De Britse schrijver en documentairemaker Satham Sanghera was niet enthousiast over deze actie. Hij beschouwt het verwijderen van standbeelden om de koloniale geschiedenis als het ware uit te wissen als zinloos. Zijn credo luidt ‘de geschiedenis trekt zich niets aan van persoonlijke gevoelens.’

Ambivalente erfenis

Het Britse imperium was er gewoon – en zijn gevolgen moeten we, zowel in het moederland als in de voormalige koloniën, nuchter onder ogen zien. En dan blijkt de koloniale erfenis ambivalent. Die bevat zowel de slavenhandel als de beweging de slavernij af te schaffen. Die heeft bevolkingsgroepen tegen elkaar opgezet, maar overzee ook democratie gebracht.

De ouders van Sathnam Sanghera kwamen vanuit de Punjab eind jaren zestig naar Engeland. Sanghera werd in 1967 in Wolverhampton geboren. Toen hij naar school moest, kon hij nog geen Engels spreken. Aan het Britse imperialisme werd in het onderwijssysteem geen enkele aandacht besteed. Sanghera studeerde uiteindelijk in Cambridge af in de Engelse taal en literatuur. Hij moet niks hebben van migranten die zich in hun eigen kringetje blijven opsluiten.

Drie jaar geleden brak Sanghera door met Empireland. Dat boek behandelt de vraag hoe het moderne Verenigd Koninkrijk door het imperialisme is gevormd. Het is een zeer leesbare combinatie van rake observaties en persoonlijke anekdotes. Het leverde de auteur veel enthousiaste lezers op, maar ook veel racistische drek aan zijn adres.

Sanghera reageert hierop in zijn nieuwe boek Empireworld, dat dit voorjaar verscheen: ‘Het feit dat Groot-Brittannië de racistische Duitsers in de Tweede Wereldoorlog heeft bestreden en verslagen, het feit dat wij de slavernij hebben afgeschaft en ervoor gezorgd hebben dat die elders ook werd afgeschaft en, meer recent, het feit dat de Conservatieve Partij erin slaagde een bruin persoon als premier aan te stellen, blijkt de populaire visie te hebben geschapen dat wij als land altijd vrij zijn geweest van racisme. Dit leidt tot het onvermogen te accepteren dat racisme in het Britse imperialisme net zo gewoon was als het toeteren is in het verkeer in India.’

Mauritius

Empireworld gaat over de invloed van het Britse imperium op de voormalige koloniën. Sanghera koos voor een journalistieke aanpak. Hij bezocht Barbados, Mauritius, India en Nigeria om ter plekke de koloniale erfenis vast te stellen.

Mauritius is een populaire bestemming voor Britse toeristen. De inwoners laten de koloniale erfenis het liefst rusten in de omgang met de gasten. Sanghera constateert dat de verhouding tussen de zwarte bevolking, afstammelingen van slaven, en de bruine bevolking, die afstamt van contractarbeiders, spanningen kent. Hij legt uit dat die laatste categorie ook werd uitgebuit, maar toch meer perspectief had (na beëindiging van het contract) dan de voormalige slaven.

Zakelijke benadering

Origineel is het hoofdstuk over ‘nuttige planten’. Zonder de ontdekking van kinine was het hele imperiale project niet eens mogelijk geweest. Dankzij kinine werd de kolonist weliswaar ziek van malaria, maar ging er niet dood aan. Vanaf de achttiende eeuw werden planten en zaden uit het hele koloniale rijk naar Londen gebracht om geclassificeerd en onderzocht te worden. De veredeling leverde tal van nieuwe gewassen op, die vervolgens weer overzee werden aangeplant.

De plantages van indigo, suikerriet en rubber brachten vervolgens de massale migratie van slaven en contractarbeiders op gang en de monoculturen eindigden meer dan eens in uitputting van de bodem. Dit bracht weer een nieuw fenomeen op gang: natuurbescherming en -behoud.

Met zijn zakelijke benadering houdt Sanghera zijn landgenoten een spiegel voor: ‘Het is niet langer een optie voor de Britten om zich zelfgenoegzaam te blijven afvragen of hun imperium ‘goed’ of ‘slecht’ was. De wereld heeft andere kwesties aan zijn hoofd (..) Zeker na de Brexit kunnen we geen nieuwe handelsrelaties aanknopen met Maleisië, India, Mauritius, Guyana of Nigeria, zonder er ons rekenschap van te geven hoe wij deze landen hebben behandeld gedurende de kolonisatie.’

Sathnam Sanghera: Empireworld. How British Imperialism Has Shaped the Globe, Viking, 449 pagina’s, € 22,99.

Hans Wansink is historicus en journalist en publiceert over boeken in Wynia’s Week. Hij was redacteur van NRC Handelsblad, Intermediair en de Volkskrant. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Over de ambivalente erfenis van het Britse imperialisme verscheen eerst op Wynia's Week.

Niet alleen omdat daar beschouwingen over Prostitutie, Psychologie, Relativiteit en Religie in te vinden zijn, maar vooral vanwege het fraaie rijtje Qur’ãn, Rabelais, Races of Mankind, Rachmaninov.

Over de Koran horen we de laatste tijd wat mij betreft wel genoeg en zowel Rabelais als Rachmaninov hebben ieder nog steeds hun eigen schare liefhebbers, maar over mensenrassen hoor je vandaag de dag opvallend weinig. Er is veel gedoe over racisme, maar niet over rassen.

Kortsluiting

Racisme tiert welig, maar rassen bestaan niet, zo lijkt het wel. Dat is zorgelijk want, zoals mijn favoriete bioloog Midas Dekkers schrijft: ‘Om racisme te bestrijden moet je weten wat een ras is. Aan die vraag wordt maar al te vaak voorbij gegaan. In veel boeken over racisme is amper één pagina over ras te vinden, in veel bibliotheken over racisme nauwelijks één boek. Op die ene bladzijde, in dat ene boek wordt het indelen van de mens in rassen in veel gevallen kortweg als iets onmogelijks afgedaan. Ras zou een “sociaal construct” zijn, een verzinsel om mensen tegen elkaar op te zetten. Deze kortsluiting doet denken aan de pogingen van doorgeschoten feministen om het verschil tussen mannen en vrouwen te ontkennen.’

Dekkers schreef dat drie jaar geleden in zijn boek Wat loopt daar? Een biologische kijk op rassen. Max Pam schreef destijds in een recensie in de Volkskrant: ‘Wat mij betreft kan het alleen maar worden toegejuicht als iemand op een serieuze manier orde op zaken stelt en zin van onzin probeert te onderscheiden.’

Wat mij betreft ook, al ligt het onderwerp gevoelig. Ras en geschiedenis zijn immers een erfenis die de moderne mens moeizaam met zich torst. Die gevoeligheid onderkende mijn editie van de Britannica uit 1980 ook al, maar dat weerhield de auteur er niet van om tien dicht bedrukte pagina’s aan het onderwerp te wijden.

Ras is biologie

De Britannica begint met te vertellen dat vroeger door politici en historici rassen op allerlei gronden werden onderscheiden en geeft als voorbeeld de Engelse gewoonte om van het Ierse en Schotse ras te spreken. Maar anno 1980 kijkt men puur biologisch. Er bestaat nog maar één soort mens: Homo Sapiens. Binnen die populatie kunnen er genetisch verschillende groepen bestaan met opvallende kenmerken zoals huid, haar, gezicht en lichaamsverhoudingen en ook minder in het oog springende verschillen zoals bloedgroepen of spijsvertering.

Net als bij ander dieren ontstaan mensenrassen meestal door geografische afzondering, al heeft de mens voor afzondering maar weinig tijd gehad. Onze soort is immers een van de jongste. Homo Sapiens lijkt niet veel meer dan tienduizend generaties oud en de hoofdrassen zijn hooguit vijftienhonderd generaties geleden uit elkaar gegaan. De originele inwoners van Australië bijvoorbeeld, leefden meer dan 25.000 jaar lang genetisch afgezonderd van de rest van de mensheid totdat op 28 februari 1606 Willem Janszoon en zijn mannen vanaf het schip Duyfken aan land stapten op zoek naar goud. De Ainu, die sinds de ijstijd op het meest noordelijke eiland van Japan leven, vormen ook een interessante casus.

Maar de mens kan die afzondering ook cultureel bepalen en zo – net als bij zijn huisdieren – rasvorming versnellen. Religieuze voorschriften die geslachtelijke omgang beperken, hebben her en der op de wereld lokale rassen duizenden jaren lang in stand gehouden, vermeldt de encyclopedie.

Uiteindelijk wordt een ras niet bepaald door andere genen, maar door een verschil in de frequentie waarin bepaalde genen voorkomen binnen een groep. Die frequentie verandert constant en daarom veranderen rassen continu. Soms op bijzondere wijze. Op de Pitcairneilanden, ergens tussen Tahiti en Paaseiland, ontwikkelde zich in 1790 een nieuw mini-ras toen een groep van muiters met het schip de Bounty daar landde en zich samen met enkele Tahitiaanse dames schuil hield voor de Britse overheid. Omgekeerd zijn de afgelopen twee eeuwen vele kleine rassen (bijna) uitgestorven, zoals de Yaghan (Vuurlanders) die Charles Darwin nog (met afschuw) heeft gezien, de Tasmaniërs, van wie de laatste in 1876 overleed, de bewoners van de Aleuten en de Carib indianen, wier voorouders Christoffel Columbus nog hadden verwelkomd.

Registratie is taboe

Op de vraag hoeveel mensenrassen er bestaan heeft niemand antwoord, al is het medisch wel van belang rassen te onderscheiden. Zo zijn onder de bevolking van Europa genen wijdverspreid die het mogelijk maken lactose af te breken. Mensen met die genen kunnen koeienmelk drinken zonder misselijk te worden. In Afrika zijn die genen zeldzaam. De in mijn jeugd gebruikelijke liefdadigheid om bij hongersnood in Afrika vliegtuigladingen melkpoeder die kant op te sturen, had dus averechts effect. Daar werden die mensen ziek van.

Ook neemt de kans op slagen van een orgaantransplantatie toe als het gaat om organen van dezelfde etnische en raciale groep. Een patiënt zal een nier van een donor van een ander ras sneller afstoten dan die van een genetisch meer overeenkomstige persoon, zo stelde de organisatie die in de Verenigde Staten orgaandonaties regelt in 2009.

Huisartsen in steden waar verschillende rassen wonen moeten bij hun diagnoses ook rekening houden met de verschillende gevoeligheid per ras voor bepaalde ziekten. Vanuit medisch oogpunt zou registratie van iemands ras dus nuttig zijn. Maar ja, een groot taboe bedekt de mensenrassen.

Haaks daarop staat de opkomst van het algemeen als deugdzaam geziene streven naar diversiteit. Er kan in reclame-uitingen en in samenstelling van allerlei groepen volgens onze progressieve medemensen nooit voldoende aandacht zijn voor het inbrengen van mensen met een ander uiterlijk. Maar nooit valt daarbij het woord ras. Zo bang is men voor racisme.

Toegeven aan angst leidt echter tot domheid: ‘Op deze dag van verbondenheid laten we zien dat een mix van mensen met een verschil in culturele afkomst, seksuele oriëntatie, leeftijd, gender of arbeidsvermogen positief is,’ schrijven de grote bedrijven die in Nederland jaarlijks op de eerste dinsdag van oktober Diversity Day organiseren. Ze maken de ernstige fout de term ‘culturele afkomst’ te gebruiken in plaats van ras. Want het uitgangspunt van beschaving is dat mensen gelijkwaardig zijn, maar culturen niet.

Wie dat niet begrijpt, verwijs ik graag naar sir Charles Napier, in 1843 de eerste gouverneur generaal van Sind, dat nu een provincie in Pakistan is. Bij de verovering van het gebied had hij toegezegd niet in te zullen grijpen in de religieuze gewoonten van de bevolking. Maar eenmaal aan de macht verbood hij de rituele weduweverbranding. Tegen brahmanen die protesteerden tegen deze aantasting van hun tradities, zei hij: ‘Wij hebben ook een traditie. Wij hangen mensen op die levende mensen verbranden. Ik laat mijn troepen nu galgen bouwen. Kies maar welke traditie je wilt volgen.’

Omgekeerd racisme

Overigens vermeldt de Britannica ook het bestaan van omgekeerd racisme. Dat doet zich voor wanneer leden van voorheen ondergeprivilegieerde rassen politieke en economische macht krijgen en anderen gaan discrimineren. Dat kan volgens de Britannica gebeuren als omstandigheden zich wijzigen of als problemen van hun groep hen ertoe verleiden om makkelijk te identificeren ‘vijanden’ te zoeken in plaats van zelf te werken aan hun eigen sociale verbetering.

Een actueel voorbeeld zien we in Utrecht waar op zondag 29 september een wandeling door de stad wordt georganiseerd voor vogelliefhebbers, die uitsluitend toegankelijk was voor ‘mensen van kleur’ totdat de media-aandacht zich daarop richtte en de subsidie in gevaar kwam.

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Enkele opmerkingen over mensenrassen, racisme en diversiteit verscheen eerst op Wynia's Week.

Toen de Nederlands-Turkse Lale Gül in 2021 haar literaire debuut Ik ga leven uitbracht, ontplofte haar bestaan. In dat boek – dat maar liefst 400.000 keer over de toonbank ging – schetste ze een hallucinant beeld van het leven in een Amsterdamse achterstandswijk. Ze moest prompt halsoverkop de ouderlijke woning ontvluchten.

Haar nieuwe boek begint waar het vorige eindigde: ’s nachts moederziel alleen en op pantoffels in de straten van Amsterdam, met nog maar enkele minuten belkrediet én het nummer van burgemeester Femke Halsema op zak.

Na lezing van ‘Ik ben vrij’ blijft er één verpletterende vaststelling hangen: na al die decennia is er geen greintje vooruitgang merkbaar in de ‘vernederlandsing’ van de grote Turkse gemeenschap in Nederland. De integratie is totaal mislukt?

Lale Gül: ‘Absoluut, niet voor niets heeft Geert Wilders bij de laatste verkiezingen een monsterscore behaald. Toch is het hele idee onzin, als zou dit nu bewijzen dat de gemiddelde Nederlander niets moet weten van migranten. Ik spreek uit ervaring, en eerlijk gezegd heb ik zelden of nooit met rauw racisme te maken gehad. Nederlanders zijn het eenvoudigweg zat dat er continu migranten blijven binnenkomen die niet moeten of willen integreren. Mochten ze die bereidheid wél tonen, dan hadden er veel minder mensen op de PVV van Wilders gestemd, daar ben ik rotsvast van overtuigd.

‘De Nederlandse overheid draagt hierin zelf ook een verpletterende verantwoordelijkheid. Al die migranten – die sowieso al met een grote sociale achterstand kampten – werden jarenlang samen gestopt in bepaalde wijken, er werd gedoogd dat ze naar koranscholen gingen en dat de voertaal in die wijken gewoon Turks of Arabisch was. Waardoor de kinderen die hier geboren werden enkel in contact kwamen met de meest conservatieve versie van de islam en op hun beurt volledig geïndoctrineerd werden. Daar is tot vandaag ook totaal geen controle op, terwijl er in die koranscholen toch tal van dingen onderwezen worden die volledig haaks staan op de Nederlandse rechtsstaat. Het eerste wat je in de moskee leert is bijvoorbeeld dat wij moslims de vrijheid van meningsuiting helemaal niet hoeven te respecteren. Of dat homo’s ziek zijn, en dat de gelijkheid van man en vrouw een westerse uitvinding is.’

We weten dat al minstens vijftien jaar, en dan kom je dus automatisch uit bij de lakse houding van heel veel blanke, zogenaamd progressieve intellectuelen, die u in dit boek opnieuw heel hard te kijk zet. Opmerkelijk genoeg tonen zij tot vandaag allerminst schuldbesef en lijken ze ook niet meteen van plan hun zienswijze aan te passen.

‘Ook in mijn ogen is dat totaal onbegrijpelijk. Decennialang hebben die zogenaamd progressieve partijen de macht van de christelijke zuil steen voor steen afgebroken en mensen geëmancipeerd. Schrijvers, kunstenaars en filmmakers maken al jarenlang grappen over het christelijke geloof, of dreven er zelfs ronduit de spot mee. Opmerkelijk genoeg uitten ze nooit kritiek op de islam, laat staan dat ze de wantoestanden zouden aanklagen. Moslima’s die door hun broers in elkaar worden geslagen omdat ze hun hoofddoek afnemen, meisjes die geen relatie mogen hebben voor het huwelijk, jongens die onder geen beding mogen laten blijken dat ze homo zijn, noem maar op.

‘Wanneer ik dat nu wél aanklaag in mijn boeken, reageert die linkse intellectuele elite alsof ze water ziet branden. Of ik dan niet weet dat er ook moslima’s zijn die er vrijwillig voor kiezen om een hoofddoek te dragen. Zo zullen er ongetwijfeld ook wel een aantal te vinden zijn, maar uit eigen ervaring weet ik dat het een zéér kleine minderheid is.

‘Intussen heeft onderzoek aangetoond dat heel veel moslims in Nederland gewoon niet stemmen. Gaan ze toch naar de stembus, dan stemmen ze vooral op een partij zoals Denk, die voornamelijk een islamitische agenda heeft. Niet op traditioneel links dus. Mijn verklaring is dat de progressieve intellectuelen heel erg bang zijn om kritiek te geven op migrantengemeenschappen omdat die een andere huidskleur en cultuur hebben. Dan is blijkbaar enkel kritiekloos respect op zijn plaats.’

Heeft u, vanuit uw persoonlijke ervaring binnen die gemeenschap, het gevoel dat de moslimgemeenschap in West-Europa daar dankbaar misbruik van maakt?

‘Dat lijkt me wel. Zij hebben heel goed begrepen dat er vanuit linkse hoek quasi nooit kritiek komt, enkel van rechts. Maar die kritiek kan dan gemakshalve snel als racisme of islamofobie worden weggezet. Zelfs kritiek van mezelf op de islam, of van andere mensen met een moslimachtergrond zoals Ayaan Hirsi Ali of Assita Kanko, wordt al meteen in dat vakje gestopt. Discussie klaar, voilà.’

Ook in dit tweede boek zet u de islam opnieuw weg als een zeer bekrompen godsdienst die is blijven hangen in middeleeuwse concepten en denkpatronen. Is voor u een moderne en verlichte islam mogelijk?

‘Ik vraag me altijd af waarom mensen geloven dat zo’n moderne, verlichte variant van de islam hier vanzelf wortel zou schieten. De meeste moslims leven in het westen in een volledig parallelle samenleving, ze leven niet samen met de Nederlanders. Ze hebben eigen scholen, eigen slagerijen, hun eigen moskee, hun eigen weekeindscholen, ja zelfs hun eigen meubelzaken. Je hoeft in bepaalde buurten niet eens meer Nederlands te leren, en naarmate de moslimgemeenschap verder aangroeit, zal ook de segregatie verder toenemen. Kijk naar Groot-Brittannië, waar moslims nu zelfs al hun eigen rechtbanken hebben, of restaurants waar mannen en vrouwen gescheiden moeten zitten.

‘Voor de moslimmannen is het overigens ook helemaal niet in hun voordeel om te emanciperen: zij blijven vrolijk de lakens uitdelen volgens de traditionele cultuurpatronen en plukken tegelijk ook de vruchten van de westerse maatschappij waarin ze leven. Niemand straft hen als ze zondig leven, het zijn immers de vrouwen die verantwoordelijk zijn voor de eer van de familie.

‘Voor alle duidelijkheid: ik heb niets tegen conservatieve waarden. Ik heb wél een groot probleem met gemeenschappen die vrouwen beletten om het leven te leiden dat zij graag willen leiden. Vrouwen moeten ten allen tijde het recht hebben om met hun eigen lichaam te doen wat zij graag willen. Maar daarvoor moet er binnen die conservatieve moslimgemeenschap eerst een andersdenkende voorhoede ontstaan, en ik weet intussen uit eigen ervaring wat je lot is wanneer je als vrouw opstaat. Dan volgen er bedreigingen, of erger. Niet enkel in moslimlanden maar dus net zo goed in West-Europa.’

Islamkritiek is de voorbije jaren niet enkel bijzonder riskant geworden, er groeit ook almaar meer een discours dat er grenzen zijn aan het recht om mensen te beledigen of te bekritiseren, ook al houden ze er ronduit achterlijke of gevaarlijke ideeën op na. Spelen we de islamisten daarmee in de kaart, of is het net een verdienstelijke poging om niet verder te polariseren?

‘Ik vind dat discours regelrechte onzin. Decennialang heeft links vrolijk alle mogelijke heilige huisjes gesloopt. Maar nu is uitgerekend die progressieve elite plots van mening dat we de islam niet mogen bekritiseren, en dat we vooral respect moeten hebben voor andere culturen of gemeenschappen. On-be-grij-pe-lijk.’

Niet alleen in Nederland maar ook in de rest van West-Europa hebben radicaal-rechtse partijen de wind in de zeilen, en doorgaans hebben zij hun scherpe kritiek op de islam gemeen. Begrijpt u dat boze Belgen, Nederlanders of Fransen op zulke partijen stemmen? En zal dat ook iets veranderen?

‘Ik begrijp zeker dat mensen hier op die partijen stemmen. Ook in Turkije zien we overigens gelijkaardige sentimenten. Sinds de oorlog zijn daar miljoenen Syriërs neergestreken – toch mensen met een zeer vergelijkbare religieuze en culturele achtergrond – maar ook de Turken hebben het nu volledig gehad met die ongecontroleerde instroom. Vanuit het idee dat ze hun eigen land stilaan niet meer herkennen.

‘Moslims importeren hier de normen en waarden van hun landen van herkomst, en de verschillen met de Nederlandse cultuur zijn gigantisch. Nederlanders vinden vrijheid van meningsuiting of gelijkheid tussen man en vrouw belangrijk, de meeste moslims hechten daar weinig of geen belang aan. Dus ja, de populariteit van radicaal-rechts is begrijpelijk, maar ik betwijfel of dat stemgedrag ook iets oplost. Wanneer ik het programma van de PVV lees, zie ik immers helemaal geen aanzet tot constructieve oplossingen. Moslims zomaar terugsturen, zal niet lukken. Je kan de migratie vanuit moslimlanden voortaan wel sterk aan banden proberen te leggen, daar geloof ik zelf ook in, maar we zullen vooral aan de slag moeten met al die migranten die hier al wonen.

‘Stop de financiering van islamitische scholen, verbied hoofddoeken bij de politie of in andere overheidsfuncties, noem maar op. Moslims kunnen maar heel moeilijk om met andere meningen, en dreigen dan al snel met geweld. Ze hebben nooit geleerd hun geloof op een seculiere wijze te beleven, en eisen ook almaar meer publieke ruimte op. Dat is echt problematisch, en dat zouden jullie ook moeten beseffen en beperken. Maar zoiets vraagt veel politieke moed.’

U schrijft ergens in uw boek dat u er zelfs mee gestopt bent om aangifte te doen van de honderden bedreigingen die u krijgt. Hoe bang bent u vandaag nog als u op straat komt, en is het plan om Nederland te verlaten intussen volledig van de baan?

‘Na mijn eerste boek heb ik een tijdlang in een streng beveiligd safehouse gewoond. Wanneer ik ergens kom, is er ook altijd flink wat beveiliging. Ik woon in een heel blanke buurt waar ik me behoorlijk veilig voel, maar ga haast nooit meer naar grote steden met een stevige moslimaanwezigheid, zoals Amsterdam, Rotterdam of Den Haag. Ik zeg ook heel vaak nee op allerlei uitnodigingen, omdat ik de bedreigingen beu ben, maar met dit nieuwe boek zullen die opnieuw crescendo gaan, vrees ik.’

Vrijheid betekent niet automatisch blijheid, schrijft u, het is vooral een zeer lastig pad. Als u vandaag de balans opmaakt, was het dat dan toch allemaal waard?

‘Ik vraag me dat zelf ook heel vaak af. Maar wat moet ik doen, naar Spanje verhuizen waar ik de taal niet spreek en niemand ken, zal ik daar gelukkig van worden? Daar staat tegenover dat ik in Nederland natuurlijk ook een hoge prijs betaal: ik begeef me nooit op straat zonder zonnebril en pet, bestel al mijn boodschappen online…

‘Twee jaar geleden begon iemand in een boekenwinkel in Hilversum mijn boek in stukken te snijden, waarna hij het winkelpersoneel bedreigde omdat mijn boek daar verkocht werd. Ik heb dus alle redenen om me hier niet meer veilig te voelen en uit Nederland te vertrekken, en als ik ooit een gezin wil stichten, dan zal dat wellicht niet in Nederland kunnen.’

Dit interview van Filip Michiels met Lale Gül verscheen op 19 mei op Doorbraak.be.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Lale Gül: ‘Als ik misstanden in de moslimgemeenschap aanklaag, reageert de elite alsof ze water zien branden’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Vorige zomer versleepten leden van de plaatselijke Rotaryclub ruim 1.250 kilo afgedankte schoolboeken van vier basisscholen in Leiderdorp naar een loods in Alkmaar. De loods wordt de stichting MissIQ voordelig ter beschikking gesteld om er nog goed bruikbaar schoolmeubilair en lesmateriaal in op te slaan. Ruth Groenewoud, directeur van de stichting, heeft voldoende verzameld om enkele containers te vullen. Jaarlijks zijn scholen in Curaçao de bestemming.

Hoe schaamtevol dat dergelijke voorzieningen niet uit eigen gelederen komen, maar uit het moederland. Daarenboven is de gift een vorm van liefdadigheid. Gunsten als deze vormen geen bevrijding uit mentale slavernij. Dát is geen emancipatie. Zou het nog toe te schrijven zijn aan de slavernij?

‘Nog even geduld’

Tula, de vermaarde leider van de slavenopstand in 1795 op Curaçao, zou zich kapot schamen na ruim anderhalve eeuw emancipatoire ontwikkelingen. Hij moet een fikse dosis moed hebben gehad om in opstand te komen. Hem wordt ook veel geduld toegeschreven. In ieder geval door de populaire singer-songwriter Rignald Recordino. Die schreef in het fameuze lied Tula, warda (‘Nog even geduld, Tula’] onder meer de regels (vertaald uit het Papiaments):

‘Tula, je leven lang heb jij gezwoegd / om een stukje brood en om slaag te vermijden. / Tegenwoordig willen wij ons lijf niet vermoeien / toch graaien wij met twee handen naar de wereld. / Wij presteren niet veel, nee, wij presteren niet veel. (…) Tula, wacht, nog even niet kijken. / Er moeten nog dingen worden hersteld. / We zijn nog heel hard aan het werk.’

In enkele regels tekent Recordino wat we probleemloos beeldend kunnen invullen. Dagelijks worden op de Nederlands-Caraïbische eilanden zijn woorden bevestigd door ontoereikende criminaliteitsbestrijding, overrompelende milieuproblematiek, gemankeerd onderwijs, een onduldbare (intereilandelijke) infrastructuur, falende handhaving van de mensenrechten, fnuikende afhankelijkheid van drugshandel en -doorvoer, schrijnende armoede, uitzonderlijk venijnige gewelddadigheden, belabberde ambtelijke dienstverlening, niet functionerende toezichtorganen, haperende kinderbescherming, vastgelopen digitaliseringsinitiatieven, hoge werkloosheid, frauduleus bestuur, behoeftige gezondheidszorg, onbeheersbare overheidsfinanciën, enzovoort.

Recordino laat Tula niet wijzen op het koloniale moederland, maar op de eigen verantwoordelijkheid van de nazaten. Dit was tot aan de afgelopen eeuwwisseling een doortastende kijk op de eigen mogelijkheden en beperkingen. In de West leverde het ‘graaien met twee handen’ niet de resultaten op waarvan werd gedroomd. Integendeel, Desi Bouterse liet een praktisch failliet Suriname achter, terwijl de Nederlands-Caraïbische eilanden aan het financieel, justitiële en politiële infuus van Nederland liggen.

Tula, wacht, nog even niet kijken. Een zwart-activistische elite – die hoofdzakelijk in Nederland huist – slaat het langdurige emancipatieproces, inclusief het eigen gemankeerde handelen, uit het zicht. Zwarte heilsprofeten, hun slippendragers en wapenbodes bikkelen de geschiedenis af tot nog slechts de gefolterde zwarte slaaf resteert. Zij verlangen een slavernijmuseum, bewustwordingscampagnes voor blanke Nederlanders over hun verwerpelijke rol in het slavernijverleden én een fonds van honderden miljoenen euro’s.

Achter het net vissen

Zo zou eindelijk een begin gemaakt worden met het herstel van de duistere nawerking van dat verleden. Dit is een beschamende ontkenning van wat er door zwarte én witte mensen in eeuwen werd gepresteerd om de nazaten van slaven te emanciperen. De verleiding is gebleven om zich de verzorging van het moederland te wensen zoals de slaven aanspraak op de zorg van hun eigenaren maakten.

Niemand van de nazaten heeft zich onttrokken aan het eeuwenlange emancipatieproces. Het is onmogelijk om het te negeren. Wel is het zaak te onderkennen dat niet iedereen er al in voldoende mate aan heeft kunnen bijdragen en ervan heeft kunnen profiteren. Een specifieke groep van nazaten blijkt achter het net te vissen. Aan díé vissers heeft de zwart-activistische elite al helemaal niet gedacht. Het zou anders niet in haar zijn opgekomen om bij ‘herstel’ in termen van excuses, een museum en een bewustwordingscampagne te denken.

Wat moet je ermee als emanciperende nazaat wanneer het water je aan de lippen staat in een wereld die voor jou wordt bepaald door werkloosheid, huiselijk geweld, incest, lening op lening, afwezige vaders, obesitas, soa’s, mocro’s, analfabetisme, taarten en drank om de eerste heilige communie te vieren, begrafenissen, huurschulden, verkrachting, maffia, hongerige kinderen, gewelddadige jongeren, cocaïne, deurwaarders, kostbare carnavalskostuums, schaamte, dure KLM-vliegtickets, wapens, alcoholisme, discriminatie, taalachterstand, prostitutie, leerstoornissen, gouden tanden, Medellínkartel, hairextensions, zorgmijding en tienerzwangerschappen?

Je kunt het als zwart-activistische elite allemaal toeschrijven aan het witte kolonialisme en de slavernij, maar met de gekoesterde triniteit van ‘erkennen, excuses en herstel’ zul je geen van deze veronderstelde consequenties van de slavernij oplossen. Niets. Het zwart-activisme bestendigt – eigen aan despotische elites van alle kleuren – de status quo. Zwarte privileges geef je niet uit handen.

Integendeel, de geprivilegieerde zwart-activisten graaien in de overheidspotten met subsidie, maar van die poet komt niets de behoeftige nazaten ten goede. Díé geprivilegieerde opstelling vormt geen fundamentele bijdrage aan emancipatie.

‘Het hele verhaal’ hoort in het Rijksmuseum

De afgelopen honderd jaar en langer nog is aanhoudend gehamerd op de noodzaak om er bovenal voor elkaar te zijn. Daar is een woord voor: saamhorigheid. Grijp de woorden die de zwarte Papiamentstalige auteur Manuel Fray honderd jaar geleden al schreef: ‘Als wij willen dat anderen ons helpen, dan zullen wij eerst onszelf moeten helpen.’ Laat zien wat je zelf bij- en aandraagt vóór je je eisenpakket als een schot hagel ongericht op blanken afschiet.

Kortom, gebruik die honderd miljoen om het wegkwijnende onderwijs op de eilanden op te krikken.

Met een fractie van dat bedrag kan tevens het bestaande slavernijmuseum in Curaçao worden opgeknapt. Daarenboven dienen we ons te realiseren dat het vertellen van ‘het hele verhaal’ het beste tot z’n recht komt in het bestaande Rijksmuseum in Amsterdam: het betreft ‘onze gezamenlijke geschiedenis’, niet waar? Voor wat betreft de Rotary Club Leiderdorp: die kent nog wel andere hulpbehoevende aangelegenheden.

Dr. Aart G. Broek is (historisch) socioloog en letterkundige. Hij is onder meer auteur van

‘Je wordt zelf niet wit door anderen zwart te maken’ (Uitgeverij In de Knipscheer, 2024).

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Na de ketens van de slavernij moeten nu de ketens van de zwart-activistische elite worden gebroken verscheen eerst op Wynia's Week.

Onze huidige wereld zou er fundamenteel anders hebben uitgezien zonder de geschriften van filosofen als Immanuel Kant, David Hume, Voltaire, Adam Smith, Benjamin Franklin, Paul-Henry d’Holbach, Denis Diderot en Baruch Spinoza. Deze mannen wisten het – aanvankelijk vooral theoretische – begrip ‘gelijkwaardigheid’ uit te denken en op te rekken.

Het begon met de Verlichting

We kunnen inderdaad spreken van ‘the invention of equality’, zoals Kenan Malik doet in zijn indrukwekkende studie Not so black and white. A history of race from white supremacy to identity politics (Londen, 2023). Deze (uit)vinding kende evenwel beperkingen. Zo kwamen onder anderen vrouwen, arbeiders, slaven en zij die zich aan slavernij ontworstelden er niet zonder meer voor in aanmerking. Het betrof mensen van een minder kaliber in enigerlei opzicht, zoals ‘ras’ of ‘sekse’ of ‘potentie tot ontwikkeling’. Die beperkende overtuiging is ongetwijfeld nog steeds niet voor alle betrokkenen verdwenen.

De maatschappelijke ordening was door goddelijke voorzienigheid gegeven en liet zich dan ook niet gemakkelijk ontmantelen door de Verlichting die in de achttiende eeuw inzette. Praktisch diende de invulling van ‘gelijkwaardigheid’ nog gevoed te worden door rebellerende slaven, activistische nazaten van slaven, stakende arbeiders en protesterende vrouwen – tot op de dag van vandaag.

De consequenties van ‘gelijkwaardigheid’ waren sowieso ingrijpend, want daarmee werden ook bezit, politieke inspraak en vertegenwoordiging, maatschappelijke orde, institutionele hiërarchie, kolonialisme, slavernij, seksualiteit, individualiteit, rechten, (belasting)verplichtingen en wat dies meer zij opnieuw gewogen en herijkt.

Als er iets aan ‘doorwerking’ van het koloniale verleden ons huidige doen en laten mateloos beïnvloedt, dan is het deze ‘invention of equality’ en hoe daar concreet invulling aan wordt gegeven. Dit ‘emanciperen’ is nog volop gaande, zal ongetwijfeld altijd – voor én dóór allen in onze samenleving –  werk-in-uitvoering blijven en onvermijdelijk niet voor allen met dezelfde vaart toereikend gestalte krijgen.

Het emanciperen is in ieder geval niet iets dat voor nazaten van de slaven nog moet aanvangen, zoals demissionair premier Rutte en de koning wél menen. Nu er excuses zijn aangeboden, hebben zij een komma geplaatst waarna er aan ‘heling en herstel’ begonnen kan worden. Maar daar wordt al meer dan tweehonderdvijftig jaar aan gewerkt – door zwarte én witte mensen.

Bizar genoeg komen we de opvatting van Rutte en ons staatshoofd ook weer tegen in het onderzoek naar de ‘doorwerking’ die het slavernijverleden op de nazaten van slaven heden ten dage zou hebben. De Staatscommissie tegen discriminatie en racisme vroeg, bij monde van haar voorzitter Joyce Sylvester, een tiental wetenschappers om hun gedachten te laten gaan over de doorwerking. De resultaten zijn te vinden in de digitale essaybundel Doorwerkingen van slavernijverleden. Meervoudige perspectieven op de relatie tussen verleden en heden.

Voorzichtige tegenspraak van Gert Oostindie

Geen van de ‘meervoudige perspectieven’ blijkt te werken vanuit de verwondering dát de slavernij werd afgeschaft. Ook blijven onaangeroerd dat de emancipatie al minstens tweehonderd jaar vorm en inhoud krijgt en dat het verbazingwekkend is wat er sinds die tijd al kon worden gerealiseerd. Zo is het, op lange termijn bezien, niet vanzelfsprekend dat onder de betreffende wetenschappers zich nazaten van slaven bevinden die een academische graad behaalden.

Hoe het ook zij, geen van de wetenschappers werkt vanuit het gegeven dat het emanciperen al volop uitgerold wordt voor en dóór de nazaten en – geen bijkomstigheid – mét blanken. De Leidse emeritus hoogleraar koloniale geschiedenis Gert Oostindie wijst nog wel op ‘verzet’ – in uiteenlopende vormen – tegen uitbuiting, vernedering en discriminatie sinds de afschaffing van de slavernij. Emanciperen is echter beduidend meer dan verzet. Het betreft in ieder geval een actief bijdragen met constructief en (zodoende) breed gewaardeerd handelen in de samenleving in het algemeen. Verzet bedoelt in de eerste plaats constructief te zijn voor de eigen groep en hoeft ongetwijfeld niet per definitie zo uit te pakken.

Oostindie levert in ieder geval als enige voorzichtig geformuleerde tegenspraak, waaronder ook de vraag hoe je de vingers krijgt achter wat ‘doorwerking’ op zich nu eigenlijk vermag en of dit op enigerlei wijze tastbaar is vast te stellen.

Het lijkt aan dovenmansoren te zijn gezegd. Er zou juist ‘een groeiende roep [bestaan] om stil te staan bij de rol van het koloniale en slavernijverleden van Nederland en de mogelijke doorwerking hiervan op arbeidsmarktdiscriminatie’ (pagina 64). Om nog maar te zwijgen over (mogelijke) discriminatie in het onderwijs, op de woningmarkt en in de medische wereld.

De onderzoekers vragen zich geen moment af hoe het mogelijk is dat zovelen van de nazaten zich hebben bevrijd van de last van het verleden. Dit wel bevragen zou motiverend handelen opleveren voor nazaten die menen nog onvoldoende en met gepaste waardering mee te draaien in de huidige samenleving. De nazaten van de slaven lijken bovenal unieke slachtoffers te moeten zijn van aanhoudende achterstelling, uitbuiting, discriminatie, vernedering. Deze zijn koste wat kost terug te voeren tot de slavernij.

Steeds wordt de hand opgehouden naar de overheid

Hiermee komen we bij een ‘doorwerking’ van de slavernij die vooralsnog steevast onbenoemd blijft: een gedragspatroon dat materiële zorg overlaat aan de machthebber en geen noemenswaardige eisen aan zichzelf stelt. Op zich een bijzonder trieste gedragslijn. In de pleidooien voor excuses, erkenning en herstel en in de onderzoeken naar de ‘doorwerking’ van het slavernijverleden blijven de nazaten geketend aan de slavernij. De zwart-activisten en hun slippendragers stellen geen eisen aan de nazaten en al helemaal niet aan zichzelf.

Ter bestrijding van de doorwerking van de slavernij wordt de hand exclusief opgehouden naar de Nederlandse overheid. Hiermee worden juist de dagen van de slavernij opgeroepen. Ook toen waren slaven immers afhankelijk van hun eigenaren voor materiële zorg.

Dr. Aart G. Broek is (historisch) socioloog en letterkundige. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Een zwart-activistische elite houdt ons geketend aan het slavernijverleden verscheen eerst op Wynia's Week.

Dezer dagen liet hij één van hen opnieuw vallen. Het betreft een politieman die op Sinterklaasavond 2020 naar de wijk De Staart in Dordrecht werd gestuurd na klachten over geluidsoverlast door een blaffende hond. De agent was toen 52, een blanke man van middelbare leeftijd. Twee vrouwelijke collega’s gingen mee.

Een dronken buurtbewoner schold de net uit zijn auto gestapte politieman uit voor ‘paardenlul’.  Toen het drietal hem wilden aanhouden, ‘bemoeide een gezin zich met de situatie’, aldus een verslag in het AD en regionale media. Deze kennissen van de beschonken ruziezoeker vielen de agenten aan, na stevig te zijn gemaand weg te gaan. De 49-jarige vader en zijn 19-jarige zoon gingen helemaal los, de moeder hield zich afzijdig.

Buitenproportioneel geweld

Volgens Radio Rijnmond vreesde een van de agentes te worden gewurgd. Ze kon door een collega worden ontzet. Vader en zoon deelden karatetrappen uit naar de hoofden van de agenten. In slachtofferverklaringen zei  het drietal ‘nog nooit zo agressief te zijn aangevallen’.

De rechtbank van Rotterdam oordeelde in juni vorig jaar dat die avond sprake was geweest van ‘buitenproportioneel geweld’… door de agenten! In het heetst van de strijd had de mannelijke agent de oudste van zijn belagers namelijk toegebeten: ‘Loslaten, loslaten, kutneger!’

Vader en zoon, die beweerden dat zij zich wel moesten verdedigen tegen de agressieve agenten, gingen vrijuit.  Het OM in Rotterdam, dat een onvoorwaardelijke celstraf tegen de vader en een werkstraf tegen de zoon had geëist, tekende beroep aan. Onlangs vernietigde het Gerechtshof in Den Haag de uitspraak. De Rotterdamse rechtbank moet de zaak nu ‘inhoudelijk gaan behandelen’.

Dat van die k-neger hadden de Dordtse agenten in het proces-verbaal geheim willen houden, maar opnamen van beveiligingscamera’s (beland bij NRC) en geluidsapparatuur rectificeerden die omissie. De onthulling van de racistische opmerking bracht Westerbeke enkele weken na het incident tot het aanbieden van excuses aan de twee fitte, sterk uitziende Antillianen.

Het belemmeren van hulpverleners is strafbaar, wordt de politie niet moe te benadrukken. Maar uit de uitspraak in Rotterdam blijkt dat de racistische belediging en de poging tot verdoezeling daarvan zwaarder wogen. Het geweld dat de agenten gebruikten wordt weggestreept tegen dat van degenen die hen dood wensten.

Wat was de aard van de bezwaren van de dronkenlap en de geagiteerde familie tegen de komst van de agenten? Wat was de reputatie van de bemoeials in de buurt? Waren het bekenden van politie en justitie? Kregen ze behalve excuses ook een bloemetje of een fles wijn? Lukte het uiteindelijk om de hond tot zwijgen te brengen? En waarom dragen politiebobo’s als Westerbeke altijd te ruime poloshirts die hen niet staan?

Een klokkenluider en een PvdA-wethouder

Het zijn enkele van de vele vragen als je je vijftien minuten ‘verdiept’ in een kwestie die in de media is teruggebracht tot het zoveelste geval van racisme bij de politie.

Dezer dagen werd de maker van de racistische opmerking benoemd voor een leidinggevend functie bij de Vreemdelingenpolitie. Opmerkelijk, inderdaad. De benoeming lekte uit via een voormalige politiefunctionaris in Leiden, Fatima Aboulouafa. Ze ziet zichzelf als klokkenluider inzake racisme en zou om die reden in 2020 zijn ontslagen. Kennelijk beschikt ze nog over goede contacten. Ze ging na haar ontslag de politiek in voor de islamitische partij Nida.

Na Aboulouafa’s interventie kon Rabin Baldewsingh, de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, niet achterblijven. De voormalige wethouder in Den Haag namens de PvdA noemde de benoeming van de agent in een nieuwe prestigieuze functie ‘niet van deze tijd’. De advocaat van de vechtersbazen sprak schande over het leed dat zijn cliënten werd aangedaan. En klaagde dat ze geen smartengeld hadden ontvangen.

Westerbeke was aanvankelijk voorstander van de benoeming van de zondaar, de grootse politiebond en collega’s eveneens. De agent had spijt betuigd – in tegenstelling tot zijn agressors – en zijn hoogste baas verzekerd  ‘hard aan zichzelf te hebben gewerkt’. Ook de nationale korpsleiding vond dat de agent een tweede kans verdiende.

Maar beroepsmatige racismebestrijders kennen geen genade, geen nuance. Het komt niet bij hen op dat de betroffen agent oprecht spijt kan hebben van zijn inderdaad kwalijke opmerking, dat hij ‘het licht’ kan hebben gezien en gelouterd aan zijn nieuwe taak kan beginnen. Dat je iemand een zonde niet tot in de eeuwigheid mag nadragen. Dat je hulpverleners niet mag wurgen of tegen het hoofd schoppen, zelfs niet als het ‘witte’, vrouwelijke politieagenten zijn. Dat je agressors niet moet neerzetten als slachtoffers omdat ze een kleurtje hebben.

Slappe knieën bij de politieleiding

De beroepsverontwaardigden pookten het vuurtje zodanig op, dat Westerbeke slappe knieën kreeg en de ‘racist’ een paar dagen na de benoeming liet vallen:  ‘We dachten dat we hem een tweede kans konden bieden, maar de reacties waren heftig. We gaan met die collega zoeken naar een oplossing.’  De agent is nog de enige veroordeelde in dit drama, en wel tot een boete van 250 euro wegens racistische belediging. Hij tekende beroep aan.

Volgens RTV Dordrecht lijden de drie agenten na die vreselijke Sinterklaasavond nog onder psychische klachten. ‘In uniform op straat werken doen ze niet meer.’

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Beroepsmatige racismebestrijders kennen geen genade, zeker niet voor ‘witte’ politieagenten verscheen eerst op Wynia's Week.

Zoals de Sovjet-Unie en nazi-Duitsland met staatskunst de bevolking de officiële ideologie inpeperden, kennen wij onze eigen humanistische leer die het volk maant het juiste te denken. Maar waar beeldhouwer Arno Breker en gelijkgestemde Italiaanse en Spaanse kunstenaars een esthetisch ideaalbeeld schiepen van de gewenste moderne mens, laat de Nederlandse pendant te wensen over.

Geen waardigheid, maar hautaine onverschilligheid

Het ontbreekt de door de Brits-Caribische kunstenaar Tomas J. Price vervaardigde vrouw bij Rotterdam CS een beetje aan waardigheid. Zo gaat ze gehuld in moderne vodden en straalt haar blik geen passie uit voor een ideaal, hoe ‘fout’ ook, maar hautaine onverschilligheid. 

Toch past zij perfect in de multiculturele visie van de  boven ons gestelden. En van de NRC. Een recensent scheef: ’Rotterdam mag zich gelukkig prijzen met het beeld, dat met een zelfbewuste, zwarte, jonge vrouw het hedendaagse, moderne, multiculturele Nederland symboliseert’.

Hmm… We zien eerder een vrouw die een dikke middelvinger opsteekt naar passanten die de heersende ideologie niet delen. Zij waarschuwt hen hier in het hart van de stad: ‘omarm de diversiteit, of sterf’. ‘Haar korte lontje is het waarmerk van deze tijd,’ aldus een andere recensent. Hij bedoelde dat lovend.

Bij de onthulling glunderden PvdA-burgemeester Ahmed Aboutaleb en D66-onderminister van Cultuur Gunay Uslu naast kunstpaus Wim Pijbes, een van de weinige ‘witte mannen’ ter plaatse.

Uit verslagen in onder meer het AD blijkt dat toeschouwers ‘van kleur’ van ontroering huilden, ook de verslaggeefster van de linkse site joop.nl hield het niet droog toen jonge dansers, bijna zonder uitzondering zwart, het beeld ontdeden van een rood doek. De dansers hieven nog net geen gebalde vuist, maar hun militante houding en verbeten blik verrieden inspiratie door de Black Panthers en Black Lives Matter.

Waarbij men haast zou vergeten dat in Rotterdam en andere steden migranten van niet-westerse origine de oorspronkelijke bewoners getalsmatig hebben verdrongen. Er is geen onderdrukkende meerderheid meer om je tegen te verzetten; wat rest is een mozaïek van minderheden en een krampachtig in stand gehouden verzetsmythe.

Tegen het standbeeld van Anton de Kom klonken protesten

De indolente reuzin pal voor Rotterdam CS doet de gedachten teruggaan naar de protesten in de Amsterdamse Bijlmermeer tegen het standbeeld van Anton de Kom. Deze hoogstaande Surinamer, op de bres voor zijn landgenoten, actief in het verzet tegen de nazi’s – wat hem het leven kostte – staat halfnaakt afgebeeld. Voornamelijk vrouwen waren in 2006 boos dat deze altijd elegant geklede intellectueel en schrijver stond afgebeeld als een ‘wilde’. Een burgerlijk protest van simpele zielen? Nee, deze dames vonden dat de kunstenaar De Kom zijn waardigheid had ontnomen.

Zulke geluiden hebben we nog niet gehoord rond het beeld in Rotterdam, tevens de stad van de nóg hogere ‘Kabouter Buttplug’. Wilde de kunstenaar benadrukken dat de moderne zwarte vrouw lak heeft, of dient te hebben, aan ‘witte’ normen? Dan is hij daarin geslaagd. Zij lijkt ons niet een lofwaardige jonge zwarte vrouw die door de vader(s) van haar kinderen in de steek is gelaten en toch kans ziet ze op te voeden. Barack Obama heeft over die vaders in 2008 harde woorden gesproken, maar hij gold voor militanten dan ook als niet echt zwart.

De vrouw op het Stationsplein is evenmin een van de moedige vrouwen uit de Bijlmer die hun kinderen uit handen van de misdaad proberen te houden en er niet over zouden piekeren de burgemeester in hun wijk te ontvangen in een afzakkende trainingsbroek, gympies en een flodderig shirt.

‘Big Sista’ houdt ons scherp in het oog. Vanaf haar verheven positie ontwaart ze mogelijk het beeld van Pim Fortuyn aan de Korte Hoogstraat, dat op 6 mei weer eens werd besmeurd. Het is maar vijf minuten fietsen. Past een hommage aan Fortuyn volgens haar nog wel in ons ‘hedendaagse, moderne, multiculturele land’?

De reuzin voor Rotterdam CS  dreigt sceptici te verpletteren die wijzen op nare kanten van immigratie en multiculturalisme. Zeker in Rotterdam en Amsterdam weten burgers wat nazaten van niet-westerse migranten of afkomstig uit Suriname en de Antillen hun stad aandoen. Daders en verdachten van de schokkendste recentste aanslagen op de rechtsstaat, waaronder de moorden op advocaat Derk Wiersum en Peter R. de Vries, zijn veelal afkomstig uit de ‘diversiteit’. Bood Nederland hun geen andere keus? Een ‘foute’ vraag, volgens aanhangers van de leer van het multiculturalisme. Natuurlijk brachten discriminatie en afwijzing hen op het foute pad.

Vergeving voor onze imaginaire erfzonde

Dus moeten we blijven buigen, ook wanneer op 1 juli koning Willem-Alexander voor het Nationaal Slavernijmonument in het Amsterdamse Oosterpark vergeving vraagt voor onze imaginaire erfzonde. Hangjongeren maakten het monument en omgeving jarenlang tot een ongure plek. Leiders van vooral de Surinaamse ‘gemeenschap’ hadden hen juist daar moeten manen tot het respect dat ze van anderen eisen, maar zwegen. Bang voor het verwijt van ‘wit’ gedrag? Wat als straks ook de Rotterdamse reuzin marginalen aantrekt die bezoekers van het station intimideren?

Het beeld wekte de woede van NRC-columniste Rosanne Hertzberger. Ze woont in Rotterdam en vindt ‘Moments Contained’, zo noemt Thomas J. Price zijn creatie, een ‘belediging’.

Hertzberger lijkt lang haar wrevel over het wokisme van ‘haar’ krant te hebben opgekropt. Nu gaat ze los. Behalve boosheid klinkt in haar woorden ook angst door, angst voor het lot van een stad die zwicht voor de tirannie van drammers.

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Big Sista’ in Rotterdam: een monument voor de tirannie van drammers verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Als je veel transpireert, dan word je glanzend en lijkt je kleur anders. Dus als je twee zwarte mensen hebt waarvan de een mat is en de ander glanzend, dan voelt de een zich beter dan de ander. Die spraken niet met elkaar.’ Ook kwam ze er al snel achter dat het tussen Antilianen en Surinamers niet geweldig boterde. ‘De Surinamers voelden zich beter dan de Antillianen. Antillianen waren dom. Ze spraken niet correct Nederlands en konden hij, zij en onzijdig niet van elkaar onderscheiden.’      

Het somatisch normbeeld

In de jaren zestig schreef de Utrechtse cultureel antropoloog Harry Hoetink een knap boek over ‘de gespleten samenleving in het Caribisch gebied’. Hij ontleedde de gespannen verhouding tussen de verschillende rassen aan de hand van het begrip ‘somatisch normbeeld’. Mensen beoordelen elkaar, mede op grond van uiterlijke kenmerken (de kleur van de huid, lichaamsbouw en de kleur van het haar), maar ook in houding en gedrag. Op de achtergrond spelen ook groepsvooroordelen een rol.

Hoetink veronderstelde dat iedere samenhangende groep zich min of meer bewust een denkbeeld vormt van wat een mens aan aanvaardbare uiterlijke trekken heeft. De uiteenlopende bejegening die de slaven op de plantages in Noord-Carolina en Brazilië ten deel vielen, zou het gevolg zijn van de verschillende normbeelden die Engelsen en Portugezen voerden. De Portugezen hadden in hun geschiedenis het ideaal van de ‘bella morena’, de schone Moorse, gekend en vonden daarom de Afrikaanse slaven minder vreemd en onmenselijk dan de Angelsaksische planters die hun slaven met onverschillige wreedheid behandelden.

De Nederlandse slavenhouders in Suriname zouden volgens Hoetink een soort middenpositie hebben ingenomen. In de Caribische samenleving is het onderscheid maken in kleur heel gewoon. In het sociale leven op de Antillen, maar ook in Suriname, doet huidskleur er werkelijk toe.

Zwarte Piet als boeman

De succesvolle strijd van de antiracisten tegen Zwarte Piet is een voorbeeld van hoe een kleine minderheid het hele land haar wil weet op te leggen. De Sinterklaastraditie wordt als racistisch en moreel verwerpelijk aan de kant gezet. Bij de jaarlijkse intocht van Sinterklaas komt de actiegroep Kick Out Zwarte Piet (KOZP), gelegitimeerd door  de overheid en met ‘waarnemers’ van Amnesty International in hun gevolg, met demonstraties het kinderfeest in menige stad of dorp vergallen. Opmerkelijk genoeg ontvangt de lobby tegen Zwarte Piet op velerlei wijze subsidie.                                                  

De antiracisten van KOZP zullen er niet graag aan herinnerd worden hoe in Suriname het Sinterklaasfeest wordt gevierd. Fotograaf Vincent Mentzel zag in Paramaribo op 5 december 1992 de Sint en zijn Zwarte Piet op straat voorbijkomen, acht Surinaamse kinderen in zijn gevolg. Het gezicht van de Sint was witgemaakt en met zijn bruine hand streek hij liefdevol over het hoofdje van een gekleurd meisje. Zijn baard bestond uit een grote prop witte watten. Zwarte Piet, met een grote bezem in zijn hand en een gele veer op zijn baret, was nog zwarter gemaakt dan wij in Nederland gewend zijn.

In Suriname was sinds 1980 het sinterklaasfeest niet meer gevierd, uit protest tegen de Zwarte Piet die ondergeschikt zou zijn aan de witte Sint. Sinds een jaar was het kinderfeest weer toegestaan. Volgens Mentzel was dit het verhaal van de Goedheiligman en kindervriend op zijn kop. Naar mijn mening laat het zien dat het feest hoe dan ook gevierd moet worden, niet alleen in Nederland en België, maar ook in  Suriname, desnoods met een witgemaakte Sinterklaas (Argus, 23 november 2022).               

Inmiddels is er een anti-actiegroep in het leven geroepen: Red Zwarte Piet. De stichting heeft een eigen website, Cultuur onder Vuur, en is op meerdere raakvlakken actief. Zij kan rekenen op een achterban van 270.000  medestanders. Het verbinden van de figuur van Zwarte Piet met racisme en slavernij raakt echter kant noch wal. Piet is juist een lichtend voorbeeld, aldus de publicist Herman Vuijsje, van succesvolle emancipatie. Hij heeft zich opgewerkt van ‘knecht’ tot logistiek manager, zonder dat daar een actiegroep aan te pas is gekomen. Misschien kan de Sint in de toekomst beter een zwart paard berijden.

Wel emancipatie van gekleurde mensen                                                 

De antiracisten doen het bovendien voorkomen dat na 1863, de afschaffing van de slavernij, de wereld heeft stilgestaan. Alsof er vanaf toen geen emancipatie van gekleurde mensen heeft plaatsgevonden. In een bijdrage aan Wynia’s Week schrijft Aart G. Broek dat aan het emancipatoire traject al honderdzestig jaar invulling wordt gegeven. En wel door mensen van kleur, waaronder ook blanken.

Hij schrijft: ‘Het huidige jammeren om ‘erkenning, excuses en herstel’ slaat met kracht de talrijke gezamenlijke inspanningen van nazaten uit koloniale tijden uit zicht. De nieuwe heilsprofeten van het heftige lijden als nazaat van tot slaafgemaakten vegen de krachtdadige prestaties van de eigen voorvaderen van tafel.’ In zijn artikel noemt hij tal van emancipatoire voorbeelden op de Nederlandse Antillen. ‘De profeten van het zwarte-slavernijmuseum en van de bewustmakingscampagne van witte Nederlanders bikkelen de geschiedenis af tot nog slechts de gefolterde zwarte slaaf resteert.’

Spookbeeld

Waar je de antiracisten nooit over hoort, is dat Nederland in korte tijd zo’n 350.000 Surinamers, 170.000 Antillianen, 25.000 Ghanezen en nog eens honderdduizenden andere migranten heeft weten op te vangen, zonder dat dit heeft geleid tot virulent racisme of gewelddadige uitbarstingen. Zowel in het Verenigd Koninkrijk (de Brixton-rellen) als in Frankrijk (aanhoudende rellen in 2005 en een tweede geweldsgolf in 2015) hebben wel rassenrellen plaatsgevonden.                                                                                        

In de jaren zeventig en tachtig hanteerde Frank Bovenkerk nog het spookbeeld van de potentiële dreiging van rassenrellen. Later zou hij verklaren dat hij het middel van angst (voor deze rellen) gebruikte om een racistische maatschappij te voorkomen. Wat hij niet zei is dat hij het middel van angst ook gebruikte om nieuwe onderzoeksopdrachten te verwerven. Om een aantal redenen zijn die rellen in Nederland, op enkele kleine incidenten na (zoals het eerder beschreven ‘Kollummeroproer’ in 2002), uitgebleven. Veel van deze (koloniale) migranten hebben met hun voeten gestemd. In Nederland zijn er immers veel meer kansen voor hen en hun kinderen.

In tegenstelling tot alle voorspellingen uit het verleden, blijft de asielstroom hoog. Dat leidt nog steeds tot gemor en ongenoegen, maar niet tot opvallende demonstraties en geweld. In 2022 vestigden zich zo’n 400.000 immigranten in Nederland, 150.000 meer dan het jaar daarvoor. Misschien zijn Nederlanders wel, in tegenstelling tot wat steeds wordt beweerd, ook in vergelijkingmet andere landen binnen de Europese Unie, een heel tolerant en verdraagzaam volk. Maar die welkome boodschap is aan de antiracisten niet besteed.

Hans Werdmölder is antropoloog en criminoloog. Hij publiceert regelmatig in Wynia’s Week over criminaliteit en criminaliteitsbeleid.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Racisme? Nederlanders zijn juist heel tolerant! verscheen eerst op Wynia's Week.

Een belangrijke vertegenwoordiger van de eerste golf antiracisme is ongetwijfeld de antropologe en prima donna Philomena Essed. Haar boek, Alledaags racisme uit 1984, kan worden gezien als het ontluikend zelfbewustzijn van de zwarte intelligentsia in Nederland. Het boek ging over de subtiele vormen van discriminatie waar gekleurde mensen tegen opliepen. De verschijning van het boek ging gepaard met veel gedruis en opvallende kritiek.

Gekluts met begrippen                                                                          

De journaliste Emma Brunt schreef in haar recensie: ‘Wat je uit haar studie hoogstens kunt opmaken is dat sommige migranten — een aantal Surinaamse vrouwen — het gevoel hebben dat ze gediscrimineerd worden in het dagelijkse leven. Verder dan het registreren van deze puur subjectieve indrukken is Essed niet gegaan: nergens toetst ze de beweringen van haar informanten aan de sociale werkelijkheid. In het vuur van haar betoog klutst ze ook nog alle begrippen onbekommerd door elkaar.’ Een herdruk van het boek verscheen in 2017.     

In 1990 volgde haar proefschrift Understanding everyday racism, gebaseerd op vijfenvijftig zelf geselecteerde gesprekken met hoog opgeleide zwarte vrouwen wonend in de grote steden in Californië en Nederland. Iedere gekleurde vrouw bleek daar wel een aantal voorbeelden van te kunnen geven, uitgespreid over een periode van jaren. Uit niets bleek dat Essed systematisch heeft nagegaan in hoeverre de opgetekende ‘discriminatie-ervaringen’ enkel en alleen kunnen worden toegeschreven aan de huidskleur.

Frank Bovenkerk was ongeschikt 

De hand van de toenmalige partner van Essed, tekstwetenschapper Teun A. van Dijk, is nu duidelijk zichtbaar. De dissertatie, ze promoveerde bij C.P. Mullard, een hoogleraar van West-Indische komaf, werd gewaardeerd met een cum laude. In haar proefschrift schreef ze dat alleen vrouwen met ervaringen met discriminatie een onderscheid kunnen maken tussen acceptabele en niet-acceptabele praktijken. Slachtoffers van discriminatie hebben, aldus Essed, een superieur moreel onderscheidingsvermogen. Dat zou onderzoekers met een niet-zwarte huidskleur, onder wie bij voorbeeld hoogleraar Frank Bovenkerk, per definitie ongeschikt maken om discriminatie op te sporen.

In de jaren zeventig deed Bovenkerk onderzoek naar discriminatie bij uitzendbureaus. Zo stuurde hij zowel Hollandse als Surinaamse (later ook Marokkaanse) proefpersonen op de uitzendbureaus af en toonde aan dat de gekleurde Nederlanders veel vaker werden afgewezen. Hoe dan ook, op basis van haar gesprekken stelt Essed dat Nederland een door en door racistisch land is. Dit zou ze later, in een interview in de Sociologische Gids in 2017, ontkennen. Het ging haar immers om ‘ongelijkheidsstructuren’ tussen witte en zwarte mensen.                                               

Geen sprake van systematisch onderzoek

De lancering van haar dissertatie ging ook ditmaal gepaard met veel tromgeroffel. Na de promotie verscheen Essed in het televisiejournaal, niet om uit te leggen hoe erg het racisme in Nederland is, maar om te zeggen dat er dringend behoefte bestaat aan jonge geleerden als zij om daar op belangrijke posities iets aan te doen. Essed werd een publieke verschijning en was ook daarna niet uit de media weg te slaan.

In 1991 verscheen de handelsuitgave van haar proefschrift, Inzicht in alledaags racisme. Een van haar aanvechtbare conclusies is dat zwarten in Nederland aan een hogere mate van repressie (worden) blootgesteld dan vrouwen in de VS. Van enig systematisch onderzoek naar discriminatie dan wel racisme is geen sprake. Ditmaal volgde een groot stilzwijgen. Blank Nederland verkeerde nog in een fase dat men bang was om kritiek te uiten op producten van Surinaamse afkomst uit angst om voor racist te worden uitgemaakt.

Bij NRC Handelsblad  mocht Hans Moll, hij heeft immers Indisch bloed, het klusje van een kritische recensie opknappen. Geen van zijn blanke collega’s wilde er zijn vingers aan branden. Volgens Moll stond het boek bol van de  tendentieuze en niet onderbouwde uitspraken die in vage beschuldigingen uitmondden. Dat leverde hem veel ingezonden brieven op van boze lezers.

De racismetoets van James Baldwin

In 1992 studeerde Jerôme Inen af aan de School voor de Journalistiek op de scriptie Verschijnselen van zelfcensuur, waarin hij een aantal van de recensenten van Esseds proefschrift had geïnterviewd. Die bekenden dat hun lovende oordeel (of het achterwege laten van kritiek) gebaseerd was geweest op sociale druk en angst om racistisch en politiek incorrect te worden gevonden. Dat geeft te denken. Geef mij dan maar de racismetoets van de zwarte schrijver James Baldwin. Baldwins toets bestond eruit dat hij op een congres of conferentie een volstrekt onzinnig betoog hield en vervolgens de reacties van zijn blanke toehoorders afwachtte. Degenen die hem dan prezen en zijn bijdrage ‘zo interessant’ noemden, bewezen zo hun racisme. Zij discrimineerden naar huidskleur.

Een nieuwe liefdesaffaire bracht Philomena Essed naar de VS. De antropologe, die met haar kortgeknipte grijze haar, grote bril en brede lach een fysieke gedaantewisseling lijkt te hebben ondergaan, bekleedt nu aan de Antioch University te Ohio het hoogleraarschap Critical Race, Gender and Leadership Studies. Aan erkenning, roem en lauwerkransen geen gebrek. In 2021 ontving zij van de stad Amsterdam de prijs Een leven lang voor de stad. Essed is de éminence grise van de antiracismebeweging in Nederland.

Tweede golf van antiracisme

In 1998 verklaarde de bekende antropoloog Marvin Harris in een NRC-interview dat in de strijd tussen de twee emancipatiebewegingen, die van vrouwen en die van zwarten, de zwarten het onderspit hebben gedolven. Hij liet ook weten dat hij in zijn studies telkens stuitte op het enorme stempel dat de slavernij heeft gedrukt op de Amerikaanse samenleving. Dat is ook de boodschap van de huidige antiracisten in Nederland.

Het is daarom goed te begrijpen dat juist de vrouwelijke, zwarte intellectuelen, met hun ‘dubbele handicap’, de strijd zijn aangegaan. Je hebt een driedubbele handicap als je vrouw, zwart en queer bent. Inmiddels heb ik begrepen dat zo’n twee- of drievoudige handicap bij de omroepen juist een pre is om een tv-programma te mogen presenteren.  

De huidige ideoloog van het antiracisme, de antropologe Gloria Wekker, kan worden gezien als de evenknie van Philomena Essed. Anders dan bij de eerste golf antiracisme wordt nu het respect op cultureel gebied geclaimd: dat wil zeggen, aanpassing of verwijdering van racistisch geachte symbolen, zoals Zwarte Piet, Piet Hein en Jan Pieterszoon Coen, erkenning van racistische wandaden uit het verleden en heden, identiteitsclaims, kritiek op ‘culturele toe-eigening’, aanpassing van het curriculum op scholen en universiteiten en hoge financiële schadeclaims. De kritiekloze omarming van de Black Lives Matter-beweging uit de VS, door overijverige activisten op Nederland geprojecteerd, was koren op de molen voor de antiracisten. Ook de media en linkse politici gingen nu mee in de maalstroom.                       

Heel Nederland in staat van beschuldiging

In haar boek White Innocence uit 2016 onderzoekt Wekker waarom ‘ras’ in Nederland zoveel reactie oproept. In 2020 volgt een vertaling. De centrale boodschap luidt dat ‘witte Nederlanders’ de racistische denkbeelden in zichzelf moeten leren herkennen. Het koloniale verleden – inclusief het slavernijverleden – is de nieuwe erfzonde. ‘Na dit boek kan niemand zich meer achter onschuldige onwetendheid verbergen’, meent Philomena Essed. In een interview in Vrij Nederland zegt Wekker: ‘Racisme was er altijd, maar steeds meer mensen vinden het normaal om grof te zijn. Geef mij maar méér politieke correctheid.’

De hele Nederlandse samenleving wordt door Wekker in staat van beschuldiging gesteld en er wordt een absoluut onderscheid gemaakt tussen zwart en wit. Volgens Wekker zouden alle ‘witte Nederlanders’ van de slavernij op de Antillen en in Suriname hebben geprofiteerd. De reacties van de hoogopgeleide witte Nederlanders – met de reacties van de gewone blanke man hoeven antiracisten kennelijk geen rekening te houden – zijn volgens Wekker  geslachtsgebonden. Bij de witte vrouwen zou sprake zijn van fearful avoidance, bij de witte mannen zou aggressive ignorance veel voorkomen. Zowel Essed als Wekker baseren hun bevindingenvoornamelijk op onderzoek in de VS en het Verenigd Koninkrijk.

Geen windeieren

Gloria Wekker heb ik persoonlijk leren kennen toen wij culturele antropologie studeerden aan de Universiteit van Amsterdam. Gloria vertelde mij het verhaal dat zij in het kader van American Field Studies, een uitwisselingsprogramma voor leerlingen op de middelbare school, naar de VS was uitgezonden. Ze kwam terecht in een modaal blank Amerikaans gezin. Dat toonde zich zeer verbaasd dat het te maken kreeg met een gekleurd meisje uit Nederland. Als studente antropologie deed Wekker leeronderzoek in Frankrijk. Dat werd een mislukking, omdat zij geen contact kon leggen met de lokale bevolking. Ik sluit niet uit dat toen het zaadje is geplant voor haar latere carrière als antiracist.

De antiracismestrijd legt Wekker geen windeieren. In 2002 werd zij hoogleraar Gender en Diversiteit aan de Universiteit Utrecht. In 2016 werd zij voorzitter van de diversiteitscommissie, met als opdracht vaart te zetten achter diversiteit en inclusiviteit op de universiteiten. Het werd een eisenpakket, demands op z’n Engels.  In 2017 ontving Wekker de staatsprijs voor de vrouwenemancipatie.

Grootheidswaanzin

Anders dan de eerste golf antiracisme is de tweede politieker en feller. In de politiek kwamen nieuwe allochtone partijen op, zoals DENK en BIJ1. Sylvana Simons, lijstaanvoerder van BIJ1, wil Nederland dekoloniseren. ‘Helemaal goed, natuurlijk,’ aldus schrikgodin Gloria Wekker. Nederland heeft een koloniale cultuur en die moet nodig worden gedekoloniseerd. En als het aan Farid Azarkan van DENK ligt, gaan alle voetbalclubs het biergebruik verbieden.

Het standpunt van deze nieuwe antiracisten luidt als volgt: Ons cultureel archief, alles wat over onze nationale identiteit tussen onze oren zit, is tot stand gekomen op grond van een koloniaal rijk dat vierhonderd jaar heeft bestaan en waarin ras de beslissende factor was. En ja, het koloniale denken zou bij Nederlanders hebben geleid tot superioriteitsdenken, narcisme en grootheidswaan.Bij het lezen van de publicaties van Essed en Wekker heb ik mij vaker afgevraagd wie nu werkelijk aan grootheidswaanzin lijdt.       

Hans Werdmölder is antropoloog en criminoloog. Hij publiceert regelmatig in Wynia’s Week, veelal over criminaliteit en criminaliteitsbeleid.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Als je Philomena Essed of Gloria Wekker leest vraag je je af wie er nu echt lijdt aan grootheidswaan verscheen eerst op Wynia's Week.

RTL Nieuws liet echter een aantal juristen aan het woord die menen dat vervolging erg complex is. Bart Collard betoogt dat de leuzen op de brug waarschijnlijk inderdaad niet strafbaar zijn. Als ze moreel gezien als discriminatie worden beoordeeld, dan geldt dat ook voor allerlei uitspraken en acties van Black Lives Matter-activisten.

Vier racistische leuzen?

Het is belangrijk eerst scherp te hebben welke leuzen er precies op de Erasmusbrug zijn geprojecteerd. RTL Nieuws somt de projecties op:

1. Vrolijk blank 2023.
2. White lives matter.
3. Zwarte Piet deed niets verkeerd.
4. We must secure the existence of our people and a future for white children.

1. Vrolijk blank 2023?

De eerste tekst, ‘vrolijk blank 2023’, doet direct vragen rijzen. De ondertoon klinkt misschien onvriendelijk naar niet-blanken, maar wat is een blank 2023? Er gaat geen duidelijke actie uit van deze vreemde nieuwjaarsgroet. Willen de projectoren met elkaar vieren dat ze blank zijn? Zijn ze trots op de huidskleur die ze bij geboorte hebben gekregen?

Willen ze anderen bewust maken van de door hen gepercipieerde dreiging dat Nederland van huidskleur verandert? Willen ze dat blanken daarom meer kinderen maken – met andere blanken? Willen ze niet-blanken uitzetten of vermoorden? Of is het een vreemde manier van kritiek uiten op het migratiebeleid van de regering? Het is allemaal gissen. 

2. White Lives Matter?

De tweede tekst, White Lives Matter (WLM), is het blanke equivalent van Black Lives Matter (BLM) en is ontstaan als reactie op BLM. Als zwarte levens ertoe doen, doen blanke levens dat ook, zo lijkt het idee te zijn. Juridisch gezien zetten de teksten echter nergens toe aan, dus van het overtreden van artikel 137d van het Wetboek van Strafrecht kan geen sprake zijn.

Wat voor WLM geldt, geldt ook voor BLM. De beweging BLM kan moreel gezien als racistisch worden geclassificeerd, omdat er een onderscheid wordt gemaakt op basis van huidskleur; tekstueel klopt het echter dat zwarte of blanke levens ertoe doen, waardoor die uitspraken niet strafbaar zijn. De mensen die de BLM bedachten hadden overigens kunnen kiezen voor (All) Lives Matter of Black Lives Matter Too. Maar er is gekozen voor Black Lives Matter, een exclusieve term die op racisme duidt. WLM is een provocerende reactie daarop.

3. Zwarte Piet deed niets verkeerd?

De derde tekst, Zwarte Piet deed niets verkeerd, is een mening. Of u nou voor of tegen Zwarte Piet bent – of moe van de discussie – ik kan me niet zoveel bedenken wat Zwarte Piet verkeerd zou hebben gedaan. En waarom die stelling racistisch zou zijn. Wellicht dreigde hij in de ogen van hedendaagse opvoeders van kinderen te vaak met de roe, of met het meenemen van kinderen in de zak? Maar ook dat staat los van huidskleur.

4. De fourteen words?

De vierde tekst vereist meer uitleg. ‘We must secure the existence of our people and a future for white children’ is een zin van veertien woorden (‘fourteen words’) die afkomstig is van de in 2007 overleden rechtsextremist David Eden Lane. In sommige rechtsextremistische bewegingen komt ‘14 / 88’ met enige regelmaat voor op vlaggen, in graffiti of als tatoeages. Het cijfer 14 staat dan voor de veertien woorden van Lane; het cijfer 88 staat dan voor Heil Hitler (de H is de achtste letter van het alfabet).

De juridische complexiteit bij de projectie op de Erasmusbrug zit erin dat de combinatie met het nazisme hier ontbreekt. Wat overblijft is een zin die pleit voor het veiligstellen van de toekomst voor een blank volk. Die zin is – ongeacht wat u en ik daarvan vinden – op allerlei niet strafbare manieren uit te leggen. Ook roept de zin op zichzelf geenszins op tot het aanzetten van discriminatie of het plegen van geweld.

Wordt hier wellicht gepleit voor een isolement van blanken om hun huidskleur te beschermen? Zo’n pleidooi klinkt wat gestoord, ongemakkelijk of ongepast, maar zelfisolatie is niet strafbaar. Is het meer discriminerend dan de uitspraak ‘white lives matter’? Tekstueel gezien niet want het komt op hetzelfde neer. De intentie van degene die de leuzen projecteerde, of de context waarin deze persoon zich begeeft, zou tot een ander antwoord op die vraag kunnen leiden; vooralsnog is daarover echter niets bekend. 

Het is overigens belangrijk om als overheid enigszins in contact te blijven met zelf-isolerende groepen in de samenleving, omdat radicalisering snel kan verlopen in zulke groepen en omdat er binnen sektes regelmatig allerlei verborgen interne strafbare feiten plaatsvinden – vrouwenrechten zijn er regelmatig slechter geborgd. Ook in de context van de eerste drie stellingen wordt de vierde stelling overigens niet verzwaard. Die vierde stelling is wellicht nog de meest specifieke leus.

En Black Lives Matter dan?

In 2020 werd de crimineel George Floyd gedood door een agent tijdens zijn arrestatie. Floyd had een donkere huidskleur, de agent een blanke. Het resulteerde in massale protesten onder de vlag Black Lives Matter, vooral in Amerika. Daarbij staken linksextremisten het matras en overige bezittingen van een dakloze in brand, werden allerlei mensen in elkaar geslagen, werd een interveniërende gepensioneerde agent doodgeschoten en probeerde iemand van Antifa een aanvalsgeweer te roven. Zwarte mensen vroegen blanke mensen voor hen te knielen en om excuses aan te bieden voor hun ‘witte privileges’. Ik schreef er eerder over bij The Post Online.

In Nederland reageerde Mitchell Esajas van The Black Archives op de Amerikaanse situatie door te spreken van een opstand, in plaats van rellen. ‘In zijn ogen is het een legitieme manier om in verzet te komen, zelfs als het leidt tot vernieling en brandstichting’, aldus de NOS. Publicist Hidde Boersma schreef: ‘verzet mag gewelddadig zijn’.

Activist Jerry Afriyie van Kick Out Zwarte Piet schreef: ‘I don’t see rioters I see revolutionaries.’ Op De Dam in Amsterdam sprak rapper Akwasi een groot publiek toe: ‘Op het moment, dat in november, dat ik een Zwarte Piet zie: ik trap hoogstpersoonlijk op zijn gezicht.’ Bij1 plaatste vervolgens op haar website een lovende tekst over Akwasi door Stijn van Tatenhove onder de titel Waarom huil ik als een klein kind als ik de toespraak van Akwasi hoor?

Noemenswaardig is ook een demonstratie in Utrecht op 5 juni 2020. Sylvana Simons van Bij1 sprak uit dat haar tegenstanders stellen dat ‘all lives matter’ en reageerde met het opsteken van haar middelvinger. Andere levens dan zwarte levens telden kennelijk niet voor Simons.

Partijideoloog Anousha Nzume stelt in haar boek Hallo witte mensen nationaliteit en huidskleur op één lijn wanneer zij spreekt van ‘Hollanders, oftewel de witte mensen’. Zij wil dat we overal om ons heen huidskleuren zien en dat, als gevolg daarvan, blanke mensen ‘iets vaker zelf op de achtergrond verdwijnen’.

Gloria Wekker, ook partijideoloog van Bij1, omschrijft het Nederlandse migratiebeleid als een ‘afgeslankt disciplinair regime’. Ze wil Nederland niet ‘bouwen op een fundament van gedeelde waarden’, zoals ‘het aanvaarden van homoseksualiteit en de gelijkheid van vrouwen, en het beëindigen van gedwongen huwelijken’; ogenschijnlijk omdat de migrant dan wellicht gedwongen wordt een stuk van de eigen cultuur op te geven.

Ook Wekker is tegen ‘kleurenblindheid’ en gaat in haar boek Witte Onschuld zelfs zo ver dat ze tegen ‘adoptie van zwarte kinderen door witte homostellen’ is. Wekker bekritiseert Jet Bussemaker die als minister de Mosse-lezing gaf in 2013 en stelde ‘wat iemands ideeën of levensstijl ook zijn, gelijke rechten en gelijke behandeling van mensen gaan boven diversiteit’. Door diversiteit boven gelijke rechten en behandeling te plaatsen pleit Wekker voor het maken van onderscheid.

BLM en WLM zijn racistisch

Ik heb het al vaker geschreven, maar Black Lives Matter is een discriminerende, of specifieker, racistische beweging die een onderscheid aanbrengt op grond van huidskleur. Zij wil dat ‘mensen van kleur’ anders – met privileges – worden behandeld dan mensen die niet ‘van kleur’ zijn. Dat is racisme. Het is daarom opmerkelijk dat deze beweging in de media, door de overheid en allerlei organisaties werd omarmd. Nog opmerkelijker is dat White Lives Matter als de tegenpool van BLM wél wordt bekritiseerd in de media en in de politiek. Die kritiek op WLM is een goede zaak, maar dient consequent te gebeuren.

Niet slechts blanke, niet slechts zwarte levens doen ertoe. Waarom zou je de morele cirkel trekken rondom een huidskleur? De achttiende-eeuwse filosoof Jeremy Bentham leerde ons dat het erom gaat of een individu plezier kan hebben of kan lijden. Huidskleur, ras of soort is irrelevant voor die bescherming.

De leuzen op de Erasmusbrug zijn waarschijnlijk niet strafbaar, maar bewegingen als Black Lives Matter en White Lives Matter zijn racistisch van aard. Wat geldt voor WLM moet ook gelden voor BLM. Beide bewegingen moeten op morele gronden worden bestreden.

We vallen u er niet graag mee lastig, maar het is natuurlijk wel waar: de donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt – ook nu weer, in 2023. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!

Het bericht Als dit strafbaar racisme is, geldt dat ook voor diverse acties van Black Lives Matter verscheen eerst op Wynia's Week.