Ik las van de week op de website van de NOS dat veel mensen in de Verenigde Staten niet durven zeggen op wie zij aanstaande dinsdag gaan stemmen. Zelfs niet tegen hun allernaasten. Een man houdt voor zijn vrouw verborgen op wie hij stemt, en de vrouw zegt niet tegen haar man op wie haar keuze is gevallen. Want dat leidt maar tot discussie en geruzie. De politiek is in Amerika zo gepolariseerd dat die zelfs tot huisvredebreuk en minimaal een scheiding van tafel en bed kan leiden. 

Afschrikwekkend scenario 

En inderdaad zijn de verkiezingen in Amerika heftiger dan ooit. We staan voor een historische keuze, zo krijgen we voorgehouden, een waterscheiding. De komende verkiezingen bepalen meer dan ooit de koers van de toekomst. In de Nederlandse media wordt ons een afschrikwekkend scenario geschetst. Als Trump wint, dan breekt de apocalyps uit. Een oude democratie wordt dan langzamerhand getransformeerd in een autocratie, een oude man, een populist pur sang komt dan aan de macht en dat zal funeste gevolgen hebben voor de Amerikaanse rechtstaat, voor de geopolitieke verhoudingen, voor de economie, voor de wereldvrede.  

Nee, dan Kamala Harris: een vrouw, van kleur, een democrate, een progressieve politica van globalisering en internationalisering, van diversiteit en mensenrechten, het enige alternatief om het autocratische gevaar af te wenden. 

Het is een retoriek die ons bekend voorkomt. Ook in Europese landen, en zeker ook in Nederland, wordt ons stelselmatig eenzelfde scenario geschetst. We kiezen of voor ‘de democratische rechtsstaat’ of voor autocratie en populisme, voor GroenLinks-PvdA of voor de PVV. In het eerste geval is een zonnige toekomst gegarandeerd, in het laatste geval pakken de zwartste wolken zich boven ons vaderland samen. 

Ik denk (hoop) dat deze scenario’s een laatste stuiptrekking zijn van een gevoelen dat de afgelopen decennia breed is uitgedragen en geloof heeft gevonden, maar inmiddels door de realiteit is ingehaald. Er dient zich een nieuwe wending aan, een tipping point, waarna we het algemeen gedeelde geloof in kosmopolitische vooruitgang inruilen voor een eerlijke en onbevangen blik op de werkelijkheid. De controverse rondom het migratieboek van Jan van de Beek lijkt mij een teken aan de wand. 

We trappen daar niet meer in 

De tegenstelling die zich aftekent is die tussen de wereld en het denken van de hoogopgeleiden en de laagopgeleiden. Die hoogopgeleiden, gevormd aan hogescholen en universiteiten waaraan de progressieve ideologie met ongekende geloofsijver is uitgedragen, hebben zich als zedenmeesters gewend tot de ondergeschikten die protesteerden tegen de verwaarlozing van hun gerechtvaardigde verlangens. Die zedenmeesterij ging gepaard met een beledigende woordkeuze: wie het credo van de elite niet onderschreef, was op z’n minst ‘fout’, een extreemrechtse tokkie die zich door zijn onderbuik liet regeren. 

Maar we trappen daar niet meer in. Voorbij is de tijd dat mevrouw Clinton rechtse kiezers kon wegzetten als een ‘basket of deplorables’. De Democraten zijn daar van de week hardhandig aan herinnerd toen Biden zijn hart liet spreken en de aanhang van Trump wegzette als ‘garbage’. Trump heeft deze onthullende openhartigheid van de oude president maximaal uitgebuit door zich gehuld in een oranje hesje in een vuilniswagen te laten filmen. Het is zo’n oktober-incident dat wel eens beslissend voor de uitslag van aanstaande dinsdag kan zijn. 

Trump is geen engel. Natuurlijk is hij een narcist, grillig en onvoorspelbaar. Maar uiteindelijk gaan verkiezingen om één centraal thema, en dat is dit keer de vraag of we kiezen voor een wereld waarin het ontwortelde, zogeheten kosmopolitische internationalisme zal domineren of een wereld die het opneemt voor het eigene, en hard werkende en goed bedoelende landgenoten niet als sneue verliezers op de vuilnisbelt van de geschiedenis gooit. Doe mij dus toch maar Trump. 

Trump kan wonderlijke dingen zeggen – maar we doen er goed aan die niet letterlijk te nemen maar wel serieus. En als hij al in de verleiding zou komen tot on-rechtstatelijke acties, dan vertrouw ik erop dat de Amerikaanse constitutie voldoende waarborgen biedt om die eventuele aspiraties te weerstaan. Die constitutie is immers gebaseerd op de gedachte dat de mens engel noch beest is. Omdat wij mensen geen engelen zijn, is er een overheid nodig die de macht van politici begrenst. 

Liever Trump dan Harris aan tafel met Poetin en Xi 

Een keuze voor Trump lijkt mij bovendien geboden omdat we in een snel veranderende wereld leven, waarin een derde wereldoorlog misschien al wel begonnen is. De machtsverhoudingen zijn verschoven. De oude hegemonie waarin Europa een belangrijke rol speelde, is verschoven naar een machtsblok van nieuwe landen, onder andere verenigd in BRICS.  

Als ik een onderhandelingstafel voor me zie waaraan Poetin, Kim Jong Un, Xi Jinping en andere heersers zijn aangeschoven, dan zie ik daar liever Trump dan Harris. Ik kan me niet zo goed voorstellen dat zij aan zo’n tafel erg serieus zal worden genomen. Dat pleit misschien voor haar als persoon, maar niet voor een toekomstige president van het nog altijd machtigste land op aarde. 

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Doe mij dan toch maar Trump verscheen eerst op Wynia's Week.

Ook Donald Trump kreeg al meermalen het rechtstreekse verwijt fascist te zijn, onder meer van zijn voormalige chef-staf John Kelly, wat tegenstreefster Kamala Harris in een interview beaamde. Prompt reageerde een getergde Trump op 28 oktober op een campagnebijeenkomst in Georgia met ‘She’s a fascist, OK? She’s a fascist’.  

Knokploegen 

Maar wat willen al die lui daar nu eigenlijk mee zeggen? Gezien de verschrikkelijke ervaringen met het fascisme in de vorige eeuw, mag je toch verwachten dat zo’n afgrondelijke beschuldiging niet lichtvaardig gebruikt wordt. Dat lijkt evenwel niet het geval. Alle reden dus om eens goed te kijken wat fascisme eigenlijk inhoudt, waarom het zo verwerpelijk, danwel gevaarlijk is, en wie er in this day and age inderdaad een fascist mag heten.  

Het twintigste-eeuwse fascisme kreeg voor het eerst vorm in de armoe en de wetteloze wanorde die onmiddellijk na het eind van de Eerste Wereldoorlog in Italië heersten. Vier maanden na de wapenstilstand van 11 november 1918 richtte de opkomende politicus Benito Mussolini in Milaan de Fasci di Combatimento op, de ‘strijdgroepen’. Dat waren feitelijk knokploegen, gevormd door voornamelijk verbitterde, zich tekort gedaan voelende veteranen, die desnoods met harde hand moesten zorgen voor herstel van orde en gezag in het land, discipline moesten afdwingen en de communisten de pas moesten afsnijden.  

Hier zien we meteen wat de kern van het fascisme is: een van militarisme doordrenkte, autoritaire politieke beweging met orde, discipline en gehoorzaamheid aan de boven je gestelden als kernwaarden, met als doel om binnen de alomvattende hiërarchie die zo ontstaat de verrotte maatschappij te vervangen door een revolutionaire heilstaat.  

Hoe dat moet, weet alleen de charismatische Leider aan de absolute top, die daarbij wordt geholpen door de partijelite vlak onder hem. Iedere burger heeft op die manier zijn eigen, nauw omschreven plekje in de sociale piramide. Dat is de diepere achtergrond van de beruchte tekst jedem das seine op de toegangspoort van concentratiekamp Buchenwald: Zelfs de gevangenen hadden hun eigen verdomhoekje, dat hun mishandeling rechtvaardigde. 

Permanent paranoïde 

Zo’n strakke, alomvattende ideologie is automatisch totalitair. Ze bepaalt en regelt ieders positie en hele leven, tot achter de voordeur en in de slaapkamer toe. Het fascisme moet niets hebben van het in Europa gangbare verlichtingsdenken, met zijn nadruk op het individu en zijn rechten, plichten en verantwoordelijkheden. Rechten heb je alleen ten opzichte van degenen die lager op de ladder staan, plichten alleen ten aanzien van je superieuren.  

Verantwoordelijkheid is enkel iets om mensen op af te rekenen, willekeur regeert, en het recht van de sterkste. Een fascistische samenleving is er een van likken naar boven en trappen naar beneden. Van halsstarrig op je strepen staan als het kan en anderen een loer draaien als je daarvan beter wordt. Dat maakt elke fascistische beweging permanent paranoïde, verraad ligt altijd op de loer.    

Radertjes 

Er bestaan in een fascistische maatschappij ook helemaal geen individuen, alleen radertjes in een alomvattend organisme, het volk. Voor mensen die buiten de boot vallen of zich daar plaatsen, is geen ruimte, net zo min als voor concurrerende ideologieën en hun aanhangers. Dat zijn per definitie gevaarlijke volksvijanden. Maar ze zijn, of ze nu van binnenuit opereren of een van buiten komende dreiging vormen, wel nuttig en nodig om de discipline te handhaven en de neuzen dezelfde kant op te houden. En mochten ze er niet zijn, dan worden ze eenvoudig verzonnen.  

De fascist speelt altijd op de man. Wat telt is niet wat iemand doet of kiest, maar wat je achtergrond is en je status in het collectief – dingen waar je zelf niets aan kunt doen. Dat geldt ook voor het volk als geheel. Dat volk is in de fascistische optiek een mystiek lichaam met een eigen, in de Leider belichaamde wil, waarvan de eerbiedwaardige of superieure status ten opzichte van andere volkeren geschraagd wordt door een of andere herkomstmythe.  

Fascistisch Italië beriep zich op de Romeinen, Duitsland zocht het in een veronderstelde band tussen Blut und Boden, waarbij die bodem ook die van Oekraïne betrof, het veronderstelde land van herkomst van de oer-Germanen, de Ariërs. Dat was mede waarom de nazi’s zo hardnekkig Lebensraum im Osten wilden zoeken. Dat oosten kwam hun eenvoudig toe. 

Honger naar aandacht 

Een paranoïde, op semimilitaire leest geschoeide en grondig gelijkgeschakelde maatschappij onder een Leider met een heilsopdracht is even levensgevaarlijk als rampzalig gebleken. Helaas is daar weinig van geleerd, want echt heel goed ziet het er op dit vlak momenteel niet uit. Noord-Korea is een klip en klaar voorbeeld van een fascistische staat in onze tijd. Maar China, waar Xi zich positioneert als de onaantastbare grote Leider is een randgeval met steeds meer totalitaire trekken. Ook Rusland lijkt onder Poetin aardig op weg, net als tot op zekere hoogte Venezuela.  

Maar Trump? Dat ‘loathsome piece of shit and his cult of MAGA fascists’ kan weliswaar een ramp voor Amerika en Europa betekenen, maar de ambitie om zich als fascistische Leider te profileren, heeft hij niet. Al was het maar uit luiheid. Trump wordt slechts voortgejaagd door een onverzadigbare honger naar aandacht. Hij wil gloriëren, stunten, toegejuicht worden en dan lekker een potje gaan golven. Zelfs zijn ideologie, MAGA, oogt eerder nostalgisch reactionair dan revolutionair. 

Rik Smits is taalkundige en wetenschapsjournalist.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Is Trump nou echt een fascist? verscheen eerst op Wynia's Week.

De biografie met als titel Den Hollander. Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie (uitgeverij Blauwburgwal) verscheen n het jaar 2021. In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw was hoogleraar A.N.J. den Hollander het gezichtsbepalende boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Onder zijn studenten behoorden ook vele, later bekend geworden journalisten, onder wie H.J.A. Hofland, Emma Brunt, Renate Rubinstein en Jan Donkers.

Oefening in sociologisch kijken

Den Hollander (1906-1970) was een begaafd waarnemer van de sociale werkelijkheid. Hij meende dat de waarneming altijd door een waas tot stand zal komen. Den Hollander noemde dat waas of beeld  ‘het raster’, bij wijze van spreken de bril waardoor iemand de sociale werkelijkheid waarneemt. Ongerichte, onbevangen waarneming bestaat niet. De romanticus zal vooral het bijzondere zien, terwijl de realist het alledaagse zal waarnemen. Een goede socioloog moet ook oog hebben voor de spruitjesgeur in het trappenhuis.                                                                                     

Den Hollander was een begenadigd docent. Het waren inleidende hoorcolleges Sociologie voor studenten sociologie, antropologie, pedagogiek, politicologie en pedagogiek. Ze waren verplicht en zeer populair. Wie te laat kwam, kon rekenen op de toorn van de professor. Den Hollander wilde bij de eerstejaars studenten vooral ‘het gevoel voor het sociale leven’ bijbrengen. De studie sociologie zou ertoe moeten leiden dat studenten de werkelijkheid heel anders gingen benaderen dan ze altijd hadden gedaan. Zijn colleges waren, aldus oud-hoogleraar Lodewijk Brunt, ook een oefening in kijken, vooral in sociologisch kijken. Mocht je dat niet willen of ervaren, dan kon je, aldus Den Hollander, beter kruidenier worden.

Het raster, dat het sociologisch kijken verhindert, is de irrationeel tot stand gekomen voorkennis, zeg maar de vooroordelen die we allemaal hebben en onbewust koesteren. Een geoefend waarnemer moet dit raster kunnen doorbreken. Ieder land kent ook zijn eigen nationale denkstijl, die net als het nationale karakter vele subnationale variaties heeft. Daarnaast is ook de specifieke persoonlijkheid van de waarnemer van belang. Karakter, sociale positie, opleiding en andere persoonlijke eigenschappen bepalen hoe iemand denkt, reageert en wat zijn voorkeuren zijn.                                         

De Amerikaanse intellectuelen werkzaam op de universiteit, bij wie ik in 2016 vertoefde, waren ervan overtuigd dat Hillary zou winnen. Ze hadden allemaal een progressief raster, dat hen naar mijn mening belette de Amerikaanse sociale werkelijkheid goed te zien en te doorgronden. In de ogen van Den Hollander waren zij ‘kruideniers’.

Neerbuigend

De schok onder hen was daarom groot dat Donald Trump de Amerikaanse verkiezingen, weliswaar op het nippertje, had gewonnen. Ook toen ging het om de kiesmannen in de zogeheten Swing States in het midden van de VS. In die staten woonden veel hardwerkende ‘gewone mensen’, ook mensen die plotseling werkloos waren geworden door de grootschalige ontslagen in de auto-industrie.

In de politieke beschouwingen achteraf deed Hillary’s neerbuigend citaat over de zogeheten ‘deplorables’, ‘lower class people’ die op de Republikeinse kandidaat Donald Trump zouden stemmen, haar de das om. Hillary werd algemeen gezien als een progressieve vrouw, de vrouw van ex-president Bill Clinton, afkomstig van de East-Coast, de staat New York, en in haar opvattingen elitair. Duidelijk een kandidaat uit de bovenlaag van de Amerikaanse samenleving, iemand die de onderlaag niet kent.

Strijdende stijl

Donald Trump was volks, conservatief, tegen abortus, anti-migratie en een vrouwenhater. Ook al was hij miljardair, Trump kende wel de gevoelens in de onderlaag van de samenleving. Zijn stijl van argumenteren was op de man af, agressief en beledigend naar vrouwen. Deze strijdende stijl had Trump geleerd in de periode dat hij een machtig en succesvol zakenman werd. 

Nu, acht jaar later, lijkt de strijd zich te herhalen. Ditmaal tussen Kamala Harris, de kandidaat van de Democraten, en wederom Donald Trump, de Republikeinse kandidaat. Zoals in 2016 komt Trump nu ook op voor de gewone man, tegen abortus, tegen beperkingen op wapenbezit, tegen het betalen van belastingen en zeer nationalistisch van toon. Wederom kiest hij voor de aanval en de belediging. Kamala Harris heeft geleerd van de fouten van Hillary Clinton en gaat ook volop in de aanval. Het zal wederom een nek-aan-nek-race worden.

In mijn directe Amsterdamse omgeving – op zich zegt dat ook veel – krijg ik veel opmerkingen, vooral van hoog opgeleide mensen, te horen in de trant van: ‘Hoe is het mogelijk dat die lompe fascist en vrouwenhater Donald Trump meer dan 50 procent van de Amerikaanse kiezers gaat binnenhalen?’ In Nederland zou Donald Trump, zo luiden de inschattingen, niet meer dan twee procent van de stemmers krijgen. Alle Nederlandse media zijn voor presidentskandidaat Kamala Harris.

Premie op veerkracht

Het antwoord daarop valt onder meer te destilleren uit het werk van  Den Hollander die al in 1968(!) schreef: ‘Meer in het algemeen stellen de Amerikaanse massamedia een premie op veerkracht, ambitie, sociale mobiliteit en zakenflair.’ Aan al die kenmerken voldoet de figuur van presidentskandidaat Trump in hoge mate, veel meer dan Kamala Harris.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Trump versus Harris. Gezien door de bril van de socioloog A.N.J. Den Hollander verscheen eerst op Wynia's Week.

Zijn betreden van dit mijnenveld van etnische gevoeligheden viel natuurlijk slecht. ‘Trump wekte de valse suggestie dat Harris naar believen haar culturele en raciale wortels aanpast aan wat haar publiek wil horen’, aldus een verder neutraal verslag van het persbureau AP.

Toch is Trumps verwondering, al dan niet geveinsd, wel te begrijpen. Want de Democratische conventie in Chicago op 22 augustus, waar Harris haar nominatie accepteerde, leek soms op een eredienst aan de strijd van zwarten voor gelijke rechten. De bij zulke gelegenheden onvermijdelijke dominee Al Sharpton riep als in vervoering: ‘Een zwarte vrouw staat op het punt de nominatie te aanvaarden!’ 

Maar andere bewonderaars juichten Harris toe als ‘Devi’, haar tweede voornaam. En op het podium waar ze haar naasten voorstelde, wemelde het van de kleurrijke sari’s.

Getemd Afro-kapsel

‘Kamala en haar zus groeiden op in Oakland, Californië, tussen de Baptistenkerk en de hindoetempel in dezelfde buurt; tussen “Young, Gifted and Black” van Nina Simone en de traditionele hindoegezangen van hun moeder,’ aldus de correspondente van Le Monde aan de Amerikaanse westkust.

Op foto’s als jong meisje ziet Kamala – haar fans eisen een correcte uitspraak, op straffe van het verwijt van disrespect of erger – er nog erg zwart uit. Het kroeshaar is nog niet bedwongen. Met het klimmen der jaren lijkt haar huid lichter te worden, het rebelse Afro-kapsel getemd.

De dochter van Indiase en Jamaicaanse immigranten werd als kind sinds haar geboorte in 1964 in Oakland ondergedompeld in de zwarte cultuur die destijds hoogtij vierde in de Bay Area. ‘Onze Indiase moeder voedde mijn zuster en mij op als “Black”, want ze wist dat mensen ons allereerst als zodanig zouden zien’, zei Harris volgens AP op een van de zeldzame momenten dat ze zaken als ras en gender ter sprake brengt. (De meeste Amerikaanse media schrijven Black met hoofdletter, de spelling die na de dood van George Floyd in 2020 mainstream werd. Maar ‘white’ blijft klein, behalve in ultra-rechtse media, die ‘black’ natuurlijk geen hoofdletter gunnen.)

Nonconformisme

Kamala Harris’ moeder Shyamala Copolan mocht op haar negentiende naar de VS emigreren om haar studie geneeskunde voort te zetten, op voorwaarde dat ze naar Madras, later Chennai, zou terugkeren. Daar moest ze trouwen met de man die haar familie had uitgekozen.

Liever dan in India tegen het kastenstelsel en andere misstanden te strijden, stortte ze zich aan de universiteit van Berkeley op linkse zaken. Tijdens een protestbijeenkomst ontmoette de in een sari geklede jonge Indiase de economiestudent uit Jamaica die Kamala’s vader zou worden, Donald Harris. Ze bewees haar nonconformisme door te trouwen met iemand uit een gemeenschap tot welke de Indiase diaspora in de VS doorgaans afstand houdt.

Het bus-project

Het huwelijk hield niet lang stand. Kamala en haar jongere zuster Maya vervreemdden van hun vader na diens vertrek. (Ook Barack Obama’s als student naar de VS gekomen Keniaanse vader verliet zijn gezin; de latere president werd opgevoed door zijn blanke moeder en haar ouders. Hij laakte als senator in 2008 ‘afwezige zwarte vaders’.)

In Californië profiteerden de zusters Harris van faciliteiten die in de eerste plaats waren bedoeld om Afro-Amerikanen vooruit te helpen, waaronder het busing-experiment in de jaren zestig en zeventig. Kinderen uit achterstandswijken werden per bus naar scholen in betere, blanke, buurten gebracht.

Toch woonden de dames in een middenklassewijk. Deden ze zich ‘zwarter’ voor dan hun huidskleur rechtvaardigde? Veel later verweet Harris haar partijgenoot Joe Biden zijn verzet tegen het busproject, dat blanken tot razernij had gebracht en niet meer bestaat. In het verwijt lag de beschuldiging van racisme besloten, een van de weinige keren dat ze die kaart trok.

Tot 1967 bleven gemengde huwelijken verboden

Kamala Harris studeerde ondanks haar steeds ‘bleker’ en langzaam ontluikende Indiase uiterlijk aan Howard University, speciaal voor zwarte studenten, waarna ze in Californië aan een succesvolle juridische en politieke carrière begon. Ze trouwde in 2014 met Doug Emhoff, geboren in een Pools-joods immigrantengezin in New York.

Haar ouders waren de VS legaal als studenten binnengekomen in een tijd, eind jaren vijftig, begin jaren zestig, dat het land geleidelijk afstand begon te nemen van een expliciete voorkeur voor blanke immigranten. De wetten op rassenscheiding hadden hun langste tijd gehad. Maar tot 1967 bleven huwelijken tussen mensen van verschillende rassen officieel verboden.

Blanke apartheidsstaat

Toch snakten ‘mensen  van kleur’ uit de hele wereld naar een green card voor de VS. En begonnen daar soms meteen, zoals Harris’ in 2009 aan kanker overleden moeder –  haar as werd niet in de VS, maar in India verstrooid –  raciaal onrecht te bestrijden. Het was niet bij haar opgekomen om haar oudste dochter een ‘Amerikaanse’ naam te geven. Met de vloedgolf van immigranten uit voorheen de Derde Wereld verdween ook de noodzaak van nieuwkomers om zich aan te passen aan de slinkende westerse, blanke normen.

De demografische ontwikkelingen zijn razendsnel gegaan. Rond het jaar 2044 zullen ook de blanken in de VS zich de status van minderheid moeten laten welgevallen, volgens officiële schattingen. Met het oog op dat rampjaar strijdt uiterst rechts, identitair Amerika voor lijfsbehoud.  Online bladen als American Renaissance bevatten, naast internationale persoverzichten, even dwaze als kansloze oproepen tot de stichting van een blanke apartheidsstaat ten oosten van de Missisippi.

De mogelijke toekomstige presidente zal er de schouders over ophalen. In haar niet eens zo lange leven zag zij de de eeuwenlange blanke hegemonie in razendsnel tempo afbrokkelen. Mensen als zij zullen te zijner tijd niet meer worden aangeduid met een verwijzing naar hun etnische melange, maar als, gewoon, ‘multi racial’ of ‘mixed race’. De finesses van de afstamming doen er dan niet zoveel meer toe, omdat blanken als maatstaf zijn weggevallen.

Zo’n 42 miljoen Amerikanen beschouwen zich inmiddels als multi racial, ofwel 13 procent van de bevolking, volgens cijfers van het U.S. Census Bureau. In 2000, toen burgers bij een volkstelling voor het eerst meer dan één ras mochten invullen, was dat nog twee procent. De overgrote meerderheid van zich als multiraciaal beschouwende VS-burgers is jonger dan 44 jaar, een derde is nog kind. Het is de snelst groeiende raciale categorie.

‘Uncle Tim’

Dat is wennen voor blanke boomers, opgegroeid in de tijd dat kinderen als Kamala Harris met de schoolbus ‘hun’ buurten werden binnengereden. De oudjes worden volgens bladen als American Renaissance in reclames steevast neergezet als zich aan het verleden vastklampende onnozelaars, bij de les gehouden door energieke jonge mensen van kleur. Harris’ keuze voor vice-president, Tim Walz, de gouverneur van Minnesota, past in die karikatuur.

Walz had in 2021 net zoveel minuten en seconden stilte geëist als de tijd die een jaar eerder in Minneapolis was verstreken tussen George Floyds arrestatie en diens dood. ‘Uncle Tim’ geldt in zeer rechtse kringen dan ook als een ‘collaborateur’ met een zwarte vrouw. Of een Indiase vrouw? We zijn benieuwd of Trump tijdens het debat Harris’ priemende vinger en scherpe tong zal durven trotseren met die onbetamelijk geachte vraag.

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Durft Donald Trump dinsdag de onbetamelijke vraag naar de etnische identiteit van Kamala Harris te stellen? verscheen eerst op Wynia's Week.

Er is veel aandacht voor de binnenlandse plannen van Trump: de Amerikaanse economie, de muur aan de grens met Mexico, het verslaan van de Deep State. Maar zeker zo belangrijk – niet in de laatste plaats voor ons Europeanen – is de verwachte wijziging van de buitenlandse politiek van de VS. De media komen meestal niet verder dan lacherig doen over Trumps slogan ‘Make America Great Again’ (MAGA) of over zijn vermeende plan om de VS terug te trekken uit de NAVO. Het laatste is gewoon niet waar en het eerste verdient meer en vooral serieuze aandacht.

Terug naar Ronald Reagan

Wat is Trump van plan als hij herkozen wordt? Daarvoor moeten we terug naar zijn grote leermeester Ronald Reagan (1911-2004), die in de jaren tachtig als president werd geconfronteerd met stagflatie in eigen land en een Koude Oorlog met de Sovjet-Unie op het wereldtoneel.

Aan de stagflatie maakte hij – beter gezegd de toenmalige voorzitter van de Federal Reserve (Fed) Paul Volcker – een einde door de rente tot boven de 20 procent te verhogen. De Sovjet-Unie bestreed hij – uiteindelijk met succes – door te zorgen dat de olieprijs werd verlaagd. Met dank aan koning Fahd van Saoedi-Arabië, die door Reagan werd overgehaald om de olieproductie te verdubbelen. De Russen waren – net als nu het geval is – voor een belangrijk deel afhankelijk van de inkomsten uit de olie- en gasindustrie. Er waren meer oorzaken van de implosie van het Sovjetrijk, maar de dramatische terugval in olie- en gasinkomsten is waarschijnlijk het ‘tipping point’ geweest.

Hoewel Trump met de Saoedi’s een veel betere verstandhouding heeft dan Biden en hij wellicht kroonprins Mohammad bin Salman met wapenleveranties zal kunnen overtuigen hetzelfde te doen als indertijd koning Fahd, is de VS nu, anders dan in de tijd van Reagan, zelfvoorzienend op energiegebied. Sterker nog: Amerika is een belangrijke exporteur geworden van goedkoop LNG, gemaakt van het overvloedig aanwezige en op grote schaal gewonnen schaliegas. Rusland en ook Iran hanteren nog steeds ‘outdated’ productietechnieken en zijn slechts in staat om olie en gas winstgevend te produceren tegen relatief hoge marktprijzen.

Als Trump doet wat hij tijdens zijn rallies heeft aangekondigd, namelijk het overspoelen van de wereld met LNG, dan zullen Rusland en Iran het moeilijk krijgen. Rusland zal niet langer voldoende olie- en gasinkomsten hebben om z’n oorlogseconomie te financieren en Iran zal geen middelen meer hebben om zijn Hamas-, Hezbollah- en Houthi-proxy’s van geld en wapens te voorzien.

Dat zal mega-repercussies hebben. Trump zal sowieso –  zoals hij heeft aangekondigd – snel een einde proberen te maken aan de oorlog in Oekraïne met het plan-Kissinger: een deal met Vladimir Poetin waarbij Rusland de Krim mag houden, de Donbas een bufferzone wordt en (de rest van) Oekraïne zich aansluit bij de NAVO. Als Poetin niet direct hapt, zal Trump Rusland proberen uit te putten met dramatisch teruglopende olie- en gasinkomsten.

Hetzelfde zal opgaan voor Iran. Als dat land zijn proxy’s niet meer kan onderhouden, zal de druk op Israël verminderen en zal weer voortuitgang kunnen worden geboekt met de Abraham-akkoorden die eind 2020 werden gesloten tussen de VS, Israël, Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten. De enige reden dat Saoedi-Arabië plotseling afzag van het aangaan van diplomatieke relaties met Israël, is 7 oktober. Waarschijnlijk was dat voor Hamas, daartoe aangemoedigd door Iran, ook de reden om de vreselijke pogrom tegen Israël te beginnen.

Meer stabiliteit

Relevant voor ons Europeanen is natuurlijk de ‘klimaatkoers’ van Trump. Op 1 juni 2017 kondigde hij aan dat de VS zich zou terugtrekken uit het klimaatakkoord van Parijs. Zijn stelling is dat de doelstelling van klimaatneutraliteit onzinnig is en bovendien onhaalbaar en onbetaalbaar. De energietransitie, waarin hij wel gelooft, heeft meer tijd nodig. Alleen al de constructie van de benodigde infrastructuur voor een energieproductie en -distributie gebaseerd op ‘renewables’ duurt tenminste tien jaar. In die tussentijd is gas (in LNG-vorm) een uitstekende overgangsbrandstof.

Zal een terugkeer van Trump in het Witte Huis de wereld in een chaos storten, zoals veel media ons willen doen geloven? Nee, de kans is veel groter dat zowel in het Midden-Oosten als aan de grenzen van de Europese Unie de stabiliteit terugkeert. Poetin zal (deels) zijn zin hebben gekregen in Oekraïne en zich weer (moeten) richten op de binnenlandse economie. Hij zal geen geld meer hebben voor buitenlandse avonturen, mocht hij daar al zin in hebben.

Rode lijn voor Poetin

In dat verband: ik heb nog nergens een overtuigende onderbouwing gezien van de stelling van vele EU-politici – inclusief onze eigen demissionaire minister-president – dat Poetin op de deur van de NAVO klopt en bijvoorbeeld de Baltische staten of Polen zou willen (en durven) aanvallen. Dat zou niet minder dan zelfmoord zijn.

De enige situatie waarin een rechtstreeks conflict tussen de NAVO en Rusland kan uitbreken, is een steeds verdere escalatie vanuit de NAVO-landen richting het Russische grondgebied. Dat is een rode lijn voor Poetin. Als bijvoorbeeld de Nederlandse F-16’s worden ingezet om Rusland te bombarderen, zal Poetin terugslaan, met ongekende consequenties als gevolg. Laten we hopen dat dit niet gebeurt en dat de escalatie niet zover uit de hand loopt dat we nog vóór de terugkeer van Trump in een oorlog met Rusland verzeild raken. Daarná zal het gevaar geweken zijn.

En dan China, wat kunnen we daar verwachten? Ook daarvoor moeten we even terug naar het (nabije) verleden. Trump was de president die China de wacht aanzegde. Hij startte een handelsoorlog om duidelijk te maken dat de VS het niet langer accepteerde dat de Chinezen de internationale handelsregels aan hun laars lapten.

Die koers zal Trump waarschijnlijk hervatten. Tit for tat, misschien wel met een volledige economische ‘decoupling’ als eindresultaat. Tenzij China inbindt en stopt met grootschalige staatssteun aan z’n exportbedrijven (waardoor de Chinese producten op de westerse markt worden gedumpt om marktaandeel te vergroten), stopt met het schenden van intellectueel eigendom, stopt met het discrimineren van buitenlandse investeringen in China en zich in het algemeen houdt aan de internationale handelsregels van de WTO.

Taiwan zal met Trump weer opgelucht adem kunnen halen. De Zuid-Chinese Zee blijft open internationaal vaarwater en de claims van China op de Paracel- en Spratly-eilanden zullen niet worden gehonoreerd. Defensieovereenkomsten met de buurlanden van China zullen door de VS worden versterkt en uitgebreid.

Weerbarstige werkelijkheid

Amerika is onder Trump – en dat kunnen de meeste van zijn voorgangers hem niet nazeggen – geen enkele oorlog begonnen. Zijn Realpolitiek was succesvol. Vanuit een positie van kracht – het Amerikaanse leger werd op alle fronten versterkt – wist hij andere wereldleiders ervan te overtuigen geen buitenlandse avonturen te beginnen. Het is mijn overtuiging dat ook Poetin het onder Trump niet zou hebben aangedurfd om Oekraïne binnen te vallen.

Of is het door mij geschetste beeld te rooskleurig? De werkelijkheid blijkt altijd weerbarstiger dan de voornemens die door politici in verkiezingstijd worden geuit. Alleen ondervinding is het ultieme bewijs, dat geldt uiteraard ook voor een eventuele tweede termijn voor Trump. Zoals altijd: the proof of the pudding is in the eating. 

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs. 

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Donald Trump terug in het Witte Huis? Dat zou voor Europa en het Midden-Oosten een zegen zijn   verscheen eerst op Wynia's Week.

Volgens de laatste peilingen is het verschil bij een directe confrontatie tussen Le Pen en Emmanuel Macron niet zo groot meer. Verloor zij vijf jaar geleden nog afgetekend met 34 tegen 66 procent, het zou nu 47 tegen 53 procent zijn.

In die bandbreedte is een ‘electoraal ongeluk’ zoals politicoloog Pascal Perrineau dat noemt heel goed mogelijk.

’Het is één minuut voor twaalf’, waarschuwde de socialistische oud-premier en nu Macron-supporter Manuel Valls. ‘Zeg niet dat u het niet wist: Marine Le Pen kan president van Frankrijk worden.’ En ook Édouard Philippe, Macrons premier van 2017 tot 2020, liet weten dat het ‘natuurlijk’ kan gebeuren.

Om af te rekenen met Jean-Marie, haar vader, was het voldoende om te herinneren aan zijn holocaust-ontkenning of andere omstreden uitspraken over de ongelijkheid tussen de rassen.

Zijn dochter Marine is een ander verhaal. Zij werkt al meer dan tien jaar aan een strategie die ont-demonisering is gedoopt. Etno-nationalisme en antisemitisme zijn voor haar taboe.

Ont-demonisering

Ook maakt zij altijd zorgvuldig onderscheid tussen islamisme en de islam, die volgens Le Pen niet op gespannen voet staat met de waarden van de Franse republiek.

Veel linkse media doen hun best om te laten zien dat Marine niet wezenlijk verschilt van Jean-Marie. Het feit dat zij is veranderd zou juist bewijzen dat zij niet is veranderd. En dat zij nooit iets zegt wat een schandaal veroorzaakt, is juist een aanwijzing voor het feit dat zij heel erg gevaarlijk is. Het is een redenering die nog maar weinigen overtuigt.

Ook zijn er niet veel kiezers onder de indruk van de waarschuwingen voor Le Pens voornemen om de toegang tot de sociale voorzieningen te voor niet-Fransen te beperken. Of het plan om alle juridische barrières op te ruimen die nu verhinderen dat criminele of terroristische buitenlanders worden uitgezet.

Ook zijn er niet veel kiezers onder de indruk van de kreten van afschuw over haar voornemen om alle juridische barrières op te ruimen die nu verhinderen dat criminele of terroristische buitenlanders worden uitgezet of haar plan om de toegang tot de sociale voorzieningen te beperken voor niet-Fransen.

Wat Le Pen betreft komt alleen wie vijf jaar heeft gewerkt in aanmerking voor zaken als een sociale huurwoning, huursubsidie, gezinshereniging of een uitkering. Op die manier zullen degenen die niet in hun eigen onderhoud kunnen voorzien niet naar Frankrijk komen, redeneert zij.

Éric Zemmour ving de klappen op

Na de Russische invasie van Oekraïne leek Le Pen even te wankelen. Haar verdediging van het Kremlin in de weken voor het begin van de oorlog en haar russofiele entourage, leken haar te schaden.

Net als de lening die zij voor haar campagne in 2017 afsloot bij een Russische bank, een lening die nog altijd niet is afbetaald. Een verplichting die bovendien vragen oproept over haar eerdere pro-Russische standpunten.

Maar Le Pen had geluk: Éric Zemmour ving alle klappen op nadat hij had laten weten dat Oekraïense vluchtelingen wat hem betreft niet welkom waren. Hierna daalde Zemmour en steeg Le Pen, die haar campagne de laatste weken richt op de koopkracht, de grootste zorg van de Franse kiezer.

Her-demonisering

Uiteindelijk profiteert Le Pen enorm van Zemmour die in het begin van het jaar op weg leek om haar te overstijgen. Zij is opeens een flink stuk naar het politieke midden opgeschoven en bevindt zich dus nu precies waar zij altijd al wilde zijn. Zemmour bezet nu in haar plaats de uiterst rechtse flank.

Die normalisering van Le Pen is nadelig voor Macron. Daarom probeert hij Le Pen te her-demoniseren door haar voortaan altijd gelijk met Zemmour te noemen: beiden zouden een tandem vormen.

Macron constateerde zondag tijdens zijn enige campagnebijeenkomst dat met deze tandem het ‘extremistische gevaar’ groter is dan ooit. Laat vooral niemand denken dat de strijd gestreden is, zo luidde de boodschap van het staatshoofd.

Anti-fascistisch theater

En zo kan Frankrijk zich na de eerste ronde zondag opmaken voor een tweede waarbij de ene dramatische oproep om op 24 april – de dag van de finale – het goede te doen in het stemhokje zal volgen op de andere. ‘Anti-fascistisch theater’, zo noemt geograaf en essayist Christophe Guilluy dat.

De strategie van her-demonisering van Le Pen is gericht op de linkse en rechtse kiezers die nu weinig van Macron moeten hebben. Het anti-lépinisme is sterker dan het anti-macronisme, hoopt de president.

Het gaat met andere woorden om de vraag wie van beiden de grootste stemmenreserve heeft. Verrassend is dat de Macron-haat onder de aanhang van de best scorende linkse kandidaat – de radicale populistische Jean-Luc Mélenchon – groter lijkt dan de afkeer van Le Pen.

‘Populistische alliantie’ mogelijk

Mélenchon heeft zelf een kleine kans om zich te kwalificeren voor 24 april, maar dat zal waarschijnlijk – tenzij de kiezers van Le Pen het massaal laten afweten – niet gebeuren. De kiezers van Mélenchon zeggen volgens opiniepeiler Elabe dat zij na een nederlaag van hun favoriet in de tweede ronde thuisblijven (41 procent) op Macron stemmen (28 procent) of op Le Pen stemmen (31 procent).

De kiezers van Valérie Pécresse, de kandidate van centrumrechts, stemmen minder vaak op Zemmour (27 procent) dan op Macron (43 procent).

Als er inderdaad een ‘populistische alliantie’ ontstaat – tussen linkse kiezers en Le Pen stemmers – dan kan de tweede ronde nog spannend worden.

Aan de andere kant is het moeilijk voor te stellen dat de aanhangers  van de verliezende kandidaten die nu zeggen dat zij in het geval van een finale Le Pen – Macron thuisblijven, dat ook echt zullen doen. De druk om Frankrijk te behoeden voor de komst van een populistische leider in het Élysée zal heel groot zijn.

En dan is er nog de vraag over de opkomst. Die dreigt uit te komen op 72 procent, vergelijkbaar met het niveau van 2002, toen een record werd gevestigd. De vraag is wie hier het meest hinder van zal ondervinden.

Le Pen heeft altijd het meeste last van thuisblijvende kiezers, omdat haar laagopgeleide aanhang vaker niet erg gemotiveerd is. Hetzelfde geldt voor jongeren en dat zou Macron kunnen schaden.

Kleis Jager bericht voor Wynia’s Week uit Parijs. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? Graag! Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Frankrijk gaat nieuwe ronde van antifascistisch theater tegemoet verscheen eerst op Wynia's Week.