Als je je niet liet afleiden door de pose van de man, kon je Klaver bij het debat op 5 april slechts bijvallen. Wanneer het CDA kennelijk niet kan leven met het stikstofbeleid, een van de fundamenten van het kabinet, moeten de coalitiepartijen dat probleem op de kortst mogelijke termijn oplossen.

Door heronderhandelingen ongeclausuleerd voor zich uit te schuiven – dus zonder indicatie over termijn of beoogde wijzigingen – is het stikstofbeleid stuk, is de eenheid van kabinetsbeleid weg en wordt het land als het ware gegijzeld. Daarom dient het kabinet op te stappen. Glashelder en onweerlegbaar. Een mooie principiële stellingname van de GroenLinks-voorman.

Cynisme heeft een naam

De motie werd zoals verwacht verworpen. Deze coalitie kiest voor lijfsbehoud, niet voor Nederland. De bal vooruit spelen, hopen dat BBB in de provincies vastloopt en dat het CDA zich dan niet meer gedrongen voelt om het stikstofbeleid te veranderen. Cynisme heeft een naam: Rutte IV. Het kabinet zit er dus nog wel even, zo lijkt het.

Waarom dienden Klaver en Kuiken dan toch die motie van wantrouwen in? Vanwege het principe? Dat is niet aannemelijk. Niet vanwege een vermeende verdorvenheid van beide leiders, maar omdat in de politiek doorgaans alleen principiële standpunten worden ingenomen als die convergeren met de eigen, praktische belangen.

Wat zijn de praktische belangen van ‘de linkse wolk’? Hun eerste belang zal toch zijn dat het straffe stikstofbeleid van het kabinet wordt gecontinueerd, want dat vinden ze prachtig. Valt het kabinet, dan gaat dat beleid op de schop en krijgt de door hen zo gewaardeerde minister Van der Wal de zak. Dan zitten ze met lege handen.

Het tweede belang van GL en PvdA lijkt te zijn dat ze in ruil voor hun gedoogrol  het kabinetsbeleid kunnen blijven aanscherpen of bijsturen. Dit geldt te meer nu de coalitie in de Senaat ernstig verzwakt is en dus nog meer dan in het verleden aangewezen is op steun van de oppositie. Die kan op links, maar sinds de verkiezingen evengoed op rechts worden gezocht.

Tegen de haren in strijken

Waarom zouden GL en PvdA de rol van meest geliefde oppositiepartijen op het spel willen zetten door het kabinet tegen de haren in te strijken? Dat is zeer riskant. Waar tot op heden Kaag haar voorkeur voor links kon doorduwen en zij van Rutte geen tegenspel kreeg omdat hij ‘de rechtse wolk’ niet in de kaart wilde spelen, daar is de wind nu gedraaid.

D66 heeft een enorme klap in de verkiezingen gekregen – in kiezers royaal gehalveerd – en komt waarschijnlijk in geen enkel provinciebestuur. Ook in de peilingen voor de Tweede Kamer staat de partij dramatisch in de min.  Dan heb je niet veel meer in de melk te brokkelen. Windvaan Rutte zal doen wat hem het beste uitkomt en voor je het weet is dat kopjes geven aan CDA en BBB. GL en PvdA hebben zo bezien geen enkel belang bij herrie met het kabinet en lijkt een motie van wantrouwen een onverstandige zet.

Reconstructie Rutte IV

Dat zou wel eens extra kunnen gelden, als je verder vooruit kijkt. Mocht het CDA uit het kabinet stappen, dan zou kunnen worden besloten geen verkiezingen uit te schrijven, maar een reconstructie van het kabinet te onderzoeken, onder het motto van Remkes ‘het land kan zich de luxe van een kabinetscrisis niet permitteren.’

De meest gerede partijen zijn dan GL en PvdA, die immers hebben laten zien politiek heel dicht tegen het coalitieakkoord aan te zitten. Toetreding tot zo’n gereconstrueerd kabinet wordt wel heel ingewikkeld nu die motie van wantrouwen op tafel ligt. Want Rutte, die voorlopig nog wel een sleutelpositie in de politiek zal spelen, mag een slecht geheugen hebben, zo’n affront vergeet hij niet.

Val kabinet

Nu zijn Klaver en Kuiken ook niet van de straat. Ze zullen dit ongetwijfeld hebben overwogen en hun conclusies hebben getrokken. We kunnen er van uitgaan dat ze ernstig rekening houden met de val van het kabinet, voor de zomer. Ze verwachten kennelijk ook geen reconstructie en dus koersen ze op verkiezingen.

Dan kun je maar beter niet te veel geassocieerd worden met het faalkabinet Rutte IV, zal de gedachte zijn. En dus nemen ze afstand, met een donderslag, een motie van wantrouwen, ingelijst in een principieel betoog. Dat daarmee ook van het harde stikstofbeleid afscheid wordt genomen, vinden ze kennelijk opeens geen probleem meer.

De grootste?

Ongetwijfeld hopen ze als winnaar uit de verkiezingen te komen. Dat zal geen sinecure zijn. De verschillen tussen beide partijen worden door de bobo’s misschien wel gebagatelliseerd, ze bestaan wel degelijk en worden dieper in de organisaties en onder veel kiezers ook zo beleefd. De samenwerking in de Senaat leverde de partijen slechts 1 zetel winst op. En ze werden in elk geval niet ‘de grootste’; dat werd BBB.

Ook de Statenverkiezingen hebben niet de gewenste uitkomst opgeleverd. GL verloor bij elkaar 11 zetels, de PvdA 7, een min van 18, gelijk aan 100.000 stemmen, terwijl de opkomst vergeleken met de verkiezingen van 2019 aanzienlijk hoger was.

Bij de collegevorming gaat het anders dan de partijtoppen voor ogen stond. Het front PvdA/GL blijkt poreus. In 4 provincies gaan de sociaaldemocraten zonder GL de formatiegesprekken aan. Koren op de molen van hen die het samengaan van beide partijen niet zien zitten.

En dan heb je nog de blindgangers als Suzanne Kröger en Laura Bromet van GroenLinks die dag en nacht in de weer zijn met de meest alarmistische twitterberichten over klimaat, stikstof en fossiele subsidies. Ook Jesse Klaver doet daar graag aan mee. Reken maar dat dit fanatisme vuur trekt in de achterban van de PvdA waar lonen en wonen nog steeds belangrijker worden gevonden dan het behoud van een of ander onbekend heideplantje.

Gezamenlijke fractie onvoldoende

In dat licht worden Tweede Kamerverkiezingen bijzonder spannend. Een fusie zit er op korte termijn zeker niet in, maar een kopie van de Senaatscampagne zal te mager zijn. De partijen zullen met meer moeten komen dan een gezamenlijke fractie. Een alliantie bijvoorbeeld met een aantal gezamenlijke standpunten, een gezamenlijke lijsttrekker en een gezamenlijke lijst.

Als het al lukt om dat in een paar maanden in elkaar te zetten, dan nog is het de vraag of het de kiezers zal aanspreken. Het wantrouwen en de teleurstelling van het publiek jegens ‘het brede politieke midden’ waartoe behalve de coalitie ook GL en PvdA worden gerekend, zijn zo groot dat ze al blij mogen zijn als ze min of meer gelijk blijven. Het is alle hens aan dek bij de leiders van GL en PvdA. De motie van wantrouwen die Klaver en Kuiken indienden, is dus zeker niet principieel geïnspireerd. Het is een vlucht naar voren. Op hoop van zegen.

Paul Verburgt publiceert wekelijks in Wynia’s Week, over politiek en maatschappij..

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Motie van wantrouwen van GroenLinks en PvdA tegen RutteVier is een vlucht naar voren verscheen eerst op Wynia's Week.

Bioloog en oud-minister Ronald Plasterk schreef het voorwoord: ‘In dit verstandige boek vol nuttige feiten toont hij de absurditeit van het beleid aan. Iedereen zou het moeten lezen, zeker elke politicus of politiek geïnteresseerde.’

‘De Stikstoffuik’ is overal te koop, zoals HIER

—-

Arnout Jaspers: hoe de Tweede Kamer debatteert over de deuk in de depositie die verhindert dat de druppel de emmer doet overlopen.

Ik heb donderdag in totaal twee uur naar het stikstofdebat in de Tweede Kamer zitten kijken, en dat was genoeg om me op de rand van een burn-out te brengen. En dat, terwijl ik nog een van de weinige kijkers moet zijn geweest die bijna al het gebezigde jargon kende en daardoor vrij goed kon duiden waar het over ging. Wat is het toch vermoeiend en demoraliserend om te moeten luisteren naar mensen wier baan voor vijfennegentig procent bestaat uit praten. 

Arme burger. Hoe moet die zijn of haar weg vinden tussen het trappetje van Remkes voor de piekbelasters en de escalatieladder aangaande de provincies? Zal de deuk die de stikstofminister met haar LPV+-regeling in de depositie hoopt te slaan genoeg zijn om het verplichtend instrumentarium in de la te laten? Kunnen we het oordeel of de KDW per hexagon overschreden wordt wel aan AERIUS overlaten? Gaat de gebiedsgerichte aanpak voldoende stikstofruimte opleveren om de PAS-melders te legaliseren? Wat denkt u, kiezer?

Onnavolgbare debatten

De debatten over stikstof in de Tweede Kamer slepen zich al vier jaar voort. Deze parlementaire Groundhog Day is voor normale stervelingen allang niet meer te volgen, en dat lijkt juist de bedoeling. Juristen en bestuurskundigen maken alles steeds gecompliceerder; natuurkundigen kunnen gecompliceerde dingen soms verrassend simpel maken.  

De stikstofwetgeving is inmiddels net zo gecompliceerd geworden als de blauwdruk van een ruimteschip, en gaat mogelijk dit kabinet laten crashen. Wat me bij de ramp met de Space Shuttle Challenger brengt, in 1986.

Het overtuigende experiment

De Challenger ontplofte kort na de lancering, in het volle zicht van tienduizenden toeschouwers en media uit de hele wereld. Hoe kon dit gebeuren?, riep heel Amerika. Er werd een soort commissie-Remkes opgetuigd, met een keur aan experts die natuurlijk maanden nodig zouden hebben om tot conclusies te komen. Maar al vrij snel belegde een van hen, de fameuze fysicus Richard Feynman, een persconferentie.

Voor het oog van de camera’s haalde Feynman een stukje plastic folie tevoorschijn, dat hij in een glas water met ijsklontjes stopte. Na een minuutje haalde hij het stukje plastic uit het glas, en brak het doormidden: het bewijs dat dit folie bij een temperatuur van rond de 0 graden bros werd.

Dat folie was de afdichting tussen twee secties van de draagraket van de Challenger. Tijdens de lancering was het ongewoon koud geweest in Florida, en daardoor begaf die bros geworden afdichting het, waarna de draagraket explodeerde. Dit kinderlijk simpele experiment had meer overtuigingskracht dan het honderden pagina’s dikke rapport dat later uiteraard ook nog door de commissie geproduceerd werd.

Mijn boek: ‘De Stikstoffuik’

Was er maar net zo’n simpel experiment om voor iedereen zonneklaar te maken dat dit stikstofbeleid vroeg of laat gaat crashen en de regeringscoalitie fataal zal worden. Helaas, ik ben van origine wel fysicus maar aanzienlijk minder geniaal dan Feynman, dus ik heb er nog steeds een heel boek voor nodig, De Stikstoffuik, dat komende week verschijnt.

Alle wetenschapsjournalisten die mee willen tellen in hun beroepsgroep, moeten minstens één boekje schrijven, ter verhoging van de eigen status en marktwaarde. Zo’n boekje gaat altijd over iets veiligs, zoals zwarte gaten of seks in het dierenrijk, en dat wordt dan door de collega’s met fluwelen handschoentjes gerecenseerd, ook al staat er niets nieuws in. Precies om die reden heb ik er altijd van af gezien om zo’n boek te produceren: te veilig, te overbodig.

Is het Haagse stikstofbeleid gebaseerd op wetenschap?

Mijn boek De Stikstoffuik zal vast niet met fluwelen handschoentjes worden aangepakt, omdat het uitvoerig de waanzin van dit stikstofbeleid uiteenzet. Wetenschapsjournalisten denken net als het brede publiek in grote meerderheid dat dit beleid simpelweg volgt uit de wetenschap, zonder zich er serieus in verdiept te hebben.

Ooit zal men op deze stikstofcrisis terugkijken en zich hoofdschuddend afvragen: hoe kon dit gebeuren? Hoe kon een welvarend, democratisch land zich steeds verder in deze noodlottige fuik laten trekken? Dit is des te verbazingwekkender, omdat Nederland hier volkomen alleen in staat; geen enkel ander land, in de EU of daarbuiten, voert een stikstofbeleid dat zo radicaal en zo fnuikend voor de eigen maatschappij is als Nederland.   

Nederland vele malen strenger dan Duitsland

Het toppunt van stikstofgekte is, dat Nederland een 4000 maal strengere grenswaarde hanteert dan Duitsland. Die grenswaarde bepaalt wanneer een bedrijf of evenement zodanig veel stikstofdepositie op een naburig Natura2000-gebied veroorzaakt, dat dit een merkbaar effect op de plantjes aldaar kan hebben, en dus een vergunning nodig heeft.    

In Duitsland is die grenswaarde een wetenschappelijk onderbouwde schatting. In Nederland bazelt onze stikstofminister – in strijd met de feiten – dat alleen van de Nederlandse Natura2000-gebieden ‘de emmertjes al vol zitten’ met stikstof, dus kan er geen druppel meer bij.

Geëmmer leidt tot lockdown

Tijdens het debat in de Tweede Kamer zag je diverse Kamerleden braaf knikken: inderdaad zeg, goeie metafoor, die ene druppel die de emmer doet overlopen, nu snappen we allemaal waarom in Nederland die grenswaarde 4000 keer zo streng is als in Duitsland. 

Bij nader inzien weet ik toch een Feynman-experiment: pak een emmer, en vul die tot de rand toe met water, zodat er echt geen druppel meer bij kan. Voeg nu een druppel water toe. Of twee druppels. Of tien. Kijk wat er gebeurt: vrijwel niets. Die emmer valt niet om en loopt ook niet leeg. Dat is dus wat er met de natuur gebeurt als je bij de huidige niveaus van stikstofdepositie toestaat dat bouwprojecten en boerderijen nog enige grammen extra depositie veroorzaken: vrijwel niets. Maar wegens precies dit geëmmer zit Nederland al sinds 2019 in stikstoflockdown.

‘De Stikstoffuik’ van Arnout Jaspers kost 21,50, verschijnt op donderdag 2 maart en is nu al te koop, zoals in de winkel van Wynia’s Week.

Arnout Jaspers (1958) studeerde natuurkunde in Leiden, publiceerde als wetenschapsjournalist onder meer in NRC Handelsblad en de Volkskrant. Hij is sinds voorjaar 2020 columnist van Wynia’s Week.

Het bericht NIEUW: ‘De Stikstoffuik’ van Arnout Jaspers. ‘Iedere politicus zou dit boek moeten lezen’’ verscheen eerst op Wynia's Week.