Dat Lubbers betrokken was geweest bij een echtscheidingsaffaire leek elf jaar geleden een ongeloofwaardig verhaal. Was publicatie wel verantwoord? Ja, was mijn conclusie.

En dus stond het artikel op dinsdag 11 juni 2013 in De Telegraaf, op pagina 7. Geen chocoladeletters en zonder opsmuk. Vervolgens bleef het stil. Niemand meldde zich. Geen lezers, geen andere media, geen politici. Tot ik onlangs een verzoek kreeg van een journalist van een van onze ‘kwaliteitskranten’. In verband met de op stapel staande publicatie van de Lubbers-biografie wilde hij graag van mij weten waar hij de bedrogen ex-echtgenoot van Lubbers’ toenmalige affairette kon vinden. Voor een gesprek.

Twee caféboeken

De historici Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen, verbonden aan het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit, hebben in hun lijvige boekwerk drie van de achthonderd pagina’s uitgetrokken voor de zaak. De door de media jarenlang onder het tapijt geveegde episode uit het leven van de oud-premier werd daarmee officieel een feit.

Voor mij begon de zaak toen ik begin 2013, zittend in mijn luie stoel, twee boeken uit de serie Rotterdamse Cafés van Joris Boddaert raadpleegde: deel 2, verschenen in april 2009, en deel 3, uit oktober 2012. Standaardwerken van respectievelijk ruim 100 en 180 pagina’s, gebonden in een harde kaft en uitgevoerd in een groot, onhandzaam formaat. De auteur, werkzaam bij het huis-aan-huis-blad De Havenloods had ze mij toegestuurd, als bedankje.

De boeken nodigden in eerste instantie niet uit tot lezen, hooguit tot bladeren. De pagina’s ritselden door mijn vingers. Menig bekend en onbekend Rotterdams drankenetablissement trok in een flits voorbij, tot de naam van Ruud Lubbers als dissonant tussen al die innemende gelegenheden de aandacht trok. Want wat las ik:

‘Najaar 1994 raak ik bevriend met een erudiete fabriekseigenaar, woonachtig aan de Rotterdamse Rijweg in Overschie. Hij vertelt mij dat hij de buurman is geweest van een dame die innige contacten onderhield met Ruud Lubbers. Ruud kwam er regelmatig op zaterdagochtend in zijn auto aanrijden en enigszins schichtig spoedde hij zich dan naar de voordeur. Wel grappig, als er net mensen op straat liepen, zag je zijn kop naar beneden gaan in de auto, alsof hij iets zocht. Ik heb hem ook wel eens zogenaamd lezend in een breed uitgeslagen krant gezien. Het ging allemaal heel stiekem, wat logisch is, want heel Nederland herkent zijn gezicht.’

Het fragment kwam over als kroegpraat. Maar de ‘rode jonkheer’ Boddaert – hij is van adel en begon zijn journalistieke loopbaan bij het socialistische dagblad Het Vrije Volk – verzekerde mij, toen ik hem telefonisch aan de tand voelde, dat al zijn informatie over het vreemdgaan van Lubbers op waarheid berustte.  

Een vergeten vrouw

Op de vraag hoe het dan kon dat geen enkel medium zijn nieuws had opgepikt, legde Boddaert uit dat zijn boeken in een maximale oplage van duizend stuks werden uitgebracht, niet via de boekhandel werden verkocht, maar na inschrijving en vooruitbetaling door hemzelf werden geleverd. Dat had geen impact.

De kwestie was te intrigerend om voorbij te laten gaan. Ik begon een zoektocht die eindigde bij de bedrogen echtgenoot. Guus Drijver was zijn naam. Tijdens mijn ontmoeting met hem, die na de nodige overredingskracht plaatsvond, want wie wil graag vuile was opgehangen zien worden, haalde de gedupeerde een televisiecitaat aan van Ruud Lubbers over de drie belangrijkste vrouwen in zijn leven: zijn moeder, zijn echtgenote Ria en koningin Beatrix.

‘Ik wil de heer Lubbers erop wijzen dat hij een vrouw is vergeten,’ zei Drijver. ‘Degene met wie ik jarenlang was getrouwd, van wie ik drie kinderen kreeg en met wie hij een buitenechtelijke relatie aanging die eindigde in mijn scheiding. Omdat Ruud Lubbers in de openbaarheid heeft gesproken over zijn drie vrouwen, zonder de waarheid te vertellen over de vierde, doorbreek ik mijn stilzwijgen.’

Hoe Drijver achter de affaire kwam, stond hem nog helder voor de geest. ‘Een buurman stelde tijdens een borrelavond dat mijn huwelijk niet goed zat. Dat kwam voor mij als een donderslag bij heldere hemel. De hele buurt wist ervan, dat er iemand langskwam als ik niet thuis was. Die iemand was Lubbers. Ik, de echtgenoot, was de enige die dat niet wist.’

De verhouding tussen Lubbers en Drijvers echtgenote Ellen begon bij de hockeyclub waar ze beiden lid van waren. Nadat de affaire rond 1982 was uitgekomen, kwam Lubbers zich verontschuldigen voor het feit dat het overspel had plaatsgevonden ten huize van de bedrogen echtgenoot. ‘Het excuus was, dat hij en mijn vrouw vanwege zijn algemene bekendheid moeilijk naar een hotel konden gaan.’

Het gesprek nam een bijzondere wending toen Lubbers Drijver op het hart drukte om vooral geen ruchtbaarheid aan de affaire te geven. ‘Het heeft mij weleens moeite gekost om ondanks dat verzoek tóch niet de bladen te bellen. Die scheiding hakte er immers behoorlijk in. Zeker voor de kinderen, die mijn vrouw bij haar vertrek bij mij achterliet.’

Een soort jeugdzonde

Toen het moment daar was om Lubbers te benaderen voor commentaar, verliep dit contact minder soepel dan voorheen. In de periode dat de premier nog met vrouw Ria in een jarendertigwoning in Rotterdam-Kralingen woonachtig was, stond hij gewoon in het telefoonboek met de vermelding ‘econoom’ en was hij voor iedereen rechtstreeks bereikbaar.

Nu hield een secretaresse rechtstreeks contact af. Lubbers ontkende of bevestigde via haar helemaal niets omtrent de liefdesperikelen en deed het gebeuren af als ‘een veertig jaar oude zaak’. Als een soort jeugdzonde, zo leek het wel. ‘Onzin, natuurlijk,’ reageerde Drijver. ‘Alsof ik niet zou weten in welke periode mijn huwelijk door hem ten einde kwam. Het was in de tijd dat het kabinet dat zijn naam zou gaan dragen, moest worden geformeerd.’

In de politieke geschiedenis van ons land is de affaire-Lubbers niet uniek. De Amsterdamse PvdA-wethouder Rob Oudkerk haalde in 2002 het nieuws met escapades op een tippelzone. Zijn Nijmeegse collega en partijgenoot Paul Depla kwam in 2007 in opspraak na seksuele handelingen met een VVD-raadslid in de fietskelder van het stadhuis. In 2018 pakten ‘de bladen’ breed uit met de buitenechtelijke relatie van D66-leider Alexander Pechtold met een gemeenteraadslid uit Meppel, die hij ook nog eens zou hebben gedwongen tot een abortus.

Het deed het maatschappelijk aanzien en de carrières van de betrokken politici geen goed. Oudkerk schuift nog weleens aan in talkshows, maar staat verder op een zijspoor. Depla werd burgemeester van achtereenvolgens Heerlen en Breda, nadat eerst zijn sollicitatie in Groningen jammerlijk was mislukt. Pechtold heeft sinds 2019 een kantoorbaan als algemeen directeur van het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR). Zonder seksrel had er vast wel een commissariaat van de Koning ingezeten.

Billenknijperij

In 2005 werd Lubbers, destijds Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen, van seksueel overschrijdend gedrag beschuldigd. Hij zou een Amerikaanse medewerker op het hoofdkantoor in Genève in haar billen hebben geknepen. Dat was jaren ná zijn buitenechtelijke relatie die een zwangerschap met abortus opleverde, en leidde nu wél tot veel rumoer in de pers. De oud-premier kwam vervolgens slecht uit een onderzoek, hield de eer aan zichzelf en trad terug.

De Nederlandse media berichtten over al deze affaires zonder de terughoudendheid die werd betracht toen Boddaert in zijn Rotterdamse caféboeken openheid van zaken gaf over de buitenechtelijke activiteiten van Lubbers. De vraag is daarom gerechtvaardigd of de oud-premier ook op anderen dan Guus Drijver druk uitoefende om vooral geen ruchtbaarheid aan zijn echtscheidingsaffaire te geven.

De stier van Kralingen

Boddaert achtte het vrije woord hoog. Onder de prikkelende titel ‘De stier van Kralingen’ schilderde de jonkheer in 2013 in HP/De Tijd alle smeuïge details van het vreemdgaan van de oud-premier. In een poging er alsnog een landelijke affaire van te maken. Tevergeefs.

‘Ik schrijf op wat ik lees en wat ik hoor en iedere letter die ik beroepsmatig schrijf, publiceer ik ook. Writing the true facts is mijn enige taak,’ poneerde Boddaert. ‘Daarom spreekt, juist heel tegenstrijdig, het levensmotto van de grote Rotterdamse woordkunstenaar Koos Speenhoff mij zo aan: ’t is anders!’

Dat Ruud Lubbers op de cover van zijn biografie staat met de wijsvinger voor de lippen, het ‘sssttt, niet-verder-vertellen-gebaar’ makend, zal toeval zijn, evenals de ondertitel Een slag anders. Maar het is wel heel toepasselijk.

‘Lubbers werd gepiepeld’

Voor oud-minister en PvdA-prominent Jan Pronk bestaat er geen enkele twijfel aan, zo zei hij woensdag bij de officiële boekpresentatie, doelend op de billenknijpaffaire: ‘Ruud Lubbers werd gepiepeld’. Tom-Jan Meeus, voormalig parlementair verslaggever van NRC, reageerde uiterst verbaasd: ‘Gepiepeld? Kom nou toch. Het was een serieuze klacht van een serieuze mevrouw.’

Samen met oud-VVD-minister Pieter Winsemius en voormalig CDA-voorlichter en campagnemanager Jan Schinkelshoek blikten Pronk en Meeus terug op de bewogen loopbaan van Lubbers. In de zaal tal van oud-bewindslieden uit de drie kabinetten waaraan Lubbers tussen 1982 en 1994 leiding gaf. Hoofdzakelijk mannen dus.

Eén van de weinige vrouwen in de zaal was de trotse dochter Heleen Lubbers. Zij mocht een herinnering ophalen om de nauwe band tussen de Oranjes en haar familie te illustreren. ‘Ik zal een jaar of twaalf zijn geweest toen we in Italië een middag doorbrachten in het zwembad van de koninklijke familie. In het water werd tikkertje gespeeld. Ik vond het wel iets, toen ik als tikker achter de koningin aan moest gaan.’

Eerder op de dag had Dick Stoof in het Catshuis het eerste exemplaar van de biografie in ontvangst mogen nemen. De premier merkte op hij zijn studentenjaren, net als zijn verre voorganger Lubbers, had doorgebracht in Nijmegen, maar zag ook grote verschillen. ‘Hij was een van de jongste regeringsleiders, toen hij begon. Ik ben een van de oudste in die positie.’

Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen: Ruud Lubbers. Een slag anders, Boom, 800 pagina’s, € 49,90.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Ruud Lubbers (2): Hoe de vierde vrouw van ‘de stier van Kralingen’ jarenlang onzichtbaar bleef verscheen eerst op Wynia's Week.

Valt er nog wat nieuws te schrijven over Ruud Lubbers?

Er is al een stapel Lubbers-boeken, inclusief de postuum gepubliceerde memoires Haagse jaren (2020) van de staatsman zelf. Toch is de lijvige biografie van Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen, verbonden aan het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit, geen overbodige luxe.

De titel Een slag anders is namelijk meer dan alleen een zegswijze die Ruud Lubbers graag in de mond nam. Het is ook de formulering van de ambitie van de auteurs om in debat te gaan met tijdgenoten die er een beetje of helemaal naast zaten.

Eigen draai

De belangrijkste persoon die door Merriënboer en Steenbergen terecht wordt gewezen, is Ruud Lubbers zelf. Die blijkt in zijn memoires steevast een eigen draai aan zijn avonturen te hebben gegeven. Meestal gaat om een te geflatteerde voorstelling van zaken. Maar op pagina 316 valt de kwalificatie ‘zijn eigen verslag is erg subjectief, grenzend aan geschiedvervalsing’. Het gaat dan over een gloeiend heet hangijzer: het voorbehoud van de CDA-fractie inzake het NAVO-besluit tot plaatsing van nieuwe kernwapens.

Lubbers beweerde in zijn memoires Haagse jaren onomwonden dat het kabinet de afspraak om dat voorbehoud in de NAVO-raad van 12 december 1979 in te brengen niet was nagekomen. Hij zou ‘genomen’ zijn door premier Dries van Agt. Het kabinet zou uiteindelijk zijn gered doordat Lubbers een smeekbede hield die de meerderheid van de ‘loyalisten’ (de CDA-dissidenten die tegen het kabinet- Van Agt/Wiegel waren) wist te overtuigen tegen een PvdA-motie te stemmen.

Het zat heel anders, weten we nu dankzij de biografie. In werkelijkheid spraken tien CDA’ers zich uit voor een motie-Stemerdink (PvdA) die stelde dat ‘in het komende NAVO-overleg niet ingestemd dient te worden met een positieve beslissing over productie en plaatsing van de Pershing II en kruisraket, hetgeen tevens inhoudt dat Nederland thans niet kan instemmen met plaatsing op zijn grondgebied.’

De motie werd op 6 december aangenomen. Daarop formuleerden Van Agt en zijn kabinet het voorbehoud: uitstel van de beslissing tot plaatsing tot eind 1981.

Op 12 december 1979 viel inderdaad het roemruchte dubbelbesluit tot plaatsing van de kernwapens in de Europese NAVO-landen in combinatie met het openen van onderhandelingen met de Sovjets. Het Nederlandse voorbehoud werd buiten het NAVO-communiqué gehouden. Maar het bleek wel degelijk ingebracht door Nederland; het was verstopt in een voetnoot.

Redding van het CDA

Vervolgens begon op 19 december het Kamerdebat over het NAVO-besluit. In de nacht diende het PvdA-Kamerlid Bram Stemerdink opnieuw een motie in die aansloot bij zijn vorige. Premier Van Agt sprak daarop uit dat moties die ‘instemming onthouden aan hetgeen de regering heeft gedaan of een trap na geven aan de NAVO, bij de regering onoverkomelijke bezwaren oproepen’.

In de schorsing die volgde was het niet fractievoorzitter Lubbers, maar loyalist Hans de Boer die het voortouw nam. Hij zorgde ervoor dat de CDA-fractie als een gesloten front tegen de tweede motie-Stemerdink stemde. En daarmee werd niet alleen het kabinet-Van Agt gered, maar ook het CDA zelf. Een jaar later werd de partij in wording officieel opgericht.

Ruim 200 pagina’s verder verhalen de auteurs over de ‘rancune’ van Lubbers jegens de Duitse bondskanselier Helmut Kohl. In het spoor van de Britse collega Margaret Thatcher had premier Lubbers na de val van de Muur in 1989 bedenkingen tegen de voortvarendheid van Kohl met de hereniging van Duitsland. Was het niet beter om daar een jaartje of tien te wachten? Lubbers deed niet lang daarna ook nog een poging om de op te richten Europese Centrale Bank naar Amsterdam te halen, in plaats van Frankfurt. Kohl concludeerde daarop dat Lubbers ‘nicht deutschfreundlich’ zou zijn. Hij blokkeerde in 1994 de benoeming van Lubbers tot voorzitter van de Europese Commissie.

Een jaar later spuide Lubbers in zijn memoires Haagse jaren zijn gal over Kohl: ‘Van iemand met een charmant minderwaardigheidsgevoel is hij uitgegroeid tot een man met een irritant superioriteitsgevoel (…) Hij is in de loop der jaren op weg gegaan naar een Duits Europa. Of preciezer gezegd: naar een Europa van Kohl. Hopelijk duurt dit niet te lang, omdat anders de Europese melk al te zuur zal worden.’

Een aantal meelezers van Haagse jaren vond deze passages over een bevriend staatshoofd – Kohl was in 1995 nog in functie – absoluut niet voor publicatie vatbaar. Volgens Van Merriënboer en Steenbergen was dit ‘een van de hoofdredenen’ dat de memoires 25 jaar in de kluis zijn blijven liggen.

Deze schermutselingen doen evenwel niets af aan de oprechte bewondering van de biografen voor de politicus Lubbers. Die haalde alles uit de kast om resultaten te boeken. Niemand in zijn omgeving werkte zo hard en zo snel als hij, niemand beheerste de dossiers zo compleet en niemand communiceerde zo intensief met mede- en tegenspelers als Lubbers. Vooral in het bedenken van varianten, compromissen en alternatieven om vastgelopen zaken vlot te trekken was de CDA-leider ongeëvenaard flexibel.

54 zetels

De eerste twee kabinetten-Lubbers stonden in het teken van economisch herstelbeleid. Het financieringstekort was gedaald van 9,4 procent in 1982 tot 5 procent in 1990. Het aandeel van de collectieve uitgaven in het nationaal inkomen was ook fors gedaald. Het concurrentievermogen van het bedrijfsleven was sterk toegenomen, evenals de productiviteit. Minpunten waren het oplopen van de staatsschuld en de hardnekkige werkloosheid van 12,5 procent.

‘De sturende en stuwende kracht van Lubbers was een belangrijke factor voor het ingezette herstel’, schrijven Van Merriënboer en Steenbergen. Ze wijzen daarbij op de recordscore van 54 zetels voor het CDA bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1986 en 1989. En dat terwijl – ook in de ogen van Lubbers zelf – de oprichting van het CDA een defensieve actie was geweest om een dam op te werpen tegen de ontkerstening van de natie.

Dat de ontzuiling een keerzijde heeft, namelijk dat een christelijke partij voortaan ook voor mensen zonder kerkelijke binding aantrekkelijk kan zijn, wordt vaak vergeten. Lubbers profileerde zich als professioneel manager en waakte zorgvuldig voor ethische scherpslijperij over vraagstukken als euthanasie, abortus of gelijke behandeling van homo’s.

Sterker nog: juist op deze terreinen werden door actieve bemoeienis van Lubbers als fractievoorzitter (abortus) en als premier van zijn derde kabinet met de PvdA (euthanasie en antidiscriminatiewet) klinkende resultaten geboekt.

Als het politieke management in gebreke blijft, verliest de ontvoogde kiezer al gauw zijn geduld. Zo hadden zowel Lubbers als PvdA-leider en vicepremier Wim Kok het in 1993 – een jaar voor de verkiezingen – hun krediet al ruimschoots verspeeld. Waar de sociaaldemocraten werden afgerekend op de koude sanering van de arbeidsongeschiktheidsregeling, was het CDA ten prooi gevallen aan chaos.

De reconstructie van de anarchie in de CDA-gelederen neemt in Een slag anders zo’n tachtig pagina’s in beslag. Het was veel meer dan alleen de animositeit tussen Lubbers en zijn kroonprins Elco Brinkman. Zo kwam ook de senaatsfractie onder leiding van de eigenzinnige Zeeuw Ad Kaland herhaaldelijk in opstand tegen Lubbers III. Kaland wilde helemaal geen samenwerking van het CDA met de socialisten, terwijl Lubbers vond dat Kaland en zijn senatoren hun boekje verre te buiten gingen door Tweede Kamertje te spelen.

Ook in het partijbestuur was de regie zoek. Voorzitter Wim van Velzen had Brinkman veel te vroeg als nieuwe leider gelanceerd, waarna zijn opvolgster Tineke Lodders probeerde Brinkman weer weg te werken. Tevergeefs. Oudgediende Frans Andriessen werd gepolst om Brinkman te vervangen als kandidaat-premier.

Dodelijk vermoeid

Ten einde raad ging Lubbers zelf zich met de campagne bemoeien. Hij overwoog zelfs zijn eigen kabinet op te blazen en terug te komen op zijn besluit de politiek te verlaten. Uiteindelijk liet hij ook naar buiten toe blijken dat hij Brinkman ongeschikt vond als zijn opvolger.

De verkiezingen van 3 mei 1994 brachten een aardverschuiving teweeg als nooit vertoond in onze parlementaire geschiedenis. Het CDA verloor 20 zetels, de PvdA 12. De VVD (plus 9) en D66 (plus 12) waren de grote winnaars. Gedesillusioneerd en dodelijk vermoeid verliet de 54-jarige Ruud Lubbers de politiek. Het zou nog tot 16 augustus duren voordat Elco Brinkman aftrad als fractievoorzitter van het CDA. Een week later werd het kabinet-Kok (PvdA, VVD, D66) beëdigd. Onder leiding van Ennëus Heerma begon het CDA aan een nieuw leven: als oppositiepartij.

Van Merriēnboer en Steenbergen typeren Lubbers als ‘de eerste van de echte minister-presidenten’. Lubbers was inderdaad veel meer dan voorzitter van de ministerraad. Hoewel hij te maken had met eigenzinnige collega’s als Hans van den Broek (Buitenlandse Zaken) en Onno Ruding (Financiën), die helemaal geen zin hadden in bemoeienis van de premier, wist Lubbers toch de regie naar zich toe te trekken. Dat had te maken met zijn persoonlijkheid, maar meer nog met nog het feit dat de positie van regeringsleiders op het wereldtoneel vanaf midden jaren tachtig steeds dominanter werd.

‘Most impressive’

Zo kon Lubbers het goed vinden met de Amerikaanse president George H.W. Bush en werd hij, naar eigen zeggen, door Sovjetleider Michail Gorbatsjov geprezen om zijn pogingen ‘verbindingen te leggen tussen West en Oost’. Thatcher omschreef Lubbers in een brief aan koningin Beatrix als ‘a most impressive, shrewd and friendly person’. Ze had hem ontmoet in de Europese Raad van staatshoofden en regeringsleiders. Die was in 1974 in het leven geroepen om het algemene politieke beleid van de Europese Gemeenschap te bepalen.

Met de toetreding van Spanje en Portugal in 1986, het einde van de Koude Oorlog in 1989 en het Verdrag van Maastricht over de invoering van de monetaire unie in 1992 kwam het proces van Europese integratie in de hoogste versnelling. Zo groeide de Europese Raad uit tot een soort regering van de Europese Unie – met als logisch gevolg dat Lubbers en zijn opvolgers als de bazen van hun land aan tafel zaten.

Dat dat staatsrechtelijk niet helemaal in de haak was – de Nederlandse premier is immers niet meer dan de eerste onder zijn gelijken – beschouwde Lubbers als een niet ter zake doend detail.

Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen: Ruud Lubbers. Een slag anders, Boom, 800 pagina’s, € 49,90.

Hans Wansink is historicus en journalist en publiceert over boeken in Wynia’s Week. Hij was redacteur van NRC Handelsblad, Intermediar en de Volkskrant.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Ruud Lubbers (1): een manager in de politiek verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland staat niet bekend als een land van grote sprekers. Toch slagen onze premiers er altijd wel in om een paar woorden in ons collectieve geheugen te verankeren.

Ook Dries van Agt – premier tussen 1977 en 1982 – lukte dat. Zijn naam zal voor altijd verbonden blijven aan het door hem geïntroduceerde begrip ‘ethisch reveil’. In een brief aan de Roermondse bisschop Joannes Gijsen werd de uitdrukking in 1974 door Van Agt voor het eerst gebruikt, in de context van het snel groeiende aantal abortussen in Nederland: een maatschappelijke ‘herbezinning’ zou daar een einde aan moeten maken.

Ideologische veren

Van Ruud Lubbers – premier tussen 1982 en 1994 – is de beroemd geworden oneliner ‘Nederland is ziek’. Hij zei dat in 1990, bij de opening van het academisch jaar in Nijmegen, refererend aan het hoge ziekteverzuim en de grote aantallen arbeidsongeschikten, drop-outs en werklozen.

Wim Kok – premier tussen 1994 en 2002 – was de man die het ‘afschudden van ideologische veren’ een ‘bevrijdende ervaring’ noemde. Kok deed die befaamde uitspraak in 1995, toen hij de Dr. J.M. den Uyl-lezing mocht houden. Pas jaren later werd bekend dat de tekst van Koks lezing was geschreven door de Rotterdamse PvdA-burgemeester Bram Peper, die de frase over het afschudden van ideologische veren had geleend van zijn toenmalige echtgenote Neelie Kroes, tevens VVD-politica.

Bij Jan Peter Balkenende – premier tussen 2002 en 2010 – denken we meteen aan ‘fatsoen moet je doen’. De legendarisch geworden quote stond in 2001 in het kerstnummer van HP/De Tijd, boven een groot portret van de nieuwe partijleider van het CDA.

Dat Balkenende zeven maanden later premier zou worden, kon toen nog niemand bevroeden. Wel was meteen duidelijk dat ‘fatsoen’ en ‘Balkenende’ een geloofwaardige combinatie vormden. In zijn studententijd, bekende Balkenende aan HP/De Tijd, had hij wel eens aan bierestafettes meegedaan, en het werd dan ook wel eens laat – zo laat dat hij bij het verlaten van de sociëteit in kennelijke staat z’n ontbijt bij Albert Heijn kon halen. ‘Maar van ontaarding was geen sprake. We hadden gewoon plezier.’ Helemaal niemand betwijfelde dat.

Vijf zetels winst

Sinds Henri Bontenbal in augustus 2023 aantrad als de nieuwe partijleider van het CDA, is fatsoen weer helemaal terug als centraal christendemocratisch thema. Het CDA wil ‘een fatsoenlijk land’, zo luiden de openingswoorden op de homepage van de partij en Bontenbal twittert met grote regelmaat over ‘fatsoenlijke politiek’, ‘fatsoen in de Tweede Kamer’ en een ‘fatsoenlijk Europa’.

Anders dan bij Balkenende heeft het nog niet veel geholpen. Op 22 november 2023 boekte het CDA de op afstand slechtste uitslag uit de partijgeschiedenis: nog maar 5 Tweede Kamerzetels. Op 6 juni volgde de slechtste CDA-score ooit bij Europese verkiezingen: nog maar 3 zetels.

Of is er licht aan het eind van de tunnel? In de laatste peiling van EenVandaag staat het CDA op 10 Tweede Kamerzetels. ‘Een verdubbeling’, heet het in christendemocratische kring. Maar wat is 5 zetels winst wanneer NSC, de grootste concurrent van het CDA, maar liefst 17 zetels verliest en vergeleken met de peilingen van een jaar geleden zelfs 30 zetels heeft ingeleverd? Daar komt nog bij dat slechts 53 procent van de huidige CDA-aanhang volgens EenVandaag zeker is van zijn partijkeuze. Alleen bij de achterban van JA21 is dat percentage nóg lager.

Zou in Nederland aan fatsoen dan geen behoefte meer bestaan?

De kwestie is waarschijnlijk vooral dat het CDA, anders dan in 2001, over onvoldoende geloofwaardigheid beschikt om fatsoen – lees: deugdzaamheid, beschaafdheid en betamelijkheid – als credo te kunnen claimen. Zeker, Bontenbal maakt een minstens zo gereformeerde indruk als Balkenende. Maar veel kiezers zijn nog niet vergeten hoe Pieter Omtzigt door de CDA-top terzijde werd geschoven: nadat hij achter de christendemocratische schermen eerst was uitgemaakt voor ‘psychopaat’, ‘eikel’ en ‘teringhond’.

Geen toeval

Weinig fatsoenlijk waren ook de tweets van Bontenbal in coronatijd, toen hij zich afvroeg waarom het virus niet ‘vooral domme mensen’ trof. En wat te denken van Bontenbals ethisch getoonzette bezwaren tegen samenwerking met de PVV? Ze klinken nogal hol, als bedacht wordt dat het CDA zitting heeft in het Haagse college van B en W, samen met de extremistische Israël-haters van DENK. Hoe huichelachtig kunnen christendemocraten zijn?

Balkenende sleepte in 2002 met zijn fatsoenscampagne 43 Tweede Kamerzetels in de wacht. De fatsoenscampagne van Bontenbal is zelfs virtueel nog niet verder gekomen dan 10 zetels. Helaas voor het CDA zou daar weleens een goede reden voor kunnen bestaan.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: Het fatsoen van fatsoensrakker Henri Bontenbal is flessentrekkerij  verscheen eerst op Wynia's Week.

Vanaf het einde van de jaren zestig speelde Jan de Koning (1926-1994) een belangrijke rol in de Nederlandse politiek, eerst als antirevolutionair en vervolgens als christen-democratisch Kamerlid, senator, Europarlementariër, minister en informateur. Politicoloog Peter Boomsma, die eerder lezenswaardige boeken publiceerde over onder meer het kabinet-Den Uyl, de onlangs overleden Dries van Agt en over de Molukse gijzelingen, neemt in deze biografie een lange aanloop – pas halverwege het boek doet Jan de Koning zijn intrede aan het Binnenhof.

Een katholiek meisje van Surinaams-creoolse afkomst

Het is terecht dat Bootsma uitgebreid aandacht besteedt aan de jeugd van Jan de Koning in het Overijsselse Zwartsluis, diens verzetsactiviteiten, de periode daarna als militair in Nederlands-Indië en zijn tijd als student sociale geografie in Utrecht, waar Jan zijn latere vrouw Molly ontmoette. Bootsma laat goed zien dat in die voorgeschiedenis allerlei aanknopingspunten zijn te vinden voor de latere politieke loopbaan van De Koning.

Zo bleek hij, hoewel afkomstig uit een vroom gereformeerd milieu, al op jonge leeftijd immuun voor het gelijkhebberige, stellige en ‘stijle’ dat zoveel orthodox-protestanten (zeker in die tijd) kenmerkte. Rond zijn veertigste zou De Koning overstappen naar de Hervormde Kerk. Veel eerder, al in 1949, had hij zich van zijn oecumenische kant laten zien door zich te verloven met een katholiek meisje. In het verzuilde Nederland was zoiets bepaald niet onomstreden. Daar kwam nog eens bij dat Molly Rellum van Surinaams-creoolse afkomst was – een dergelijk interraciaal gemengd stel was in die tijd nog een absolute zeldzaamheid.

Via een korte wetenschappelijke loopbaan aan de Vrije Universiteit werd De Koning begin 1964 algemeen secretaris van de Christelijke Boeren en Tuindersbond (CBTB), de protestants-christelijke landbouwvereniging die in de hervormde CHU maar vooral in de AR-Partij zeer invloedrijk was. Uit de CBTB kwamen talrijke antirevolutionaire politici voort, met als bekendste voorbeeld de latere premier Barend Biesheuvel, een voorganger van Jan de Koning als CBTB-secretaris en in 1964 landbouwminister en vice-premier in het kabinet-Marijnen.

Vijf jaar later, in 1969, ging ook Jan de Koning zijn eerste politieke functie vervullen, aanvankelijk nog wel in combinatie met zijn werk bij de CBTB: hij trad toe tot de Senaatsfractie van de ARP. In ’71 stapte De Koning over van de Eerste naar de Tweede Kamer. Die zetel combineerde hij met een lidmaatschap van het Europees parlement, en daar bovenop was hij nog partijvoorzitter van de ARP tussen 1973 en 1975, een ongekend turbulente tijd vol antirevolutionaire verdeeldheid vanwege de totstandkoming van het CDA en de omstreden deelname aan het linkse kabinet-Den Uyl, die zou resulteren in de trieste aftocht van de populaire partijleider en oud-premier Barend Biesheuvel.

Steun en klankbord voor Lubbers

Bootsma behandelt deze turbulente en fascinerende jaren zeventig en de rol van De Koning daarin helaas maar kort, wellicht omdat er elders al genoeg over die boeiende politieke jaren geschreven is, maar misschien ook omdat de politieke loopbaan van De Koning daarna nog zo lang is doorgegaan. Nog tot in 1989 was hij minister (in het tweede kabinet-Lubbers van CDA en VVD) waarbij De Koning fungeerde als continue factor in de overgang van Biesheuvel via Van Agt naar Lubbers.

Die continue factor was De Koning ook achter de schermen, als steun en klankbord voor Ruud Lubbers voor wie hij, zoals Bootsma mooi beschrijft, opzij stapte toen door het plotse terugtreden van Dries van Agt de premiervraag ter tafel kwam.

Deze biografie lezend, lijkt zijn glanzende loopbaan op weg naar de politieke top soms bijna iets te zijn geweest wat Jan de Koning ‘overkwam’. Dat gaat vanzelfsprekend te ver, al beschikte De Koning over een uitstekende startkwalificatie als burgemeesterszoon die mocht studeren, waarna hij de banen voor het uitkiezen had. Bootsma laat wel zien dat het De Koning niet kwam aanwaaien: hij maakte absurd lange dagen, ook omdat de plichtsgetrouwe De Koning niet snel ‘nee’ zei als hij gevraagd werd voor een spreekbeurt of een andere partijactiviteit.

Jan de Koning sliep vaak niet meer dan vier uur, had een qua reisafstanden en werktijden slopend overvolle agenda en was bovendien een kettingroker. Begin 1961 was het antirevolutionaire Tweede Kamerlid Cees Hazenbosch (net als De Koning tevens Europarlementariër) op weg naar Straatsburg door een noodlottig verkeersongeluk in de Ardennen om het leven gekomen. De Koning belandde begin februari ’75 in het ziekenhuis met een zwaar hartinfarct. In oktober 1994 zou de longkanker hem fataal worden – Jan de Koning was pas 68 jaar.

Meer bescheiden dan ambitieus

Jan de Koning had een open blik en een feilloos strategisch gevoel voor politiek, maar kon zichzelf en zijn eigen gelijk relativeren en was in staat over grenzen heen te kijken. Hij kon goed luisteren, had de gave om een band op te bouwen met uiteenlopende soorten mensen en straalde veel meer bescheidenheid dan ambitie uit.

De jaren zeventig en tachtig waren decennia vol polarisatie en scherpe politieke tegenstellingen. Bruggenbouwers als Jan de Koning waren daarom hard nodig. Spijtig genoeg zijn dergelijke politici vandaag de dag zeldzaam geworden.

Peter Bootsma, Als het niet kan zoals het moet. Jan de Koning. Een biografie, Boom Amsterdam 2023, 303 pagina’s, ISBN 9789024458264, 25,90 euro.

Jan-Jaap van den Berg is historicus. Hij leverde een bijdrage aan de bundel De Linkse Kerk en promoveerde op de ideologische ontwikkeling van de politieke partij ARP in de jaren zestig.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Politieke mildheid en wijsheid van Jan de Koning worden node gemist verscheen eerst op Wynia's Week.

Tijdens de campagne was NSC-leider Pieter Omtzigt stellig: geen samenwerking met de PVV. Voor Omtzigt is de rechtsstaat het belangrijkste thema, het verkiezingsprogramma van de PVV zou daarmee in strijd zijn.  

De rol van gedoogpartner is vergeven

Uit peilingen blijkt echter telkens weer dat het overgrote deel van de NSC-kiezers niet tegen samenwerking met de PVV is. Zo kreeg Omtzigt een probleem. Bij CDA waren partij en kiezers voor uitsluiting van de partij van Geert Wilders; bij BBB zijn partij en kiezers tegen. Op de verkiezingsavond leek Omtzigt te verkiezingsuitslag te respecteren en bereid over zijn schaduw heen te springen. Van harte lijkt het niet te gaan.

Omtzigt heeft eerder gepleit voor versterking van de rol van de Tweede Kamer ten opzichte van de regering. Zo opperde hij de mogelijkheid van een minderheidskabinet. Op dit punt werd hij echter door de VVD geklopt: aanvoerder Dilan Yeşilgöz verklaarde direct na de liberale verkiezingsnederlaag dat haar partij niet opnieuw wil regeren, maar een centrumrechts kabinet wel mogelijk wil maken. De rol van gedoogpartner van een minderheidskabinet – die de PVV had tijdens het eerste kabinet-Rutte (2010-2012) – is daarmee vergeven.

Omtzigt was CDA-Kamerlid, BBB-leider Caroline van der Plas wilde in 2018 nog voor die partij in de gemeenteraad van Deventer. NSC en BBB zijn feitelijk afsplitsingen van het CDA. Na de Europese verkiezingen van 6 juni worden ze waarschijnlijk alle drie lid van de centrumrechtse fractie van de Europese Volkspartij (EVP). Het CDA was in de jaren zeventig een van de oprichters van de EVP, bij de BBB is de lidmaatschapsaanvraag al de deur uit en wat NSC betreft: hoe waarschijnlijk is het dat een partij met zoveel oud-CDA’ers in de gelederen elders in het Europees Parlement onderdak gaat zoeken?

NSC concentreert zich op de rechtsstaat, BBB op regio’s. BBB speelt in op de kloof tussen elite en volk, of in ieder geval tussen Randstad en provincie. NSC wil herwaardering van expertise. Waar BBB rechts overkomt, lijkt NSC centrumpartij te willen worden.

BBB slaagde erin ook oud-politici van VVD en JA21 aan zich te binden, zelfs een Tweede Kamerlid van de PVV. Op één oud-VVD-parlementariër na komen NSC-Kamerleden met eerdere politieke ervaring allemaal van het CDA. De christendemocraten bleken in 2010 verdeeld over samenwerking met Wilders: de dissidente CDA-Kamerleden Kathleen Ferrier en Ad Koppejan waren tegen. Ze verlieten het Binnenhof in 2012.

In datzelfde jaar werd Omtzigt in eerste instantie niet op de CDA-lijst geplaatst, ook omdat hij moeite had met de PVV. Plaatselijke CDA-afdelingen brachten hem alsnog op de lijst; dankzij voorkeursstemmen werd hij herkozen.

De loyalisten van Willem Aantjes

In 1977 namen de katholieke KVP, de gereformeerde ARP en de hervormde CHU voor het eerst met één gezamenlijke CDA-lijst deel aan de Tweede Kamerverkiezingen. Partijfusie volgde in 1980. Sinds eind 1977 hebben CDA en VVD ongeveer 22 jaar samen geregeerd, CDA en PvdA iets meer dan acht. CDA en VVD lijken elkaars voorkeurspartners.

In 1977 bestonden binnen het CDA nog ernstige bezwaren tegen samenwerking met de VVD van Hans Wiegel. In de linkse jaren zeventig koos Wiegel nadrukkelijk voor een rechtse koers. Dit was tegen het zere been van de linkervleugel van het CDA, die liever doorregeerde met de PvdA van Joop den Uyl. Bij het aantreden van het kabinet-Van Agt/Wiegel verklaarden zeven, overwegend antirevolutionaire CDA-Kamerleden de regering slechts voorwaardelijk te willen steunen. Deze ‘loyalisten’ behielden zich het recht voor om op bepaalde dossiers tegen het kabinetsbeleid te stemmen.

Fractievoorzitters worden geacht de eenheid te bewaren, maar CDA-fractievoorzitter Willem Aantjes was fractievoorzitter én aanvoerder van de loyalisten. Hij legde echter in 1978 het Kamerlidmaatschap neer, nadat hij was beschuldigd van een ‘fout’ oorlogsverleden.

De geschiedenis gaat zich wellicht herhalen

De huidige Kamerleden zullen zich eerder de CDA-dissidenten tijdens Rutte-I herinneren dan de loyalisten van meer dan 45 jaar geleden. Toch is herhaling mogelijk. NSC heeft meerdere Kamerleden met ernstige bezwaren tegen de PVV. Omtzigt pleit voor een meer onafhankelijke Tweede Kamer. Hij wordt ongeloofwaardig als hij zijn partijgenoten niet toestaat vrij van last en ruggenspraak te stemmen.

PVV, VVD, NSC en BBB hebben samen 88 zetels. Op ‘rechtse’ dossiers als migratie kan ook gerekend worden op de zeven stemmen van SGP, Forum voor Democratie en JA21. Als van de twintig NSC-Kamerleden ook maar één zo’n coalitievoorstel steunt, is de wet aangenomen. NSC kan het zich dus veroorloven om gewetensbezwaarde fractiegenoten afwijkend te laten stemmen, de coalitie komt niet snel in gevaar. Omgekeerd leggen eventuele NSC-loyalisten te weinig gewicht in de schaal om eisen te stellen. En hoe vaker NSC verdeeld stemt, hoe meer ze aan betekenis in de Kamer verliest, want hoeveel stemmen zijn verzekerd?

Zónder fractiediscipline verliest Omtzigt gezag bij andere partijen, mét fractiediscipline kunnen kiezers en partijgenoten hem verwijten anderen niet de vrijheid te gunnen die hij zelf miste binnen het CDA. Als aanvoerder en oprichter van een nieuwe partij kan hij zich niet verschuilen achter anderen. Die knoop moet hij zelf doorhakken.

De christendemocraten van weleer mogen dan in brokstukken in de huidige Tweede Kamer zitten, sommige erfenissen van het oude CDA – zoals dwarsliggende Kamerleden – kunnen opnieuw gaan opspelen.

Pieter de Jonge is historicus en publicist.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, minstens 104 keer per jaar. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. En Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Hereniging: straks zitten NSC en BBB waarschijnlijk samen met het CDA in dezelfde Europese fractie verscheen eerst op Wynia's Week.

Het CDA ontstond vanaf eind jaren zestig uit de katholieke KVP (de grootste), de gereformeerde ARP (de middelste) en de hervormde CHU (de kleinste). En wat zie je nu? De KVP is in feite terug en bestaat uit twee partijen: de BBB van Caroline van der Plas en de NSC van Pieter Omtzigt.

Het nieuwe CDA is de oude ARP

Verder bestaat ook het CDA nog, maar die lijkt nog het meest op de gereformeerde ARP van vroeger. Ook als je naar de mensen, de kandidaten en de boodschap kijkt ademt de kleine romp-CDA van nu die gereformeerde ARP. Maar het CDA zoals het bedoeld was bestaat dus niet meer.

Twee van de brokstukken, de partijen van Omtzigt en Van der Plas, lijken nu wel de sleutelrol die het CDA vroeger in de Nederlandse politiek had over te nemen. Zij kunnen, uiteraard afhankelijk van de verkiezingsuitslag op 22 november, bepalend zijn voor de aard en de koers van het volgende kabinet. Vermoedelijk zal, zoals eerder, zuidelijk en (voorheen) katholiek Nederland de doorslag geven.

Wordt dat een Ruk naar Rechts? Niet echt, zegt Syp Wynia. Daarvoor zijn de partijen van Omtzigt en Van der Plas te onbestemd: soms een beetje links, soms een beetje rechts. BBB van Van der Plas is wat meer van ondernemers, wat scherper op asiel en wat meer van het platteland dan de NSC van Omtzigt. Maar beide hebben ze katholieke wortels.

Een ruk naar rechts zal het niet worden, maar een koerswijziging hangt wel in de lucht. De jaren van diversiteit en duurzaamheid, van woke, klimaat en stikstof zijn voorbij.

Timmermans de grootste?

Met de nadruk op ‘bestaanszekerheid’ verschuift de aandacht naar de Nederlander van nu – weg van de geschiedenis van de slavernij en de toekomst van het klimaat. Geen ruk naar rechts, wel een ruk weg van kosmopolitisch links.

Verder in deze WWTV: de VVD wil wel vooruit, maar vertoont nog alle tekenen van de Rutte-tijd. De Partij van de Dieren zal instabiel blijven, zoals ook de SP dat is. En de fusiepartij van Frans Timmermans blijft een kwetsbaar geheel: misschien wordt hij wel de grootste, wellicht zonder premier te worden.

De video’s van Wynia’s Week TV zijn ook te beluisteren als podcast. Klik HIER.

Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de kijkers, luisteraars en lezers. Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Geen ruk naar rechts, maar ‘de brokstukken van het CDA bepalen de verkiezingsuitslag’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat moet nog maar blijken. Want Hugo de Jonge is sinds begin juli demissionair en de Tweede Kamer staat op het punt om allerlei plannen van het demissionaire kabinet in de ijskast te zetten. En als er iets controversieel is, dan is het wel de verplichte warmtepomp van Hugo de Jonge, in te voeren per 1 januari 2026. Dat blijkt ten overvloede uit een peiling van Wynia’s Week. Twee derde van Nederland is tegen – ook de meeste CDA’ers – en slechts 1 op de 5 is voor.

Dure plicht

Het verbieden van de nieuwe gas-cv zonder warmtepomp en het verplichten van de (hybride) elektrische warmtepomp zijn op alle mogelijke manieren omstreden. De verplichting is omstreden, de extra kosten (duizenden euro’s per woning, te betalen door de betrokken particulieren of door de belastingbetaler) zorgen voor onrust. Het is maar de vraag of het toch al overbelaste elektriciteitsnet de extra stroomvraag aankan. Het is ook hoogst onwaarschijnlijk dat er voldoende productiecapaciteit en voldoende installatiecapaciteit is.

En, last but not least: je kunt het verstoken van gas wel verplaatsen van de particuliere woning naar de gascentrale, maar of dat leidt tot minder CO2-uitstoot? En dan wordt er meestal nog gezwegen over het lekken van de koelgassen uit warmtepompen: en dat zijn vele malen heftiger broeikasgassen dan de CO2 die per saldo met deze kostbare maatregel niet of nauwelijks wordt bespaard.

Het uitfaseren van de gasgestookte cv-ketel en het verplichten van de warmtepomp dook – eerder dan in Duitsland, waarover straks meer – voor het eerst de kop op in december 2017. Er verscheen een manifest, toen al gesteund door de Tweede Kamerfracties van CDA en D66, van zowel installateurs – de lobby wordt geleid door CDA’er Doekle Terpstra – als van Greenpeace.

In die dagen werd het, mede door de Groningse aardbevingen, in Den Haag snel populair om Nederland niet alleen van het Groningse gas, maar van alle aardgas af te sluiten. Het leverde een buitenkans voor de producenten van warmtepompen, die tot dusver vaak producenten zijn van de veel goedkopere cv-ketels. Het was nog de bedoeling, van CDA en D66 met name, om nieuwe gasketels al met ingang van 1 januari 2021 te verbieden.

Daar kwam het dus niet van, maar de komst van het nieuwe kabinet RutteVier leidde begin 2022 tot een succesvolle revival van het door de lobby van producenten en installateurs beoogde gas-cv-verbod annex warmtepompverplichting. De nieuwe minister van Wonen, CDA’er Hugo de Jonge, lanceerde samen met zijn bevriende partijgenoot Doekle Terpstra het verbod annex de verplichting, nu in te voeren per 1 januari 2026.

De Jonge en dwang

Er was wel onmiddellijk weerstand, was het niet tegen het verlies van de gas-cv en de verplichting van de warmtepomp en de hoge kosten, dan was het wel vanwege het afnemen van de vrijheid van de consument om zelf te bepalen hoe hij of zij het huis wenst verwarmen. Op de achtergrond hielp het niet dat Hugo de Jonge eerder als minister van Volksgezondheid ook al opvallend gretig was met het invoeren van plichten en verboden voor burgers.

Eerder dit jaar moest De Jonge al tegemoetkomen aan de weerstand in de Tweede Kamer tegen zijn nieuwe plicht annex verbod, met name door uitzonderingen te maken voor appartementen en monumenten. Maar sinds de val van het kabinet is de installateurslobby van Terpstra en de door de producenten opgerichte Vereniging Warmtepompen er niet meer gerust op dat minister De Jonge het resultaat van hun lobbywerk überhaupt door het parlement krijgt. Want: de Tweede Kamer heeft zich er nog niet over uitgesproken en nu de coalitie los zand aan het worden is, is de uitkomst ongewis. Of, erger voor de warmtepomplobby: de Kamer kan de verplichte warmtepomp controversieel verklaren en dan is het wel heel onzeker (met voorzien verkiezingsverlies van CDA en D66) of de pomp de Kamerverkiezingen haalt en daarna alsnog overleeft.

Veelbetekenend is wat er de afgelopen maanden in Duitsland gebeurde. Daar probeerde regeringspartij de Groenen ook de verplichte warmtepomp door te drukken, maar dat leidde tot een regeringscrisis, tot een sterke afzwakking van de verplichting en – misschien wel het allerbelangrijkste – tot een sterk afnemende populariteit van de Groenen in de peilingen. Net als in Nederland zijn veel Duitsers niet tegen klimaatmaatregelen, maar het moet wel werken, het moet betaalbaar zijn en er moet niet voortdurend dwang aan te pas komen.

Tegen die achtergrond vroeg Wynia’s Week aan peil.nl om te onderzoeken hoe de verboden gas-cv en de verplichte warmtepomp onder Nederlandse kiezers ligt. Maurice de Hond stelde de vraag aan een kleine 5000 representatieve kiezers. En wat blijkt? Bijna tweederde (64 procent) is tegen de maatregel, slechts 22 procent is voor. Ook bij Hugo de Jonge’s eigen CDA is minder dan een derde (31%) voor het verbieden van de gasgestookte cv en voor de verplichte warmtepomp. In het algemeen denkt links er gunstiger over dan de rest, maar 79 procent van de SP-kiezers is bijvoorbeeld ook tegen.

Het mag dus wel heel onwaarschijnlijk heten als de Tweede Kamer Hugo de Jonge’s omstreden maatregel nog even door de stemmingen wil jassen. Het is nog veel onwaarschijnlijker dat politici – misschien die van D66 en PvdA-GroenLinks daargelaten – er nog volledig achter staan, zo aan de vooravond van de verkiezingen. Alle kans dat de zorg van Doekle Terpstra en zijn lobbyvrienden terecht is: de verplichte warmtepomp is ter ziele. Nederland wil niet gedwongen aan de dure warmtepomp, zoveel is wel duidelijk.

Wynia’s Week is er het hele jaar. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Als er iets ‘controversieel’ is, dan is het wel Hugo’s verplichte warmtepomp. verscheen eerst op Wynia's Week.

Jan-Peter Balkenende wist begin deze eeuw het CDA electoraal er weer een beetje bovenop te helpen. In 2003 scoorde hij als premier 44 zetels. Hij bleek echter niet permanent stemmen te kunnen trekken. Als lijsttrekker leed hij in 2010 een verlies van 20 Kamerzetels. Inmiddels staat het CDA op 15 zetels en dreigt het volgens een recente verkiezingspoll nog verder weg te zakken naar 5 zetels.

In 1997 ging het CDA ook al herbronnen

Tijd dus voor het CDA om weer eens te gaan herbronnen. In de woorden van mijn krant gaat het CDA de komende drie maanden zijn uitgedroogde wortels flink bewateren. Het CDA wordt weer een partij met als kernpunten gemeenschapszin, waarden en normen, fatsoen, solidariteit en verantwoordelijkheid. Mijn eigen ervaring van 25 jaar geleden bij het CDA stemt mij wantrouwend.

25 jaar geleden was ik (kortstondig) lid van het CDA. Het was toen, nadat de kiezer in 1994 het CDA hard had afgestraft, ook tijd om te herbronnen. Het CDA zette in op het gezin als hoeksteen van de samenleving. De partij claimde dat als gezinnen niet deugden de maatschappij ook niet deugde. Dat vond ik ook als vader van drie dochters van toen 4, 6 en 8 jaar oud. Dus ik werd lid, niet omdat ik graag in de hemel wilde komen, maar om mee te helpen het gezin te promoten. Ik werd vrijwel direct in 1997 lid van de programmacommissie van het CDA.

Daarin zat ook de toen bij het publiek nog onbekende Jan Peter Balkenende. Ik was voorzitter en hij was secretaris van de subcommissie-financiën. Nooit had ik toen kunnen bedenken dat hij vanaf 2002 acht jaar lang premier van Nederland zou zijn. Ik vond hem nogal onbeduidend: hij had nooit eigen ideeën, hij luisterde en gaf slechts samenvattingen van wat er besloten was.

Althans, dat deed hij als er een duidelijke consensus was. Anders keek hij opzij en deed niets. Het leek domheid, maar het was politieke sluwheid. Hij wachtte rustig af tot hij wist in welke richting de hazen liepen en dan volgde hij de hazen. Over afwijkende hazen zweeg hij. Hij liet het aan anderen over om beslissingen te nemen. De specialiteit van Balkenende was het kiezen van de winnende stroming.

De herbronning gaf geen verkiezingswinst…

Het verkiezingsprogramma dat wij toen opstelden was zeker sterk pro-gezin. Het woord gezin, bijvoorbeeld, kwam 31 keer in de tekst voor. Electoraal deed het gezinsvriendelijke programma helaas weinig voor het CDA. Het aantal Kamerzetels bij de Tweede-Kamerverkiezingen van 1998 daalde verder van 34 naar 29. Ikzelf was inmiddels al een teleurgesteld CDA-lid. De werkzaamheden in de programmacommissie leerden mij vooral dat haantjesgedrag en/of politieke sluwheid (zie Balkenende) belangrijk waren om invloed te hebben. Dat waren niet mijn specialiteiten.

Balkenende was sluw en wachtte op zijn kans om toe te slaan. Zo wist hij zichzelf naar voren te schuiven in 2001 toen er een leiderschapscrisis in het CDA was uitgebroken. Vervolgens maakte hij zich vlak voor de Kamerverkiezingen van 2002 populair bij veel kiezers door bij het beroemde lijsttrekkersdebat van 6 maart 2002 niet mee te doen aan het bashen van Messias Pim Fortuyn. Fortuyn en Balkenende leken wel vrienden en deze vriendschap leverde hem 43 Kamerzetels en het premierschap op.

CDA-wijn ging weer gewoon in oude zakken: Donner

Toen het CDA weer ging regeren, bleek dat niet alle bekende CDA-politici erg principieel en vol van normen en waarden waren. Piet Hein Donner, bijvoorbeeld, zat ook in de programmacommissie van 1998. Ik vond hem toen een grappige en sympathieke man. Een intellectueel ook. Later, toen Donner carrière maakte in de politiek en ik inmiddels van grote afstand toekeek, vond ik hem minder amusant en zeker geen verzetsheld.

In 2010 was Donner bereid zitting te nemen in een VVD-CDA kabinet dat door Wilders ondersteund (‘gedoogd’) werd in ruil voor een harder immigratiebeleid. Donner was eerst fel tegen partijen die, in zijn woorden, aan ‘uitsluiting van anderen’ deden. In 2010 liet hij die bezwaren varen, want hij moest in de regering. Er zou namelijk ook snel een nieuwe vicevoorzitter van de Raad van State komen. Donner wist uiteraard dat als hij in het gedoogkabinet zat, de kans dat hij die benoeming zou krijgen groot was.

Jack de Vries en Ruth Peetoom zaten ook in de programmacommissie van 1998. Jack de Vries was blij, altijd blij. Tegenspoed kon aankomend spindoctor Jack de Vries niet deren. Hij zat, met mondhoeken en al, in de lijn omhoog. Hij schopte het zelfs in 2007 tot bewindspersoon, staatssecretaris van Defensie in het kabinet met Wouter Bos (PvdA). In de verkiezingscampagne van 2006 had De Vries er persoonlijk voor gezorgd dat Wouter Bos als een onbetrouwbaar politicus werd afgeschilderd. Geen probleem voor Jack om daarna als bewindspersoon met Bos samen te werken. Geen probleem ook voor gezinspartij CDA dat Jack de Vries zijn gezin in de steek liet voor een nieuwe liefde.

Ruth Peetoom wilde met het CDA weer terug naar het politieke midden. Dat preekte ze toen ze tot voorzitter van het CDA werd gekozen in 2011. Ze was niet blij toen het CDA met de VVD en de PVV ging regeren, maar het CDA wilde verantwoordelijkheid voor het land nemen. Onder haar voorzitterschap was het partijstandpunt dat de belastingen omlaag moesten. Daarmee was het CDA dus gewoon rechts. Peetoom steunde toen rechtse voorstellen (belastingverlaging) omdat het meer werk zou opleveren (dacht ze), maar ze wilde ook naar het politieke midden.

Machiavellist Maxime Verhagen wist niets van gerechtigheid

Ernst-Hirsch Ballin was adviseur van de programmacommissie in 1998. Eigenlijk was hij een van de weinigen die ik niet op opportunisme heb kunnen betrappen. Hij was een integer persoon die stond voor zijn opvattingen, ook al deelde ik veel van zijn opvattingen niet.

Door mijn lidmaatschap van de programmacommissie in 1997/1998 leerde ik mensen kennen die het later tot bewindspersoon zouden schoppen. Andere illustere CDA-politici kende ik op zijn hoogst oppervlakkig, zoals bijvoorbeeld Maxime Verhagen, ‘Realpolitiker’ in het CDA. Hij was een klassieke aanhanger van het machiavellisme: altijd een waakzaam oog voor waar de macht zit en hoe die zelf te krijgen. Verdeel en heers; liever gevreesd dan geliefd. Zo’n type. Hij had geen mening over gerechtigheid of solidariteit, typisch onderwerpen waar het CDA wat over te zeggen had. Verhagen echter niet.

Dan tenslotte nog een enkel woord over Pieter Omtzigt, voormalig CDA-Kamerlid. Omtzigt is nu populair bij kiezers. Hij zou 46 zetels kunnen scoren volgens recente polls. Waarschijnlijk is hij zo’n stemmentrekker, omdat hij de reputatie heeft als volksvertegenwoordiger politieke bestuurders hinderlijk te volgen. Voor het CDA als bestuurderspartij was dat geen aangename eigenschap. Zijn populariteit komt ook omdat hij het opnam voor mensen die het slachtoffer waren geworden van het toeslagenschandaal.

Daarmee is hij eigenlijk een ouderwetse sociale christendemocraat. Het CDA heeft namelijk een aardige staat van dienst in het verzinnen van sociale regelingen. In de jaren ’60 was daar de KVP’er Gerard Veldkamp die de wet op de arbeidsongeschiktheid (WAO) invoerde. Deze wet beloofde een aantrekkelijke uitkering tot het pensioen voor wie niet meer kon werken.

Helaas was die WAO zo lek als een vergiet. Wanneer iemand ‘echt’ arbeidsongeschikt was, werd namelijk niet al te duidelijk omschreven in de wet. Dat moesten de werkgevers en werknemers min of meer zelf uitmaken, al dan niet ondersteund door een keuringsarts. Grootscheeps misbruik was het resultaat.

Pieter Omtzigt zorgde voor een lekkende toeslagenwet

De toeslagenwet (officieel: Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen) die zegt dat onze overheid gratis geld over bijna alle Nederlanders en andere Europeanen mag of moet uitstrooien is in 2005 ingevoerd door CDA-man Joop Wijn. Pieter Omtzigt was reuze enthousiast over deze wet, maar was later stomverbaasd dat er fraude kon worden gepleegd met toeslagen.

Later was hij weer stomverbaasd dat als er op fraudeurs werd gejaagd, zoals hij zelf wilde, ook onschuldige burgers werden gepakt. Die burgers hadden voornamelijk moeite met het invullen van de ingewikkelde formulieren. Dat Omtzigt door zijn wispelturige gedrag in het parlement de zorgtoeslagregeling zelf ingewikkeld en onuitvoerbaar had gemaakt, vergeten de meeste kiezers, of ze weten het niet. Ik weet het wel.

Hij sluit dus ook aan bij een andere oude gewoonte in het CDA: het maken van een lekkende regeling (zie Veldkamp). Pieter Omtzigt past dus, wat dit onderwerp betreft, eigenlijk erg goed bij het CDA, maar niet omdat hij opportunistisch is of sluw. Hij sluit aan bij die andere stroming in het CDA die allerlei sociale regelingen wil invoeren zonder zich om de praktische consequenties te bekommeren. 

Het is dus geen wonder dat het ‘nieuwe’ CDA Omtzigt weer terug in de gelederen zou willen hebben. Het sociale pak dat het CDA zich weer wil laten aanmeten staat immers ook Omtzigt goed. Ook andere standpunten van Omtzigt worden door het CDA gedeeld, zoals bijvoorbeeld het regionale kiesstelsel dat uit de koker van Omtzigt komt. Zowel het CDA als Omtzigt zijn voor een twee-status-asielstelsel, recent nog verantwoordelijk voor het uiteenspatten van het kabinet.

‘Partij elders’

Maar Pieter Omtzigt keert niet terug naar de partij die hem via ‘functie elders’ wilde uitspuwen. Hij gaat naar een ‘partij elders’, namelijk zijn eigen partij Nieuw Sociaal Contract, zoals hij in zijn streekblad aankondigde.

Met het Nieuw Sociaal Contract als geduchte politieke concurrent kan de geschiedenis van het CDA zich niet herhalen. Ofte wel, als het CDA weer met dezelfde soort ‘oude zakken’ komt aanzetten als in 2002, zal de partij van de politieke aardbodem verdwijnen.

Harrie Verbon was hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. Zie hier zijn blog. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Met het Nieuw Sociaal Contract van Pieter Omtzigt verdwijnt het CDA van de politieke aardbodem verscheen eerst op Wynia's Week.

De kans dat deze lijsttrekker, Henri Bontenbal, het sukkelende CDA er bovenop helpt is dus niet groot, stellen SYP WYNIA en ROELOF BOUWMAN in gesprek voor de video van WWTV. De video vindt u HIER. De bijbehorende podcast vindt u HIER.

Nieuwe generatie?

‘Bontenbal prijst zichzelf aan als “nieuwe generatie”, maar ten eerste zegt dat op zich niets en bovendien wordt hij binnenkort 41, dus zo jong is dat nou ook weer niet,’ zegt Syp Wynia. Roelof Bouwman kritiseert Bontenbals vage visie: ‘scheurkalenderteksten’.

De nieuwe CDA-lijsttrekker staat ook te boek als klimaat- en energiespecialist, maar het valt Syp Wynia op dat hij niet bepaald coherent is op dat vlak. ‘Een voorbeeld. Eerst was hij een rabiate voorstander van het in hoog tempo van het gas af halen van woonhuizen, nu ijvert hij voor de verplichte warmtepomp, die als het een hybride pomp is niet zonder gasaansluiting kan.’

Bouwman en Wynia buigen zich ook over de VVD. Is de VVD nou bezig met een nieuwe koers, na het Rutte-tijdperk? Dat lijsttrekker Dilan Yesilgöz zich als wat rechtser profileert dan Rutte zou daar op kunnen wijzen, maar veel duidelijkheid is er nog niet. Veelzeggend is, dat er binnen de VVD wordt geruzied over al dan niet samenwerken met de PVV van Geert Wilders, die zelf wel in lijkt voor meeregeren.

Dubbele nationaliteit?

Wynia begint ook over een lastige kwestie. Heeft VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz naast de Nederlandse eigenlijk ook de Turkse nationaliteit? Die had ze als gemeenteraadslid in Amsterdam in 2016 in ieder geval nog wel. Toen vond ze dat zelf geen probleem, want, zei ze, ‘een paspoort zet niets over loyaliteit’.

Nu is er geen enkele reden om aan haar loyaliteit aan Nederland te twijfelen, zegt Syp Wynia. ‘Maar dat is de kwestie niet. De kwestie is dat je als Turks staatsburger onderhorig bent aan Turkse wetgeving, die geen enkele rekening houdt met het feit dat je ook Nederlander bent.’

‘Zo is het strafbaar voor een Turkse staatsburger – buiten Turkije nog meer dan in eigen land – om onaardige dingen over de Turkse staat en Turkse instituties te zeggen, naar het oordeel van Turkse politie en justitie dan. Dat zou een probleem kunnen zijn voor een Nederlandse premier met een Turkse nationaliteit.’

Wynia pleit er voor dat Yesilgöz snel duidelijkheid verschaft en – als ze nog Turks staatsburger mocht zijn – daar snel afstand van doet. Want dat kan (anders dan bijvoorbeeld bij het Marokkaanse staatsburgerschap).

Keerpunt 22/11?

PvdA en GroenLinks gaan samen de verkiezingen van 22 november in. Roelof Bouwman wijst op een eerdere linkse samenwerking, een halve eeuw geleden. Toen was het ‘Keerpunt ‘72’ waarmee PvdA, D66 en PPR de verkiezingen in gingen doortrokken van de angst en afkeer van ‘overbevolking’. Terwijl Nederland in die dagen slechts 13 miljoen inwoners had! Nu hoor je de linkse partijen niet meer over overbevolking, terwijl de bevolking – vrijwel geheel door immigratie – snel groeit: binnenkort zijn het er al 18 miljoen.

Wynia denkt dat de verkiezingen van 22 november juist een keerpunt in andere dan linkse richting kunnen worden. ‘Tien jaar lang is er weinig naar de kiezer omgekeken. De Rutte-jaren waren een tijd voor lobbyïsten en hobbyïsten. Dat lukt niet nog een keer. Er is een beweging gaande naar meer nuchterheid en naar het dienen van het belang van Nederland en de Nederlanders – weg van de luchtfietserij van de laatste kabinetten-Rutte. 22 november kan zo bezien best een keerpunt worden.’

Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. Bijdragen van lezers, kijkers en luisteraars zijn daarom van vitaal belang. Wilt u Wynia’s Week ook ondersteunen met een eenmalige of een regelmatige bijdrage? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Kamerverkiezingen van 22 november kunnen keerpunt worden’ verscheen eerst op Wynia's Week.

In 1980 gingen drie christendemocratische partijen, twee protestantse (ARP en CHU) en een katholieke (de KVP), samen op in het CDA. Sindsdien regeerden zij twintig jaar met de VVD en minder dan tien jaar met de PvdA. Partijleden die het CDA als middenpartij beschouwen, hebben doorgaans een voorkeur voor coalities met links, ‘rechtse’ CDA’ers daarentegen regeren liever met liberalen.

Samenwerking met de VVD verliep doorgaans in goede harmonie, met de PvdA was de relatie gespannen. Regeren met de VVD werd door de kiezer beloond, samenwerking met de PvdA werd afgestraft. Het CDA is groot als de partij zetels van de VVD weet af te snoepen en klein als de VVD het CDA leegeet. Beide partijen waren lange tijd ‘communicerende vaten’.

Overal zitten christendemocraten in het rechtse blok

Wie dat al niet voldoende reden vindt om aan te nemen dat het CDA rechts van het midden thuishoort, moet naar andere Europese landen kijken. In landen waar in de tweede helft van de twintigste eeuw twee grote partijen de dienst uitmaakten, zoals Duitsland, Oostenrijk en Italië, namen de christendemocraten de positie in van behoudende volkspartij – tegenover de socialisten.

Zelfs in het seculiere Frankrijk bevonden christendemocraten zich in het rechtse blok. Toen begin jaren negentig de Italiaanse christendemocratische volkspartij uiteenviel na corruptieschandalen, gingen de christendemocraten op in de partij van Silvio Berlusconi. De vooroorlogse voorganger van de Luxemburgse christendemocratische CSP heette zelfs ‘Rechtse Partij’.

In het Europese Parlement vormen christendemocratische partijen uit verschillende Europese landen een gemeenschappelijke fractie: de Europese Volkspartij (EVP). De EVP werd in 1976 opgericht als verband van christendemocratische partijen. Vanaf het begin was het de vraag of de EVP overwegend christendemocratisch moest zijn (een wens van de Nederlandse, Belgische en Italiaanse christendemocraten) of dat het open moest staan voor conservatieve partijen in het algemeen (een wens van de Duitse christendemocraten).

Lubbers was tegen conservatieven

In de jaren negentig kregen de Duitsers hun zin: mede op aandringen van de Duitse bondskanselier Helmut Kohl (en tegen de zin van premier Ruud Lubbers) werd de EVP uitgebreid met conservatieve partijen. Zo kwamen de Spaanse Partido Popular, de Britse Conservatieve Partij (tot 2009), meerdere Scandinavische partijen en de Franse conservatieven bij de EVP.

De EVP is een regionale unie van de Internationale Democratische Unie (IDU). Kohl was in 1983 een van de oprichters, net als de Britse premier Margaret Thatcher en burgemeester van Parijs Jacques Chirac. De Amerikaanse vicepresident George Bush senior was aanwezig. De Duitse christendemocratische partijen CDU en CSU zijn lid. Het IDU heeft geen aangesloten partijen uit Benelux-landen.

Voor Kohl was de samenwerking van christendemocratische en conservatieve partijen evenzeer een kwestie van overtuiging als van machtspolitiek. Christendemocraten delen de voorkeuren voor vrije markt, een beperkte overheid, het traditionele gezin en, tijdens de Koude Oorlog, een afkeer van het communisme. Op praktisch niveau bleef de EVP door deze krachtenbundeling de grootste fractie in het Europese Parlement. 

In 1989 sloten de Spaanse conservatieven zich aan bij de EVP-fractie, in 1992 volgden de Deense en de Britse, en in 1999 ook de Franse gaullisten. De EVP is dus al dertig jaar een overwegend conservatieve fractie.  

Op het moment dat de EVP conservatiever werd, regeerde in Nederland het derde kabinet-Lubbers (1989-1994), een coalitie van CDA en PvdA. Na de verkiezingsnederlaag van 1994, waarbij het CDA in de oppositie belandde, koos het CDA niet voor een rechts-conservatieve koers.

In zekere zin is het CDA al dertig jaar intern verdeeld: er is een stroming die voor het midden kiest en een stroming die voor rechts opteert. Waarbij aanvoerders die voor rechts kozen (Jan Peter Balkenende in 2002 en 2003, Sybrand van Haersma Buma in 2017) zetelwinst boekten. Wanneer niet duidelijk was welke kant het CDA op wilde, volgde doorgaans verlies.

Steeds stroevere samenwerking met Europese socialisten

Een tweede verschil: het CDA ziet zichzelf nadrukkelijk als ‘christendemocratisch’. Er zijn ook andere partijen binnen de EVP-fractie die waarde hechten aan die zelfomschrijving – met name de Duitse en de Vlaamse zusterpartijen – maar de EVP wordt vaker ‘centrumrechts’ genoemd. Dit doet recht aan het gegeven dat veel aangesloten partijen uit landen komen zonder christendemocratische traditie.

Sinds 2014 is Manfred Weber fractievoorzitter van de EVP. Weber is lid van de CSU, de christendemocratische partij van de Duitse deelstaat Beieren. De EVP bestaat ook als partij: het transnationale verband van Europese christendemocratische en conservatieve partijen. Hiervan werd hij in 2022 voorzitter.

In de Europese instellingen had de EVP altijd een goede verhouding met de sociaaldemocratische fractie. De Europese eenwording is volgens sommigen een gezamenlijk project van gematigde christendemocraten en gematigde socialisten. De EVP was grootste fractie in het Europese Parlement, de sociaaldemocratische fractie tweede. Momenteel loopt de samenwerking stroef: over migratie en de ‘green deal’ verschillen de meningen.

In een aantal landen verloren christendemocraten de afgelopen jaren. Als die trend zich doorzet, komt na de Europese verkiezingen van 2024 de leidende positie van de EVP in gevaar. Weber lijkt daarop te anticiperen door toenadering te zoeken tot rechtse partijen.

Begin juni bezocht hij Italië. Daar sprak hij lovende woorden over de partij van premier Giorgia Meloni en noemde hij de Italiaanse coalitie ‘een interessant model’. Haar partij Fratelli d’Italia (Broeders van Italië), werd bij de parlementsverkiezingen van afgelopen september door veel Europese media bestempeld als ‘post-fascistisch’.

Weber sorteert ook voor op de Spaanse verkiezingen, eind dit jaar. Spaans centrumrechts zou na de verkiezingen een coalitie kunnen vormen met de radicaal-rechtse Vox. Geruchten gaan dat hij in Nederland toenadering zoekt tot BBB.

EVP-leider Manfred Weber maakt een duidelijke keus

In Nederland overweegt het CDA geen coalitie met PVV of Forum voor Democratie. Formeel vallen Broeders van Italië en Vox niet in die categorie. In het Europese parlement zitten de laatste twee niet in dezelfde fractie als PVV en Vlaams Belang, maar bij de Europese Hervormers en Conservatieven (ECH, in 2009 opgericht door David Cameron), waar JA21 en N-VA (de partij van Bart De Wever) ook lid van zijn. Broeders van Italië en Vox kunnen daardoor als opbouwende partijen worden gezien, die bestuursverantwoordelijk willen dragen.

Niet iedereen binnen de EVP is enthousiast over Webers optreden. In het CDA wordt benadrukt dat hij lid is van de CSU, niet van de CDU. De CSU zou vooral ‘machtspartij’ zijn, terwijl de CDU, net als het CDA, vindt dat machtsstreven niet ten koste mag gaan van principes. Dat Weber voortzet wat CDU-bondskanselier Kohl al deed, lijkt hen te ontgaan.

Weber zoekt geen toenadering tot partijen die mogelijk extreemrechts zijn, zoals de huidige regerende partijen in Polen en Hongarije. Maar in tegenstelling tot het CDA, maakt hij een duidelijke keuze voor centrumrechts. Was hij CDA-leider, dan zocht hij toenadering tot BBB en JA21, om samen op te trekken tegen D66 en GroenLinks.

Pieter de Jonge is historicus en publicist.

Wynia’s Week is er twee keer per week, 104 keer per jaar. Maakt ook u dat mogelijk? Graag! Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Overal in Europa kiezen christendemocraten voor centrumrechts, waarom het CDA nog niet? verscheen eerst op Wynia's Week.