Politici met de lach aan hun kont zijn in Nederland schaars, maar soms hebben ze wel een andere mysterieuze eigenschap aan hun achterste hangen: ze worden voortdurend bewonderd en geknuffeld, zonder dat ze er iets voor hoeven te doen.

Neem Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam.

Geen zelfreflectie

‘Er gaan,’ constateerde weblog GeenStijl afgelopen weekend, ‘veel dingen mis als je de opening van het Holocaustmuseum helemaal uit de hand laat lopen, als je een explosieve situatie op de UvA (met antisemitische leuzen, jodenhaat, slooppartijen, barricades en allerlei ongein met de politie) dágenlang laat sudderen, als je het presteert een herdenking van een massale moordpartij in Israël te vergallen door een tegendemonstratie van pro-Hamas-tuig toe te staan op de belangrijkste instroomroute van vreedzame Israëlische/Joodse herdenkers (terwijl er genoeg signalen waren dat het mis zou gaan), en nu weer: als Marokkaanse knokploegen uit Amsterdam-West met voorbedachte rade Joden in elkaar timmeren.’

Hoe kan dat allemaal? ‘Dan heb je het de eerste keer over inschattingsfouten, een tekort aan paraatheid en een gebrek aan anticiperend vermogen’, analyseerde GeenStijl. ‘Maar de keren daarna ook over een gebrek aan analytisch vermogen, lerend vermogen, probleemoplossend vermogen, flexibiliteit en aanpassingsvermogen, en – als het na meerdere incidenten nog steeds in de antisemitische soep loopt en je dan wéér hetzelfde verhaal afsteekt – over de afwezigheid van zelfreflectie.’

Op veel van die punten ging het met Halsema ook reeds mis in de coronajaren 2020-2021. Een grote Black Lives Matter-demonstratie op de Dam liet ze gewoon doorgaan, hoewel er geen anderhalve meter afstand werd gehouden. Gekker nog: Halsema was zelf aanwezig bij het protest en droeg een button waarop ‘1873’ stond, een verwijzing naar de afschaffing van de slavernij. De demonstratie was ‘te belangrijk’ om te worden ontbonden, zei de burgemeester na afloop op de stadszender AT5.

Veel minder belangrijk vond Halsema hoofdstedelijke protesten tegen de lock down-maatregelen, want die werden niet veel later met verbijsterend geweld door politie en mobiele eenheid uit elkaar geslagen. Of demonstraties wel of niet aansluiten bij de politieke opvattingen van de burgemeester lijkt in het Amsterdam van Halsema niet zonder betekenis.

Exhibitionistische energie

In 2019 werd een 15-jarige zoon van Halsema aangehouden met een verboden vuurwapen, naar later bleek een onklaar gemaakte revolver van zijn vader Robert Oey. ‘Een privézaak,’ vond de burgemeester, maar dat was in haar geval niet echt een consequent verweer.

Want het met veel exhibitionistische energie uitventen van het intieme en het persoonlijke was juist altijd een van Halsema’s specialiteiten – zo lang het de eigen beeldvorming maar ten goede kwam.

Zo vertelde Halsema in 2014 in Seks en de zonde, een documentaireserie die ze maakte samen met Hassnae Bouazza, uitvoerig over haar bezoeken – als pubermeisje – aan naaktstranden, haar eerste pilgebruik en haar ontmaagding.

Maar weinig details werden de televisiekijker bespaard. Zelfs Halsema’s moeder kwam aan het woord. Ze was na de eerste liefdesnacht van haar Femke direct een kijkje gaan nemen in haar slaapkamer en wist nog precies hoe ze dochterlief toen had aangetroffen, met haar lange donkere haar als een waaier over het hoofdkussen.

Dat was dus allemaal géén ‘privézaak’, maar over minder heugelijk familienieuws – lees: een arrestatie wegens verboden wapenbezit – dienden we met z’n allen eerbiedig te zwijgen.

‘Groei mee’

Gaan we nog even wat verder terug in de tijd.

Bij de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen van 2003 trad Halsema – parlementariër sinds 1998 – voor het eerst op de voorgrond, als lijsttrekker van GroenLinks. Met de slogan ‘Protest en perspectief’ verloor ze twee zetels.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 (‘Groei mee’) was Halsema opnieuw lijsttrekker en ging er nog een zetel af.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 (‘Klaar voor de toekomst’) mocht Halsema het voor de derde keer proberen. Toen pas evenaarde ze voor het eerst de score van haar voorganger Paul Rosenmöller uit 2002: tien zetels. 

Nul zetels winst

‘Acht jaar Halsema heeft GroenLinks dus precies nul zetels winst opgeleverd,’ concludeerde Elsevier toen ze in januari 2011 het Binnenhof verliet. ‘In het bedrijfsleven houd je het met zulke groeicijfers geen acht jaar vol.’

Dat ze al sinds de late jaren negentig verkeert in een progressieve bubbel waar haar prestaties er nauwelijks toe doen, laat Femke Halsema daar maar heel erg blij mee zijn.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: Zelden iets presteren, maar al bijna 30 jaar worden bewonderd – dat kan alleen Femke Halsema verscheen eerst op Wynia's Week.

Het werd zodoende een beetje een wezenloos debat, waarbij de gedachten zomaar konden afdwalen. Hoe zou de Tweede Kamer een paar decennia geleden, in de jaren zeventig en tachtig, met een dergelijke kwestie zijn omgegaan?

‘Vijanddenken’ was riskant voor de ‘ontspanningspolitiek’

Ter opfrissing van het geheugen: er bivakkeerden toen nog communisten in het Kremlin en tot het imperium dat zij bestierden, behoorde niet alleen Oekraïne – nu zwaar bevochten – maar ook Oost- en Midden-Europese landen als Polen, Hongarije, Roemenië, Bulgarije en het voormalige Tsjecho-Slowakije.

Sterker nog: ook in het oostelijk deel van ons buurland Duitsland, met inbegrip van Oost-Berlijn, waren de Russen de baas. Wie 35 jaar geleden in Oldenzaal op de trein stapte, was al zo’n vier uur later in de ‘Duitse Democratische Republiek’ (DDR). Daar gebeurde niets wat niet vooraf door het Kremlin was goedgekeurd.

Hoewel de Russen dus bijna op onze stoep stonden en hun bloedrode regime zo’n 20 miljoen mensen de dood in had gejaagd – daar kan Vladimir Poetin nog lang niet aan tippen – was het destijds, zeker in progressieve kring, niet bepaald bon ton om kritisch over het Kremlin te zijn. Je deed dan al gauw aan ‘Koude Oorlogsretoriek’ en ‘vijanddenken’. In de Volkskrant, bij de VARA en door de dominees van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV) werd er vrijwel dagelijks voor gewaarschuwd.

Ook kon je ervan worden beticht Rusland te bekijken door ‘een westerse bril’. Zeer riskant, want dan kon namelijk de ‘ontspanningspolitiek’ niet van de grond komen. En dus was Nederland in 1980 gewoon present op de Olympische Zomerspelen in Moskou, hoewel de Russen zojuist Afghanistan waren binnengevallen.

De NAVO, opgericht om ons tegen de Russen te beschermen, genoot onder linkse politici een zeer belabberde reputatie. In het verkiezingsprogramma van de PvdA stond in 1981 dat er hoe dan ook geen nieuwe landen als lid mochten worden toegelaten. De voorlopers van GroenLinks (CPN, PSP en PPR) vonden zelfs dat Nederland het NAVO-lidmaatschap per direct diende op te zeggen. Volgens de PSP moest daarna ook de Nederlandse krijgsmacht worden opgeheven.

Russische beïnvloeding was in linkse kringen aan de orde van de dag. Zo kreeg de in 1977 door de communistische CPN gelanceerde actiegroep ‘Stop de neutronenbom’ grote sommen geld en andere hulp (vliegtickets, tolken, pr-materiaal) uit onder meer Moskou en Oost-Berlijn. Nog in 1983 ging CPN-leider Ina Brouwer bij de Russische kameraden op audiëntie om de banden met Moskou warm te houden. En nee, dat was nog niet het Moskou van Michail Gorbatsjov, glasnost en perestrojka.

Geen schaamte

Vrijwel niemand deed moeilijk over deze Russische beïnvloeding. De CPN draaide in de jaren en zeventig en tachtig gewoon mee in het lokale bestuur, met wethouders in onder meer Amsterdam en gedeputeerden in Noord-Holland en Groningen. Bij Provinciale Statenverkiezingen waren er lijstverbindingen met PPR, PSP en ook de PvdA. Minstens zo saillant: het Moskouvriendelijke CPN-dagblad De Waarheid werd op de been gehouden met miljoenenkredieten van het Bedrijfsfonds voor de Pers. Dat werd in het belang geacht van ‘de pluriformiteit van de media’.

Ging GroenLinks zich in de jaren negentig generen voor de groezelige pro-Russische erfenis van fusiepartner CPN? Nee, geen sprake van. Bij de verkiezingen voor het Europees Parlement werd in 1994 nota bene voormalig CPN-aanvoerder Marcus Bakker van stal gehaald om te fungeren als lijstduwer van GroenLinks. De doorgewinterde stalinist verdedigde in 1956 op hoge toon de bloedige Russische inval in Hongarije. ‘Fascistische’ elementen hadden volgens hem geprobeerd de ‘arbeidersregering’ van het land omver te werpen. Gelukkig was het de Russen gelukt ‘om de orde te herstellen’.

Permanent eerbetoon

Het was bij lange na niet Bakkers enige schoftenstreek. In 1958 schreef hij het rapport De CPN in de oorlog, waarin hij dissidente partijgenoten – nota bene vooraanstaande verzetslieden uit de jaren 1940-1945 – ‘ontmaskerde’ als klassenvijanden en agenten van diverse imperialistische mogendheden. Spijt had Bakker nergens van, getuige ook de ondertitel van zijn in 1983 verschenen memoires: Bespiegelingen zonder berouw.

Ondertussen was in 1991 iets nog veel gekkers gebeurd: naar Bakker was een vergaderzaal genoemd in de nieuwbouw van de Tweede Kamer. Op voordracht van GroenLinks, en met instemming van eerst het Presidium en daarna van een unanieme volksvertegenwoordiging.

Kremlinsupporter Bakker, decennialang de belichaming van Russische beïnvloeding in Nederland, kreeg zo een permanent, tot op heden bestaand eerbetoon in het hart van onze democratie. Dat de Tweede Kamer ook in 2024 nog niet beseft hoe totaal belachelijk dat is, daar staat je verstand bij stil.

Of kan het nóg gekker? Afgelopen weekend was het uitgerekend GroenLinks-boegbeeld Jesse Klaver die in WNL op Zondag ‘de vrienden van Geert Wilders’ betichtte van ‘banden met het Kremlin’. Het is dat Marcus Bakker ons in 2009 is ontvallen, anders was hij gestikt van het lachen.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht GroenLinks bezorgde de Tweede Kamer een Marcus Bakkerzaal en hekelt nu ‘Russische beïnvloeding’. Kan het hypocrieter? verscheen eerst op Wynia's Week.

GroenLinks doet niet zelfstandig aan de Tweede Kamerverkiezingen mee, anders zou de partij vast weer als winnaar uit de CPB-test komen. GroenLinks heeft namelijk klimaatactivist en voormalig Tweede Kamerlid Kees Vendrik in haar gelederen. Al lang geleden doorzag Vendrik hoe je een gunstige uitkomst krijgt bij toepassing van het CPB-rekenmodel: verhoog voor een paar jaar de overheidsbestedingen in het binnenland. Niet te lang, want dan gaat in het rekenmodel de staatsschuld omhoog, maar lang genoeg voor mooie cijfers in die eerste paar jaar.

Een absurde wedstrijd, met Saffier als arbiter

Zo wist Vendrik met het GroenLinks-programma bij eerdere verkiezingen de VVD te verslaan in de schoonheidwedstrijd van het CPB, met als scheidsrechter het rekenmodel Saffier. Je zou denken dat de VVD – althans in de tijd dat die partij nog oog had voor de ondernemers – met lagere belastingen en minder bureaucratie makkelijk kon winnen van GroenLinks. Maar lagere belastingen leiden volgens Saffier tot meer import van auto’s en horloges en dat telt niet mee voor de economische groeicijfers. Mogelijk gunstige effecten van lagere belastingen worden verwaarloosd en de opbrengst van minder bureaucratie is al helemaal niet zichtbaar in Saffier.

Nu krijgen we dus toch weer zo’n absurde wedstrijd met een nieuwe versie van Saffier als arbiter. Maar er is niks nieuws of bijzonders aan dat stelsel van vergelijkingen. De Engelstalige versie heeft ook geen enkele interesse gewekt in het buitenland. Er is precies één aanhaling in de literatuur, en die komt niet van een researcher die dankbaar ideeën copieert van Saffier, maar van de auteur van een handleiding voor een Nederlandse lerarenopleiding die de formules kritiekloos overneemt en uitlegt.

De formules in Saffier zijn bedoeld om de schommelingen in de conjunctuur een paar kwartalen vooruit te voorspellen. Belangrijk zijn daarom de wisselkoers van de euro (euro goedkoop, dan meer export), de rente (rente laag, dan meer auto-aankopen, hypotheken en investeringen) en de bestedingen van de overheid (meer ambtenaren, meer bouw van windmolens op zee; meer pgb’s in de zorg, dan meer groei in de totale bestedingen). Prognoses van de conjunctuur een of twee jaar vooruit zijn nuttig voor het kabinet, dat zulke cijfers nodig heeft bij de voorbereiding van Prinsjesdag.

Kees Vendrik kan met zijn GroenLinks niets bijsturen aan de euro of aan de rente, maar wél aan de bestedingen voor windmolens en kabelnetten in de Noordzee. Stoppen we maar genoeg miljarden in de Noordzee, dan compenseert dat de ecnomische krimp als gevolg van het instorten van de woningbouw, de wegenbouw en de visserij. En ook de negatieve gevolgen van het vertrek van de chemische industrie (denk aan kunstmest, toch zo nodig voor de landbouw in Afrika) naar landen met goedkopere energie.

Of zo’n GroenLinks-recept (inclusief de hoogste energieprijzen van West-Europa) op de lange termijn goed uitwerkt, is de vraag. Maar op die vraagt geeft Saffier geen antwoord, want het model is alleen geschikt voor economische ramingen op korte termijn.

GroenLinks staat dus nu al op winst bij het CPB – en dat wordt straks ons verlies. Verkiezingsprogramma’s horen vooral te gaan over de ‘aanbodzijde’ van de economie. Is de  overheid het bedrijfsleven behulpzaam? Worden genoeg dokters opgeleid aan de universiteiten? Kunnen de bouwers bouwen, de boeren boeren en de vissers vissen?

Het CPB zou beter moeten weten

Iedereen weet dat die bouwers, boeren en vissers het moeilijk hebben, dat de files zelfs langer zijn dan vóór covid, dat de woningnood alleen maar stijgt, dat veel mensen geen huisarts kunnen vinden en dat het lager en voortgezet onderwijs achteruit gaan (volgens internationaal vergelijkend onderzoek van PISA). Allemaal onderwerpen die in Saffier geen enkele rol spelen, omdat het model alleen bestedingen in winkels en andere binnenlandse uitgaven optelt om tot een schatting van de conjunctuur te komen.

Het CPB zou beter moeten weten. En het erge is: het CPB weet beter. Dankzij Egbert Jongen, Programmaleider Arbeid bij het CPB en universitair hoofddocent aan de Universiteit van Leiden. In zijn research probeert hij antwoord te vinden op vragen die er echt toe doen. Een paar voorbeelden:

Is de wirwar van toeslagen en aftrekposten zo bizar dat het voorkomt dat iemand méér uren gaat werken, maar zoveel toeslagen kwijtraakt dat het inkomen achteruit gaat?  Antwoord: ja.

Is het hoogste tarief in de inkomstenbelasting (49,5 procent) zó hoog dat als de politici het nog verder opschroeven (GroenLinks, PvdA en D66 willen dat, in het kader van ‘brede schouders’), de opbrengst nihil of zelfs negatief zal zijn, dankzij slimme belastingbetalers die hun adviseurs aan het werk zetten? Antwoord: ja, het tarief is voor Nederland ongeveer het maximaal haalbare.

Is er armoede in Nederland bij veel gezinnen met maar één werkende ouder en kleine kinderen? Antwoord: ja.

De studies van Jongen worden breed aangehaald, ook in het buitenland. (Als een artikel alleen wordt geciteerd door binnenlandse collega’s en kennissen van de auteur, zoals bijvoorbeeld de door De Nederlandsche Bank gefinancierde artikelen over de nieuwe pensioenwet, is dat een slecht teken). Als de politieke partijen hun voorstellen voor de arbeidsmarkt en ons belastingstelsel aan Jongen zouden voorleggen, zouden we daar veel van kunnen leren.

De inzichten van experts ontbreken

Dat zou overigens ook het geval zijn wanneer de politieke plannen voor de natuur en de CO2-uitstoot ter beoordeling werden voorgelegd aan Louise Fresco, internationaal vermaard voedselwetenschapper en succesvol oud-voorzitter van Wageningen University.

Maar al die inzichten van experts ontbreken in Saffier. Het is een rekenmodel met een gedetailleerd oog voor de bestedingen van de overheid, maar met de meest simpele formules voor de werkende sector (iedereen verdient hetzelfde loon en betaalt hetzelfde bedrag aan belasting). Saffier is alleen geschikt voor de korte termijn. Het is daarom onzinnig en zelfs gevaarlijk om het model in te zetten voor een wedstrijd tussen verkiezingsprogramma’s.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de EUR, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.    

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!    

Het bericht De rekenmodellen van het Centraal Planbureau houden vooral rekening met links verscheen eerst op Wynia's Week.

In zo’n functie, zou je denken, voel je een grote verantwoordelijkheid om niet met ondoordachte, emotionele uitspraken paniek en verwarring te zaaien. Maar daar merken we bij Guterres steeds minder van. Blijkbaar heeft ook die met grote schrikogen en het verstand op nul zitten kijken naar de alarmerende berichten in de media over hitterecords in Zuid-Europa, bosbranden op Rhodos en in razend tempo verdwijnend zee-ijs rond Antarctica.

Drommen toeristen blijven naar Zuid-Europa vliegen

Als het over klimaat gaat, heeft Guterres al langer alle bedachtzaamheid overboord gezet, en hij ontpopt zich meer en meer als de geschifte oudoom van Greta Thunberg. Wat moet een zinnig mens zich voorstellen bij global boiling? Hoezo is de lucht nu ‘unbreathable‘ en de hitte ‘unbearable‘?

Zelfs op Rhodos ademen ze gewoon door, en er vliegen as we speak drommen toeristen van West- naar Zuid-Europa om daar vakantie te vieren. Dat mag weliswaar niet van Guterres, wegens het klimaat, maar het simpele feit dat dit nog gebeurt, weerlegt Guterres’ paniekzaaierij al. Het is trouwens ook tekenend voor de hersendode commercialisering van de media, dat zo’n verklaring meteen onder de sticker Breaking News op alle nieuwszenders uitgezonden wordt. Alsof global boiling een nieuw feit is, in plaats van een oprisping van de speechschrijver van Guterres.

Wat Guterres ook roept, de afgelopen jaren zijn er geen opzienbarende nieuwe inzichten over klimaatverandering opgedoken uit het onderzoek. Als je dan toch een trend wilt onderscheiden, dan lijken de mainstream klimaatwetenschappers nu juist optimistischer over de hypothetische kantelpunten in het klimaatsysteem. Met andere woorden: het systeem is een stuk stabieler dan velen vijf jaar geleden nog dachten.

Ondertussen worden de positieve effecten van klimaatverandering nog net zo genegeerd en weggemoffeld als altijd. De huidige hittegolven in Zuid-Europa zullen waarschijnlijk een piek in de sterfte onder kwetsbare bejaarden veroorzaken, die over een tijdje weer breed zal worden uitgemeten in de media, want ‘hittegolven zijn dodelijk!’ Over minder koudedoden door zachtere winters zul je ze niet horen.

Meten met twee maten

Een schrijnend voorbeeld hoe er zelfs in wetenschappelijke bladen letterlijk met twee maten gemeten wordt, was een overzichtsartikel in de Lancet in maart, over hitte- en koude-doden in Europa. In onderstaande grafiek waren de hittte -en koudedoden per land uitgezet. Op het oog hielden de blauwe koude-doden en de rode hitte-doden elkaar redelijk in evenwicht (links). Maar dat was, omdat voor de koude-doden een andere schaal gebruikt was dan voor de hitte-doden, op dezelfde horizontale as!

De bekende klimaatrelativist Björn Lomborg heeft die grafiek overgetekend met blauw en rood op dezelfde schaal, en dan blijft er op een massief blok blauw nog maar een dun randje rood over (rechts). Met andere woorden: koude eist in Europa tien keer zo veel slachtoffers als hitte, zelfs in een land als Spanje of Italië.

Een warmer klimaat kan dus een stijging van het aantal hitte-doden veroorzaken (al is ook dat met simpele maatregelen grotendeels te voorkomen), maar dat gaat gepaard met een veel grotere afname van het aantal koude-gerelateerde doden.

Over de ge-restylde temperatuurkaartjes – waarop de Middellandse Zee nu de kleur van lava heeft, en Noord-Afrika oogt als een uitgebrand kampvuur – een andere keer, want de bespreking van de toestand van het zee-ijs rond Antarctica duldt geen verder uitstel. Op het zuidelijk halfrond is het nu hartje winter, en toch doet een plaatje de ronde dat lijkt aan te tonen, dat dit drijfijs in hoog tempo aan het wegsmelten is:

Over de ruim veertig jaar dat er betrouwbare gegevens beschikbaar zijn, is nog nooit zo’n enorme dip in de ontwikkeling van het zeeijs rond Antarctica gezien.

Net als veel anderen schrok GroenLinks Kamerlid Tom van der Lee zich een hoedje, en hij tweette: ‘Ernstige anomalie: terwijl het op #Antarctica midwinter is en het zeeijs maximaal bevroren hoort te zijn, blijft ’t door hoge temperaturen smelten.’

Die paniekreactie is tekenend voor de onkunde van politici en beleidsmakers, zelfs bij degenen die geacht worden iets van klimaat en milieu te snappen. Dat plaatje geeft namelijk de anomalie in de seizoensgebonden ontwikkeling van het zee-ijs aan, zodat je daaraan niet kunt zien of het ijs aan het smelten of aangroeien is.

Zee vriest iets langzamer dicht

Wat is er nu eigenlijk aan de hand, geformuleerd op een manier die een normaal mens begrijpt? Dat laat onderstaand plaatje zien: momenteel groeit het zee-ijs rond Antarctica aan met zo’n 600.000 vierkante kilometer per week, ruim de oppervlakte van Frankrijk. Logisch: het is daar nu hartje winter en stervenskoud, 30 tot 70 graden onder nul.

De anomalie is het verschil tussen de rode en de blauwe lijn, het gemiddelde van de afgelopen veertig jaar. De Volkskrant kopte afgelopen week, dat er ‘nog nooit zo weinig zeeijs rond Antarctica’ lag. Misleiding voor het goede doel is dat: elk jaar ligt er van november tot en met april minder zeeijs rond Antarctica dan nu. Net als elke winter is de zee daar in een razend tempo aan het dichtvriezen, zij het iets langzamer dan gewoonlijk.

Dat de oceaan rond Antarctica dit jaar langzamer dichtvriest dan in de veertig jaar daarvoor is opmerkelijk, wetenschappelijk interessant, en ook best een feit dat als zodanig gemeld verdient te worden in de media. Maar dan wel op een manier die een normaal mens niet de stuipen op het lijf jaagt en niet de geest van politici verduistert.

Tom van der Lee verkondigt dat het nu, midden in de winter, rond Antarctica zo warm is dat het zee-ijs daar aan het afsmelten is. Dan zou ik ook bang worden van klimaatverandering. Ik heb hem meermaals op Twitter van repliek gediend, maar hij reageert niet en heeft ook zijn foutieve tweet niet gecorrigeerd. Van der Lee wordt geprezen voor zijn ‘waarheidsvinding’ in de Groninger gas-affaire, maar als het over klimaat gaat, moet je niet aan zijn politiek opportune nachtmerries komen.

Tot slot nog even terug naar Antonio Guterres in zijn airconditioned wolkenkrabber in New York, waar hij zelfs bij 100 meter zeespiegelstijging nog droge voeten houdt. Blijkbaar moeten elk jaar dat hij in functie is, zijn uitspraken over klimaat nog een slag extremer, dus na global warming en global heating spreekt hij nu van global boiling. Op datzelfde hellende vlak is climate change via climate disruption afgegleden naar climate breakdown. Welke superlatieven heeft de secretaris-generaal nog beschikbaar voor volgend jaar? Global incineration? Climate annihiliation?

Hoog tijd voor pensioen

Als je maar lang genoeg zulke ketelmuziek produceert, word je op het wereldtoneel een clown, iemand die politici braaf aanhoren, maar als het er op aankomt compleet negeren. Net als de paus.

Iemand in zijn positie is zijn salaris alleen waard als die onder alle omstandigheden het hoofd koel houdt en zich niet gek laat maken door de waan van de dag. Hoog tijd dus dat Guterres met vervroegd pensioen gaat. Moet er niet eens een vrouw secretaris-generaal van de VN worden? We weten hier in Nederland nog wel iemand die een baan in die sector zoekt.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik’. Zijn columns verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Als het over klimaat gaat koesteren VN-baas Guterres en GroenLinks-Kamerlid Tom van der Lee hun nachtmerries verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor Syp Wynia’s roep om duidelijkheid van politieke partijen over met wie zij na de verkiezingen bij voorkeur een coalitie zouden willen vormen, valt veel te zeggen. In een democratie moeten kiezers iets te kiezen hebben. Door de grote hoeveelheid partijen is de keuze op het eerste gezicht groot. Maar met welke andere partijen zij een regeringscoalitie gaan vormen, is vaak volstrekt onduidelijk.

De kiezers hebben in Nederland nauwelijks invloed op de machtsvorming. De kabinetsformatie als black box van het staatsrecht. Daar zijn in het verleden wel oplossingen voor aangedragen, zoals een gekozen minister-president. Maar daar kwam het nooit van en het voorbeeld van Israël waar dit een periode werd toegepast, heeft de animo daarvoor nog verder doen dalen. Een gekozen informateur, zoals de Staatscommissie Parlementair Stelsel in haar rapport Lage drempels, Hoge Dijken (2018) voorstelde kan evenmin op veel enthousiasme rekenen.

In 1972 was er een links schaduwkabinet

Een andere oplossing die vijftig jaar geleden is uitgeprobeerd, is eigenlijk wat Wynia voorstelt. Drie progressieve partijen (PvdA, D66 en PPR) stelden onder de titel Keerpunt 1972 een gezamenlijk verkiezingsprogramma op en presenteerden een ‘schaduwkabinet’ van politici uit die partijen. Wanneer die drie partijen samen de meerderheid zouden halen, zou dat schaduwkabinet het echte kabinet worden. De kiezer kon beslissen.

Alleen: de drie partijen behaalden geen meerderheid. Linkse partijen hebben overigens bij elkaar nooit een meerderheid gehaald, en dus ook niet in 1972. Vervolgens kwam het kabinet-Den Uyl tot stand, waarop die drie partijen weliswaar een groot stempel drukten, maar waarin ook ministers uit andere (christendemocratische) partijen zaten.

Het regeerprogramma was niet gelijk aan Keerpunt 1972 en het schaduwkabinet werd niet gerealiseerd. Kiezers misleid? Toch niet! Want doordat de drie partijen elkaar vasthielden tijdens de formatie en er zonder dat linkse blok op dat moment geen andere coalitie mogelijk was, was het resultaat toch het ‘meest progressieve kabinet ooit’.

Is dat nu weer mogelijk? Wynia noemt de nauwe samenwerking van GroenLinks en PvdA, welk voorbeeld door andere combinaties van partijen gevolgd zou kunnen worden. Maar dat is toch iets anders dan wat in 1972 gebeurde.

Toen werd een links blok gevormd om daarmee een parlementaire meerderheid te halen. De gezamenlijk lijst van GroenLinks en PvdA, waar de leden van beide partijen inmiddels in grote meerderheid vóór hebben gestemd, is bedoeld om de grootste fractie te worden en zo mogelijk de premier te leveren.

Maar als dat al gebeurt (of de kiezers het eens zijn met de keuzen van de partijleden moet nog blijken), dan zal die volgens de laatste Peilingwijzer niet veel groter zijn dan 20 tot 26 zetels. In 1972 haalde alleen de PvdA al 43 zetels. In elk geval zullen zeer waarschijnlijk ook zonder het blok van GroenLinks en PvdA alternatieve meerderheden te vormen zijn.

De linkse samenwerking moet breder dan alleen GroenLinks en PvdA

Er bestaat bovendien geen enkele garantie dat de grootste partij altijd in de regering komt. Om links-progressief beleid te kunnen afdwingen is een grotere linkse samenwerking nodig dan alleen van GroenLinks en PvdA. Een Keerpunt 2023, een gezamenlijk programma van meer progressieve partijen dan alleen PvdA en GroenLinks, zou daarbij behulpzaam kunnen zijn.

Ook de mogelijkheid van minderheidskabinetten, waar Wynia eveneens voorpleit en die we in zeker opzicht sinds 2010 eigenlijk al kennen in de Eerste Kamer, valt te overwegen. Ook daarvoor pleitte de Staatscommissie Parlementair Stelsel. Maar je wilt niet dat elk minderheidskabinet gelijk door de meerderheid van de Tweede Kamer naar huis wordt gestuurd. Daarvoor zou men de constructieve motie van wantrouwen kunnen introduceren (eveneens een idee van genoemde Staatscommissie): in die motie van wantrouwen tegen het (net aangetreden) zittende minderheidskabinet moet dan altijd worden aangegeven welke minderheidscoalitie men wel acceptabel vindt.

Dat biedt ook kansen voor een brede links-progressieve minderheidscoalitie, maar natuurlijk ook voor een niet-linkse coalitie. Die voorkeuren moeten wel voor de verkiezingen worden uitgesproken. Dan krijgt de kiezer eindelijk iets te zeggen over de kabinetsformatie.

Prof. dr Ruud Koole is historicus en politicoloog en was partijvoorzitter en senator (PvdA).

Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door alle grote en kleine sponsors donateurs, betalende lezers, kijkers en luisteraars. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Ruud Koole: ‘GroenLinks en PvdA zijn samen niet groot genoeg, laat ook andere progressieve partijen aanschuiven’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Als ‘mentaliteitspartij’ van bewuste individuen was de PPR een voorloper van GroenLinks – eind jaren zestig maakte deze partij zich al druk over een thema als milieu. Tegelijkertijd waren ook al in de PPR zwaktes aan te wijzen die ook GroenLinks tot op de dag van vandaag parten spelen. Dergelijke inzichten geven actualiteitswaarde aan de geschiedschrijving van deze fascinerende Politieke Partij Radikalen.

De oprichting van de Politieke Partij Radicalen (PPR), op 27 april 1968, paste binnen de bredere progressieve vernieuwingsbeweging waarmee het afbrokkelende verzuilde politieke bestel zich in de tweede helft van de jaren zestig zag geconfronteerd.

Nieuw-Links en D’66 (toen nog geschreven met apostrof) manifesteerden zich vanuit sociaaldemocratische en liberale hoek, terwijl de PPR voor een belangrijk deel bestond uit progressieve katholieken. Die waren afgeknapt op de KVP, nadat die het progressieve kabinet-Cals in de Nacht van Schmelzer ten val had gebracht en koos voor samenwerking met de rechtse VVD.  

Het ‘Bas-effect’

Bij die katholieke linksradicalen sloten zich in eerste instantie nog niet zoveel protestants-christelijke geestverwanten aan. Zij hoopten aanvankelijk nog de koers van hun eigen Anti-Revolutionaire Partij naar links te kunnen bijsturen. Dat gold dan weer niet voor Bas de Gaay Fortman, die al in 1968 had gekozen voor de PPR, in ’71 voor die partij in de Tweede Kamer kwam en bij de Kamerverkiezingen van november 1972 landelijk lijsttrekker zou worden. Dankzij zijn inspirerende campagne (ook wel getypeerd als het ‘Bas-effect’) klom de PPR van twee naar liefst zeven zetels – een aantal dat nadien nooit meer zou worden geëvenaard.

De nog jonge PPR mocht vervolgens twee ministers en een staatssecretaris afvaardigen naar het kabinet-Den Uyl. Daarin zou ook de vader van Bas – ‘Gaius’ de Gaay Fortman – zitting nemen, hetgeen zeker niet door alle antirevolutionairen werd gewaardeerd.

Hoewel de PPR in de achterban en in de politieke leiding de nodige christenen telde, kreeg de partij zelf geen confessioneel karakter. De leden van de PPR waren doorgaans hoog opgeleid en meestal zeer actief in allerlei maatschappelijke organisaties. Daardoor ontstonden in de jaren zeventig talloze dwarsverbanden met milieuorganisaties als Milieudefensie of bijvoorbeeld Pax Christi, de Novib en vergelijkbare verbanden rond ontwikkelingssamenwerking en de vredesbeweging.

Een massapartij hoefde de PPR nooit zo nodig te worden, men koesterde de rol van voorhoede, nogal overtuigd van het eigen gelijk en niet zonder een zeker paternalisme, zoals de samenstellers van Macht uit het zadel wel willen erkennen.

Reüniecongres

Deze lezenswaardige politiek-historische bundel was een initiatief van enkele prominente oud-PPR’ers onder wie Erik Jurgens en Michel van Hulten, waaraan daarnaast ook het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen en het Centrum Parlementaire Geschiedenis hun medewerking hebben verleend.

Het boek is een vervolg op een geslaagd ‘reüniecongres’ in 2018, georganiseerd in vergadercentrum De Meerpaal in Dronten, de plek waar de PPR vijftig jaar eerder ook werd opgericht. Opmerkelijk aan de reünie was niet alleen de grote belangstelling daarvoor, maar ook het feit dat de talrijke sprekers en deelnemers zich wederom vol vuur stortten op het bediscussiëren van grote wereldproblemen.

De bijdragen zijn gegroepeerd rond vier thema’s die in de optiek van de samenstellers centraal hebben gestaan in het denken van de PPR. Het gaat dan om ongelijkheid en solidariteit, vrede en veiligheid, democratie en participatie en het milieu.

Het kenmerkende activisme van de idealistische en mondige PPR-achterban leidde binnen die partij tot dilemma’s die lijken op die waarmee ook het huidige GroenLinks te maken heeft. Zo riep de nadrukkelijke wens om ‘actiepartij’ te willen zijn, de vraag op hoever de loyaliteit aan protestbewegingen mocht gaan, daar waar de PPR zelf toch immers ook deel was van de Nederlandse partijpolitieke systeem. Waar zou de strijd voor een betere wereld gevoerd moeten worden: op straat of in het parlement?

Vuile handen

De ‘strategie van de twee handen’ kon hier uitkomst bieden: zowel binnen als buiten de vergaderzaal zou de PPR kracht moeten tonen en actief moeten zijn. Dit credo werd geformuleerd door Roel van Duijn, de voormalige Amsterdamse Provo die in 1973 overstapte van de ‘Kabouterbeweging’ naar de PPR.

Een oplossing voor praktische dilemma’s bood deze fraai geformuleerde ‘strategie’ natuurlijk niet, zo zal ook Van Duijn zelf ervaren hebben toen hij in ’74 Amsterdams wethouder werd. Als bestuurder maak je per definitie ‘vuile handen’. En al snel zal je door sommige vroegere medestanders tot ‘regent’ bestempeld worden.

Inzake milieu liep PPR voorop

Idealen zijn mooi, maar de praktijk blijkt doorgaans weerbarstig. Daarmee worstelde de PPR in de jaren zeventig, en daarmee worstelt GroenLinks anno 2023 evenzeer. Sinds 1989 zit GroenLinks in het parlement, maar nooit nam de partij zitting in een kabinet. Net als ooit de PPR schetst ook GroenLinks graag idealistische vergezichten over een nieuwe aarde zonder milieuvervuiling, dictatuur en armoede. Voor het uitstippelen van de bochtige weg daar naartoe is vaak minder belangstelling. Liever een moreel betoog dan een praktische oplossing.

Deze geschiedschrijving van de PPR laat zien dat die partij inzake het thema milieu inderdaad als ‘voorhoede’ kan gelden. Eerder dan anderen wees de PPR op de gevaren rond milieuvervuiling en de uitputting van de aarde, onderwerpen die inmiddels gemeengoed zijn geworden. Hier heeft de PPR, terugkijkend vanuit het heden, zonder meer gelijk gekregen.

Daar staan echter wel flinke missers tegenover. Zeker na de Russische inval in Oekraïne doen het vroegere pacifisme van de PPR, het streven naar eenzijdige ontwapening en het pleidooi om als Nederland uit de NAVO te stappen, verbazingwekkend naïef aan.

Dat geldt ook voor het structurele gebrek aan aandacht binnen de PPR voor mensenrechtenschendingen achter het IJzeren Gordijn, terwijl die partij zich binnen Nederland inzette voor democratisering en medezeggenschap. Overigens gold dat toen ook voor andere linkse partijen (inclusief delen van de PvdA), die de situatie in dictaturen als de DDR, Cuba, China en de Sovjet-Unie door een roze bril bekeken.

Ook GroenLinks is post-materiële mentaliteitspartij

GroenLinks is een fusiepartij van communisten, pacifisten en christenradicalen van katholieke en protestantse huize.Ze deed voor het eerst mee bij de Kamerverkiezingen van 1989. De beschouwingen in de bundel illustreren dat GroenLinks toch vooral de opvolger is geworden van de vroegere PPR, terwijl van de overige fusiepartners CPN, EVP en PSP veel minder elementen lijken te zijn overgenomen.

Daarbij zullen ongetwijfeld ook persoonlijke factoren en ‘partijcultuur’ een rol hebben gespeeld. Ook GroenLinks ademt de sfeer van een post-materiële mentaliteitspartij voor bewuste, hoogopgeleide en maatschappelijk actieve burgers, verhoudingsgewijs vaak vrouw. Vroegere communisten zullen zich vermoedelijk meer thuis voelen bij de SP, terwijl progressieve protestanten inmiddels prima uit de voeten kunnen met de linkse ChristenUnie, die in niets meer lijkt op de twee conservatieve voorgangers GPV en RPF.

Het opdoemen van nieuwe vraagstukken en de invloed van bepalende figuren kan politieke partijen in de loop der tijd van kleur doen verschieten. Tegen die achtergrond is de bundel Macht uit het zadel als parlementaire geschiedschrijving een boek met een actuele relevantie.  

De Politieke Partij Radikalen 1968-1990. Macht uit het zadel.

Uitgeverij Boom, Amsterdam 2022, ISBN 9789024 451340, prijs 29,90 euro.

Jan-Jaap van den Berg is historicus. Hij leverde een bijdrage aan de bundel De Linkse Kerk en promoveerde op de ideologische ontwikkeling van de politieke partij ARP in de jaren zestig.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht GroenLinks is vooral een opvolger van de PPR verscheen eerst op Wynia's Week.

Grote ondernemingen zijn in Nederland verschoppelingen geworden. Dat is inmiddels een vaststaand feit. Waarom? Multinationals denken alleen aan hun aandeelhouders, ze betalen de top excessieve beloningen, ze bedelen bij de overheid voor geld voor schone investeringen en als ze niet krijgen wat ze willen dreigen ze met verplaatsing van hun hoofdkantoor naar het buitenland (baggeraar Boskalis) of ze doen het (Shell, Unilever).

Door de berichten van vette winstgroei in 2022 is daar een argument bijgekomen. ‘Ze’ maken hun hoge winsten over de ruggen van de consument. Nergens is dat sentiment zo vurig als bij de energiebedrijven. De SP is de partij die hiermee de boer opging. Bij de financiële beschouwingen van afgelopen najaar diende SP-kamerlid Mahir Alkaya een motie in om de energiebedrijven te nationaliseren. Hij haalde het niet. Een van de 56 voorstemmers was BBB.

Nationalistisch links

Dat was begin oktober. Hoe zouden de krachtsverhoudingen in de Tweede Kamer nu zijn? Natuurlijk, zonder verkiezingen zijn het alleen maar peilingen. Maar toch…  In de meest recente peiling van Ipsos (27 februari) hebben de partijen die vóór de nationalisatiemotie stemden inmiddels 75 zetels. Met deze virtuele uitslag is nationalisatie van de energiebedrijven niet op handen, maar de groei van de vóórstemmers is een trend om rekening mee te houden. Het is een trend die je nationalistisch links kunt noemen.   

Nationalistisch links klinkt als een tegenstelling, want traditioneel links is juist internationaal georiënteerd. De Internationale was niet voor niets het lijflied van de socialistisch beweging.

Maar de klassieke sociaaleconomische tegenstelling tussen rechts (meer markt) en links (meer staatsingrijpen) doet er tegenwoordig minder toe omdat er een nieuwe is bijgekomen: heb je als burger een nationale of juist een ínternationale oriëntatie? Dat bepaalt opvattingen over onderwerpen als immigratie en of je voor of tegen meer Europese regelgeving bent.

Vroeger kon je links, rechts of midden kiezen, meer smaken waren er niet. Nu kun je ook nationalistisch links (of rechts) stemmen. En dan kan je, zoals BBB, nationalistisch links zijn met nationalisatie van energiebedrijven, maar ook traditioneel rechts met een pleidooi voor minder regels.

De oproep tot nationalisatie, de wens om energie in eigen hand te nemen, staat niet op zichzelf. Het raakt aan een nog dieper verlangen in een breed deel van de samenleving. Het verlangen naar de ‘ouderwetse’ verzorgingsstaat. Sommige mensen doen het af als nostalgie, maar het is een krachtig verlangen. Dat zie je niet alleen in politieke peilingen, maar ook in de onderzoeken naar de opvattingen van burgers die het Sociaal en Cultureel Planbureau uitvoert.

Déjà vu partij

Wat betekenen deze twee trends van nationalistisch links én vijandigheid tegenover grote ondernemingen politiek gezien? De VVD profileert zich als de déjà vu partij. In de eerste plaats omdat de VVD een traditioneel profiel kiest: leve de grote bedrijven. De partij heeft bij deze verkiezingen twee boegbeelden die synoniem zijn met de belangen van grote ondernemingen.

Aan premier Mark Rutte, ooit werkzaam bij Unilever, kleeft het debacle van zijn soloactie om de dividendbelasting voor multinationals af te schaffen. Lijsttrekker Edith Schippers is een topmanager van multinational DSM die met zijn hoofdkantoor van Heerlen naar Zwitserland verhuist.

Aan Schippers kleeft het achterhouden van een analyse over het DSM-pensioenfonds waarvan zij voorzitter was. Het fonds had beter verdiend, maar DSM betaalde lage pensioenpremies en keek meer naar de belangen van beleggers dan naar die van zijn gepensioneerden. Kortom: werkgever DSM vrat aan de verzorgingsstaat die (oud)werknemers koesteren.

Meer of minder uitgeven?

Het tweede obstakel voor de VVD heeft te maken met de economische situatie. Donderdag (9 maart) publiceert het Centraal Planbureau (CPB) zijn actuele economische ramingen. Dat zijn bouwstenen voor de rijksbegroting van 2024.

Gezien de oververhitting van de economie, de hoge inflatie, de terugval van de koopwoningenmarkt en de onzekere export lijkt moet de overheid rekening houden met lagere economische groei, terwijl ook nog financiële dekking gevonden moet worden voor het begrotingsgat dat is geslagen door het prijsplafond voor gas en stroom. Weet u nog? Een idee van de ‘linkse wolk’ (PvdA, GroenLinks) waar Rutte zich nu zo tegen afzet.

Met minder economische groei én die onbetaalde rekening, kan het kabinet niet meer alle plannen financieren. Vandaar dat VVD-lijsttrekker Schippers in een interview met nu.nl hamerde op minder uitgaven van álle departementen terwijl Attje Kuiken (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) bij voorbaat bezuinigingen uitsluiten. Snijden in sociale uitkering en AOW zijn bezuinigingen waar linkse én nationalistisch linkse partijen een hekel aan hebben.

Het idee dat het duo Rutte/Schipper vanuit hun internationaal rechtse oriëntatie bezuinigingen aanprijst, want het moet ook van de Europese begrotingsregels, maakt het alleen maar onverteerbaarder. In 2012 stapte de PVV juist daarom uit de gedoogrol in het eerste kabinet-Rutte.

Het duo Kuiken/Klaver weet de oplossing wel: verhoog de belasting voor multinationals, zeiden ze in een interview met nu.nl.

Bezuinigen of hoge overheidsuitgaven behouden? De keuze klinkt vertrouwd. Het was de inzet van de politieke strijd tussen 2009 en 2015. Dus de verkiezingen voor de Staten zijn woensdag 15 maart, maar de verkiezingen voor de Tweede Kamer in 2025 beginnen deze week al met de ramingen van het CPB.

Menno Tamminga is sinds de zomer van 2022 economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en NRC Handelsblad.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillige betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bezuinigen of niet bezuinigen, dat is de échte kwestie bij de Statenverkiezingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Bert Middel werd in 1952 in Groningen geboren in een PvdA-nest, is zelf al sinds zijn 17^e PvdA-lid en was afdelingsvoorzitter, gemeenteraadslid, Statenlid, lid van zowel de Eerste als de Tweede Kamer, burgemeester en dijkgraaf.

Middel studeerde sociologie en publiceerde veel over (sociaaldemocratische) politiek. Hij ziet er niets in, in de fusie van zijn partij met GroenLinks. ‘De huidige vrijerij van de partijleiders van PvdA en GroenLinks lijkt mij een zwaktebod.’

TIEN VRAGEN voor Bert Middel, PvdA-veteraan

1 U publiceerde een artikel waarin u stelt dat PvdA en GroenLinks elkaar als een reddingsboei zien, zonder te beseffen dat twee keer zwak onvermijdelijk zwak blijft. Waarom weet u dat zo zeker?

‘Zeker weten is niet hetzelfde als ergens van overtuigd zijn. Ik kan me natuurlijk vergissen. Wel ben ik al tijden fervent voorstander van een brede samenwerking van progressief Nederland, over bestaande partijgrenzen heen. Dit dient de duidelijkheid in de politiek en draagt bij aan een gezonde bestuurlijke balans tussen (centrum-)rechts en (centrum-)links die op dit moment ontbreekt.

Nu is er versnippering alom en viert vooral op de rechterflank het populisme hoogtij. Kenmerken daarvan zijn ageren, verongelijktheid tonen en daarbij anderen de schuld geven zonder zelf ook maar enigszins bij te dragen aan concrete oplossingen. Rond Forum voor Democratie en in mindere mate bij de daarvan afgescheiden clubs van Haga en Eerdmans, is ook nog een onwelriekende geur van complotdenken, samenzweringstheorieën en crypto-fascisme waarneembaar.

De huidige vrijerij van de partijleiders van PvdA en GroenLinks lijkt mij een zwaktebod. Beide partijen zijn vooral door eigen toedoen ingestort en een kentering ten goede is voorlopig nog uit zicht. Om dan vervolgens de blik uitsluitend op de korte termijn te richten en een oneigenlijke samenwerking aan te gaan met als voornaamste doel groter te worden dan de VVD, getuigt van weinig realisme en evenmin van strategisch inzicht.

De Eerste Kamer wordt gekozen door Statenleden en alleen in Zeeland vormen PvdA en GroenLinks een gezamenlijke lijst. In de overige elf provincies worden Statenleden nu feitelijk gedwongen mee te werken aan een van bovenaf opgelegde vorming van een gezamenlijke Senaatsfractie. Los van andere bezwaren is dit alleen al staatsrechtelijk gezien oneigenlijk. Ook Statenleden functioneren volgens de Grondwet ‘zonder last’ en de vraag is of hier impliciet niet aan wordt getornd.

Daar komt bij dat de PvdA en GroenLinks weliswaar tal van politieke standpunten delen, toch zijn beide partijen wat betreft hun cultuur, identiteit, achterban, ideologie, toonzetting, retoriek, historie en bestuurlijke traditie zeer verschillend. Deze verschillen worden niet zomaar weggenomen door de flikflooierij van hun landelijke partijleiders, die formeel gezien ook nog eens niets met de Statenverkiezingen van doen hebben. Weliswaar hebben de partijcongressen – dus de hoogste bestuurlijke organen – van PvdA en GroenLinks hun fiat gegeven aan deze vrijage, maar congressen hebben in de waan van de dag en in blinde gehoorzaamheid aan de partijleiding wel vaker besluiten genomen die achteraf zeer te betreuren vielen.

Verder toont onze politieke geschiedenis dat samenwerkingen en fusies van bestaande partijen in structureel opzicht electoraal weinig of geen succes hebben. De PvdA ontstond in 1946 als fusie- en ‘Doorbraak’-partij en behaalde bij de eerste verkiezingen na de oorlog minder zetels dan haar samenstellende delen bij de laatste vooroorlogse verkiezingen. De decentrale Progressieve Akkoorden in de jaren zeventig (PvdA, PPR, PSP) leidden vrijwel nergens tot het beoogde resultaat. In dezelfde periode kwam landelijk de beoogde Progressieve Volkspartij van PvdA, D’66 en PPR evenmin van de grond. GroenLinks behaalde als fusiepartij van PPR, EVP, PSP en CPN zeer wisselende verkiezingsresultaten. Het CDA werd als fusiepartij amper groter dan voorheen de KVP in haar eentje. Ook de ChristenUnie is als samensmelting van GPV en RPF geen daverend electoraal succes gebleken.  

Bestaande partijstructuren brokkelen af, de kiezersgunst fluctueert en ideologische uitgangspunten vervagen. Het valt geenszins uit te sluiten dat bestaande ‘bestuurspartijen’ als CDA, PvdA en ook de VVD verdwijnen of zich gedwongen voelen om op te gaan in nieuwe verbanden. Het ontstaan van een geheel nieuw palet is zeker denkbaar. Met daarbij als respectieve vertrekpunten eigentijdse noties van vrijzinnigheid, religieuze inspiratie, sociaaldemocratie, neoliberalisme, activisme, cultureel conservatisme en populisme.’

2 Paul Verburgt schreef in Wynia’s Week dat PvdA en GroenLinks ogenschijnlijk wel veel gemeen hebben, maar toch echt hele andere partijen zijn. Hij verwees ook naar een GroenLinks-politica die flirtte met gewelddadige klimaatactie. Wat zegt u daar van?

‘Deze deel ik. Bij tijd en wijle manifesteerde de PvdA zich als ‘actiepartij’ (huurdersacties, demonstraties tegen kernwapens, betogingen tegen het beleid van ‘rechtse kabinetten’ en nog zowat). Daarbij dienden de buitenparlementaire acties altijd als aanvulling op of ondersteuning van het werk van de eigen volksvertegenwoordigers en bestuurders. Nooit werd daarbij buiten wettelijke kaders getreden. Geweld en intimidatie – of dreiging daarmee – dienen geen enkel politiek doel en kennen ook achteraf geen enkele rechtvaardiging.

Daar komt bij dat GroenLinks nog altijd een zweem van misplaatste morele superioriteit uitstraalt, zoals we die vroeger – en eigenlijk nog steeds een beetje – konden waarnemen bij christelijk geïnspireerde partijen. Met altijd het gelijk aan hun zijde en wie dat niet zag begreep het gewoon niet.’

3 U ziet ‘herstel van vertrouwen’ als de remedie van de PvdA. Wanneer verloor de PvdA vertrouwen? Bij wie? Hoe? En hoe denkt u dat te herstellen?

‘Het breekpunt ligt in de jaren tachtig van de vorige eeuw, waarbij allerlei ontwikkelingen samenkwamen, zowel wereldwijd als bij ons. Denk aan de individualisering, de opkomst van het neoliberalisme dat gepaard ging aan een nietsontziend kapitalisme (Reagan, Thatcher, Friedman), het bevriezen van inkomens en uitkeringen om dreigende massawerkloosheid te voorkomen.
De PvdA wilde er na het leiderschap van de door haar bewierookte Joop den Uyl alles aan doen om weer te kunnen regeren. Daarom ‘vernieuwde’ zij zich, met een deels tegengesteld effect.

Eenmaal weer regeringsverantwoordelijkheid dragend volgde in 1991 de voorgestelde ingreep in de hoogte en duur van de WAO-uitkeringen, terwijl de PvdA-Kamerfractie juist pleitte voor een ‘volumebeleid’ om het te sterk stijgende aantal arbeidsongeschikten terug te dringen. De PvdA viel haar leider Wim Kok niet openlijk af, maar de partij verloor daarmee veel van haar geloofwaardigheid en meer dan een derde van haar ledental.

Vervolgens nam de PvdA helaas een zelfgenoegzame houding aan, waarna zij geen antwoord had op de Fortuyn-revolte van 2002 en evenmin op de daaropvolgende bestendiging en opkomst van radicaal-rechts (Wilders, later Baudet, Eerdmans en na hen zullen anderen ongetwijfeld volgen), waaraan het structureel een deel van haar traditionele aanhang verloor.

De nekslag kwam in 2012 toen na een felle campagne van de elkaar bestrijdende VVD en PvdA deze partijen in een vloek en een zucht een kabinet vormden. ‘Je verantwoordelijkheid durven nemen’ werd het adagium van de PvdA. Dit betekende vooral dat de overheidsfinanciën weer gezond gemaakt moesten worden. Om dit te realiseren werd fors ingegrepen op voorzieningen die onze Verzorgingsstaat vormden. Om deze Verzorgingsstaat te redden werd hij deels afgebroken, met als tragisch dieptepunt het op termijn afschaffen van de sociale werkvoorziening. Een lastig uit te leggen handelwijze van een voor velen onherkenbare PvdA. Triest dat het zover is gekomen.

Lokaal en provinciaal kunnen PvdA en VVD uitstekend samenwerken, ook al omdat deze partijen elkaar in de kern – anders dan bijvoorbeeld het CDA – vertrouwen. Maar landelijk speelt het verdelingsvraagstuk, waardoor vruchtbaar samenwerken zo goed als onmogelijk is. Althans, zolang beide partijen hun geloofwaardigheid willen behouden, wat de PvdA jammer genoeg niet gelukt is. Want waar het om de verdeling van schaarse middelen gaat, blijven zowel PvdA als VVD de erfgenamen van de ‘klassenvijanden van weleer’.

Dramatisch was vervolgens de messteek in de rug die toenmalig PvdA-vicepremier Asscher toebracht aan PvdA-leider Samsom. Asscher zou het volgens zichzelf allemaal veel beter doen dan Samsom. Bij de eerstvolgende Kamerverkiezingen verloor lijsttrekker Asscher meer dan driekwart van de PvdA-zetels, waarna hij gewoon bleef zitten. In 2002 verloor lijsttrekker Ad Melkert de helft van het PvdA-zeteltal, waarna hij kon vertrekken.
Kiezers hebben een hekel aan gedoe binnen partijen. Denk aan de tweestrijd tussen Rutte en Verdonk van 2006 in de VVD of aan de laatste lijsttrekkersverkiezing binnen het CDA (in 2021), waaraan onmiskenbaar een beeld van manipulatie en bederf is blijven hangen.

Herstel van vertrouwen bereik je door je vooral te richten op de eigen en voor anderen herkenbare wezenskenmerken: sociale rechtvaardigheid, armoedebestrijding, opheffen van achterstanden en tegengaan van achterstelling. Niet alleen met de mond belijden, maar in de praktijk tonen dat het je ernst is. Dan bereik je de groepen voor wie de sociaaldemocratie ooit is opgericht: de laagstbetaalden en de middengroepen die zich met elkaar verbinden, als ook een culturele voorhoede die mede de aanzet tot verandering kan geven.

Velen in ons land voelen zich aangesproken door sociaaldemocratische waarden, maar hebben het vertrouwen in de partijpolitieke belichaming hiervan verloren. Dat moet dus anders. 
Natuurlijk moeten compromissen worden gesloten om met anderen te kunnen samenwerken, maar deze compromissen moet de PvdA niet vooraf met zichzelf sluiten. Dan word je onherkenbaar en oog je onbetrouwbaar.’

4 Is de PvdA niet te veel meegegaan in de hippe hypes (duurzaamheid en diversiteit, woke, asiel, klimaat en stikstof) uit de universiteitssteden?

‘Deze vraagstelling is wellicht provocerend bedoeld, maar is daarnaast ronduit tendentieus. Het is maar wat je een hype noemt. ‘Woke’ misschien, maar de rest zeker niet. Duurzaamheid, klimaat en stikstof hebben alles met een leefbare toekomst voor onze kinderen te maken. Asiel verlenen aan degenen die daar met recht en reden een beroep op doen is een uiting van medemenselijkheid en solidariteit, waar niets mis mee is. Wat wel tientallen jaren faalde is het landelijk asielbeleid, dat smoorde in bureaucratie en ad hoc-maatregelen.

Diversiteit krijgt misschien disproportioneel veel aandacht, maar is voor de direct-betrokken zeer wezenlijk. Het beschavingspeil van een land valt ook af te meten aan de wijze waarop men omgaat met hen die afwijken van de ‘mainstream’.’

5 Onder de vroegere aanhang heet het dat de PvdA er eerst voor de arbeiders was, daarna voor de allochtonen en vervolgens voor het klimaat. De eerste  twee zijn weggelopen en het klimaat heeft geen stemrecht. Zo is het toch ongeveer?

‘Op deze vraag ben ik onder vraag 4 al ingegaan, met hier als aanvulling dat deze ‘framing’ eerder van ‘de krant van wakker Nederland’ afkomstig lijkt dan van ‘de vroegere aanhang’ van de PvdA.’

6 U was er als Kamerlid zelf bij, toen de PvdA ten tijde van Wim Kok de ideologische veren afschudde. Hoe kijkt u daarop terug?

‘Met enige spijt en lichte schaamte. Spijt omdat Kok met zijn uitspraak dat het afschudden van ideologische veren in zeker opzicht ook als een bevrijding gezien kan worden, niet openlijk is tegengesproken. PvdA-minister Bram Peper, die destijds met VVD-coryfee Neelie Kroes het leven deelde, is de geestelijke vader van deze tekst. De partij zelf – bestuur, fracties, partijkader, leden – had er part noch deel aan. Schaamte omdat we ons erbij voorbaat bij neerlegden dat we de ‘Partij van Kok’ waren. De ‘Wil van Wim’ was wet, hij had de partij immers weer op het regeringspluche gebracht. Dualisme werd alleen met de mond beleden.

Dit laatste is overigens al bijna vijftig jaar schering en inslag: de achtereenvolgende premiers Van Agt, Lubbers, Kok, Balkenende en Rutte kregen en krijgen van hun ‘eigen’ coalitiefracties nauwelijks of in het geheel geen tegenspel. Voormalig VVD-leider Ed Nijpels sprak in dit verband verhullend van ‘strategisch monisme’.’

7 Kan het ook zijn dat ook uw PvdA te veel om het thema immigratie en integratie heen is gelopen? De Deense sociaaldemocraten hebben hun schroom overwonnen: die stellen dat ze in hun land onmogelijk de wereld kunnen redden en dat ze voorrang geven aan de eigen verzorgingsstaat. Hoelang duurt het nog voor de PvdA ook tot die slotsom komt?

‘In een wereld met open grenzen is migratie een gegeven. Asiel vormt daarvan slechts een klein deel. Ons land zou door de eeuwen heen zonder migratie nooit de voorspoed en welvaart van nu bereikt hebben. Als beschaafde samenleving hebben we ons terecht verbonden aan internationale verdragen.

Iets anders betreft de integratie, waarmee we ondanks alle goede bedoelingen behoorlijk de mist in zijn gegaan. Wil je in ons land kunnen functioneren en gebruik maken van collectieve voorzieningen, dan heb je je te richten naar de heersende westerse normen en waarden, die niet zomaar uit de lucht zijn komen vallen.

Dit betekent onder meer dat je zo mogelijk zelf in je onderhoud voorziet, dat je een zeer strikte scheiding tussen overheid en religie accepteert, dat je de Nederlandse taal beheerst en dat je je conformeert aan de beginselen van zowel onze rechtsstaat als de bestaande rechtsorde. Doe je dat niet, dan moet je je afvragen wat je hier te zoeken hebt. Intrekken van een verblijfsvergunning kan een gepaste sanctie zijn.’

8 U hebt zelf in dat verband ook fouten toegegeven. Als directeur van een vormingscentrum deed u mee aan cursussen eigen taal en cultuur voor immigranten, terwijl die mensen beter hadden kunnen integreren in Nederland. Hoe kijkt u daarop terug?

‘Achteraf bezien was dit een goedbedoelde en door naïviteit ingegeven vergissing. De context biedt wel enige verzachting: het was in het midden van de jaren tachtig en het ging om een groep Tamil-vluchtelingen uit Sri Lanka, die zonder enige begeleiding of voorziening in de provincie Drenthe waren opgevangen. Voor hen gold slechts wat later een ‘bed-bad-broodregeling’ heette. Enige medemenselijkheid ter aanvulling daarop leek mij geenszins ongewenst.

Ook kunnen met de kennis en ervaringen van nu kritische kanttekeningen geplaatst worden bij destijds door mij gepropageerde cursussen in ‘biculturaliteit’ voor Zuid-Molukkers. We hielden hiermee ongewild de illusie levend dat er voor hen ooit een vrije republiek zou komen, de leugen waarmee zij indertijd door de Nederlandse regering naar ons land zijn verscheept.’

9 U komt zelf, hoewel hoog opgeleid, uit een arbeidersmilieu en hebt daar nooit afstand van genomen. Het moet u aan het hart gaan hoe er nu door academici, zelf vaak sociale stijgers, die van zichzelf nota bene vinden dat ze links dan wel progressief zijn, massaal en opzichtig wordt neergekeken op mensen met minder opleiding?

‘Voor zover dat inderdaad het geval is, is dit stuitend en verwerpelijk. Het is juist de sociaaldemocratie geweest die via scholing, vorming en kennisverwerving de arbeidersklasse wilde verheffen en daartoe ook de instrumenten aanreikte. En daar vervolgens voor een groot deel in geslaagd is. Dit is voor mij een van de redenen om een leven lang loyaal te blijven aan de sociaaldemocratie en nooit te vergeten waar mijn wieg stond. D66-voorman Hans van Mierlo zei niet voor niets dat voor hem ‘de sociaaldemocratie de beste Europese uitvinding ooit’ is.

Arbeiderskinderen die ‘mochten doorleren’ reikten vroeger niet verder dan de ‘kweekschool voor onderwijzers’, terwijl het hoger onderwijs gelukkig intussen voor grote groepen toegankelijker is geworden. Maar nog altijd zijn afkomst en sociaal milieu medebepalend voor de onderwijskeuze na de basisschool en daarmee indirect en op termijn ook voor de toegang tot hoger onderwijs.

Het probleem zit veel dieper: we leven in een gefragmenteerde en zelfs gespleten samenleving, met onder meer een maatschappelijke kloof tussen hoger opgeleiden en praktisch geschoolden. Deze kloof is vrijwel onoverbrugbaar en manifesteert zich op velerlei terreinen. De Vlaamse socioloog Mark Elchardus spreekt in dit verband van ‘verschillende smaakculturen’.’

10 De grote kladderadatsch van de PvdA vond plaats vanaf 2012 toen partijleider Diederik Samsom en vicepremier Lodewijk Asscher gingen regeren met Mark Rutte. Toch heeft de PvdA ook nadien de kabinetten-Rutte van gedoogsteun voorzien. Hoe verstandig is dat?

‘Dit is pure politieke koehandel, waarmee Rutte c.s. voortdurend hun voordeel doen. Is het niet via links, dan wel over rechts. Opportunisme pur sang. ‘Je verantwoordelijkheid nemen’ wordt dit in linkse kringen nog steeds genoemd. Onverstandig en zeker onnodig.

Gedoogsteun verlenen aan een kabinet waartegen je oppositie voert is moeilijk uit te leggen. Je krijgt er hier en daar iets voor terug, maar het door jou ongewenste kabinet vaart er intussen wel bij.

Oppositievoeren vereist een duidelijke aanpak, die altijd voor iedereen uitlegbaar moet zijn. Door op onderdelen een beetje mee te willen regeren in ruil voor wat spiegeltjes en kralen wordt de politiek voor velen onbegrijpelijk en zelfs afstotelijk. Daarmee stoppen dus. Gewoon een alternatief bieden, zodat gekozen kan worden tussen het een en het ander. Schroom niet om de verschillen zichtbaar te maken. Politiek is niet één pot nat.’

Wynia’s Week bestaat dankzij de donateurs. Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘De PvdA moet ophouden gedoogsteun te geven aan het kabinet-Rutte. Het is niet uit leggen.’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Attje Kuiken wist niet hoe snel ze afstand moest nemen: ze ‘was niet de woordvoerder van GL, ze was niet met GL gefuseerd en haar partij had een eigen kandidatenlijst voor de Senaat’.

Verloocheningen van Bijbelse proporties. Driemaal in één interview. Je kon de haan horen kraaien.

Kletskoek

Jesse Klaver zal niet blij zijn geweest. Wil je gaan samenwonen, word je buiten gezet en de hele straat kan het zien.

O zeker, hij verklaarde dat geweld altijd ongeoorloofd is, maar dat bleek een rituele openingszin. Hem ging het om het beschermen van zijn fractiegenote en zijn partij. Dat Kröger niet wist van het conferentiethema, is evenwel aangetoonde kletskoek. En dat Klaver dit leugenachtig gedrag niet afstrafte, maar steunde, heeft niets met collegialiteit te maken, nog daargelaten of dat een norm kan zijn bij zoiets abjects als geweldsfantasieën.

GroenLinks en geweld, ze hebben iets met elkaar.

Het verbaast niet. GroenLinks is ten diepste een radicale actiepartij waarin personen zitten die in nauw contact staan met pressiegroepen die minstens zo radicaal zijn. Schade en slachtoffers worden in die kring gerekend tot de soms onvermijdelijke consequenties, misschien wel noodzakelijke middelen om diep doorleefde doelen te bereiken.

Duyvendak en RaRa, Rosenmöller en de gewapende revolutie à la Pol Pot, Klaver en dat explosief op het kantoor van de jongerenorganisatie van GL, etc. Geen van hen heeft ooit onomwonden afstand genomen van het verleden.

En de partij gedoogt dat, ze geeft deze mensen zelfs hoge posities.

Some may die

Hoe hoger het doel, hoe lager de geweldsdrempel. In de apocalyptische visioenen van klimaatactivisten is het bijna gedaan met de wereld. Sommigen weten zelfs de datum al, 2030. Voormalig GL-campagneleider Sybren Kooistra spreekt van genocide door fossiele destructie. Tja, dan kunnen er doden vallen zoals een van de oprichters van Extinction Rebellion openlijk zegt: some may die.

Dit is niet eens het normaliseren van geweld, dit is het veredelen ervan tot gedrag van een hogere morele orde.

Daar ging dat ‘moreel beraad’ over met als lakmoesvraag of de echte gelovigen bereid zijn om 15 jaar de gevangenis in te gaan. Dat is de maximumstraf voor deelname aan een terroristische organisatie. Terrorisme, dat vinden ze zelf dus ook.

GroenLinks is niet onkundig; het weet ervan, door de vele personele verbanden vaak uit eerste hand.

Ongelukkig

Dat dit uiterst verwerpelijk is en een maatschappelijk dreiging in zich draagt, is niet moeilijk te bedenken. Het uitspreken ervan kennelijk wel, want ook Attje Kuiken deed het niet. ‘Ongelukkig hoe het gelopen is’ was haar fletse oordeel.

Ongelukkig! Dat Kröger heeft gelogen? Dat Klaver haar steunt? Dat er kort voor de verkiezingen ophef is ontstaan? Of dat het samengaan van GL en PvdA gevaar loopt?

We moeten vrezen dat Kuiken met haar non-veroordeling aan Klaver impliciet liet weten: we gaan gewoon door.

In elk geval ontvingen we daags na het incident weer een niks-aan-de-hand uitnodiging voor een gezamenlijke bijeenkomst van Jesse en Attje in Middelburg. Zei ik ‘gezamenlijke bijeenkomst’? Excuus, dat moet natuurlijk townhall meeting zijn.

Weggevaagd

Je zult maar een trouwe PvdA-kiezer zijn. In een paar jaar tijd is je partij weggevaagd. In 2012 stemden ruim 2.4 miljoen mensen op de PvdA, in 2017 waren dat er net 600.000. In de peilingen is nauwelijks enige verbetering te zien, ook niet na de verloving met GroenLinks. En dan te bedenken dat de sociaaldemocraten vanaf de eeuwwisseling vrijwel steeds konden rekenen op meer dan 2 miljoen kiezers.

Ook het aantal leden is dramatisch teruggelopen. In twintig jaar tijd van 60.000 naar een kleine 40.000 nu. Het electoraat van de PvdA is enorm vergrijst. Twee op de drie kiezers is ouder dan 55 jaar. De aanwas is marginaal.

Kwantitatief een ramp, maar ook kwalitatief.

De oude PvdA leeft nog wel voort

De partij is van haar ideologische anker weggeslagen. Het afschudden van de ideologische veren eind vorige eeuw joeg – voorzover ze al niet vertrokken waren – de basis van de partij weg: de laagopgeleiden, de kwetsbaren, de ouderen, de werklozen.

Je kwam ze daardoor niet meer tegen in de partij waardoor deze mensen veranderden in abstracte problemen die weer moesten concurreren met andere abstracte problemen. Tja, dan winnen trendy en overweldigende thema’s als diversiteit en klimaat het al snel van aardse en ogenschijnlijk gedateerde kwesties als werk en inkomen. Zeker als de partij in toenemende mate wordt gedomineerd door Randstedelijke academici die over alles zo’n beetje hetzelfde denken als GroenLinks.

Wat van de partij is overgebleven, doet nog maar in heel beperkte mate denken aan de gigant van weleer, maar op de een of andere manier leeft de geest van Drees, Den Uyl en Kok toch voort. Ook de geschiedenis als grote bestuurderspartij die op alle niveaus in de samenleving haar verantwoordelijkheid durfde te nemen, wordt nog gevoeld.

Struik met of zonder wortels

Je zou kunnen zeggen: boven de grond is de partij een armzalig struikje geworden, maar in de grond zitten nog stevige wortels.

De partijtop doet wel haar best om het struikje aan het groeien te krijgen, maar denkt dat dit het beste kan door eraan te trekken, lees: samengaan met GroenLinks. Als je dat maar lang genoeg doet, scheurt de boel los van de wortels en is het gebeurd. Dat is ook precies wat Klaver en consorten te zijner tijd aangeboden krijgen. Een dorre struik zonder wortels.

De wortels geven voorlopig niet mee en dat verklaart ook de ambivalentie van de PvdA. Het leidt tot tegenstrijdige taferelen zoals we nu ook weer meemaken. Voor de camera melden de bobo’s zich aan als lid aan van elkaars partij en bijna verliefd laten de partijleiders en de lijsttrekkers voor de Senaat zich met elkaar fotograferen, maar net zo makkelijk zegt Attje Kuiken ‘GroenLinks? We zijn van ons eigen hoor.’

Een wereld van verschil

Op lokaal niveau en dieper in het electoraat is nooit sprake geweest van veel enthousiasme voor een samengaan met GroenLinks. De verschillen die op landelijk niveau of in de grote (studenten)steden nog weggeabstraheerd kunnen worden, laten zich in de wijken en buurten van kleinere gemeenten niet wegpraten. Daar ervaar je de kloof tussen de achterbannen van GL en PvdA aan den lijve: de andere focus, de andere ambities, de andere belevingswereld, de andere sociale klasse en ook de andere stijl van politiek bedrijven.

Dat werkt door naar de landelijke kaders van de PvdA. Natuurlijk bestaan ook daar twijfels of het nu wel zo verstandig is om samen te gaan met GroenLinks. In de eerste plaats is het geen fusie, maar een overname, want het ontbreekt de PvdA aan zelfvertrouwen: ze wil gered worden.

In de tweede plaats begrijpt de partijtop ook wel dat GroenLinks in de nieuwe partij aan de touwtjes zal trekken en de agenda zal bepalen. We horen Jesse Klaver tegenwoordig wel begeesterd praten over energiearmoede en prijsplafonds, maar het klinkt alsof Sylvana Simons voor meer snelwegen pleit.

Het hart van die partij ligt bij het klimaatactivisme. Volg Klaver en Kröger een paar dagen op twitter en je bent genezen van elke aanvechting te denken dat zich hier een brede progressieve partij aan het ontwikkelen is. Het is een en al klimaatalarmisme en -agitatie: de natuur staat op omvallen en dat komt door Shell en de boeren.

Dat gaat lijnrecht in tegen wat de PvdA in haar genen meedraagt. En daar komt – voor wie het nog niet wist – nu ook die affiniteit met gewelddadige actie bij.

Dat gaat niet, nooit samen. Ze kunnen het proberen, ze kunnen een fusie doordrammen, ze kunnen van elkaar lid worden tot ze erbij neervallen, maar de PvdA heeft niets te zoeken bij GroenLinks.

Paul Verburgt schrijft wekelijks in Wynia’s Week over politiek en samenleving.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en onverstoorbaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Wat doet de PvdA nog bij GroenLinks? verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat wordt vergaderen in de vernieuwde linkse beweging. Wat bedoelde Jesse? Is een beetje doorgeschoten kapitalisme wel okay? Hoeveel is een beetje? En hoe ziet de wereld eruit als het te ver doorgeschoten kapitalisme is overwonnen? Hoe kom je dan aan je bakfiets, zonnepanelen en lijm voor klimaatdemonstraties?

Vragen, vragen.

Bancaire bureaucratie

Die zullen niet spelen, laat staan beantwoord worden in de wereld van gewone mensen, denk bijvoorbeeld aan de voormalige doelgroep van de PvdA. Voor hen gaat het leven gewoon door. Of niet, want steeds duidelijker wordt dat grote groepen gewone mensen de grootste moeite hebben om deel te nemen aan het maatschappelijke verkeer. Het ziet er niet naar uit dat een nederlaag van het te ver doorgeschoten kapitalisme daarin verandering gaat brengen.

Minstens 2,5 miljoen mensen, misschien wel 4 miljoen hebben de grootste moeite om hun bankzaken te regelen, omdat ze niet over de vereiste digitale vaardigheden, soms ook niet over de spullen beschikken. En omdat ze geen hout begrijpen van de taal waarin ze worden toegesproken, vrucht van bancaire bureaucratie en ontoereikend onderwijs.

Dus bijna een kwart van de volwassen bevolking.

Dat heeft De Nederlandse Bank, die tussen de onderzoeken naar haar koloniale verleden kennelijk nog wat tijd over had, uitgezocht.

Jovialer maar niet begrijpelijker

Alle bankbobo’s in shock: nee echt?!

In shock. Dat gelooft toch niemand? De banken doen al jaar en dag niets anders dan alles tot op het bot uitzoeken. Marketing noemen ze dat. Ze weten precies wat hun klanten willen of wat hen belemmert. Niet alleen digitaal, maar ook aan de telefoon. Vroeger zeiden ze nog schijnheilig ‘dit gesprek kan worden opgenomen voor trainingsdoeleinden’, maar tegenwoordig is het vaak: ‘dit gesprek wordt opgenomen’.

Uit kostenoverwegingen worden klanten al jaren lang de digitale straat in geduwd. Kantoren worden gesloten, pinautomaten opgeheven, telefonische ingangen beperkt etc. Geschreven teksten worden jovialer (u is definitief vervangen door jij), maar niet begrijpelijker.

Dikke doei

Natuurlijk wisten ze al lang dat een grote groep klanten in de problemen is gekomen. Interesseerde ze geen bal: omdat dit weinig kapitaalkrachtige klanten zijn, die misschien zelfs regelmatig rood staan. Liever kwijt dan rijk. En als ze hulp nodig hebben, hebben ze toch wel een neefje of buurman die met computers kan omgaan? Nou dan!

Maar de banken gaan nu helpen hoor. Met betaalcoaches, papieren instructies, voorlichtingsavondjes in de lokale bibliotheek. O ja en op de lange termijn gaan ze ook hun telefonische toegankelijkheid aanpakken.

Anders gezegd, dikke doei.

De Klavers voelen zich helemaal thuis

U en ik denken in de lijn van Jesse Klaver: is dit nu het te ver doorgeschoten kapitalisme?

Nee hoor, dat is de maatschappij van vandaag en van morgen waarin de Klavers zich helemaal thuis voelen. Het is de samenleving van de sterke, de hoogopgeleide, de winnaar.

In die samenleving redt het individu zichzelf, gewapend met een mobieltje en reeksen wachtwoorden. Hij/zij/hun weten wel hoe ze de nabezorging van de krant moeten regelen, een afspraak maken in het ziekenhuis, de politie bellen, bij hun gemeente kunnen doordringen, hun energiebedrijf op de knieën kunnen dwingen (Hoi, Laura Bromet!), de belastingdienst moeten bereiken, zelfs een loodgieter kunnen krijgen. Veel andere dingen kennen ze alleen van horen zeggen: thuiszorg, schuldhulpverlening, jeugdzorg, reclassering, sociale huur.

Het maakt natuurlijk geen zier uit of het openbaar vervoer, de zorg of de energievoorziening weer in publieke handen komt. Áls het al lukt, want hun geliefde EU zal dat niet zomaar toestaan.

Los daarvan, de onteigening is een ideologische liefhebberij. Alles wat ze zouden kunnen doen, is al mogelijk onder de huidige structuren en wetgeving. Maar daar horen we de dames en heren niet over.

Abstracties

Bovendien, sinds wanneer kan de overheid beter managen dan het bedrijfsleven? Ik zoek even naar voorbeelden: woningmarkt, toeslagenaffaire, aardbevingsslachtoffers, Limburgse watersnood? Zelfs het oplossen van calamiteiten lukt ze niet. En dat is vaak nog het simpelste deel van managen.

Hou toch op.

Als je echt niet weet wat mensen nodig hebben, ja dan ga je het te ver doorgeschoten kapitalisme bestrijden. Abstracties van het kaliber wereldvrede, klimaatrechtvaardigheid en diversiteit.

Linkse wolkenridders!

Paul Verburgt schrijft wekelijks in Wynia’s Week over politiek en samenleving.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en onverstoorbaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Linkse wolkenridders hebben niets met gewone mensen verscheen eerst op Wynia's Week.