De Socialistische Arbeiderspartij van Sánchez hield zich nog redelijk staande in de lokale verkiezingen. Landelijk slonk de aanhang van 29 naar 28 procent. De conservatieve Partido Popular (PP) stevende de socialisten voorbij en groeide van 23 naar 31.5 procent. Kleinere partijen op links verloren stevig; op rechts boekte Vox winst. De partij, in 2013 opgericht door oud-leden van de PP die vonden dat de partij te gematigd was geworden, kreeg landelijk 7 procent steun. Vier jaar geleden was dat nog 4 procent.

Daardoor is links ook de meerderheid in de meeste regio’s kwijt. 12 van de 17 Spaanse deelstaten hielden zondag gelijktijdig met meer dan 8.000 gemeenten verkiezingen. In Aragón, de Balearen (de eilanden in de Middellandse Zee), Cantabrië, Extremadura, Murcia en Valencia kan de PP een coalitie vormen met Vox. In Madrid en La Rioja kreeg de PP zelfs een absolute meerderheid. Ook in Barcelona en de stad Valencia – de tweede en derde grootste steden van het land, na Madrid – verloor links.

Nieuwe tegenstander op links

Waarom waagt Sánchez zich dan toch aan vervroegde verkiezingen? In de eerste plaats om te voorkomen dat klein-links zich herpakt. Zijn coalitiepartner, Podemos (vergelijkbaar met de SP in Nederland), is uit elkaar gevallen. In veel gemeenten kwam ze niet eens boven de kiesdrempel van 5 procent uit. Een nieuwe partij, geleid door vicepremier en Podemos-dissident Yolanda Díaz, staat op 10 tot 15 procent in de peilingen. Lokale linkse partijen in Catalonië, Madrid en Valencia hebben zich bij haar aangesloten, maar ze heeft nog geen kandidaten in het hele land.

Díaz presenteert zich als pragmatischer dan Podemos. Dat maakt haar een geduchte tegenstander van Sánchez, die uit de linkervleugel van zijn partij komt. In het midden heeft hij weinig stemmen te winnen. Sánchez wil groot worden over links.

Hij gaat de verkiezingen in met de boodschap dat alleen de socialisten een rechtse coalitie van de PP en Vox kunnen tegenhouden. Het zint de meeste Spanjaarden niet dat Sánchez regeert met de ‘communisten’ van Podemos en ook nog eens met gedoogsteun van separatisten uit Baskenland en Catalonië. Maar Vox is nog minder populair. De partij zou de liberalisering van abortus en euthanasie terugdraaien en de autonomie van Baskenland en Catalonië het liefst afschaffen. Ook klagen ze dat op scholen te kritisch over het koloniale verleden van Spanje en de dictatuur van Francisco Franco wordt onderwezen. Spanjaarden blinken niet uit in zelfkritiek, maar dat gaat de meesten toch een beetje te ver.

Door de verkiezingen al over acht weken te houden, hoopt Sánchez er een referendum over Vox, en niet zijn eigen beleid, van te maken. Tegen die tijd zullen de rechtse partijen in veel gemeenten en deelstaten nog aan het onderhandelen zijn over coalities.

Met Spaanse economie gaat het redelijk goed

Over het beleid van Sánchez zijn de Spanjaarden niet eens zo negatief. Hij heeft het minimumloon verhoogd, naar 1.080 euro per maand. In cao-onderhandelingen hebben de vakbonden macht teruggekregen. Tijdelijke arbeidscontracten zijn aan banden gelegd en de ontslagvergoeding is verlaagd. Er geldt een prijsplafond voor de kosten van gas en licht. Huren mogen dit jaar met maximaal 3 procent stijgen en Sánchez bouwt 90.000 ‘betaalbare’ woningen met geld uit het EU coronareddingsfonds. De werkloosheid is, naar Spaanse begrippen, laag (13 procent). De verwachting is dat de economie dit jaar en volgend jaar met 2 procent groeit.

Wat veel Spanjaarden stoort, is dat Sánchez concessies heeft gedaan aan de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging. De linkse afscheidingspartij in de regio steunt daarom zijn regering, die anders geen meerderheid zou hebben in het Congres. Sánchez verleende clementie aan negen Catalanen, waaronder zeven oud-ministers, die veroordeeld waren voor het uitschrijven van een ‘illegaal’ onafhankelijkheidsreferendum in 2017. Eén van hun misdrijven, muiterij, is door Sánchez uit het wetboek van strafrecht geschrapt. Ook spreekt de Spaanse regering weer met de Catalaanse over het overhevelen van bevoegdheden naar de deelstaat, bijvoorbeeld op het gebied van woonbeleid.

Catalanen zijn ook niet tevreden

Die gesprekken hebben weinig opgeleverd. Sánchez weigert de wet te veranderen om een onafhankelijkheidsreferendum toe te staan. Toen bekend werd dat de Spaanse inlichtingendienst jarenlang 65 prominente Catalanen, waaronder de regio-president, had afgeluisterd, blokkeerde Sánchez een parlementaire enquête. (Podemos was daar voor.) De pro-Sánchez partij in Catalonië ging in de gemeenteraadsverkiezingen onderuit. Hardliners winnen terrein.

De PP zal, zeker in een coalitie met Vox, harder tegen de separatisten ingaan. Als beide kampen radicaliseren, kan de crisis weer oplaaien en worden Nederlandse toeristen volgend jaar in Barcelona, net als in 2019, geconfronteerd met demonstraties en brandende vuilnisbakken.

Een rechtse regering zou Rob Jetten (D66) slecht uit kunnen komen. Over twee weken gaat de minister voor Klimaat en Energie samen met koning Willem-Alexander op bezoek in Spanje. In februari was hij er ook al om afspraken te maken over de levering van waterstof.

Spanje wil in Europa marktleider worden op dat gebied. Zon en wind leveren al zo’n 50 procent van de stroom in het land. De dunbevolkte Spaanse Hoogvlakte leent zich er goed voor. Die stroom kan worden gebruikt om groene waterstof te maken dat per schip naar Nederland zou worden vervoerd om hier bijvoorbeeld de nieuwe ovens van Tata Steel van brandstof te voorzien.

De PP en Vox zijn minder enthousiast over het subsidiëren van waterstof dan de socialisten. Jetten mag wel haast maken met het sluiten van de contracten.

Kaag hoeft zich minder zorgen te maken

Zijn D66-collega Sigrid Kaag hoeft zich minder zorgen te maken. De minister van Financiën deed vorig jaar met haar Spaanse collega, Nadia Calviño, een voorstel om soepeler om te gaan met de regels van het Stabiliteits- en Groeipact. Schulden zouden nog steeds maximaal 60 procent van het bruto binnenlands product mogen zijn en begrotingstekorten maximaal 3 procent. Maar landen krijgen als het aan beide vrouwen ligt meer tijd om aan de doelstellingen te voldoen als dat economisch verantwoord is.

Wat economisch verantwoord is, zou de Europese Commissie moeten gaan bepalen. Die liet het tijdens de schuldencrisis keer op keer na om Spanje te beboeten voor het schenden van de begrotingsregels.

Destijds zat er een regering van de PP. Die nemen het Sánchez nu kwalijk dat hij de belastingen verhoogt – waardoor de schuld is gestabiliseerd – maar ook zij hebben geen serieuze plannen om in de uitgaven te snijden. In Spanje schuiven alle politieke partijen financiële moeilijkheden het liefst voor zich uit.

Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. Bijdragen van lezers, kijkers en luisteraars zijn daarom van vitaal belang. Wilt u Wynia’s Week ook ondersteunen met een eenmalige of een regelmatige bijdrage? Heel graag!

Het bericht Linkse Spaanse premier vervroegt verkiezingen om te voorkomen dat klein-links zich herpakt verscheen eerst op Wynia's Week.

Spanjaarden tussen de 18 en 35 krijgen vanaf januari een maandelijkse huursubsidie van €250 als ze minder dan €23,725 per jaar verdienen. Eigenaren van minstens vier huizen die een woning leeg laten staan, gaan daar juist 150 procent meer belasting over betalen.

Voor kleine verhuurders wordt het fiscaal aantrekkelijk gemaakt om hun huur niet te verhogen. Voor verhuurders van meerdere woningen komt een huurplafond van 5 procent boven de inflatie. Die laatste maatregel geldt alleen in delen van het land waar de huur al 30 procent boven het gemiddelde ligt. Dat zijn Madrid en de kuststreken.

Is het echt nodig?

De socialisten wijzen erop dat de huren in Spanje tussen 2014 en 2019 zijn verdubbeld. Veel twintigers wonen noodgedwongen bij hun ouders. De gevolgen van de coronapandemie wegen ze echter niet mee.

In 2020 daalden de huren juist, landelijk met 8 procent. Vooral in de toeristische gebieden — Catalonië, Madrid en de Spaanse eilanden in de Middellandse Zee — kwamen tienduizenden appartementen, die voorheen via Airbnb werden verhuurd, op de markt. Ook verloren Barcelona en Madrid expats.

De huizenverkoop liep nog verder terug. De hele economie kromp met 11 procent. De gemiddelde prijs van een woning is teruggevallen naar het niveau van 2011.

De cijfers verhullen enige ongelijkheid tussen regio’s. Voor starters is het nog steeds lastig om een woning te vinden in het centrum van Barcelona of Madrid. Maar dat geldt nog net zo goed voor Amsterdam en Berlijn. Op het platteland van Spanje zijn woningen spotgoedkoop.

Spanje is een van de weinige landen in de Europese Unie waar de huizenprijzen tijdens de pandemie zijn gedaald. De andere zijn Cyprus, Griekenland en Italië; allemaal landen die afhankelijk zijn van toeristen. Wanneer het toerisme aantrekt, en bewoners weer moeten opboksen tegen vermogende buitenlanders op de woningmarkt, zullen de prijzen waarschijnlijk stijgen.

Spaanse huurders hebben echter zekerheid voor vijf jaar. Gedurende die periode kunnen ze niet uit hun huis worden gezet en mag de huur met niet meer dan de inflatie toenemen. De komende tijd zitten de meeste huurders dus wel goed.

Weinig effect

Het is afwachten of de regering in het hele land haar zin krijgt. Woningbeleid is in Spanje namelijk zeer gedecentraliseerd. De huizenbelasting wordt lokaal geïnd. Het rechtse bestuur van Madrid heeft al aangekondigd de voorgestelde belastingverhoging op leegstaande woningen niet te zullen doorvoeren.

Huurbeleid is een regionale kwestie, en in Catalonië geldt al een huurplafond. Het is niet aannemelijk dat het regiobestuur (in handen van separatisten) het eigen huurplafond gaat inruilen voor dat van de landelijke regering.

Wat er wel met zekerheid komt is de huursubsidie van €250 per maand. Maar ook dat heeft een staartje: een maximum van €6.000, oftewel een looptijd van 2 jaar. De regering schat dat op termijn slechts 40.000 tot 50.000 Spanjaarden ieder jaar van de regeling zullen profiteren. Onnodige regels die weinig effect sorteren – laat dat maar aan (Spaanse) socialisten over.

Het bericht Zoals het niet moet: een Spaanse ingreep in de woningmarkt verscheen eerst op Wynia's Week.

De socialistische premier Pedro Sánchez beloofde bij zijn aantreden het dialoog te herstellen dat onder zijn rechtse voorganger, Mariano Rajoy, was verbroken. Voor Esquerra Republicana, de linkse onafhankelijkheidspartij van Catalonië, voldoende reden om Sánchez te steunen. De premier leidt een minderheidskabinet. Esquerra heeft net genoeg zetels om hem een meerderheid te geven.

Steun voor onafhankelijkheid nam toe

Van onderhandelingen kwam het echter niet. De pandemie gooide roet in het eten. Dat kwam Sánchez eigenlijk ook wel mooi uit: zelfs zijn eigen partij is verdeeld over de Catalaanse kwestie. Rechtse oppositiepartijen spreken schande over zijn toenaderingspoging, maar bieden geen alternatief.

In de zeven jaar dat de conservatieve Partido Popular (PP) onder Rajoy aan de macht was, nam de steun voor onafhankelijkheid in Catalonië toe. Honderdduizenden Catalanen gingen jaarlijks de straat op om hun zelfbeschikkingsrecht op te eisen. Spanje erkent dat niet.

De liberale regeringspartij van Catalonië, Convergència Democràtica, had zich lang tegen de onafhankelijkheidsbeweging verzet, maar ging in de jaren 2010-2012 overstag. Toch weigerde Rajoy ook maar te onderhandelen met de Catalaanse regering, laat staan dat hij hun eisen inwilligde. Bovenaan de lijst: een referendum over onafhankelijkheid.

Het onafhankelijkheidsreferendum van 2017

Convergència gaf de hoop op en ging op in een nieuwe partij, Junts per Catalunya (Samen voor Catalonië), dat onomstotelijk voor onafhankelijkheid koos. Samen met Esquerra en de kleinere CUP wonnen de separatisten in 2012 de verkiezingen. Sindsdien hebben de drie geen verkiezing verloren.

In 2017 was hun geduld op. Na jaren bot te hebben gevangen in Madrid, schreven de partijen een onafhankelijkheidsreferendum uit. Het Constitutionele Hof van Spanje had zo’n stemming verboden en Rajoy trad hard op. Spaanse oproerpolitie werden met bussen Catalonië ingereden. Zij namen stembiljetten in beslag en raakten slaags met vrijwilligers en kiezers. Meer dan duizend Catalanen belandden in het ziekenhuis.

Puigdemont vlucht naar buitenland

De opkomst was laag. De meeste tegenstanders van afscheiding waren thuisgebleven. Toch grepen de separatisten het referendum aan om de Catalaanse onafhankelijkheid uit te roepen. Daarop trok Rajoy het Catalaanse zelfbestuur voor het eerst sinds de dictatuur in. Het regionale parlement werd ontbonden. Leden van de Catalaanse regering werden gearresteerd. President Carles Puigdemont vluchtte naar het buitenland.

In de daaropvolgende verkiezingen wonnen de separatisten echter weer een meerderheid. Het was Rajoy die het veld moest ruimen. Sánchez volgde hem in 2018 op.

Rechters verbieden referendum

De Catalaanse politici die door het Spaanse Hooggerechtshof schuldig waren bevonden aan ‘opruiing’ tegen de Spaanse staat, en tot gevangenisstraffen van maar liefst 13 jaar waren veroordeeld, werden door Sánchez vrijgelaten. Hij weigert echter een generaal pardon, waardoor Puigdemont nog altijd voortvluchtig is. Ook houdt Sánchez vol dat hij geen referendum kan toestaan.

Daar heeft hij een punt. Een referendum is door de rechters verboden, niet door de Spaanse regering. Om dat te veranderen moet óf de Grondwet worden gewijzigd óf de samenstelling van het Hof. (De meeste rechters zijn conservatief.) Dat vereist een tweederde meerderheid in het Congres die Sánchez niet heeft.

Meeste Catalanen willen meer zelfbestuur

Over andere zaken is wel te praten. Zo zou Catalonië dezelfde rechten kunnen krijgen als het Baskenland, dat zelf belasting int en ieder jaar een deel overmaakt naar Madrid. In Catalonië haalt de Spaanse overheid de belasting op. De Catalaanse regering moet ieder jaar om geld ‘terug’ vragen. Toen de PP aan de macht was, werd dat plots minder. Op het gebied van gezondheidszorg, infrastructuur, politie en welzijn hebben zowel de Catalaanse als de Spaanse regering bevoegdheden. Die zouden allemaal overgeheveld kunnen worden naar de regio-regering.

Daarmee zou ook de angel uit de onafhankelijkheidsbeweging kunnen worden gehaald. De meeste Catalanen willen meer zelfbestuur. Slechts 30 procent is tevreden met de huidige situatie. Een evengroot aantal wil per se uit Spanje. Nog eens 25 procent zou liever een autonome staat in een federaal Spanje worden. Dwing de Catalanen echter te kiezen en dan stemt 45 procent voor afscheiding en 49 procent tegen. Meer autonomie is het voordehandliggende compromis.

Meer zelfbestuur, minder steun voor onafhankelijkheid

Waarom is daar in al die jaren dan nooit over gepraat?

In de eerste plaats omdat andere Spanjaarden de Catalanen weinig gunnen. Eén op de vier vindt dat Catalonië genoeg autonomie heeft. 51 procent vindt zelfs dat de regio teveel macht heeft! Slechts 12 procent van de Spanjaarden is bereid Catalonië meer zeggenschap te geven, en dat zijn vooral Basken.

In Catalonië liggen de radicale separatisten dwars, zowel op rechts (Junts) als extreem-links (CUP). Die vrezen — terecht — dat wanneer Catalonië meer zelfbestuur krijgt, de steun voor onafhankelijkheid zal afnemen. Dus verzetten zij zich tegen onderhandelingen en houden ze de Catalanen voor dat onafhankelijkheid de enige uitweg is. De ministers van Junts weigerden deze week aan te schuiven bij het gesprek met hun Spaanse ambtgenoten.

Voor Sánchez is er weinig te winnen

Sánchez zit tussen twee vuren. Rechtse partijen beschuldigen hem van ‘landverraad’, omdat hij überhaupt met de Catalanen praat. Voor de meeste separatisten hebben de gesprekken geen zin zolang Sánchez een referendum en amnestie weigert.

Sánchez kan nauwelijks politiek gewin uit de onderhandelingen slaan. De rechtervleugel van zijn eigen partij blaast ze liever morgen nog op. Die zien dat kiezers overlopen naar de PP. Toch kan hij weinig anders dan een poging wagen. Anders blijft het conflict dooretteren en komt het op een gegeven moment weer tot ontploffing.

Het bericht Gesprekken in Catalonië leveren niets op, maar Sánchez kan niet anders verscheen eerst op Wynia's Week.

De Madrileense luchthaven zelf werd echter gelijktijdig uitgebreid en de treinverbinding kwam er niet. Aeropuerto Central Ciudad Real dient tegenwoordig vooral als parkeerplaats voor vliegtuigen die door de coronapandemie aan de grond staan. Het mocht meer dan een miljard euro kosten.

Spaanse inkomens sinds 1986 met 350% gestegen

Sinds Spanje in 1986 toetrad tot de Europese Unie heeft het honderden miljarden in infrastructuur gestoken. Veel van dat geld kwam uit Brussel. Het land heeft inmiddels bijna honderd vliegvelden, prachtige snelwegen, glasvezel voor driekwart van de bevolking en de meeste kilometers hogesnelheidslijn in Europa.

Volgens het World Economic Forum zijn er maar elf landen in de wereld met een betere infrastructuur dan Spanje. Dat heeft de economie een enorme impuls gegeven. Het bruto binnenlands product is sinds 1986 verviervoudigd. Inkomens zijn in diezelfde periode met 350 procent gestegen.

Dat er naar schatting van de Spaanse Vereniging van Geografen in die opbouw rond de 81 miljard euro te veel is uitgegeven, aan half-gebouwde spoorlijnen, onnodig dure treinstations en ongebruikte vliegvelden, neemt het land op de koop toe.

Moord en brand vanwege een fraude van 4 miljoen

Dan Nederland. Hier bleek in 2013 dat zo’n 800 Bulgaren 4 miljoen euro aan toeslagen hadden opgestreken waar ze geen recht op hadden. De fraude was nog geen tiende van een procent waard van de 13 miljard euro die jaarlijks in toeslagen wordt uitgekeerd. Toch schreeuwde de Tweede Kamer moord en brand.

Er kwam een nieuwe fraudewet. De Belastingdienst en het ministerie van Financiën richtten een speciaal team in om fraudeurs op te sporen. De aanpak zal door de jaren heen meer geld hebben gekost dan de Bulgarenfraude zelf. En het mondde uit in de kindertoeslagenaffaire: tienduizenden ouders die slachtoffer werden van een meedogenloze werkwijze, omdat wij allemaal zo verontwaardigd waren over een diefstal van 4 miljoen.

Niet ieder scheurtje hoeft te worden opgevuld

Het zal iets met onze eeuwenlange strijd tegen het water te maken hebben. We hebben geleerd dat je geen scheurtje in de dijk over het hoofd kunt zien. Voor je het weet staat de polder onder water. Geen probleem mag in Nederland onopgelost blijven. Ieder incident vraagt om een systeemwijziging.

Nu halen Spanjaarden wel erg snel hun schouders op als weer eens blijkt dat ergens geld is verspild of gestolen, maar iets van die mediterrane vergevingsgezindheid zou ons niet misstaan. Niet ieder scheurtje in de dijk hoeft te worden opgevuld. Laat staan dat er bij het minste gebrek een hele betonplaat overheen moet.

Het bericht Iets meer mediterrane vergevingsgezindheid zou ons niet misstaan verscheen eerst op Wynia's Week.

Het IRM-rapport uit 1996 (Integriteit Rechterlijke Macht), een burgerinitiatief, legde de vinger op deze zere plek door in concrete zaken te achterhalen dat veel rechters oordeelden in zaken waar ze eigenlijk vanaf hadden moeten blijven vanwege familie- of zakelijke banden met één van de partijen.

Een extra aanmoediging om dat eens uit te zoeken kwam van die advocaat, tevens plaatsvervangend rechter van een gerenommeerd kantoor, die iemand bijstond en vroeg of die nog een voorkeur had voor een bepaalde rechter!

In een andere zaak vroeg een partner van hetzelfde kantoor spottend aan zijn counterpart wat ie eigenlijk dacht te bereiken bij een rechter waarmee hij persoonlijk bevriend was.

De schijn van belangenverstrengeling

Rechters die nog steeds probleem- en straffeloos, zelfs met instemming van de Hoge Raad, hun baantjes verzwijgen, zijn dus slechts een deel van het probleem van de onpartijdige rechter.

Dat de NVvR, de club van magistraten, nog steeds gratuite beweert ‘…dat zaken met de grootst mogelijke zorgvuldigheid worden toegewezen’ en ‘…dat rechters zich ogenblikkelijk verschonen indien zelfs maar de schijn van belangenverstrengeling om de hoek ligt’, zegt dus absoluut niets. Dat riepen ze ook al vóór het IRM-rapport toen de registratie van bijbanen nog niet verplicht was. Niemand die toen zorgvuldig zaken kon toewijzen omdat niet eens bekend was waar en hoe vaak rechters bijschnabbelden.

Eddy de Kroes

Maar de vriendendiensten strekken zich ook uit tot het strafrecht. Vooral, maar niet uitsluitend in geval van fraude en corruptie. Terecht had wijlen Peter R. de Vries het in één van zijn columns over ‘een walm van corruptie en vriendjespolitiek’ die opsteeg bij Justitie toen officier van justitie Hans Vos in opdracht van zijn superieuren heimelijk en straffeloos gratie had verleend aan de voor fraude veroordeelde Wassenaarse miljonair Eddy de Kroes.

Toen het alsnog bekend werd, bleef het ook heel stil onder de dames en heren in toga en geen politicus of hoogleraar die zich openlijk afvroeg of Eddy de Kroes de enige was die vanwege zijn relaties het recht naar eigen hand kon zetten.

De vis begint te stinken bij de kop

Met dit voorbeeld en een hele, veel te lange lijst van onbegrijpelijke juridische (sepot)beslissingen en schandalen en een WODC-rapport over klassenjustitie (het bestaat echt!) heeft Justitie zelf een klimaat geschapen waarin hun woordvoerders met scepsis worden aangehoord.

Dat begint op te vallen en krijgt men zelf ook een beetje in de gaten.  Een recent (2 augustus) verschenen visitatierapport ‘Tijd maken voor transitie’ bevat een dwingend advies om topprioriteit te geven aan o.a. integriteit. Opmerkelijk was dat juist de top van het OM er in bedekte termen stevig van langs kreeg. Anders gezegd: de vis begint inderdaad te stinken bij de kop.

De kopschoppers van Mallorca

Illustratief nu zijn de gebeurtenissen en verklaringen rond de gevluchte kopschoppers uit Mallorca. Nogal onnozel merkt een justitiewoordvoerster daarover op: ‘Het is dus niet zo dat ‘rijke ouders’ van de verdachten dat voor elkaar gekregen hebben, zoals veel mensen denken.’

Vanwaar dat dus en veel? Waarom zou het niet mogelijk kunnen zijn dat één van de kopschoppers uit een nest en omgeving komt waar rijke ouders een hoge functionaris bij Justitie kennen? En waarom zou die niet geadviseerd en geholpen kunnen hebben om het eiland hals over kop te verlaten?

Jeuken heeft niet zoveel recht van spreken

Hoofd-officier van justitie Rutger Jeuken mag dan woest zijn op GeenStijl en andere speurders op social media – alsof dit geweld daar onopgemerkt zou blijven – maar de man heeft niet zoveel recht van spreken zolang zijn eigen organisatie niet zo zuiver op de graat is.

Het OM maakt tenslotte nogal selectief uit wie er vervolgd wordt, maar vooral wie niet. Betrouwbaarheid en integriteit beginnen in de juridische wereld schaarse artikelen te worden.

Van de domme

Bovendien hield Jeuken zich wel erg van de domme toen hij bij Op1 beweerde: ‘Nog niets is zeker. Wij weten net zoveel als ieder ander. Dat lezen wij ook op internet en we zien filmpjes. Uitgaansgeweldzaken zijn ‘doorgaans lastig te beoordelen, omdat er vaak sprake is van een onoverzichtelijke situatie, ook op Mallorca’.

Wat wel erg overzichtelijk en zeker was – aan de hand van een passagierslijst – is wie van de nieuwe lichting van Minerva onder verdachte omstandigheden het eiland hadden verlaten. Op één na dan, die de confrontatie met de Spaanse politie wel aandurfde en geen reden had om te vluchten.

Een simpel vraagje

Het zou toch een kleine moeite zijn geweest voor Jeuken c.s. om – ook zonder vertaald dossier of Spaans verzoek – eens langs te gaan met een simpel vraagje: waarom? Nu dringt zich het beeld op: niet te slimme straatagent, gebroken winkelruit, voetbal en wegrennende jongetjes met de tekst ‘moeilijke zaak, lastig te beoordelen’.

Dus nu komt er uiterst zorgvuldig (het meest misbruikte woord bij Justitie) onderzoek in Nederland en wordt iedereen gesommeerd zich er niet meer mee te bemoeien.

Beter in Nederland?

Na de prietpraat dat ook de Spaanse rechter het beter vond dat de groep in Nederland werd berecht, wist ook advocaat Steller het ineens heel zeker. ‘Het is een heel Nederlandse zaak. Het is niet gek dat een Nederlandse rechter hier over gaat oordelen.’

En terwijl hoofd-OvJ Jeuken nog van niets wist benadrukte ook deze advocaat dat er ‘…genoeg argumenten te verzinnen waren waarom het beter is om deze zaak in Nederland te behandelen’. Hij had het zelfs al over de mogelijkheid om in Nederland in een (jeugd)gevangenis iets van een opleiding te volgen!

Hoe zat het ook alweer met Julio Poch?

Vraagje aan de ‘deskundige’: waar zou de zaak behandeld moeten worden als het slachtoffer niet een Nederlander uit Waddinxveen maar een Belg uit Antwerpen was geweest en zich onder de daders ook twee Engelse hooligans hadden bevonden?

En hoe zat het ook alweer met die Nederlandse Julio Poch die – heel zorgvuldig – op basis van ‘horen zeggen’ volstrekt onschuldig en onterecht op een smerige sneaky manier juist aan het buitenland werd uitgeleverd. Daar hadden toch immers de vermoedelijke criminele gedragingen plaatsgevonden?

En waarom vindt eigenlijk iedereen dat ook de ISIS-dames maar beter niet in Nederland maar op de plaats delict berecht moesten worden?

Kraakheldere camerabeelden bestaan ineens niet meer

De felheid van de OM-reactie duidt erop dat men er grote moeite mee had dat anderen, zoals GeenStijl, met eigen informatie kwamen die de speelruimte van het OM om met een eigen versie van het verhaal te komen, niet noodzakelijk de juiste, beperkte.

En ja hoor, inmiddels blijken op gezag van het OM de eerst nog kraakheldere camerabeelden helemaal niet te bestaan. De Spaanse politie had maar wat geroepen. Net als in Srebrenica kunnen filmbeelden tenslotte ook op Mallorca zomaar in het ongerede of beschadigd raken.

De eerste beren op de weg

Het OM is nu aangewezen op toegestuurde amateurbeelden en getuigenverklaringen van al dan niet doorgesnoven en bezopen uitgaanspubliek. Ineens staat nog lang niet vast wat zich op Mallorca precies heeft afgespeeld en duiken de eerste beren op de weg op.

Nu moet het OM zonder kraakheldere camerabeelden in alle beslotenheid zelf bepalen wie er als hoofddader, mededader,  meeloper of toeschouwer zal worden aangewezen. Misschien is het door al die onoverzichtelijkheid helemaal niet mogelijk om wettelijk en overtuigend te bewijzen wie precies de fatale trappen gaf. En dan gaan daders in Nederland vrijuit.

Nijmeegs scooterdrama

Tenminste dat gebeurde ook in het Nijmeegse scooterdrama in 2010. Twee jongens op weg naar een roofoverval op hotel Belvoir werden betrapt door agenten, sloegen op de vlucht, reden daarbij een man aan die enkele uren later in het ziekenhuis overleed.

De daders kwamen dit keer niet uit het Gooi maar uit Marokko. Met familie en vrienden gingen ze niet achter de schermen maar in en rond het ziekenhuis openlijk en zeer agressief en intimiderend te keer.

Wie de beste connecties met Justitie heeft kan de dans ontspringen

Toen er toch één veroordeeld werd, besloten ze in hoger beroep dat ze elkaar de schuld zouden geven van de dodelijke aanrijding…..  En het werkte, want er zijn rechters voor wie het dan te moeilijk wordt.

Het gerechtshof in Arnhem kwam op 29 mei 2012 tot de bizarre uitspraak: vrijspraak voor beide verdachten. Alleen toen verpestte het OM het feestje alsnog door in cassatie te gaan waarna een ander gerechtshof in 2016 beide heren alsnog tot 4 jaar veroordeelde voor doodslag. 

Dus als het OM een wereldvreemde rechter weet te vinden en dan niet in beroep gaat, kunnen zonder kraakheldere camerabeelden degenen met de beste connecties met Justitie de dans aardig ontspringen. Dat lukte Eddy de Kroes en vele (?) anderen tenslotte ook.

Het bericht Kopschoppers Mallorca kunnen door juiste connecties de dans ontspringen verscheen eerst op Wynia's Week.

In april 2019 leed de PP een historisch verkiezingsverlies. De centrumrechtse partij, die sinds 2011 aan de macht was, kreeg maar 17 procent van de stemmen en verloor de helft van haar zetels in het Congres. Nieuwkomer Ciudadanos (Burgers) sprak kiezers aan die genoeg hadden van de corruptie in de PP. Vox (Latijns voor ‘stem’) sprak de conservatieve, zelfs neofrancoïstische achterban aan voor wie de PP niet rechts genoeg was. De extreemrechtse partij won uit het niets 24 van de 350 zetels.

Ruk naar rechts

Pablo Casado, de nieuwe leider van de PP, maakte in paniek een ruk naar rechts. Spanje dacht voorgoed afscheid te hebben genomen van extreemrechts. Nu was er plots een partij die, uit naam van één op de tien Spanjaarden, de geschiedenisboekjes wilde herschrijven, omdat die te negatief zouden oordelen over het koloniale verleden van Spanje en de dictatuur van Francisco Franco.

Casado sprak zich uit tegen euthanasie. Tevergeefs; de linkse regering van Pedro Sánchez volgde dit jaar het Nederlandse voorbeeld en legaliseerde hulp bij zelfdoding wanneer sprake is van ‘ondraaglijk’ lijden.

Casado ageerde tegen immigratie, vooral uit Afrikaanse landen. De Europese migratiecrisis speelde een rol, maar ook Marokko, dat regelmatig samenwerking op de grens met de twee Spaanse enclaves in Noord-Afrika, Ceuta en Melilla, inzet als drukmiddel. De Spanjaarden denken dat zij moeten bemiddelen in het conflict tussen Marokko en hun oude kolonie, Westelijke Sahara. De Marokkanen hebben daar geen behoefte aan en kijken af en toe bewust de andere kant op wanneer een groep Afrikanen de 6 meter hoge hekken van Ceuta of Melilla opklimt.

Tegen Catalaanse ‘terroristen’

Casado kritiseerde Sánchez verder flink, omdat die zich liet steunen door kleine partijen uit het Baskenland en Catalonië die voor meer zelfbestuur dan wel onafhankelijkheid pleiten. Daarmee leverde de sociaaldemocraat zich volgens Casado uit aan ‘terroristen’. Hij was blijkbaar even vergeten dat zijn grote voorganger José Aznar eind jaren negentig samenwerkte met dezelfde Baskische en Catalaanse partijen.

Ook in de kwestie Gibraltar leed Casado aan geheugenverlies. Hij was verbolgen dat Sánchez de brexit-onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk niet aangreep om de Spaanse aanspraak op het schiereiland kracht bij te zetten terwijl de PP maar een paar jaar eerder, toen het nog in de regering zat, juist had beloofd dat niet te doen.

Kiezers worden er niet warm van

Het opportunisme van Casado maakte weinig indruk op rechtse kiezers. De PP bewoog nauwelijks in de peilingen. Vox won een aantal regionale verkiezingen en maakte zich in onder meer Andalusië, in het zuiden, en Madrid, de hoofdstad, onmisbaar voor een rechtse meerderheid.

Na nog een verlies, bij de Europese verkiezingen, draaide Casado. Hij noemde Vox ineens ‘ultra-rechts’ en ging het gesprek met Sánchez aan om samen een oplossing te zoeken voor het Catalaanse probleem. De regio had in 2017, tegen de wil van het Spaanse hooggerechtshof in, een referendum over onafhankelijkheid gehouden. De Spaanse regering had de uitkomst naast zich neergelegd, maar de Catalanen bleven opstandig.

De détente was van korte duur. Vlak voor de parlementsverkiezingen van november 2019 was Casado weer kritisch over het ‘softe’ Catalonië-beleid van Sánchez en repte hij met geen woord over Vox. De PP herstelde iets en klom van 66 naar 89 zetels. Maar de grote winnaar was Vox: die ging van 24 naar 52. De Ciudadanos, die zich niet van de twee andere rechtse partijen wisten te onderscheiden, zakten in elkaar.

En Vox wilde altijd wel wat verder

Hoe ver Casado ook naar rechts opschoof, Vox was altijd bereid een stapje verder te gaan. Keerde Casado zich tegen euthanasie, dan stelde Vox voor om artsen te vervolgen. Eiste de PP minder immigranten, dan riep Vox op immigranten het land uit te zetten. De PP verzette zich tegen meer zelfbestuur voor Catalonië. Vox wil de autonomie van zowel Catalonië als het Baskenland helemaal opheffen. Boks daar maar eens tegenop.

Niet Casado, maar de leider van de PP in Madrid wist het tij te keren. Op Trumpiaanse wijze verzette Isabel Díaz Ayuso zich tegen het coronabeleid van Sánchez. Ze waarschuwde rechtse kiezers dat als niet zij de verkiezingen won, de ‘communisten’ de macht zouden grijpen. De socialisten zouden namelijk, net als landelijk, de steun van extreem-links nodig hebben voor een meerderheid. Vox won alsnog een aantal zetels, maar de grote winst was in Madrid voor de PP: die werd twee keer zo groot. Casado heeft Ayuso omarmd als de toekomst van rechts.

Het is echter de vraag of de verkiezingswinst in Madrid, en de recente winst in de landelijke peilingen, aan de verrechtsing van de PP te danken is. Die is immers al twee jaar aan de gang en het kantelpunt kwam pas in mei: toen nam de steun voor de socialisten af en steeg de PP.

Wat speelde in mei? Toen verschenen voor het eerst berichten in de Spaanse media dat Sánchez nadacht over een pardon voor de voormalige Catalaanse ministers die in 2017 het illegale onafhankelijkheidsreferendum hadden uitgeschreven. Zij waren vervolgens schuldig bevonden aan ‘opruiing’ tegen de Spaanse staat en zouden negen tot 13 jaar de gevangenis in moeten.

Weinig sympathie voor Catalaans separatisme

Alleen in het Baskenland sympathiseert men met de Catalaanse zaak. In de rest van Spanje kunnen Catalaanse nationalisten rekenen op onverschilligheid (op links) en haat (op rechts). Terwijl twee op de drie Catalanen behoefte hebben aan meer zelfbestuur, en bijna de helft op den duur een eigen staat zou willen oprichten, vind de helft van de Spanjaarden dat de regio al te veel te zeggen heeft. Slechts 12 procent van de Spanjaarden buiten Catalonië zou de regio meer macht geven. Onafhankelijkheid is onbespreekbaar. Kaart het maar eens aan bij iemand uit Madrid of Sevilla. Men praat er over de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging alsof het een ziekte is.

Catalaans nationalisme is voor rechts Spanje wat de Amerikanen een wedge issue noemen: het overstijgt alle andere onderwerpen. Stel je aan de juiste kant van een wedge issue op en je kan een grote groep kiezers aanspreken. In Amerika was dat een aantal jaren terug bijvoorbeeld de War on Terror. Republikeinen noemden de Democraten ‘soft’ en beweerden dat alleen zij het vaderland veilig konden houden.

De PP doet hetzelfde met Sánchez. Die verleende na twee maanden tobben gratie aan de ‘opstandelingen’ en wil nu zelfs met de Catalanen onderhandelen over uitbreiding van de autonomie. Schande! Verraad! Casado kan het niet hard genoeg schreeuwen. Wat dat betreft zit hij op één lijn met Vox. Veel verder dan je politieke tegenstanders gevangen zetten kun je niet gaan.

Casado zet zich met Catalaanse kwestie in de klem

Als de PP zich handhaaft, zal Casado dat ongetwijfeld aan zijn koers toeschrijven. In werkelijkheid heeft hij zich afhankelijk gemaakt van één geschilpunt — en op een manier die een oplossing in de weg zit. Idealiter zou Spanje de grondwet wijzigen om de Catalanen zelfbeschikkingsrecht te gunnen, maar daarvoor is een tweederde meerderheid, en dus de steun van rechts, nodig in het Congres. Die krijgt Sánchez niet. Wel kan hij proberen de Catalanen tevreden te stellen met meer zelfbestuur, maar wat als dat niet lukt, of niet lukt voor de volgende verkiezingen, en de PP weer aan de macht komt? Gaat Casado dan, wellicht met gedoogsteun van Vox, de Catalaanse autonomie intrekken? De voormalige politieke gevangenen weer arresteren? Dan zal de steun voor onafhankelijkheid alleen maar toenemen.

Casado heeft zichzelf, en de PP, klem gezet. Alleen door stoere taal over Catalonië uit te slaan heeft hij de opmars van Vox weten te stuiten, maar dat is geen langetermijnoplossing. Of hij stelt op een gegeven moment zijn kiezers teleur, en dan groeit Vox weer verder. Of hij voegt daad bij woord en drijft het conflict met de Catalanen op het spits, ook al zet hij daarmee de eenheid van Spanje op het spel.

Het bericht Spaanse christendemocraten gooien olie op het vuur met harde koers tegen onafhankelijk Catalonië verscheen eerst op Wynia's Week.