? Om te beginnen het slot: Erisman geeft toe dat de feiten in dit boek kloppen.’  Plasterk besluit: ‘Het is zonneklaar: het stikstofbeleid berust op drijfzand en moet worden overwogen.’

‘De Stikstoffuik’ van Arnout Jaspers is overal te koop, bijvoorbeeld in de winkel van Wynia’s Week. Het boek is voorzien van 25 illustraties van René van Asselt, 134 pagina’s dik en kost € 21,50 (geen verzendkosten).

In juni 2023 gaat schrijver Arnout Jaspers op tournee door Nederland met zijn boek – langs zalen, evenementen, clubs en boekhandels. Geïnteresseerde organisatoren en ondernemers kunnen zich uiterlijk 24 april a.s. melden via boekingen@blauwburgwal.nl. We nemen zo snel mogelijk daarna contact op.

Het bericht Hoe verrassende De Stikstoffuik de boekhandels veroverde (PLUS: schrijver Arnout Jaspers op tournee) verscheen eerst op Wynia's Week.