Nederland telt elf tbs-klinieken en ongeveer vijftienhonderd tbs-gestelden. Zo’n honderd keer per jaar wordt tbs opgelegd en een behandeling kost ongeveer 465 euro per dag. 24 procent van de tbs’ers komt na behandeling opnieuw in aanraking met justitie, in 8,6 procent van de gevallen voor een zwaar misdrijf. Van de volwassenen met alleen gevangenisstraf recidiveert 75 procent. Bij tbs’ers is de recidive dus lager dan bij bajesklanten. Maar dat is niet het hele verhaal.

Privacy moet ter discussie

Nemen we als voorbeeld de moord op Anne Faber (2017), waarbij de dader – wonderlijk genoeg – geen tbs had. Een psychiatrisch en psychologisch onderzoek (noodzakelijk om eventueel een tbs-advies te krijgen) kan namelijk worden geweigerd en dan is tbs opleggen erg moeilijk, zelfs na een afschuwelijk delict. En daarvan was sprake: de moordenaar had eerder twee jonge meisjes gruwelijk verkracht. Toen hij werd overgeplaatst naar de kliniek waar hij verbleef ten tijde van de moord op Anne Faber, verliep de overdracht alles behalve zorgvuldig: om privacyredenen werd belangrijke informatie niet gedeeld.  

Eveneens in 2017 werd de 38-jarige Joost Wolters zonder aanleiding dood gestoken in een drukke Amsterdamse metro. De dader, een psychiatrisch patiënt die eerder al herhaaldelijk geweld had gebruikt, had eigenlijk niet op vrije voeten mogen zijn. Onder de titel What the f*ck? schreef Saskia Wolters, zus van het slachtoffer, een indringend boek over de zaak waarin het falen van diverse instanties bij vooral de informatieoverdracht en de toetsing van verlofverzoeken schrijnend wordt toegelicht. Opnieuw was de privacy van de dader – overigens geen tbs’er – belangrijker dan het delen van relevante informatie.

Is het niet tijd om het recht op privacy ter discussie te stellen, als het gaat om gevaarlijke mensen? Hebben zij dat recht niet verspeeld en kan het respecteren ervan niet leiden tot nog meer slachtoffers? Er zitten allerlei haken en ogen aan een dergelijk voorstel, wat niet wegneemt dat het dringend onderzocht moet worden.

Het is goed hier nog te vermelden dat alle verlofaanvragen die de tbs-kliniek voorstelt aan het ministerie, niet alleen intern maar ook extern worden getoetst. Intern door een verlofcommissie die bestaat uit leden van het behandelend team plus onafhankelijke leden uit andere teams. Vaak wordt aan een van hen de rol van advocaat van de duivel toebedeeld. Externe toetsing komt voor rekening van de Verlof Toetsingscommissie bestaande uit psychiaters, psychologen uit het werkveld en een jurist. Zij kunnen bezwaar aantekenen of vragen om aanvullende informatie. Het ministerie neemt het uitgebrachte advies meestal over.

Het vonnis om tbs te verlengen met één of twee jaar of (al dan niet voorwaardelijk) te beëindigen wordt geveld door de rechtbank, op grond van het advies van de kliniek. De rechtbank is nogal eens van mening dat de tbs te lang duurt en kan dan beëindiging vonnissen tégen het uitgebrachte advies. Het is dus niet alleen en zeker niet altijd de verantwoordelijkheid van de kliniek of verlof of verlenging wordt toegekend. Dat laten de media nog weleens onvermeld bij incidenten met tbs’ers.

Waarom geen longstay?

Is het systeem wel voldoende waterdicht om zijn voortbestaan te rechtvaardigen? Het primaire doel van tbs is uiteindelijk het beschermen van de maatschappij. De frequentie van incidenten tijdens verlof of ontsnapping is weliswaar futiel vergeleken met alle verlofbewegingen, maar juist die incidenten halen de pers en hebben niet alleen grote invloed op de publieke opinie, maar ook op de slachtoffers.

Als de behandeling langer duurt dan acht jaar, krijgt de kliniek een boete. Dat kan een verantwoorde beslissing over verloven en beëindiging van de tbs negatief beïnvloeden. Kan dat niet anders? Waarom geen longstay voor patiënten waarvan de behandeling langer duurt dan de afgesproken periode?

Door de krapte op de arbeidsmarkt is er in tbs-klinieken vaak te weinig (ervaren) personeel en te weinig deskundigheid. Dit heeft tot gevolg dat er beslissingen worden genomen zonder dat de daarvoor vereiste voorwaarden voldoende in acht zijn genomen. Veel incidenten met tbs’ers hadden voorkomen kunnen worden als de ‘forensische scherpte’ wél op orde was geweest.

Risicotaxatie

Eén van de belangrijkste instrumenten om op korte en lange termijn risico’s in te schatten, is de risicotaxatie: een vragenlijst die kort voor verlof moet worden ingevuld. Voor de langere termijn zijn er meer uitgebreide vragenlijsten en ook interviews die worden opgenomen en door deskundigen worden beoordeeld. Ook het sociaal netwerk van de betrokkene is dan onderwerp van onderzoek: een meewerkend netwerk is risicoverlagend, een vijandig netwerk risicoverhogend. 

Verder speelt de relatie van de behandelaren met de patiënten een belangrijke rol. Er moet een vertrouwensband worden gecreëerd, waarbij het erom gaat te balanceren op het slappe koord van voldoende afstand en nabijheid. Dat is vooral de taak van de sociotherapeut die dagelijks met de patiënten contact heeft, maar ook van de behandelaars die weet hebben van de vaak traumatische gebeurtenissen uit het verleden van de patiënt en daarover het gesprek aangaan. Dat kan sympathie oproepen, die ook te ver kan gaan, waardoor de vereiste objectiviteit vertroebelt. Hoe voorkom je dit? Supervisie en intervisie zijn daarop het antwoord, maar komen door tijd- en personeelsgebrek niet altijd goed uit de verf.

Als een dader een zeer gruwelijk delict heeft gepleegd, kan hij weigeren een psychiatrisch en psychologisch onderzoek te ondergaan. Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen kan een rechter op grond van dossieronderzoek dan tóch tbs opleggen. De vraag is relevant of die mogelijkheid niet verruimd zou moeten worden. Kunnen er geen criteria worden opgesteld waaraan een delict moet ‘voldoen’ zodat ook bij weigering van psychiatrisch en psychologisch onderzoek tbs kan worden opgelegd? Dat zou goed zijn. De dader heeft immers zijn recht verspeeld om het voor het zeggen te hebben en het is de maatschappij die het recht heeft zichzelf te beveiligen. Een alternatief zou nog kunnen zijn om de strafmaat fors te verhogen.

Wanneer iemand een meervoudige moord pleegt en/of sprake is van een dader die een geharde psychopaat is, heeft tbs dan nog zin? Bekend is dat zogenoemde antisociale persoonlijkheidsstoornissen zeer moeilijk tot niet te behandelen zijn. Ook daar zou een grondige discussie over moeten komen.

Illustratief is de zaak van de man die zijn echtgenote en zijn twee dochtertjes vermoordde omdat hij een minnares had in Polen die naar Nederland wilde komen om hem te bezoeken. Het vonnis was levenslange gevangenisstraf omdat de man niet verminderd toerekeningsvatbaar werd beoordeeld, een vereiste om tot tbs veroordeeld te kunnen worden. In hoger beroep werd dit toch een gevangenisstraf van twintig jaar en tbs omdat één van de vier (!) deskundigen hem wél verminderd toerekeningsvatbaar vond, hoewel het delict wijst op volstrekt gewetenloos en immoreel handelen. Nu is de man bezig verloven te praktiseren en is de familie van de echtgenote, die niet alleen hun dochter maar ook hun twee kleinkinderen moet missen, radeloos. 

Hoeveel nieuwe kansen?

Als een patiënt een zeer ernstig delict heeft gepleegd, met gruwelijke gevolgen voor slachtoffer(s) en/of nabestaanden, hoeveel nieuwe kansen mag iemand dan nog krijgen? Vooral bij zedendelicten en nog meer specifiek bij pedoseksuele delicten, die vanuit de geaardheid van de patiënt moeilijk behandelbaar zijn, ligt dan een verwijzing naar een longstay-afdeling voor de hand. Momenteel kan het jaren duren – met telkens nieuwe (over)plaatsingen in meerdere klinieken – voor die optie überhaupt ter sprake komt. Terwijl longstay elke zes jaar wordt geëvalueerd om na te gaan of de patiënt – tegen alle verwachtingen in – toch verbetering laat zien. Moet niet eerder worden toegegeven dat een patiënt therapieresistent is? ‘Fail fast’ heet dat in het bedrijfsleven: eerder de mislukking identificeren, zodat anderen meer profijt kunnen hebben van de beschikbare middelen.

Nog een suggestie: als een patiënt niet wil meewerken aan behandeling, waarom dan niet een afdeling speciaal voor deze groep? Verpleging is verplicht, behandeling niet. Bed, bad en brood, totdat de patiënt zich bedenkt of wordt overgeplaatst naar een longstay-afdeling: het is nog kostenbesparend ook.

En: kan in bijzondere gevallen – zoals bij ernstige zedendelicten met kinderen – niet levenslang reclasseringstoezicht worden opgelegd? Dat klinkt misschien onmenselijk, maar méér slachtoffers maken die daar levenslang de zware gevolgen van moeten dragen, hoe menselijk is dat? Het is niet vreemd dat het grote publiek van mening is dat er te veel rekening wordt gehouden met de dader en te weinig met de slachtoffers en nabestaanden.

Dat brengt ons bij het netwerk van de patiënt, dat veel te weinig wordt betrokken bij de behandeling en waarvan het belang vaak wordt onderschat als een belangrijke indicatie voor risico’s in de toekomst. Ook hier: geldgebrek en personeelsgebrek. Een ervaren systeemtherapeut is onontbeerlijk voor alleen al diagnostisch onderzoek: hoe heeft het netwerk van de patiënt bijgedragen aan, dan wel juist beschermend gewerkt bij de totstandkoming van het delict, kan dat in de toekomst veranderen, kan het netwerk worden ingeschakeld om bij verloven de risicofactoren te monitoren, enzovoorts.

Contact met slachtoffers en nabestaanden

Ook het netwerk van slachtoffers of nabestaanden is belangrijk: hoe is geregeld dat zij – indien gewenst – op de hoogte worden gehouden van de vorderingen en verloven van de dader? Het boek van Saskia Wolters geeft hiervan een zeer beschamend beeld. Hoe moeilijk is het om een maatschappelijk werker aan te stellen die – alweer: indien gewenst – een gesprek kan organiseren tussen dader en slachtoffer of nabestaanden of om met laatstgenoemden contact te houden en ze te voorzien van relevante informatie?

Het zwaarder laten wegen van de belangen van de slachtoffers – en de maatschappij – zou het draagvlak voor het tbs-stelsel ten goede kunnen komen. Want dat de tbs moet blijven, staat voor mij als een paal boven water: om humanitaire redenen en ook omdat behandeling de kans op recidive sterk verkleind.

Anita Heuveling van Beek studeerde klinische psychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Ze werkte in verschillende psychiatrische instellingen en in het Pieter Baancentrum en tenslotte ook twaalf jaar in een tbs-kliniek. Ze schreef het boek ‘Gekkenwerk. Achter de schermen van de tbs-kliniek’. Het boek is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal, kost €22,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week. Media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Anita Heuveling van Beek werd voor Wynia’s Week TV (annex podcast) uitvoerig geïnterviewd door Jan Marten Visser:

Het bericht Tbs moet een stuk strenger – in het belang van de samenleving verscheen eerst op Wynia's Week.

Er is nauwelijks een land te vinden waar zoveel wordt verwezen naar ‘internationaal recht’ als Nederland. Het wordt hoog tijd dat Nederland – ook in de Grondwet – wat realistischer wordt over de rol van dat internationale recht, stelt Edwin van de Haar. Nederland moet ook kritischer worden op het tekenen van internationale verdragen.

De actuele internationale politiek, met name de oorlog tussen Israël en Hamas, is koren op de molen van de internationale juristen. Het ene na het andere opiniestuk van een hoogleraar of andere deskundige stelt dat de regering het ene moet laten of het andere moet doen, omdat dit internationaal-rechtelijk zo bepaald is. Of dat allemaal ook zo is, laat ik graag over aan de deskundigen en natuurlijk moet een staat zich houden aan afspraken of beloften die met volle verstand zijn gemaakt.

Zie de beperkingen van het recht onder ogen

Tegelijk leiden de internationaal-juristen aan grove overschatting van de rol van het recht in de internationale politiek, en hebben zij al lang onevenredig veel invloed op het Nederlandse buitenlandse beleid. Opeenvolgende Nederlandse regeringen hebben zich veel te veel internationale verplichtingen op de hals gehaald. Dat juristen de huidige regering op reeds aangegane verplichtingen aanspreken is niet raar, maar met het oog op de toekomst is het zaak de prominente plek van het internationaal recht te reduceren. In de internationale politiek is het recht uiteindelijk van ondergeschikt belang. Dat wordt in het Nederlandse debat te vaak verdoezeld.

Internationaal recht, via verdragen, afspraken, et cetera is gestoeld op een combinatie van politieke beloften, gewoonte, opportunisme en/of nationaal belang. De nakoming gebeurt uiteindelijk ook vrijwillig, en rust op inschattingen van eigenbelang, of op de vrees voor internationale afkeuring, geweld, sancties of internationaal isolement. Daarmee heeft het recht zeker een rol in de wereldpolitiek, met name voor het regelen van praktische zaken tussen landen en soms ook voor het stellen van normen. Maar de beperkingen van het recht moeten ook onder ogen worden gezien.

Internationaal recht is onvolkomen in vergelijking met nationaal recht, want niet-nakoming of overtredingen kunnen zelden worden afgedwongen. Op uitspraken van een internationaal hof, zoals het Internationaal Gerechtshof of het Internationaal Strafhof, volgt geen automatische uitvoering. Er is geen internationale politiemacht of andere wijze om staten te dwingen om gevolg te geven aan uitspraken of besluiten.

Alleen andere staten kunnen dat afdwingen, onder andere door middel van diplomatieke druk of, uiteindelijk, geweld. Dat gebeurt echter zelden, en dan alleen tegen kleine of zwakke staten. Geen land denkt eraan om China te dwingen de claims op de Zuid-Chinese Zee op te geven, ondanks uitspraken van het Permanent Hof van Arbitrage, dat China in het ongelijk stelde.

Veiligheidsdilemma

Concrete maatregelen zoals internationale sancties, bijvoorbeeld tegen Rusland of Noord-Korea, worden omzeild en blijken sowieso van beperkte invloed op de regimes in kwestie. Simpele uitvoering van eenduidige afspraken is ook vaak onmogelijk. Zo had Mongolië, als partij bij het Internationaal Strafhof, afgelopen week president Poetin moeten oppakken omdat er een internationaal arrestatiebevel tegen hem is uitgevaardigd, in plaats van hem met alle egards te ontvangen tijdens een staatsbezoek. 

Het internationaal recht speelt dan ook een bescheiden rol in de ‘anarchische samenleving van staten’, zoals de Australische theoreticus Hedley Bull de internationale orde karakteriseerde. Internationale politiek is geen hobbesiaanse ‘oorlog van allen tegen allen’, maar permanente wereldvrede gestoeld op het internationaal recht ligt ook ver buiten bereik. De wereld kan het best gezien worden als een samenleving tussen staten. Maar omdat het recht geen bestaanszekerheid kan bieden, zijn staten nooit zeker van de bedoelingen van anderen, zij leven in een veiligheidsdilemma.

Wederzijdse afschrikking

Overleven is uiteindelijk het primaire doel van buitenlands beleid, ook als staten niet permanent bedreigd worden in hun voortbestaan. Internationale orde wordt in belangrijke mate bewerkstelligd door de machtsbalans, waarbij staten of groepen van staten elkaar in een machtsevenwicht houden, met een wederzijds afschrikkend effect. Dat voorkomt niet alle, maar wel veel oorlogen. Tegelijkertijd kunnen diplomatie en in beperkte mate ook internationaal recht bijdragen aan internationale stabiliteit, ten faveure van bijvoorbeeld internationale economische processen. 

Uit het voorgaande volgt ook dat een andere invulling dient te worden gegeven aan de Nederlandse Grondwet artikel 90, waarin de Nederlandse regering wordt opgeroepen ‘de ontwikkeling van de internationale rechtsorde te bevorderen’. In de regel wordt dat vooral uitgelegd als bevordering van het internationaal recht. Maar zoals oud-buitenlandcommentator J.L. Heldring het vaak heeft benadrukt: er is een groot verschil tussen de Nederlandse (juridische) wensen en de internationale werkelijkheid.

Zo is het dringend gewenst om de inhoud van het internationaal recht eens kritisch tegen het licht te houden. Niet alles dat internationaal wordt afgesproken is van dezelfde (morele) waarde. Neem de mensenrechtenverdragen, zoals de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Daarin staan cruciale politieke rechten, zoals het recht op vrije meningsuiting, op religie, op lichamelijke onschendbaarheid of het verbod op discriminatie en slavernij. Maar ook sociale en culturele rechten, zoals de oproep ‘elkaar met broederschap te bejegenen’ (artikel 1), het recht op vakantie (artikel 24), of het recht om te genieten van kunst (artikel 27). Deze laatste categorie omvat dus veelal vrijblijvende oproepen met weinig tot geen betekenis, dat ook niet aan de status of invloed van het internationaal recht bijdraagt, net zoals het belachelijk is dat de VN Mensenrechtenraad soms dictaturen en autoritaire regimes als lid heeft.

Sceptischer basishouding gewenst

Daarnaast is het zaak dat Nederland veel minder verdragen afsluit, want internationaal recht gaat boven nationale wetten en is veel moeilijker om te veranderen of om vanaf te komen. Nederland is op dit moment partij bij meer dan 6000 verdragen en daar komen er elk jaar zo’n honderd bij. De meesten gaan over praktische aangelegenheden, zoals luchtvaartverdragen of grensafspraken. Maar er zijn ook veel verdragen met grote directe impact op het leven van burgers. Dat geldt ook voor de activiteiten van internationale organisaties die per verdrag zijn opgericht, zoals de Verenigde Naties. Dat vraagt om een veel sceptischer basishouding vooraf en kritischer beoordeling voordat tot ratificering wordt overgegaan. 

Het gaat in de internationale politiek uiteindelijk om macht en afschrikking, zoals de oorlog in Oekraïne weer eens duidelijk maakt. Minder bewieroking van het boterzachte internationaal recht is dan ook gewenst, tegelijk met de herwaardering van diplomatie en voortzetting van de huidige wederopbouw van de Nederlandse defensie. Dat maakt Nederland uiteindelijk tot een krachtiger en serieuzer te nemen actor in de wereldpolitiek. 

*Dr Edwin van de Haar is gespecialiseerd in internationale politieke theorie.

Wynia’s Week is vijf jaar jong! En gaat door met nog meer afleveringen van ons internetmagazine en vele tientallen video’s en podcasts. Dat alles wordt mogelijk gemaakt door de duizenden donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nederland moet zich veel minder uitleveren aan het boterzachte internationaal recht verscheen eerst op Wynia's Week.

Het lijkt wel een epidemie. Steeds meer jongeren, vooral meisjes onder de achttien, melden zich bij genderklinieken omdat zij zich niet op hun gemak voelen bij het geslacht waarin zij zijn geboren (genderdysforie). Ze willen hun lichamelijke ontwikkeling op dit punt opschorten of stoppen, en later de hormonen toegediend krijgen die de transitie naar het andere geslacht mogelijk maken. En weer later kunnen er chirurgische ingrepen plaatsvinden om gevoel en gender zo volledig mogelijk met elkaar in overeenstemming te brengen. Het aantal jongeren dat dat wil, is de afgelopen jaren in Nederland verdubbeld. De wachtlijsten zijn dan ook lang. In het Verenigd Koninkrijk is het aantal jongeren dat zegt aan genderdysforie te lijden, met 4000 procent toegenomen, in de Verenigde Staten met 1000 procent.

Ouders, en anderen in de directe sociale omgeving van deze jongeren, zijn vaak verrast. De dysforie doet zich onverwacht voor, zonder dat er al indicaties waren geweest die erop wezen. Vaak zijn omstanders geneigd deze snelle en plotselinge verandering toe te schrijven aan sociale beïnvloeding, vooral via de sociale media. Het vermoeden bestaat bovendien dat andere psychische aandoeningen de eigenlijke oorzaak van de genderdysforie zijn (zoals autisme, of de gevolgen van misbruik). En inmiddels is bewezen dat genderdysfore gevoelens in 80 procent van de gevallen vanzelf weer overgaan.

Onherroepelijke stappen

Het is daarom begrijpelijk dat ouders heel voorzichtig en terughoudend met deze problematiek willen omgaan wanneer die hun eigen kinderen treft. Wat is er eigenlijk precies aan de hand met hun kind? En is het wel zo verstandig om de gevoelens direct te bevestigen en over te gaan tot de behandeling van hun kind met puberteitsblokkers en cross-seksehormonen? Worden daarmee geen onherroepelijke stappen gezet? Is een andere, psychologische begeleiding niet veel beter? En duiken er niet steeds meer verhalen op waaruit blijkt dat jonge mensen die in klinieken zijn behandeld daar later spijt van krijgen? Is careful waiting niet veel beter voor het kind dan directe affirmatie? En trouwens: van wie is mijn kind eigenlijk?

Dat zijn de vragen die ouders eerst beantwoord willen hebben. Maar behandelaars zijn vaak veel minder geduldig en voorzichtig. Affirmatie is de norm. En ouders die tegenstribbelen, en daarmee de identitaire ontwikkeling van hun kind blokkeren, verdienen het om het gezag over hun kinderen te verliezen. De overheid dient genderdysfore kinderen tegen hun ouders in bescherming te nemen.

Er zijn vele voorbeelden te geven – in Nederland en de rest van Europa, maar ook in de Verenigde Staten – van ouders, gezinnen en families die de zelfdiagnose van kinderen niet herkennen en een andere problematiek vermoeden. Maar zodra een kind zich bij een kliniek meldt, lijkt hun rol uitgespeeld. Nadat hulpverleners de transitiewens van een kind hebben vastgesteld en bevestigd, krijgen ouders geen nadere uitleg en worden zij niet langer uitgenodigd voor een gesprek. Het geuite gevoel van het individu is leidend en vraagt slechts om bevestiging en behandeling. Stoorzenders dienen te worden uitgeschakeld.

Een voorbeeld is een gezin uit Genève, bestaande uit een vader en moeder en twee kinderen. De dochter uit dit gezin (nu zestien jaar oud) ontwikkelde psychische problemen tijdens de COVID-periode en kwam uiteindelijk tot de conclusie dat zij van geslacht wilde veranderen. Toen haar ouders daar bezwaar tegen maakten en niet wilden dat hun dochter puberteitsblokkers zou gaan slikken, werden zij van hun dochter gescheiden. De dochter werd opgenomen in een opvangtehuis van de overheid, en haar medische transitie kan nu gaan beginnen – zonder  de toestemming van haar ouders.

‘Een geest van zelfmoord’

De rechtbank van het kanton Genève heeft deze week uitgesproken dat de ouders alle benodigde documenten moeten overhandigen. Als zij dat niet doen, zullen zij van criminele handelingen worden beschuldigd. De ouders krijgen juridische ondersteuning van een mensenrechtenorganisatie in Wenen, van conservatieve snit (ADF), en hebben hun zaak inmiddels in een video uiteengezet en die video is publiekelijk door Elon Musk gesteund. Hij noemde de zaak ‘krankzinnig’ (‘insane’), en sprak van een geest van zelfmoord die de gehele westerse beschaving doortrekt.

Een van de meest opvallende aspecten van zaken als deze, is dat (het beroep op) de rechten van ouders niet een soort conservatieve politisering van het debat zijn, maar in bindende internationaalrechtelijke verdragen hecht zijn verankerd. Alhoewel overheden, overheidsorganisaties en internationale instituties ouderrechten in toenemende mate ontkennen en negeren, en scholen en ziekenhuizen geregeld in de relatie tussen ouders en kinderen interveniëren, bezitten ouders het natuurlijke (pre-politieke) recht op de opvoeding van hun kinderen.

De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM) erkent het principe dat beide ouders gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de opvoeding en ontwikkeling van hun kind. En ook in de Conventie over de Rechten van het Kind heet het dat ‘ouders de eerste verantwoordelijkheid voor de opvoeding en ontwikkeling van het kind hebben. De beste behartiging van de belangen van het kind is hun eerste zorg’ (artikel 18). Deze Verklaring bevestigt ook het primaire recht van ouders om zelf het soort onderwijs te kiezen dat aan hun kinderen wordt gegeven (UVRM, artikel 26[3]). Het gezin is ‘de natuurlijke en fundamentele eenheid van de samenleving en heeft recht op de bescherming door de samenleving en door de staat’ (UVRM, artikel 16[3]).

Het internationale recht is duidelijk

Dit betekent dus dat overheden/overheidsinstanties geen rechten en plichten aan ouders verstrekken. Zij dienen deze voorgegeven rechten te erkennen, en kunnen deze niet willekeurig intrekken of opheffen. Natuurlijk hebben ook kinderen rechten, en ouderrechten kunnen in buitengewone omstandigheden (bij verwaarlozing en/of misbruik) worden opgeschort, maar het internationale recht gaat in eerste instantie uit van de rechten van ouders en een snel herstel van de ouder-kindrelatie wanneer die in bepaalde gevallen is ingeperkt.

Laat staan dat overheden het recht zouden hebben om ouderrechten op te schorten in het belang van een ideologie waarvan in toenemende mate blijkt dat die de belangen van het kind allerminst behartigt.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt altijd, twee keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Van wie zijn onze kinderen? verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij het mannenbolwerk van de politie hoorden vroeger de namen van fameuze hoofdcommissarissen als Eric Nordholt (Amsterdam), Jan Wiarda (Utrecht, Den Haag) en Bernhard Welten (Amsterdam). Dat waren mannetjesputters die er niet voor terugdeinsden hun mening te verkondigen. In hun ogen had de politie ook en vooral een maatschappelijke taak, in die zin dat zij er was om urgente problemen in de samenleving te signaleren en om zo nodig te bemiddelen.

De politie was in deze visie niet alleen handhaver, maar ook bruggenbouwer. ‘De vrede in de stad bewaren’, luidde toen nog de missie van het Amsterdamse korps en in advertenties profileerde de politie zich als ‘je beste kameraad’. Eric Nordholt – die naast de landelijke politieacademie ook een universitaire studie sociologie had gevolgd – was een groot voorstander van de wijkagent en de wijkpolitie.

Een nieuw tijdperk in de onderwereld

Dat was een ander Nederland, dat inmiddels niet meer bestaat. In de criminele onderwereld brak een nieuw tijdperk aan. De oude penoze maakte geleidelijk plaats voor een nieuwe elite van criminelen, de poldermaffia. Een van hen was de criminele ondernemer Klaas Bruinsma. Als gevolg van de grootschalige import van soft en later hard drugs, was sprake van een enorme verharding. Bruinsma, alias ‘de dominee’ of ‘de lange’, was een van de eersten die het loodje legde. Hij werd op 27 juni 1991 geliquideerd voor het Hilton Hotel in Amsterdam.

Twee jaar later barstte de IRT-affaire los, inclusief onthullingen over het gecontroleerd doorlaten van drugs onder regie van politie en justitie. Vanaf eind jaren negentig was er bovendien sprake van een golf van liquidaties in de Amsterdamse onderwereld, crimineel gedrag waar de politie in het geheel geen greep op had.

In 2024 is de Nationale Politie met 65.000 medewerkers de grootste werkgever van Nederland. Wat zouden de ambities zijn van de nieuwe korpschef Janny Knol?

Onlangs gaf ze een interview aan NRC Handelsblad. Ik verwachtte iets te lezen over het oplossen van de reeks aanslagen met zwaar vuurwerk op woningen, winkels en panden van ondernemers. Vorig jaar waren er 465 van zulke aanslagen, meer dan een keer zoveel als in 2022.

Ook verwachtte ik dat Knol iets zou zeggen over de vloed van plofkraken op geldautomaten in Duitsland, gepleegd door een ploeg van jonge Utrechtse criminelen van Marokkaanse afkomst. Weliswaar is sprake van intensieve samenwerking met de Duitse politie, maar de inspanningen van de Nederlandse politie zijn nog altijd niet optimaal.

Discriminatie en racisme

Maar in haar interview met NRC heeft Knol het daar niet over. Wel spreekt ze haar afkeuring uit over incidenten waarbij agenten zich ‘discriminerend en racistisch uitlieten over burgers of over collega’s met een migratieachtergrond’ en maakt ze een groot punt van het respecteren van het recht op demonstratie. ‘Of het nou gaat om demonstraties tegen Zwarte Piet, voor het klimaat, een boerenprotest of om een conflict elders in de wereld: het komt erop aan hoe wij handelen. Het is heel belangrijk dat de politie het grondrecht om te demonstreren beschermt.’

Ook ziet de nieuwe korpschef een taak voor haar organisatie om nadrukkelijker deel te namen aan het publieke debat. ‘Om te signaleren welke onderwerpen op de politiek-bestuurlijke agenda moeten komen.’ Tegelijkertijd klaagt zij steen en been over het feit dat de politie steeds moet opdraven bij meldingen over mensen met verward gedrag. Dat kost de politie handenvol werk en een hoop tijd.

In de ogen van Knol moet de politie ‘waakzaam en dienstbaar’ zijn. Haar bevindingen en plannen, zo lezen we, heeft ze genoteerd in de zestien pagina’s tellende, interne notitie: Stevig Staan, tussen samenleving en rechtsstaat.

Tja, alweer die rechtsstaat die kennelijk voortdurend onder druk staat. Zou dat wellicht ook komen omdat 80 procent van de aangiftes door de politie niet wordt opgepakt of opgelost? Rinus Otte, hoogleraar en als voorzitter van het College van procureurs-generaal de hoogste baas van het Openbaar Ministerie, suggereert in zijn nieuwe boek De troost van gebrekkig strafrecht dat het interessant zou zijn om te achterhalen of de niet behandelde aangiftes mogelijk vooral afkomstig zijn van burgers in achterstandswijken. Misschien, schrijft hij, versterkt het huidige opsporings- en vervolgingsbeleid de tweedeling in de samenleving.

De Politiewet is duidelijk

Niks doen met aangiftes, jarenlang slechte cijfers krijgen over de opsporing van strafbare feiten en tegelijkertijd een grote mond opzetten over de politie die nadrukkelijker zou moeten participeren in het publieke debat: lef kunnen we Knol niet ontzeggen. Maar moet de diender, in plaats van te ‘verbinden’, niet gewoon zijn of haar werk doen?

Het is daarom goed nog eens te kijken naar de Politiewet van 2012. ‘De politie,’ zo vermeldt artikel 3, ‘heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven’. De politie dient dus vooral op te treden tegen overtredingen en misdrijven. Daarnaast verleent zij hulp aan burgers die dat nodig hebben. En in acute noodsituaties grijpt de politie dwingend in, zonder aanziens des persoons. 

Ook Knol noemt in NRC artikel 3 van de Politiewet. Toch legt ze haar oor kennelijk liever te luisteren bij politiek correcte bestuurders en wetenschappers. De politie doet de samenleving tekort, niet omdat dienders niet genoeg deelnemen aan het publieke debat, maar omdat ze er onvoldoende in slagen daders van delicten op te sporen.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!   

Het bericht Dienders moeten niet debatteren, maar boeven vangen. Snapt de nieuwe korpschef dat wel? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het nieuwe kabinet is voornemens om dit procedeerprivilege aan te pakken. De benadeelde ‘maatschappelijke organisaties’ (ngo’s) en hun ‘deskundigen’ reageerden als door een wesp gestoken: er zou sprake zijn van ‘afbraak van de democratische rechtsstaat’. Dat argument is evenwel flinterdun.

Om te beginnen werkt het procedeerprivilege in de praktijk zó dat het leidt tot begunstiging van progressieve actiegroepen en tot discriminatie van andersdenkenden. Om een ‘maatschappelijke organisatie’ te worden die van het procedeerprivilege gebruik mag maken, is het namelijk nodig om een stichting of vereniging op te richten. Daar zijn voor oprichters en bestuurders aansprakelijkheidsrisico’s aan verbonden en die risico’s zijn groter bij ‘foute’, niet-progressieve clubs.

Weinig kans op financiële ondersteuning

Vervolgens is een bankrekening nodig, maar de bank wil wel weten wat de organisatie precies gaat doen en als de overheid niet blij is met het initiatief, is de kans groter dat de bankrekening wordt geweigerd. Een ANBI-nummer helpt om donateurs aan te trekken, maar ook dan lopen niet-progressieve organisaties zeer regelmatig tegen problemen aan.

Juridische procedures zijn erg duur. Er is dus veel geld nodig om van het procedeerprivilege gebruik te kunnen maken. Waar haalt een maatschappelijke organisatie dat geld vandaan? Er zijn drie bronnen die zij kunnen aanboren: overheidssubsidies, grants van zogenoemde goededoelenorganisaties als de Postcodeloterij of de Gates Foundation en crowdfunding.

Bij de overheid maken niet-progressieve clubs alleen op papier een kans. De wet zegt uiteraard nergens dat alleen linkse instanties geld uit de staatskas mogen krijgen, maar in de praktijk blijkt dat het leeuwendeel van de subsidies gaat naar organisaties die progressief beleid bepleiten. Ook bij de Postcodeloterij of de Gates Foundation hoeven conservatieve groepen niet aan te kloppen.

Blijft over crowdfunding. Om van particulieren geld te krijgen voor een rechtszaak moet je hen een redelijke kans op succes in het vooruitzicht kunnen stellen. Daar gaat het al mis, want een niet-progressieve vordering zal in de huidige ‘rechtscultuur’ meestal niet goed vallen. Dus ook die bron levert weinig op.

Voorstanders van het procedeerprivilege voeren graag aan dat maatschappelijke organisaties bij uitstek ‘deskundig’ en ‘representatief’ zouden zijn. Maar voor zover ze deskundig zijn, gaat het vaak om communicatieve vaardigheden. Het is de vraag of van belang zou moeten zijn bij het toekennen van het recht om te procederen. 

Organisaties als Urgenda en Milieudefensie vertegenwoordigden in hun klimaatzaken slechts hun leden en sympathisanten, maar werden door de rechter toch ‘voldoende representatief’ bevonden om beleid te kunnen afdwingen dat álle burgers raakt. Maar als het gaat om algemeen beleid, is in Nederland alleen de democratisch gekozen volksvertegenwoordiging – de Tweede Kamer dus – ‘voldoende representatief’.

Rechter bedenkt nieuwe regels

Is het dan niet zo dat dat de overheid dankzij het procedeerprivilege kan worden gedwongen zich ‘aan de eigen regels te houden’?

Nee, dat is een drogredenering. In bijvoorbeeld de klimaatzaken die Urgenda en Milieudefensie voerden, toverde de rechter een volledig nieuw recht uit de hoge hoed. Dat noemen juristen ‘rechtsvinding’. Er zou een ‘recht op een veilig klimaat’ (sic) bestaan en zelfs een ‘recht op een maximale stijging van de gemiddelde wereldwijde atmosferische temperatuur van niet meer dan anderhalve graad Celsius, waarbij het resterende koolstofbudget naar rato van recente emissies wordt verdeeld’. Hoewel zelfs het Klimaatakkoord van Parijs (2015) geen verbindende plicht kent voor die anderhalve graad Celsius, en ook niet rept over een ‘koolstofbudget’, laat staan over de verdeling ervan.

Zo corrigeerde de ‘verlichte’ rechterlijke macht de wetgever en daarmee het volk. Op die manier ondermijnt het procedeerprivilege de democratische rechtsstaat van binnenuit.

Geen internationale plicht

Wordt hetprocedeerprivilege vereist door internationale verdragen of door de EU? Dat wordt vaak beweerd, maar het is onjuist. Het Verdrag van Aarhus (1998) bijvoorbeeld gaat – inderdaad – over toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden, maar dat is iets anders dan klimaatbeleid. Ook gaat het verdrag nergens over procedeerprivileges om nieuw of aanvullend overheidsbeleid af te dwingen.

Laten we hopen dat de nieuwe regering de afschaffing van dit voorrecht voortvarend ter hand neemt. Het zou voor de wetgever slechts een klein stap zijn, maar voor de democratische rechtstaat een grote sprong voorwaarts.

Lucas Bergkamp is arts en advocaat te Brussel.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Dan hopen wij dat u ook in dit jaar weer meedoet. Kwam het er nog niet van, maar wilt u wel Wynia’s Week mogelijk maken? Dan hopen we dat u nu ook de stap zet. Doneren kan op verschillende manieren en zowel met een éénmalig bedrag als met een maandelijkse bijdrage. Hartelijk dank!

Het bericht Met procedeerprivileges voor linkse actiegroepen is het nu hopelijk snel gedaan verscheen eerst op Wynia's Week.

De rechtbank ging daar mid-2023 niet in mee. Het OM liet daarop meineed en deelneming aan een criminele organisatie vallen, maar kondigde direct aan in hoger beroep te gaan voor wat betreft haar primaire punten van omkoping van een ambtenaar en het schenden van de geheimhoudingsplicht. In juni 2024 voegde het Gerechtshof Den Haag zich bij het standpunt van de rechtbank en er volgde wederom vrijspraak (ECLI:NL:GHDHA:2024:1014). Strafzaken zoals deze kosten onnodige capaciteit en scheppen potentieel gevaarlijke precedenten.

Giften

Kort samengevat gaat het omkopingsgedeelte onder andere over het ontvangen van geldbedragen ter waarde van enkele tienduizenden euro’s ten behoeve van de politieke partij, door facturen ten behoeve van de partij en een boottocht met etentje met De Mos te betalen. Het OM stelt dat De Mos hierdoor niet meer ‘neutraal, vrij, onbevooroordeeld, onafhankelijk en objectief’ naar de gevers van de giften zou kunnen handelen.

Een van de gevers wilde volgens het OM investeren in hotels in de regio Den Haag. Het OM meent dat de giften dienden om De Mos als wethouder om te kopen om vergunningen of dergelijke te verkrijgen. Het Gerechtshof stelt daarover: ‘Overigens staat voor het hof ook niet vast dat het [medeverdachte 4] was die wilde investeren in hotels. Het hof acht het op grond van het strafdossier mogelijk dat het de verdachte [BC: De Mos] was die uit partijpolitieke ideologie (meer) hotels in de stad wilde en daartoe (onder andere) [medeverdachte 4] nodig had.’

Daarmee raakt het Hof een belangrijk punt. Voor een wethouder is het belangrijk om een sterk en uitgebreid netwerk te hebben, met name bestaande uit bestuurders, burgers en ondernemers. Om dingen geregeld te krijgen is het soms juist de wethouder die iets gedaan wil krijgen van anderen. En zo’n netwerk verkrijg je door evenementen te bezoeken, door met bepaalde mensen te eten of een koffietje te drinken. Het gaat om mensenwerk.

Het Gerechtshof legt uit wanneer het accepteren van giften of diensten strafbaar kan zijn: ‘Ook het onzorgvuldig en onvoorzichtig omspringen met giften zonder zich voldoende te realiseren dat er een verband met de ambtsuitoefening is, is strafbaar. Voor de strafbaarheid is voldoende dat komt vast te staan dat de ambtenaar heeft moeten begrijpen dat het voordeel hem met een bepaald doel is verschaft.’ Na een gestructureerd onderzoek concludeert het Hof dat er van omkoping geen sprake was.

Prestigezaak?

Uiteindelijk krijgt De Mos een geheel voorwaardelijke geldboete van 2000 euro opgelegd voor het schenden van het ambtsgeheim. In deze beperkte straf en het feit dat het Hof het hem niet onmogelijk wil maken om de komende jaren een bestuursfunctie te bekleden, zit ogenschijnlijk een oordeel over de ernst van deze strafzaak.

Het OM betoogde dat de strafzaak tegen De Mos en zijn medeverdachten geen ‘prestigezaak’ is, maar een principieel punt bevat, volgens het Hof: ‘de vragen of een donatie aan een politieke partij onder omstandigheden ook een gift aan de ambtenaar achter die partij kan zijn en, zo ja, of die ambtenaar in zo’n geval redelijkerwijs vermoedde dat die donatie is bedoeld om hem te bewegen iets te doen.’ Volgens de rechtbank is het toegestaan om een politieke partij te steunen door donaties te doen, maar dat maakt niet dat het instellen van een hoger beroep niet mogelijk is voor het OM. Als het OM denkt dat er meer aan de hand is dan alleen het doen van een partijdonatie, zoals omkoping van een ambtenaar, dan heeft het OM die ruimte.

Schade voor de democratie

Het Hof legt niet uit of zij meent dat er sprake is van een politiek proces, maar richt zich slechts op de vraag of het OM een hoger beroep had mogen instellen. Het Hof stelt slechts: ‘Feit is dat de doorzoekingen op het stadhuis en de (verdere) vervolging van wethouders en deze strafzaak, niet alleen op de verdachten grote impact hebben gehad en hebben, maar ook (nog steeds) op de gemeentepolitiek.”

Het Hof stelt daarmee eigenlijk dat een strafvervolging als deze schade voor de democratie met zich meebrengt. Dat betekent niet dat het om ernstige, onomkeerbare schade gaat. Of dat het OM daarom niet tot vervolging of hoger beroep dient over te gaan. Sterker nog, corruptie dient actief bestreden te worden. In een democratie, waarin volksvertegenwoordigers tijdelijk de plek van de macht van het volk invullen, dient geen plek te zijn voor machtsmisbruik.

Precedentwerking?

Maar het betekent dus ook dat het OM in zijn vervolgingsbeslissingen moet meewegen welke schade zijn vervolging met zich meebrengt. Eens te meer in tijden waarin mensen betrekkelijk weinig vertrouwen in de politiek, of nog breder – de overheid – hebben. Gaat er van zo’n vervolging tegen wethouders of politici geen precedentwerking uit? Dat het de volgende keer makkelijker wordt om tot vervolging over te gaan, omdat de drempel verlaagd is door er een keer overheen te rijden?

In de zaak tegen De Mos gaat het over de Nederlandse bestuurscultuur, over hoe je met wie afspraken maakt en hoe je zorgt dat je krijgt wat je nodig acht voor je stad of land. Daar mag iedereen kritiek op uiten en dat mag ook veranderd worden als dat ongepast gevonden wordt. Maar dat is niet waar het strafrecht toe dient mits er geen strafbare feiten worden gepleegd.

Het OM stelt natuurlijk dat dat wel het geval is, maar spreidt haar strafrechtelijke normen daarmee over het systeem van de politiek, over het systeem van voorkneden, warmhouden en veranderen. Het OM had na de uitspraak van de rechtbank zijn juridische vragen beantwoord zien worden en had beter zijn verlies kunnen nemen.

Onnodige strafzaak

Capaciteit is schaars in de strafrechtketen; er blijven genoeg nare strafzaken liggen door keuzes in prioriteringen. Dat er dan toch op een zaak als dit hoger beroep wordt geïnvesteerd doet wenkbrauwen fronsen.

Politici en bestuurders moeten uiteraard verantwoording afleggen en moeten gecontroleerd worden. Maar als er een angstcultuur ontstaat waarin zij hun werk niet meer zouden durven doen – als zij een etentje niet mogen laten betalen – dan komt dat de uitkomsten van hun werk, een welvarend en vrij Nederland, niet ten goede. Elke onnodige strafzaak tegen een politicus of bestuurder is er in dat opzicht een teveel.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER.

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Strafzaken zoals die tegen Richard de Mos leiden tot een angstcultuur die de democratie schaadt verscheen eerst op Wynia's Week.

Het kan niemand in Nederland zijn ontgaan dat muzikant Ali B (Ali Bouali) vorige week voor de rechter verscheen op verdenking van aanranding en verkrachting van verschillende vrouwen. De aanleiding voor de rechtszaak was een uitzending van BOOS op 20 januari 2022 over televisieprogramma The Voice of Holland, waarin Ali B fungeerde als coach. In de uitzending werden vermeende seksuele wandaden door bandleider Jeroen Rietbergen, coach Marco Borsato en Bouali aan de kaak gesteld. Bouali wordt verdacht van vier delicten (twee verkrachtingen en twee aanrandingen) met drie vrouwen. Bouali’s advocaat Bart Swier spreekt van ‘een strafzaak die in de media is begonnen’.

Nu is dat laatste an sich geen probleem. De uitzending van BOOS heeft vermeend seksueel wangedrag aangekaart waarvoor – indien het waar is – aandacht is gewenst en waarop dan ingegrepen dient te worden. Toch wijst de advocaat van Bouali er terecht op dat de vrouwen die aangifte deden wellicht zijn beïnvloed door de uitzending. Dat betekent niet dat deze vrouwen liegen, maar wel dat de betrouwbaarheid van hun verklaringen kritisch onder de loep moet worden genomen. Voor de betrokkenen kan dat – als zij de waarheid vertelden – naar zijn.

Sinds de MeToo-beweging in 2017 lijkt in de samenleving een neiging te zijn ontstaan om verhalen van slachtoffers van seksueel geweld nagenoeg kritiekloos te geloven. Maar wat als de verklaring van de aangever niet klopt, of slechts deels? Dan is wellicht niet de aangever, maar de verdachte het slachtoffer. Want de schade is reeds aangericht met de strafzaak. Zal deze verdachte de rest van zijn leven niet altijd de schijn tegen zich hebben? Eens te meer als de zaak veel media-aandacht heeft gehad of wanneer de verdachte een publieke bekendheid is.

De waarheid is soms moeilijk vast te stellen

Enige jaren geleden was ik rechercheur. Ik heb vreselijke zaken van huiselijk geweld gedraaid waarin niet bewezen kon worden dat (meestal) de man zijn vrouw had mishandeld. Maar ik heb ook genoeg zaken meegemaakt waarin het ernstige vermoeden bestond dat de vrouw serieuze valse verklaringen over de man aflegde in een ‘vechtscheiding’ om de voogdij over hun kinderen te krijgen.

Ik vond strafzaken van huiselijk geweld vreselijk: je kon het moeilijk goed doen, de waarheid is in zulke zaken meestal niet met enige zekerheid te bepalen en daarmee krijgt het slachtoffer vaak geen gerechtigheid. Wie dat slachtoffer dan ook is: de aangever of de verdachte (of wellicht allebei in verschillende mate). In de strafrechtketen begint de uitvoering van het onderzoek bij de politie, die doorgaans de meeste bewijsmiddelen presenteert. Maar wat als de bewijsmiddelen conflicterend met elkaar zijn of een onvoldoende beeld schetsen over wat er wel en niet is gebeurd? In beginsel – ik ga hier wellicht wat kort door de bocht – leidt dat tot vrijspraak van het tenlastegelegde.

Het burgerlijk recht regelt de verhoudingen tussen burgers onderling en strafrecht is voornamelijk sanctierecht. Iemand heeft een norm, in de vorm van een wet, overtreden en wordt daarvoor gestraft. Strafrechtpleging dient zoveel mogelijk neutraal te gebeuren, met zoveel mogelijk objectiviteit. Daarom dienen rechters onafhankelijk en onpartijdig te zijn en is er een verbod op willekeur.

Hoe moet er dan worden omgegaan met strafzaken tegen Bekende Nederlanders? Het oppakken van zo’n strafzaak is geen probleem. Idealiter wordt elke ernstige zedenzaak opgepakt. De media-aandacht die in zo’n zaak tegen een BN’er ontstaat mag echter niet meespelen in de oordeelsvorming van de rechter. De rechter mag niet meegaan in hypes of een media-hetze, want dan komt de rechtszekerheid in het geding. Rechters moeten eigenlijk een beetje wereldvreemd zijn. Dan kan het gaan schuren in zaken met veel media-aandacht, want het is vaak onvermijdelijk om daar kennis van te nemen.

Een noemenswaardig fenomeen in de strafzaak tegen Ali B is dat de media voornamelijk berichten over de verklaringen van de aangevers en van Bouali. Maar de verklaringen van de aangeefsters werken hier niet versterkend aan elkaar. Het is niet drie aangeefsters tegen één verdachte, omdat het over afzonderlijke incidenten gaat. In de meeste mediaberichten gaat deze strafzaak dus om drie één-tegen-één-verklaringen. En voor de duidelijkheid: drie één-tegen-één-verklaringen zijn niet zonder meer betrouwbaarder dan een één-tegen-één-verklaring.

Weinig bewijsmiddelen steunen elkaar

Ik ken de strafzaak niet gedetailleerd, maar op basis van de meeste nieuwsberichten lijken weinig bewijsmiddelen elkaar te steunen. Ali B kan een notoire vreemdganger zijn, maar dat maakt nog niet dat hij veroordeeld dient te worden voor aanranding of verkrachting. Dat dient slechts te gebeuren als de bewijsmiddelen daartoe aanleiding geven.

Waarom gaat het OM dan toch voor een eis van drie jaar gevangenisstraf? Dat de rapper een bekende Nederlander is, zou irrelevant moeten zijn, maar de impact van de strafzaak op de samenleving lijkt wel degelijk mee te spelen. De grootschalige media-aandacht heeft gezorgd voor enorm veel ophef. Headlines als ‘Ali B toont geen berouw’ (NU.nl) en ‘Er is geen enkele sprake van wroeging’ (Leidsch Dagblad) zijn feitelijk juist, maar slechts relevant als reeds vaststaat dat de verdachte het delict heeft gepleegd. Met betrekking tot zaken waarin er veel media-aandacht is, is het gelijkheidsbeginsel belangrijk: in soortgelijke gevallen zouden soortgelijke rechterlijke uitspraken moeten volgen. Daaruit volgt rechtszekerheid.

Oppassen met ‘emo-rechtspraak’

Hoe complex deze materie is, bleek toen het OM op 13 juni de strafeis tegen de rapper wilde uitspreken, maar zijn advocaten erop aandrongen pas de volgende dag verder te gaan: anders zou die avond aan de talkshowtafels wel de strafeis worden besproken, maar niet het verweer, en dreigde ‘een eenzijdig beeld’. De rechter bleek gevoelig voor dit argument. De grote aandacht voor de rechtszaak beïnvloedde zo een processuele beslissing.

Natuurlijk, context doet ertoe in het strafrecht, maar er dient zo weinig mogelijk ruimte te zijn voor ‘emo-rechtspraak’ waarbij hypes en ophef leidend zijn. Feiten en zoveel mogelijk rationele overwegingen moeten prevaleren.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER.

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Is Vrouwe Justitia wel blind genoeg voor Ali B?  verscheen eerst op Wynia's Week.

De Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) zag zich, mede naar aanleiding van de ‘zaak Weski’, genoodzaakt initiatieven te ondersteunen om strafrechtadvocaten beter te beschermen, via een noodnummer en noodknop. Er zijn ook ‘vertrouwensadvocaten’ aangesteld, met wie bedreigde of geïntimideerde advocaten off the record verontrustend gedrag van hun cliënten kunnen bespreken. Het zijn initiatieven van de Taskforce ‘bescherming tegen ondermijning’ die ook trainingen in weerbaarheid en een ‘kantoorscan’ aanbiedt.   

Bevoorrechte positie advocaat dwingt tot integriteit

In 2008 stelde advocaat Pim de Vos dat hij dit soort zware criminelen, die meer dan tien bv’tjes hebben in fiscale paradijzen, in gepantserde auto’s rondrijden, in verband worden gebracht met drugstransporten en liquidaties en daar lachend hun schouders over ophalen, uit principe niet wil verdedigen. In zijn boek haalt hij hoogleraar Floris Bannier aan, die schreef dat de advocaat niet alleen de partijdige dienaar van de cliënt is, maar ook dienaar van de rechtsstaat.

Advocaten, ook al zijn ze niet meer in functie (de geheimhoudingsplicht heeft in zo’n geval een postprofessionele werking), dienen te voldoen aan vijf kernwaarden: onafhankelijkheid, integriteit, partijdigheid, vertrouwelijkheid en deskundigheid. De wet beschermt advocaten, in ruil voor zulke strenge beroepsregels, met het verschoningsrecht en beloont hen met het procesmonopolie. Die bevoorrechte positie, ‘als gids in de jungle van het recht’, dwingt de advocaat tot een zuivere en integere beroepsuitoefening.

Toezicht op de klachtenafhandeling regelt de advocatuur primair zelf via een toezichtorgaan, de Nederlandse Orde van Advocaten. Grotere kantoren beschikken over een klachtenfunctionaris, in de regel een advocaat.                     

Advocaten zijn onderworpen aan het tuchtrecht (art. 46 Advocatenwet), dat ervan uitgaat dat personen uit eigen kring het beste weten wat wel en niet hoort. In het geval van een klacht wordt het vooronderzoek verricht door de plaatselijke Deken. De Deken heeft als toezichthouder een hybride taak: hij of zij is onderzoeker, bemiddelaar en aanklager tegelijk. Na het vooronderzoek kan (op verzoek van klager: moet) de Deken de klacht doorsturen naar de Raad van Discipline. In het tuchtrecht kan niet worden gesproken van een delict (het is immers geen strafrecht), slechts over ‘tekortschietend handelen’ oftewel ‘nalaten dat een behoorlijk advocaat niet betaamt’.

Hof van Discipline

De Raden van Discipline zijn onafhankelijke tuchtcolleges en vormen geen onderdeel van de Orde van Advocaten. De Raad bestaat uit twee respectievelijk vier advocaten en een rechter-voorzitter, alsmede een griffier. Het lidmaatschap van de raad staat, aldus een door mij benaderde advocaat, goed op je cv en je kunt naar de functie van raadslid solliciteren. In de praktijk is vaak sprake van coöptatie, waarbij de leden kandidaten kunnen voordragen.      

De Raad kan een advocaat, die meermalen over de schreef is gegaan, zelfs van het tableau schrappen. Tegen zo’n beslissing kan de advocaat in hoger beroep gaan bij het Hof van Discipline.

‘Incassotruc’

Meerdere strafrechtadvocaten, en nog veel meer civilisten, zijn het onderwerp geweest van tuchtrechtelijk onderzoek. In het Algemeen Dagblad hebben we kunnen lezen dat Khalid Kasem, destijds werkzaam als advocaat en kantoorgenoot van Royce de Vries, functionele contacten zou hebben gehad met de verdachte Ridouan Taghi en diens Italiaanse kompaan, maffiabaas Raffaele Imperiale.

Ook werd Kasem ervan verdacht een ambtenaar van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) te hebben omgekocht. Kasem stelde zijn cliënt voor 12.000 euro te betalen om bij een ambtenaar te ‘regelen’ dat hij eerder uit de gevangenis kwam – door Kasem een ‘incassotruc’ genoemd. ‘Dat deed ik ook bij mijn vorige werkgever,’ stelde hij. Dat was het advocatenkantoor Van Oosten, dat de handelwijze van ‘de incassotruc’ meteen heeft weersproken en daar een klacht over heeft ingediend. Advocatenkantoor Van Oosten heeft laten weten dat er op hun kantoor geen enkele ’trucs’ werden toegepast.

Het gesprek met Peter R. de Vries, toen acterend als directeur van het kantoor, is op de band opgenomen en in handen gekomen van een drietal lieden die zich schuil houden onder de naam ‘De Drie Musketiers’.      

De beschuldiging was aanleiding voor een ‘oriënterend onderzoek’ door de plaatselijke Deken, alsmede door de Rijksrecherche. De Amsterdamse toezichthouder, Deken Barbara Rumora-Scheltema, heeft getracht de gestolen tapes op te eisen van het AD, omdat zij vindt dat dit soort informatie vertrouwelijk moet blijven. Dat is niet gelukt. Op grond van het onderzoek, dat drie maanden heeft geduurd, pleit zij Kasem grotendeels vrij, hoewel het feit overeind blijft dat hij zich ongepast heeft uitgelaten tegenover een gedetineerde cliënt. Dat  was op zijn zachtst gezegd onhandig, goed voor een formele waarschuwing en een ‘normoverdragend gesprek’. Een gang naar de tuchtrechter is hem bespaard gebleven. Of Kasem nu wel of niet cash geld heeft gevraagd blijft onduidelijk. Royce de Vries, zijn vroegere partner van het advocatenbureau, spreekt van een ‘broodjeaapverhaal’.

Advocaten hebben een verantwoordingsplicht jegens de Deken. De Deken meent nu dat er onvoldoende bewijs is van omkoping, ook al heeft Kasem dat in het vertrouwelijk gesprek met Peter R. de Vries wel toegegeven. Rumora heeft, naar ik heb begrepen, een groot aantal personen gesproken en vele honderden pagina’s aan documentatie verkregen en bestudeerd. Wie die personen zijn wil de Deken niet zeggen. Het is de ‘bredere context’ op basis waarvan zij heeft vastgesteld dat er geen aanwijzingen zijn gevonden voor omkoping. Volledige zekerheid kan en wil zij niet geven. Van Oosten heeft de Deken verzocht het onderzoek te heropenen.

Lekken van geheime informatie

Los van die ‘bredere context’ vindt advocaat Geertjan van Oosten de afdoening van de klacht onjuist. Kasem ziet de ernst van zijn gedragingen niet in en beschouwt zichzelf als ‘vrijgepleit’. ‘Hij heeft ons kantoor in een verkeerd daglicht gezet’, zegt Van Oosten. Of het verhaal van Kasem jegens Van Oosten waar of niet waar is, staat echter niet vast.

Het Openbaar Ministerie bracht in 2020 in een eerdere zaak Kasem in verband met het lekken van geheime informatie uit het 26Koper-dossier. Die informatie werd door Taghi c.s. opgehaald bij de advocaten die werkzaam waren bij het kantoor Ficq & Partners, zelfs tijdens de beperkingen. Binnen een mum van tijd moest Kasem de zaak overdragen aan zijn kantoorgenoot, Leon van Kleef. Het geconstateerde lek heeft mogelijk geleid tot een opdracht voor moord.

Op liegen staat kennelijk geen sanctie

De Amsterdamse Deken, Evert-Jan Henrichs, heeft destijds vastgesteld dat er is gelekt, maar dat de advocaten ‘niet tuchtrechtelijk verwijtbaar’ hebben gehandeld. Ook voor de beschuldiging dat Kasem de bron van het lek zou zijn is geen bewijs gevonden. Wel is gebleken dat Kasem, ondanks zijn ontkenning, contact heeft gehad met Taghi. Tegen zijn kantoorgenoten verzweeg Kasem dat hij in Dubai als advocaat was geraadpleegd door de rechterhand van Taghi. ‘Advocaten mogen niet liegen’, liet strafadvocaat Peter Plasman mij eens weten. Maar kennelijk staat daar geen sanctie op.

Probleem van dit soort oriënterende onderzoeken door de plaatselijke Deken is dat, mede als gevolg van de geheimhoudingsplicht, voor een buitenstaander veel in nevelen blijft gehuld.

Gebrek aan transparantie en hoog ‘entre-nous’ gehalte

Advocaten in het strafrecht zitten vaak klem in het verhaal van hun cliënten, maar dat ze ook onderdeel kunnen worden van of fungeren als boodschappenjongen voor een criminele organisatie is niet geheel nieuw. Recent is de naam van strafrechtadvocaat Gerald Roethof opgedoken. De Raad van Discipline heeft vastgesteld dat Roethof de aan hem opgelegde beperkingen heeft geschonden door met derden informatie over de strafzaak van zijn cliënt te delen. In juristenkringen is dat een doodzonde. Roethof is onvoorwaardelijk voor zes weken geschorst. Daarnaast zijn aan hem nog eens vier weken schorsing opgelegd vanwege eerdere tuchtrechtelijke overtredingen. In dit geval is hoger beroep niet mogelijk. 

Standaard-bezwaar tegen de Raad van Discipline is dat de slager zijn eigen vlees keurt. Daar is niets op tegen zolang dit te goeder trouw gebeurt en het onderzoek degelijk en grondig heeft plaatsgevonden. Er is echter een groot gebrek aan transparantie en een hoog ‘entre-nous’ gehalte. Wat moet je bijvoorbeeld met de bewering van de Amsterdamse Deken dat die op grond van een ‘bredere context’ heeft besloten de zaak-Kasem niet voor te leggen aan de tuchtrechter. 

Rechterlijke beslissingen zijn niet eenvoudig. Maar is het niet van belang, ook voor de advocatuur, dat iedereen, dus ook de gewone burger, de beslissing van de Raad van Discipline kan volgen en controleren? Nu blijft er een zweem van ‘handjeklap’ hangen, zeker in de zaak tegen Khalid Kasem.

De huidige demissionaire minister voor Rechtsbescherming, Franc Weerwind, wil nu het hele toezicht op de advocatuur extern maken. De door mij benaderde advocaten zijn daar geen voorstander van. Ze wijzen erop dat zo’n nieuw instituut, dat al gauw gaat fungeren als een aparte rechtbank, ook veel geld zal kosten.

Laat ook deskundige niet-juristen toe in tuchtcollege

Met de geconstateerde foute stappen van vooraanstaande advocaten,  alsmede de feitelijke oncontroleerbaarheid van de onderzoeken, krijgt het voorstel van Weerwind ‘de wind in de rug’. Bij de Nederlandse Orde van Advocaten heerst nog altijd de gedachte dat ze hun eigen zaken het beste zelf kunnen oplossen. Dat is nog maar de vraag. De medici hebben wel buitenleden (geen medici, maar juristen) in hun tuchtcolleges – in alle gevallen als voorzitter en plaatsvervangend voorzitter. Die hebben vaak een wat onbevangener kijk op een klacht of zaak.

Wellicht is er voldoende reden om ook deskundige niet-juristen als buitenleden toe te laten bij de beoordeling van misstanden binnen de advocatuur. Dit zou ook meer maatschappelijke steun geven aan het beeld van de advocaat als integere vechter van de belangen van de verdachte en dienaar van de rechtsstaat. 

Naschrift: Deze tekst is op donderdag 4 april licht aangepast.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!               

Het bericht Zaak Khalid Kasem bewijst: tuchtrecht advocatuur moet veel transparanter verscheen eerst op Wynia's Week.

Waarom werd de demonstratie verboden? De gemeente Arnhem verwijst in een persbericht naar een analyse van de politie: ‘Het gevaar van ernstige wanordelijkheden en de gesignaleerde terroristische dreiging in relatie tot de geplande betoging is dusdanig groot en concreet, dat de veiligheidssituatie rond deze betoging niet in voldoende mate te beheersen zou zijn, stelt de politie in haar advies: zelfs niet bij de inzet van een zeer grote politiemacht.’ 

De dreiging wordt niet geconcretiseerd

Volgens de burgemeester gaat het om een lokale, nationale en internationale terroristische dreiging, maar nergens is die terroristische dreiging geconcretiseerd voor een breder publiek. Marcouch beroept zich op artikel 5 van de Wet openbare manifestaties. Daarin staat dat een verbod mogelijk is ‘ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeerd en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden’.

Marcouch liet echter ook andere belangen meewegen, zo lijkt uit het persbericht te volgen: ‘Betogingen waarbij een koranboek verbrand wordt, hebben bovendien ernstige gevolgen voor de nationale veiligheid en raken internationaal de Nederlandse belangen en Nederlandse burgers die zich in het buitenland bevinden.’ 

Liet Marcouch in zijn afweging wellicht ook meewegen dat hij persoonlijk vindt dat het verboden moet zijn om korans te verscheuren of te verbranden? In een brief aan de ministers van Justitie en van Binnenlandse en Buitenlandse Zaken, alsook de voorzitters van de relevante vaste Kamercommissies, gedateerd op 25 maart, rept hij van ‘extremisten met een giftige, pyromane agenda van vernietiging en verbranding’ die ‘trachten het huis van de democratische rechtsstaat binnen te dringen’.

In diezelfde brief stelt Marcouch de vraag ‘of ook argumenten van nationale veiligheid een prominentere rol moeten gaan spelen bij de vraag welke acties wij nog willen toestaan binnen het recht van betoging’. Ik ben geen fan van demonstraties, maar meen dat het in een open samenleving cruciaal is dat er zoveel mogelijk ruimte om te demonstreren is. Ik schreef eerder al eens dat er een recht is om te demonstreren, maar geen recht op een tegendemonstratie.

Die tegendemonstratie moet in beginsel wel mogelijk zijn, maar als er een demonstratie moet wijken – bijvoorbeeld omwille van de veiligheid, of nog specifieker: een terroristische dreiging – dan moet dat die tegendemonstratie zijn. Eens te meer als de dreiging vanuit de groep tegendemonstranten komt. Niet Pegida zou uit Arnhem moeten worden geweerd, maar de mensen die met geweld onmogelijk willen maken dat anderen hun grondrechten uitoefenen.

‘Een mobiliserend effect’

Burgemeester Marcouch ging echter verder dan het verbieden van de demonstratie van Pegida. Toen hij vernam dat Wagensveld mogelijk toch naar Arnhem zou afreizen om te demonstreren, besloot hij hem een gebiedsverbod van een half jaar op te leggen: ‘Om de openbare orde en veiligheid te waarborgen’, aldus een tweede persbericht van de gemeente.

Het idee is namelijk dat de komst van Wagensveld ‘een mobiliserend effect [zal] hebben op groepen en individuen die zelfs met geweld zullen trachten de komst van de man, dan wel een door hem te houden ongeplande – en verboden – betoging of actie, te verhinderen’. Zo bezien kan de burgemeester Wagensveld beter een levenslang gebiedsgebod geven. Sterker nog, dat zouden dan eigenlijk álle burgemeesters met een substantiële moslimpopulatie kunnen doen. En misschien dan ook maar direct zo’n verbod voor Geert Wilders?

Maar zonder gekheid: een gebiedsverbod van een half jaar voor één verboden demonstratie is absurd lang. Het lijkt meer op een straf dan op een maatregel. De aanvoerder van Pegida mag al die tijd niet in Arnhem shoppen met zijn vrouw, niet naar een Arnhemse bioscoop, niet naar de thuiswedstrijden van Vitesse (maar ja, wie doet dat überhaupt?) en geen terrasje pakken in de binnenstad.

De burgemeester beroept zich op artikel 175 van de Gemeentewet. Daarin staat dat in geval van ‘ernstige wanordelijkheden’ of ‘ernstige vrees voor het ontstaan daarvan’ de burgemeester bevoegd is om ‘alle bevelen te geven die hij ter handhaving van de openbare orde of ter beperking van gevaar nodig acht’. De burgemeester heeft op dit punt dus een behoorlijke beoordelingsruimte.

Ook de voorzieningenrechter vond het besluit van Marcouch een forse belemmering van de vrijheid van de Pegida-voorman en besloot op 29 maart dat de termijn van zes maanden moest worden teruggebracht tot drie weken – zelfs nog korter dan de drie maanden die een vertegenwoordiger van de burgemeester voorstelde bij wijze van tegemoetkoming. Kennelijk mag Marcouch zich na het oordeel van de rechter niet zondermeer verschuilen achter een te beperkte politiecapaciteit.

Een verwant probleem is dat een burgemeester geen jurist is én geen gekozen vertegenwoordiger, maar toch langdurige en verregaande maatregelen kan opleggen die grondrechten van burgers beperken. Een gebiedsverbod kan worden opgelegd als er concrete informatie is dat iemand in ernstige mate de openbare orde zal gaan verstoren. Dankzij artikel 175 van de Gemeentewet kan dat worden ‘opgerekt’, waardoor het niet meer uitmaakt of degene die wordt geweerd wel de feitelijke verstoorder is.

Transparantie is dringend gewenst

Maar als iemand wil demonsteren en door die demonstratie anderen zo boos krijgt dat zij bereid zijn geweld tegen hem te gebruiken, dan hoort diegene geen gebiedsverbod te krijgen maar politiebescherming. De bedreigers of geweldplegers dienen te worden aangepakt, en in het geval van een terroristische dreiging zelfs met verregaande middelen. Als mensen al een gebiedsverbod zouden moeten krijgen dan zijn zij het.

Het moet voor burgemeesters niet zo makkelijk zijn om een demonstratie te verbieden. En als dat al zou gebeuren, dan dienen zij uitgebreider en transparanter te motiveren wat de reden is. Het is begrijpelijk dat de politie niet altijd de aard en omvang van een terroristische dreiging prijs wil geven, maar wanneer een burgemeester die informatie gebruikt om grondrechten van burgers in te perken, is transparantie dringend gewenst.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op desinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, zoals ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER.

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Burgemeesters moeten minder makkelijk demonstraties kunnen verbieden verscheen eerst op Wynia's Week.

De nood is hoog in wolvenland. Elk jaar weer een beetje hoger. Terwijl de Europese Unie vergadert en vergadert en er ergens dit voorjaar een knoop doorgehakt moet worden over verlaging van de beschermde status van de wolf neemt het ene na het andere land daarop alvast een voorschotje.

Duitsland heeft het recent gemakkelijker gemaakt om de zogenaamde probleemwolven af te schieten en Frankrijk presenteerde onlangs het wolvenplan 2024-2029 waarin de Fransozen ook alvast vooruitlopen op de mogelijke beslissing van Brussel. Voor kuddes runderen en paarden die niet voldoende kunnen worden beschermd wordt het in Frankrijk gemakkelijker gemaakt om een wolf af te schieten.

Mosterd na de maaltijd

Ook in ons eigen land begint men zich zo ondertussen steeds meer te roeren. Zo kondigde de provincie Gelderland recent nieuw beleid aan in de strijd tegen de wolf. De provincie wil dat het mogelijk wordt om een wolf af te schieten als het dier in een gebied twee keer langs een wolfwerend raster komt en een dier aanvalt.

En in Drenthe is er van dat welkom wolf-gevoel ook steeds minder over. Daar mogen probleemwolven worden afgeschoten als ze meerdere keren goed beschermd vee hebben aangevallen binnen dezelfde gemeente en een tijdsbestek van drie weken. Als dat zo doorgaat komt die aangekondigde EU-wijziging van de beschermingsstatus als mosterd na de maaltijd. Wat deze ontwikkeling in elk geval aantoont is dat de wolf een stuk sneller loopt dan de EU beslissingen neemt.

De herziene bepalingen komen in Frankrijk van de twee verantwoordelijke ministeries: het ministerie van Landbouw en het ministerie van Ecologische transitie. Zo wil men een nieuw evenwicht bereiken tussen enerzijds het behoud van de wolf en anderzijds de bescherming van de veehouderij en schapenhouderij. Begrijpelijk, want net als in Nederland neemt het aantal wolven in Frankrijk rap toe. Het bestand is sinds de jaren negentig zelfs verdubbeld. Daarmee is de populatie toekomstbestendig geworden, stellen nu de Franse autoriteiten. En daarom kan het ook best alvast een tandje lager met die bescherming.

In Frankrijk is het, net als vorig jaar, ook dit jaar weer toegestaan om 19 procent van de populatie wolven af te schieten: zo’n 220 wolven per jaar. En dat gebeurt ondanks het feit dat die beesten Europees gezien nog steeds de status van strikte bescherming genieten. Het is bescherming met de Franse slag, zullen we maar zeggen. Net als Zweden komt men ermee weg, omdat de wolven daar nu eenmaal al veel langer rondlopen, ze aantoonbare schade doen en er veel meer wolven rondlopen dan in Nederland. Daarmee voldoet Frankrijk dus, op papier, aan de huidige voorwaarde dat eventueel afschot geen afbreuk doet aan een goede staat van instandhouding.  Een vereiste waaraan elk Europees land moet voldoen volgens de conventie van Bern.

Criterium

Maar daar zit hem nu juist de kneep: wat is de gunstige staat van instandhouding? Er wordt geschat dat er in Nederland ruim 100 wolven zitten. Kun je dan hier van een ‘gezonde populatie’ spreken of is het maar armoeiig clubje? Welk cijfer hang je daaraan en moet je dat grensoverschrijdend bekijken of per land? Daar breken groene juristen en ecologen zich de laatste jaren het hoofd over. En dat zal ongetwijfeld ook weer gebeuren op 4 april bij het ronde tafelgesprek in de Tweede Kamer.

Als, zoals nu de tendens is, wordt uitgegaan van landelijke grenzen krijgt Nederland in de nabije toekomst te maken met een flink probleem. Voor een gunstige staat van instandhouding heb je het in dit land, volgens sommige ecologen, namelijk over minimaal 250 volwassen wolven. Alleen al daarom moet er een grensoverschrijdende aanpak komen.

Naar aanleiding van een wolvenjacht in Finland deed het Hof van Justitie in 2019 daar een opmerkelijke uitspraak over. Het hof stelde dat ‘bij het toestaan van de afwijkingen (lees afschot) een beoordeling plaats dient te hebben gevonden van de staat van instandhouding van de populaties van de betrokken soort en van de impact die de beoogde afwijking daarop kan hebben. Deze beoordeling dient plaats te vinden op het niveau van het grondgebied van die lidstaat of, in voorkomend geval, op het niveau van de betrokken biogeografische regio wanneer de grenzen van die lidstaat verscheidene biogeografische regio’s bestrijken, of indien het natuurlijke verspreidingsgebied van de soort dit vereist en, voor zover mogelijk, op grensoverschrijdend niveau.’

Wat Nederland betreft heb je het wat de biogeografische regio betreft dan over de ‘Centraal-Europese laaglandpopulatie’ die voorkomt in Duitsland, West-Polen en tegenwoordig ook in Denemarken en de Benelux. Je zou zeggen, hoe moeilijk kan het zijn? Stop met dat oeverloze politieke/juridische gezever over de mate van de beschermde status en maak een plan waarin een gunstige staat voor de populatie als geheel wordt bereikt en stel vervolgens per land een redelijke verdeelsleutel op. Zo kun je rekening houden met de verschillende situaties in de betrokken landen en voorkom je wellicht ook een hoop gedoe met lokale lobbyclubjes die in afzonderlijke landen telgegevens linksom of rechtsom draaien, zoals we onlangs ook zagen gebeuren in de discussie over het haas.  

Een tip voor BBB

Als op die grensoverschrijdende schaal de gunstige staat van instandhouding van de soort niet in gevaar komt kunnen individuele landen flexibel ingrijpen, want kleinere landen hebben nu eenmaal een kleinere draagkracht. Het is maar een tip voor de vers gekozen euro-parlementariërs van de BBB die van zins zijn om na de Europese verkiezingen op 6 juni in de EVP-fractie de ‘intergroup’ Biodiversity, Hunting & Countryside’ weer nieuw leven in te blazen.

Oswin Schneeweisz is journalist, columnist en podcastmaker. Hij schreef ook diverse boeken. www.oswinschneeweisz.nl

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee, ook in 2024? Hartelijk dank!

Het bericht De wolf loopt een stuk sneller dan de EU beslissingen neemt. Dat kan zo niet langer verscheen eerst op Wynia's Week.