Uit de brief van Klever blijkt dat NGO’s geen toegevoegde waarde hebben bij de uitvoering van ontwikkelingsprojecten. Subsidies fungeren als instandhoudingsbijdragen voor de betreffende clubs, die doorgaans over weinig achterban beschikken en zelf onvoldoende in staat zijn financiële middelen te genereren. Logische conclusie zou dan ook zijn om helemaal met dit beleid helemaal te stoppen.

Belastinggeld voor bevriende clubs

Hoewel het Nederlandse beleid op het terrein van ontwikkelingssamenwerking een lange traditie kent qua betrokkenheid van ‘maatschappelijke organisaties’ begon de huidige vormgeving met het programma Samenspraak en Tegenspraak van minister Ploumen. Dit programma liep van 2016 t/m 2020. Het huidige programma Versterking Maatschappelijk Middenveld startte in 2021 en loopt t/m 2025. Belangrijkste onderdeel hiervan is het programma Power of Voices.

De timing van de ingang van deze programma’s is niet toevallig. Steeds vond de aanbesteding van de partnerschappen met NGO’s plaats op het einde van een kabinetsperiode, waarmee een nieuw kabinet voor een voldongen feit werd gesteld. Dat is doorbroken door de vroegtijdige val van Rutte IV. Vanwege de nog lopende verplichtingen krijgen de in de brief aangekondigde veranderingen hun beslag in 2026.

Kern van deze programma’s vormen de ‘strategische partnerschappen’, waarbij consortia van NGO’s op bepaalde door het ministerie gespecificeerde terreinen volgens een door het ministerie beschreven methode projecten uitvoeren in ontwikkelingslanden. Hiermee zijn grote geldbedragen gemoeid. Alleen al de strategische partnerschappen hebben voor de periode 2021 t/m 2025 een budget van 1,4 miljard euro.

Een evaluatie van (onderdelen van) deze programma’s heeft nooit plaatsgevonden. Die van het programma Samenspraak en Tegenspraak werd diverse malen uitgesteld, waarna de mededeling kwam dat deze samen met die van het vervolgprogramma Power of Voices zou plaatsvinden.

‘Weinig vertrouwen in de kwaliteit’

Wel blijkt er nu een soort van meta-evaluatie van de strategische partnerschappen gereed, waaruit de brief van 11 november citeert, maar die met uitzondering van één onderdeel nog niet is gepubliceerd. Deze wel gepubliceerde evaluatie betreft de programma’s over Seksuele en Reproductieve Rechten en Gezondheid (SRGR), waar ook wordt gewerkt met partnerschappen met NGO’s. De conclusies van deze door de eigen directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB) uitgevoerde evaluatie zijn ontluisterend.

Wat betreft de effectiviteit merkt de IOB op dat: ‘De uitgevoerde evaluaties van initiatieven gericht op pleiten en beïnvloeden en capaciteitsversterking van maatschappelijke organisaties waren van lage kwaliteit. Daardoor blijft het onduidelijk in hoeverre deze initiatieven effectief geweest zijn.’

En verder: ‘Bovendien heeft IOB weinig vertrouwen in de kwaliteit van veel evaluaties van door het ministerie gesteunde SRGR-projecten en programma’s, uitgevoerd door ngo’s, internationale en multilaterale organisaties. Vaak waren de toegepaste onderzoeksmethoden niet geschikt om de bijdrage van de ondersteunde interventies aan waargenomen resultaten vast te stellen, met name op het niveau van outcome en impact.’ IOB concludeert: ‘Analyses van kosteneffectiviteit en kostenefficiëntie ontbreken.’

Ook is IOB kritisch over het laten uitvoeren van projecten via strategische partnerschappen met NGO’s: ‘Vanwege de complexe opzet van ngo partnerschappen hadden deze projecten ook te maken met bureaucratisch programmabeheer, hoge operationele kosten en vertragingen in de uitvoering.’ Alsmede over het blijvende resultaat ervan: ‘SRGR-projecten komen over het algemeen tot stilstand zodra de Nederlandse financiering eindigt, omdat er nauwelijks belanghebbenden zijn die bereid en in staat zijn om ondersteunde activiteiten over te nemen. Daarnaast is er slechts beperkt inzicht in de duurzaamheid van behaalde resultaten.’

De IOB doet de aanbeveling ‘Heroverweeg het huidige operationele model van de ngo-partnerschappen, om hoge beheerskosten en fragmentatie op het landenniveau te verminderen’.

Forse korting, geen breuk

De brief van minister Klever brengt een aantal forse wijzigingen aan in dit beleid, maar breekt er niet volledig mee. In de eerste plaats betreft dit het terugbrengen van het budget van het totale programma van 1,4 miljard euro naar een bedrag tussen 390 en 565 miljoen euro. Ook ligt de focus voortaan op drie aandachtsgebieden: gezondheid, handelsbevordering en mensenrechten.

Met name dat laatste onderwerp is echter een breed paraplubegrip, waar nog tal van stokpaardjes kunnen worden ondergebracht. Bijdragen aan het beperken van migratie wordt niet genoemd. Verder kondigt de minister aan dat de drempelwaarde voor het percentage waarin maatschappelijke organisaties zelf in hun inkomsten moeten voorzien, wordt opgetrokken van 25 naar 50 procent.

Clubs leven van subsidie

Het protest van betrokken NGO’s en vanuit de oppositie na het uitkomen van de brief was uiteraard niet van de lucht. Het daarbij gehanteerde frame is vertrouwd, omdat het al jaren succesvol wordt toegepast. Het geld dat NGO’s krijgen zou een vorm van solidariteit met mensen in arme landen zijn en hard nodig zijn  voor het bieden van hulp op tal van terreinen.

De organisaties die het uitvoeren zijn erin geslaagd zichzelf gelijk te stellen aan de goede doelen waaraan ze zeggen te werken en wie is er nu tegen goede doelen? Critici kregen zoals gebruikelijk volop ruimte om hun bezwaren te formuleren, zonder dat ze werden weersproken. Mensen die vinden dat het beleid op een andere leest dient te worden geschoeid, kwamen niet aan het woord, waarmee het speelveld handig werd afgebakend om verdergaande bezuinigingen te voorkomen.

Een eerste kritische noot bij het nieuwe beleid betreft de doelstelling: ‘Leidend voor het nieuwe kader is de wens van het kabinet om lokale maatschappelijke organisaties in ontwikkelingslanden te versterken voor hun activiteiten ter plekke.’ Dat is merkwaardig, aangezien je zou verwachten dat verhoging van de welvaart centraal zou staan. Wij zouden het toch ook niet accepteren als andere landen een dergelijk paternalisme tegenover ons ten toon zouden spreiden?

Dat het beleid niet kosteneffectief is en geen blijvende impact heeft, is duidelijk gebleken uit de in het voorgaande aangehaalde evaluatie en klinkt ook door in de brief. Er is dus geen toegevoegde waarde voor het betrekken van NGO’s bij de uitvoering van ontwikkelingshulp. Werd dit initiatief ooit genomen om meer draagvlak onder de Nederlandse bevolking te creëren, thans moet worden geconcludeerd dat het stuk voor stuk gaat om organisaties zonder noemenswaardige achterban.

Alleen linkse clubs kregen geld

Veel van de deelnemende NGO’s zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van overheidssubsidie. Die stellen een organisatie als Milieudefensie in staat een capaciteit op te bouwen om diezelfde staat voor de rechter te dagen als ze haar zin niet krijgt op andere terreinen. Zoals eerder aangetoond hebben al de NGO’s die betrokken zijn (geweest) bij de programma’s van Ploumen en Kaag een uitgesproken links wereldbeeld. Dat lag al besloten in de aanbestedingscriteria. De rechtvaardiging waarom dit allemaal met belastinggeld moet worden gestimuleerd, ontbreekt ook in de brief van Klever.

De brief maakt verder een afweging die het huidige kabinet op wel meer terreinen maakt en waaruit een voorkeur oprijst voor het liever hanteren van de kaasschaaf dan het snijmes. Ondanks de forse bezuiniging wordt in de basis de structuur intact gelaten, waardoor een volgend kabinet niet alleen een dergelijk programma weer snel kan optuigen, maar ook de bureaucratische uitvoeringsstructuur op het ministerie en bij NGO’s in stand blijft.

Veel van het subsidiegeld wordt besteed in het westen, waar deze NGO’s hun kantoren hebben. Zij slaan een deel van hun vaste lasten om over deze projecten en schrijven uren van personeel met een functie op het hoofdkantoor toe aan deze projecten. Het zijn de hoge indirecte kosten waar de IOB over klaagt.

Ook stelt het optrekken van de drempel voor eigen inkomsten minder voor dan het misschien op het eerste gezicht lijkt. De drempelwaarde van nu 25 procent en straks 50 procent heeft betrekking op middelen die niet afkomstig zijn van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Zo kon het COC probleemloos deelnemen aan het huidige partnerschap. De organisatie werd voor 70 procent gefinancierd door Buitenlandse Zaken en voldeed daarmee aan de drempelwaarde. Dat van de resterende 30 procent het overgrote deel afkomstig was van het Ministerie van OCW deed er niet toe. En als een ander ministerie niet de helpende hand toesteekt, dan is er altijd nog wel de Postcodeloterij.

Nog niet de radicale breuk

De brief van Klever vormt dus niet de gehoopte radicale breuk met het beleid van haar voorgangers. Er wordt budgettair weliswaar fors gesnoeid, maar van een nieuwe filosofie die radicale keuzes maakt op basis van nieuwe beleidsinzichten, degelijke evaluaties en wetenschappelijk onderzoek is (nog) geen sprake.

Het is de vraag of die radicale keuzes worden gemaakt in de voor komend voorjaar toegezegde nadere uitwerking. Tijdens de eerste termijn van de begrotingsbehandeling op donderdagavond 14 november hadden behalve de oppositie ook de regeringspartijen VVD en NSC vragen bij de brief over het verminderen van de rol van NGO’s. De minister antwoordt de Tweede Kamer komende woensdag.

Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week over hoe de schaduwwereld van de meningsvorming en besluitvorming in Nederland werkt. Kort na de jaarwisseling verschijnt zijn samen met Oswin Schneeweisz geschreven boek ‘De Nederwolf’ bij Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week – dus ook in het jaar 2025! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De bezuiniging van minister Klever op ontwikkelingshulp is (nog) geen radicale breuk met haar voorgangers verscheen eerst op Wynia's Week.

De Europese Commissie is begonnen met campagnes tegen voedselverspilling. De verspilling moet met de helft dalen tegen 2030. Tegen 2050 is voedselverspilling verboden. Lobbygroepen maken overuren. Want ze willen het wegwerpen van voedsel strafbaar maken. Maar dat is niet het hele verhaal…

Die plotse aandacht voor voedselverspilling komt niet zomaar uit de lucht vallen. Achter die strijd zitten groenlinkse stichtingen. Stichtingen die hoofdzakelijk op belastinggeld draaien. Geld van de Europese Commissie om bij diezelfde Europese Commissie en het Europees Parlement te lobbyen.

Miljoenen EU-subsidies

Dat laatste gebeurt niet erg subtiel. Afgelopen juni deed het zwaar door de EU gesubsidieerde European Environmental Bureau (EEB) een oproep aan het EU-voorzitterschap om ‘food waste‘ te bestrijden. Nog nooit van het EEB gehoord? Dat is ook niet de bedoeling, zolang EU-ambtenaren en Europarlementariërs hen maar kennen.

Het EEB was in 2023 goed voor ruim 72 miljoen euro EU-subsidies. Sinds de oprichting in 2016 kreeg het EEB liefst 96 miljoen euro. Middelen die in de EU-begroting hoofdzakelijk werden geboekt als onderzoeksgeld. In de praktijk organiseert het EEB bijeenkomsten voor ambtenaren en klimaatactivisten. Met copieuze maaltijden zo gaat het gerucht. De naam European Environmental Bureau lijkt bovendien bewust gekozen om de indruk te wekken dat het hier om een EU-agentschap handelt. Dat is het voor alle duidelijkheid niet.

De Europese Commissie begon de campagnes rond voedselafval op 27 september. Toen bracht Eurostat statistieken uit over ‘food waste’. 132 kg gemiddeld in de EU waarvan 72 kg bij huishoudens en 15 kg bij restaurants. Op 2 oktober zouden Nederlandse supermarkten het voedselafval in 2023 met bijna 1 procent hebben verminderd. Dit alles omdat de Europese Commissie de Afvalkaderrichtlijn strenger wil maken. Voedselafval is daar één aspect van. Omdat niemand voor verspillen van voedsel kan zijn is het een ideaal smeermiddel om elders strengere afvalregels door te drukken.

De rol van lobbygroepen achter dit strengere beleid is opvallend. Zero Waste Europe, Safe Food Advocacy Europe, FeedBack EU enzovoort lobbyen fel om de Afvalkaderrichtlijn strenger te maken. Ze eisen 50 procent minder voedselafval. Niet alleen in supermarkten, maar ook bij burgers thuis. Wettelijk afdwingbaar! Dus straf of boete als u te veel voedselresten weggooit. Uw koelkast of vuilzak worden een war zone. Het grote publiek merkte niets van dit alles, want het beperkte zich tot de parlementaire wandelgangen in Straatsburg en Brussel.

Mensen kunnen niet koken

Met haar campagne ‘zero waste, more taste’ schakelt de Europese Commissie nu een versnelling hoger. Inclusief een kookboek. Wie de eisen leest merkt hoe ingrijpend het allemaal kan zijn. De EU wil dat de overheid in uw koelkast en uw gft-biozak komt loeren. Met als argument: de Europese burgers verspillen te veel voedsel. Bijna 60 miljoen ton per jaar.

Van die meer dan 59 miljoen ton is 5 procent voor rekening van de huishoudens en 46 procent zou uit de voedselketen komen. Volgens de Europese Commissie komt al dat voedselafval door impulsaankopen, slechte planning en het feit dat mensen niet goed genoeg kunnen koken. ‘Te weinig kookvaardigheden’ staat er letterlijk. Bovendien is het voedsel te goedkoop. Een beschimmelde plak kaas wegwerpen voelt niet genoeg aan als een groot verlies.

Tegen het consumeren van vlees

De bureaucratie in Brussel vindt de burgers te dom. Ze begrijpen het verschil tussen een door de EU opgelegd onderscheid zoals ‘best before’ en ‘use by’ niet. In het Nederlands ‘te gebruiken tot’ en ‘ten minste houdbaar tot’. Bij ‘te gebruiken tot’ gaat het om producten die in korte tijd kunnen bederven en waarbij het eten een risico voor de gezondheid kan inhouden. Bijvoorbeeld: zuivel, vlees, vis. Op de verkoop na die datum staat een wettelijk verbod. Bij ‘ten minste houdbaar tot’ is geen sprake van gevaar.

Lobbygroepen bewerken de Europese Commissie en het Europees Parlement om die afvalkaderrichtlijn zo streng mogelijk te maken. Daarbij richten ze zich op twee zaken. Ten eerste verpakkingen voor voedsel (vooral plastic folies) en ten tweede het voedsel zelf. De strijd tegen de verpakkingen is vooral een vermomde strijd tegen fossiele brandstoffen waar de meeste kunststoffen van gemaakt zijn. De strijd tegen de voeding is een vermomde strijd tegen het consumeren van vlees.

Het zwaartepunt van die lobbygroepen ligt in Nederland en in Brussel. De modus operandi is steevast dezelfde. Zero Waste Europe had in 2024 vijf online-vergaderingen met hoge EU-figuren. Hoe weten we dat? Omdat er een meldingsplicht bestaat. Wat valt op? Ze ontmoeten dikwijls dezelfde medewerkers. Dat zijn meestal kabinetsleden van Europese commissarissen. In 2023 sprak Zero Waste Europe Helena Braun van het kabinet van Frans Timmermans. De Estse juriste Helena Braun blijkt al jaren één van de topfiguren die de stichting regelmatig officieel aanspreekt. In totaal 13 keer sinds 2018. In 2017, 2020 en 2022 spraken de lobbyisten van Zero Waste Europe dan weer Frans Timmermans persoonlijk.

De financiering van deze ngo is interessant. In 2022 ontvingen ze 450.000 euro subsidie van de Europese Commissie… om te lobbyen over klimaatonderwerpen. Daarmee is de Europese Commissie de grootste financier van Zero Waste Europe. De ondertussen opgedoekte Zwitserse MAVA Foundation pour la Nature gaf 320.000 euro. MAVA ging er prat op samen te werken met het World Economic Forum (WEF) en het Wereldnatuurfonds (WWF).

3,85 miljoen euro subsidie

Het Amerikaanse Plastic Solutions Fund gaf 231.900 euro. De Zwitserse Kristian Gerhard Jebsen Foundation schonk 261.000 euro. Het Amerikaanse Break Free From Plastic (BFFP) gaf 150.000 euro. Die laatste is een zeer extreme lobbygroep tegen fossiele brandstoffen en tegen kunststoffen die onder ander Coca-Cola, Nestlé en Danone aanviel met rechtszaken.

Merk op hoezeer de anti-plastic-lobby vertegenwoordigd blijkt en dat het geld van buiten de EU komt. De rest van het totale budget van bijna 3,9 miljoen euro komt van donaties van stichtingen. Het gaat hier overigens niet over één organisatie. Eigenlijk gaat het om zes stichtingen. Zero Waste Europe ontving 2,67 miljoen euro subsidies van de Europese Commissie. Stichting Zero Waste Europe ontving 1,18 miljoen euro subsidies. Een totaal van 3,85 miljoen euro belastinggeld voor deze twee Nederlandse stichtingen.

Veganistische stichtingen

Tussen 2014 en 2023 ging 25,51 miljoen euro EU-geld naar de groep Zero Waste Europe. Daarvan is slechts 16,81 miljoen euro uitbetaald omdat de stichtingen te weinig stukken ter rechtvaardiging konden voorleggen. Opvallend daarbij is dat onder Frans Timmermans (PvdA) als Europees Commissaris de subsidies de hoogte in schoten. Van 0,69 miljoen euro in 2020 naar 9,15 miljoen in 2021; 8,59 miljoen in 2022 en 0,93 in 2023 het jaar dat Timmermans de Commissie verliet.

Safe Food Advocacy Europe (SAFE) lijkt hetzelfde verhaal. 61,51 miljoen euro aan EU-subsidies toegekend tussen 2018 en 2023 waarvan al 46,24 miljoen euro uitbetaald in 2023. De Belgische stichting Safe Food blijkt een club van veganistische stichtingen uit heel Europa. Ze beweren een ngo te zijn die consumenten beschermt in de voedingssector. In april 2024 presenteerden ze hun ‘onderzoek’ rond food waste management aan het kabinet van de Eurocommissaris voor landbouw.

SAFE mocht 767.877 euro op de rekening bijschrijven in 2022. Die EU-middelen lijken hun enige inkomsten. Eens te meer lijkt de Europese Commissie dus lobbygroepen te sponsoren om bij haar een bepaalde politieke agenda te komen verdedigen. Vervelend detail is dat de EU-subsidies die SAFE meedeelt aan het lobbyregister van de Europese Unie niet overeenstemmen met de cijfers die diezelfde EU via het Financial Transparency System bekend maakt.

In 2022 kreeg SAFE volgens FTS liefst 27,88 miljoen euro toegewezen en daarvan ontvingen ze 19,29 miljoen euro. In 2023 kregen ze 12,66 miljoen euro toegewezen en daarvan werd al 9,9 miljoen euro uitgekeerd. Inkomsten die niet te controleren vallen op de balans en resultatenrekening omdat de stichting die in België niet publiek hoeft te maken.

Flexitariërs

De lucratieve subsidiemolen van de Commissie begunstigde nog een andere Nederlandse stichting. Stichting FeedBack EU van Frank Mechielsen uit Rijswijk. De stichting heeft sinds 2024 twee lobbyisten in het Europees Parlement rondlopen.

Opnieuw vallen banden op met de vegetarische/veganistische lobby. Feedback is lid van de True Animal Proteins Price Coalition. TAPP Coalitie is een Nederlandse stichting die fundamenteel tegen vleeseten is. ‘Wij geloven dat elke dag vlees eten niet meer van deze tijd is.’ Ze presenteren zich als flexitariërs. Feedback heeft verder banden met andere Nederlandse stichtingen: Transitie Coalitie Voedsel (TCV) en Handel Anders!

Paul Polman

Naar eigen zeggen ontvangt Stichting Feedback EU geen EU-middelen. Hun grootste donateur in 2023 was de ngo Feedback Global die het voorzien heeft op veebedrijven in Australië. Een andere donateur is de European Climate Foundation (ECF). De ECF is één van de machtigste groenlinkse lobbygroepen in Brussel. Een instrument van superrijken waaronder voormalig Unilever-topman Paul Polman. Het immense jaarbudget van meer dan 40 miljoen euro van de ECF komt hoofdzakelijk van de Nationale Postcode Loterij in Nederland en van Amerikaanse stichtingen. Het management van ECF bestaat uit voormalige socialistische politici.

Op haar beurt participeert Stichting Feedback EU in het European Environmental Bureau (EEB). Waardoor de vraag rijst waar het EU-geld uiteindelijk belandt.

Al drie kookboeken

Achter de nobele strijd tegen voedselafval en voedselverspilling zit dus een strijd tegen de plasticindustrie en de vleeswaren- en zuivelindustrie. Met steun van hoge figuren binnen de Europese Commissie. De Commissie blijkt immers het lobbyen bij het Europees Parlement te financieren. Open en bloot.

Te veel voedselafval strafbaar stellen klinkt als slecht nieuws. Zeker als huishoudens 72 kilogram voor hun rekening nemen van de gemiddeld 132 kilogram voedselafval. Het ophalen van voedsel en afval duurder maken, verpakkingen verbieden en vooral burgers straffen is een drastische ingreep. Daar malen die ngo’s natuurlijk niet om. Ondertussen kan de burger het kookboek Sensational! van de Europese Commissie downloaden. Dit is trouwens al het derde kookboek na Bon Appétit en het EU Holiday Cookbook.

Lode Goukens is journalist en docent.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoe Brussel in uw vuilniszak gaat kijken. Met dank aan Frans Timmermans verscheen eerst op Wynia's Week.

Opvallend aan de methode-Van Gool: het openlijk inschakelen van politici. Gert-Jan Segers van de ChristenUnie is Van Gools jongste aanwinst. Maar politici van VVD, CDA en PvdA gingen hem voor. Politieke partijen sponsoren, dat doet Van Gool ook. Wouter Roorda zet het zoeklicht op dit deel van de migratie-lobbycratie.

Iedereen sprak er uiteraard schande van. De man van uitzendbureau OTTO, dat gespecialiseerd is in arbeidsmigranten, die een vraag daarover mocht stellen tijdens het verkiezingsdebat bij SBS6. Dezelfde man die een ton had gestort in de campagnekas van de VVD. Ook bleek zijn bedrijf sponsor van het BNR-radioprogramma van Wilfred Genee, de presentator van het verkiezingsdebat.

Het begon met een faillissement

Het gaat over Frank van Gool (1965). Samen met onder meer naamgever Otto Cornelisse richtte hij in 1999 uitzendorganisatie OTTO Work Force op. In 2000 bedroeg de omzet al vier miljoen gulden en die groeide naar 46 miljoen euro in 2005, om in 2010 150 miljoen euro te bereiken. In 2020 werd de horde van 500 miljoen euro omzet genomen en in 2023 die van één miljard euro.

Het in Venray gevestigde bedrijf heeft tegenwoordig ruim 26.000 mensen aan het werk. In 2018 kreeg het Japanse beursfonds Outsourcing voor naar verluidt 66 miljoen euro een meerderheidsbelang van 56 procent in OTTO, wat daarna opliep tot 100 procent in 2022. Toen werd het bedrijf gewaardeerd op 700 miljoen euro. Het legde Van Gool geen windeieren: In 2023 stond hij op plek 213 in de Quote500 met een geschat vermogen van 265 miljoen euro.

De zoon van een tuinder uit het Brabantse Berghem, die na de havo op zijn achttiende het groentekassenbedrijf van zijn vader overnam, kende niet altijd zoveel voorspoed. Het kassenbedrijf ging in 1999 failliet, evenals het daaraan gelieerde bedrijf Gopack dat groente en fruit verpakte en leverde aan winkelketens. Van Gool werd in 2007 veroordeeld voor onbehoorlijk bestuur. Een miljoenenschuld van Gopack bleef buiten de boeken, waardoor de administratie een te gunstig beeld gaf van de financiële situatie.

Van uitzendbureau naar verhuurder

Hoewel Van Gool nog steeds verbonden is aan OTTO heeft hij inmiddels de bakens verzet. Samen met zijn ex-vrouw Karolina Swoboda runt hij het eveneens in Venray gevestigde KAFRA Housing, dat een samentrekking is van hun beider voornamen. KAFRA werd in 2019 opgericht en groeit sindsdien onstuimig. Het realiseert grootschalige woonlocaties waar het tijdelijke huisvesting biedt aan voornamelijk arbeidsmigranten. Ook andere categorieën migrerende ‘spoedzoekers’ komen in aanmerking, zoals statushouders, studenten en Oekraïners.

Dure huisvesting tastte de winst aan van OTTO. De oprichting van KAFRA komt hieraan tegemoet. Als de huisvesting is geregeld, dan is het vervolgens geen enkel probleem om arbeidskrachten te plaatsen. In het geval van OTTO is dat vooral in de sector logistiek, met name bij de distributiebedrijven van Albert Hein en Jumbo. Nog steeds komt circa 70 procent van de werknemers uit Polen, al neemt het aandeel Roemenen en Bulgaren toe.

Hardnekkige verhalen rond uitbuiting

De koppeling van arbeid en huisvesting is een belangrijke oorzaak van de maatschappelijke weerstand tegen uitzendorganisaties als OTTO. Niet alleen verliezen werknemers hun baan bij ontslag, maar ook het dak boven hun hoofd als ze geen nieuw werk vinden. Voor de commissie-Roemer, die in 2020 onderzocht hoe de positie van arbeidsmigranten in Nederland kan worden verbeterd, was dit aanleiding om aan te bevelen om beide van elkaar los te koppelen.

Huisvesting – of beter: de gebrekkigheid daarvan – leidt ook tot hardnekkige verhalen rond uitbuiting en terugkerende aanvaringen met organisaties als FNV en SP. Dat geldt ook voor OTTO, hoewel het bedrijf volhoudt zich netjes aan de regels te houden. Van Gool stelt destijds met OTTO te zijn begonnen niet alleen om te voorzien in de behoefte aan personeel, maar ook om iets te doen aan de slechte omstandigheden voor arbeidsmigranten.

In 2019 kwamen de vakbond en OTTO in botsing over migrantenhuisvesting op park Old Heino. De FNV sprak over ‘erbarmelijke omstandigheden’, maar toonde zich tevreden als het systeem van gele en rode kaarten, dat het gedrag van de bewoners in goede banen moest leiden, werd opgeheven en mensen niet langer in groepen van vijf het hele jaar rond in één vakantiehuisje hoefden te verblijven.

Een andere luis in de pels is SP-Kamerlid Bart van Kent, die elk (vermeend) incident aangrijpt om in de (sociale) media flink te keer te gaan, daarbij niet gehinderd door het leveren van bewijs. Volgens Van Kent werden in 2021 arbeidsmigranten in een ‘Polenhotel’ in Boskoop ‘als beesten gehuisvest’ en betaalden zij 400 euro per persoon voor een tweepersoons hok zonder daglicht. De foto die hij hierbij toonde, liet volgens OTTO een opslagruimte voor huisraad zien. In november 2023 beweerde Van Kent dat arbeidsmigranten zelfs 800 euro per persoon moesten betalen.

Geen slechte reputatie

Na het bezoek van Van Kent in 2021 voerde de gemeente in Boskoop twee onaangekondigde inspecties uit, waaruit geen onregelmatigheden bleken die in strijd waren met de vergunning, het bouwbesluit of de normen van de Stichting Normering Flexwonen (SNF). De beschuldigingen van Van Kent dat sprake zou zijn van geen daglicht in de kamers en schimmelvorming werden niet door de feiten gestaafd.

OTTO heeft geen slechte reputatie als het aankomt op werkgeverschap en huisvesting van arbeidsmigranten. Het komt nooit in aanvaring met de autoriteiten. Het biedt haar werknemers relatief vaak een vast contract en past de Nederlandse CAO toe. KAFRA voldoet aan de SNF-normen, wat maar voor 20 procent van alle huisvesting voor arbeidsmigranten geldt.

Tijdelijke woonruimtes

In het verleden verhuurde men aan arbeidsmigranten vaak alleen een bed, waardoor sprake is van logies en er geen huurbescherming geldt of de huurprijzenwet. Hoewel deze praktijk nog veelvuldig voorkomt, is deze in de meer bonafide delen van de markt sterk teruggedrongen. Tegenwoordig bedient men zich daar vooral van tijdelijke huisvesting in woonunits op bedrijventerreinen, dichtbij de werkgevers, of op andere minder gewilde locaties. Het tijdelijke karakter van maximaal tien jaar maakt dat men niet aan de regels voor nieuwbouw is gebonden maar aan die voor bestaande bouw. Ook is het dan gemakkelijker om af te wijken van het bestemmingsplan. Er zijn zelfs subsidies voor het realiseren van tijdelijke woonruimtes.

In de KAFRA Tower in Venray heeft men 17m² leefruimte en een ‘appartement’ (=slaapkamer) van 5,9m². Daarvoor geldt een huur van 85 euro per persoon all-in per week, een vrij gangbaar bedrag. Volgens onderzoek van BMC voor de corporatiesector zou KAFRA maximaal een huur mogen vragen van €141,19 per maand. Dat lijkt nogal vergezocht, aangezien voor een gemiddelde studentenkamer met dezelfde omvang (veel) meer wordt betaald.

Een opmerkelijk punt is dat KAFRA werkt met ‘huurcontracten naar aard van korte duur’. Dergelijke huurcontracten bieden geen huur(prijs)bescherming. De commissie-Roemer deed het voorstel de duur van dergelijke contracten te gaan beperken tot maximaal vier maanden, waarna een tijdelijk huurcontract moest worden aangeboden. Inmiddels heeft wetgeving tijdelijke huurcontracten onmogelijk gemaakt, met uitzondering van huurcontracten naar aard van korte duur.

Een neusje voor politieke relaties

Het verdienmodel van een uitzendorganisatie voor arbeidsmigranten loopt het risico vergaand beïnvloed te worden door de politiek. Vanaf de start heeft OTTO daarom nauwe relaties onderhouden met politici. In de beginjaren was het doel daarbij vooral het opheffen van wettelijke beperkingen voor het tewerkstellen van arbeidskrachten uit de pas toegetreden EU-landen in Oost-Europa.

Een Raad van Advies zorgde ervoor dat de lijnen kort waren met de belangrijkste partijen. Deze Raad werd bevolkt door oud VVD-politici als Hans Wiegel en Frank de Grave. Ook oud CDA-staatssecretaris René van der Linden en oud-burgemeester van Tilburg en voormalig vakbondsbestuurder Ruud Vreeman (PvdA) maakten er deel van uit. Eerste Kamerlid Ger Biermans (VVD) is al vele jaren commissaris bij OTTO en was daarvoor ook lid van de Raad van Advies.

Circulaire migratie

Vorig jaar kondigde CU-leider Gert-Jan Segers verrassend aan een functie te aanvaarden bij OTTO. Daarvoor had hij zich altijd kritisch uitgelaten over de rol van werkgevers bij arbeidsmigratie. Segers moet het belang van ‘circulaire migratie’ onder de aandacht brengen. Die is volgens Van Gool hard nodig omdat Nederlanders allerlei werk niet willen doen en het een probaat middel zou zijn tegen de vergrijzing, waar veel tegenin te brengen valt.

Het houdt in dat mensen gedurende vijf jaren hier werken en dan, gesterkt door hun werkervaring, teruggaan naar hun land van herkomst. Gezinshereniging of -vorming zijn niet aan de orde. OTTO is alvast begonnen met het werven van Filipijnse verpleegkundigen voor wie in eigen land onvoldoende werk zou zijn. Circulaire migratie wordt ook door de EU gepropageerd, omdat het zou leiden tot minder illegale immigratie. Daarvoor is geen enkel bewijs noch dat het tijdelijk zou zijn. Wel blijft zo een kanaal van relatief goedkope arbeidskrachten voor werkgevers in stand.

Door zich aan de regels te houden, meer te doen dan de gemiddelde uitzendorganisatie voor arbeidsmigranten en relatief goede huisvesting aan te bieden heeft OTTO samen met KAFRA een sterke positie weten op te bouwen. Van Gool pleit ook al jaren voor het streng aanpakken van malafide uitzendbureaus en heeft de aanbevelingen van de commissie-Roemer onderschreven. De aanscherping van de regels rond het tewerkstellen en huisvesten van arbeidsmigranten en het uitzendwezen in het algemeen die al enkele jaren aan de gang is en ook de komende jaren doorgaat, zijn voor beide organisaties dan ook geen bedreiging. Integendeel. Deze zullen de concurrentie juist beperken.

Het valt echter moeilijk in te zien waarom er voor arbeidsmigranten op het terrein van huisvesting uitzonderingen moeten gelden, waarvan de politiek toepassing op de rest van de bevolking of zelfs maar op buitenlandse studenten niet wenselijk acht. Arbeidsmigranten vallen qua arbeidsvoorwaarden ook gewoon onder de CAO en de Nederlandse sociale zekerheid en arbeidswetgeving. Waarom dan uitzonderingen toestaan als huurcontracten naar aard van korte duur en tijdelijke huisvesting die valt onder soepeler regels?

Lobbycratie

Voor het in stand houden van de stroom arbeidsmigranten naar Nederland in het algemeen en voor je eigen bedrijf aantrekkelijke uitzonderingen in het bijzonder zijn korte lijntjes met regerende politici onontbeerlijk. Dat Frank van Gool daar een neus voor heeft, valt niet moeilijk in te zien.

Minstens zo interessant: er blijken in de Nederlandse lobbycratie ook altijd politici te vinden die bereid zijn de arbeidsmigratiebelangen van een ondernemer als Van Gool te dienen. Zelfs als ze, zoals Gert-Jan Segers, nog maar kort tevoren als volksvertegenwoordiger een hele andere lijn verkozen. Haast nog interessanter: het baart niet eens opzien.

Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week over hoe de schaduwwereld van de meningsvorming en besluitvorming in Nederland werkt.

Wynia’s Week volgt de macht in Nederland waar anderen het spoor bijster zijn. Dat wordt mogelijk gemaakt door de duizenden donateurs, die we van harte danken. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hoe Frank van Gool steeds weer politici weet te winnen voor meer arbeidsmigratie naar Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

Over hoe dat wereldbeeld eruit ziet, zijn al deze organisaties het roerend met elkaar eens. Waar bij een miljoen euro geld uit eigen zak in de partijkas van de VVD vooral ter linkerzijde moord en brand wordt geschreeuwd over ongewenste verkiezingsbeïnvloeding, is gratis reclame in de vorm van steunbetuigingen van NGO’s voor linkse partijen geen probleem.

Ook zijn er stemwijzers en scorekaarten, waarbij steevast progressieve partijen als beste uit de bus komen. Verder stappen NGO’s graag naar de rechter als linkse partijen bakzeil moeten halen in de Tweede Kamer, zoals deze week over ‘Gaza’. Niet alleen programmatisch vertonen NGO’s en linkse politiek nagenoeg volledige overlap, ook is er een continue uitwisseling van personen.

Buitenlandse Zaken: miljarden voor linkse clubs

Na uitspraken in het eerste RTL-verkiezingsdebat kreeg VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz heel links over zich heen toen ze voorstelde om te bezuinigen op de uitgaven voor Ontwikkelingssamenwerking. Veel van dat geld komt echter niet terecht in ontwikkelingslanden. En als het er wel terecht komt, is het de vraag hoe effectief het is.

Dat geldt in het bijzonder voor de 1750 miljoen euro die voor de periode 2021 t/m 2025 is uitgetrokken voor de zogenaamde ‘Strategische Partnerschappen’. Hiermee financiert het kabinet via de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuiZa) linkse NGO’s die de Derde Wereld moeten veranderen. Dit begon in 2016 met het door PvdA-minister Lilianne Ploumen geïnitieerde programma Samenspraak en Tegenspraak, dat liep t/m 2020 en waarover ik eerder schreef. Voornaamste bestanddeel van deze partnerschappen is nu het programma Power of Voices, dat hier uitgebreid aan de orde kwam en loopt van 2021 t/m 2025.

De rechtvaardiging voor deze enorme uitgaven berust op een theorie zoals geformuleerd door een in Nijmegen opgeleide antropoloog, die later bij BuiZa in dienst trad. Die theorie is niet gevalideerd door publicaties in vooraanstaande wetenschappelijke tijdschriften of door wetenschappers met expertise op dit terrein. Ze fungeert niet als onderbouwing, maar vooral als selectiemechanisme. Van NGO’s wordt expliciet gevraagd deze ‘verandertheorie’ te onderschrijven, omdat ze anders niet voor subsidie in aanmerking komen.

De verandertheorie stelt dat armoede, ongelijkheid en uitsluiting veroorzaakt worden door ongelijke machtsverdeling. Dit dient te worden aangepakt via lobby en pleitbezorging voor de allerarmsten en onderdrukten. Het veranderen van machtsrelaties via politieke beïnvloeding door maatschappelijke organisaties is dus de kern van de aanpak. Met als doel dat in deze landen wetten, beleid en praktijken ‘duurzamer, billijker en inclusiever’ worden. De bijbehorende retoriek waarmee dit gepaard gaat is nogal woke: De publicaties van het ministerie staan bol van termen als inclusief, diversiteit en intersectioneel.

Ideologische subsidies

Emancipatie van achtergestelde groepen is echter geen bron van ontwikkeling maar uiteindelijk het gevolg. De sleutel tot welvaart is het bevorderen van politieke pluriformiteit en van concurrentie door het ontmantelen van economische machtsposities. De pleitbezorgers bij BuiZa van top-down overheidsbeleid laten het belang van een concurrerende markteconomie helemaal buiten beschouwing. Ook het bevorderen van politieke pluriformiteit is geen prioriteit. Het gaat er vooral om ontwikkelingslanden een ideologie op te dringen die gendergelijkheid en inclusiviteit predikt.

Nederland is niet welvarend geworden door een emancipatiestrijd op het terrein van gendergelijkheid en inclusiviteit. De geschiedenis leert dat het ontwikkelingsproces juist begint bij de middenklasse, die door betere opleiding en meer middelen veranderingen gaat eisen op politiek en economisch gebied. Economische ongelijkheid neemt eerst vaak nog toe, alvorens af te nemen.

Meer dan vijftig jaar ontwikkelingshulp heeft geen enkel land aan armoede doen ontgroeien. In Cuba, Zimbabwe, Venezuela, Suriname, Nicaragua, Bolivia en Zuid-Afrika heeft soortgelijk als door BuiZa voorgestaan beleid gefaald. De hierboven genoemde strategie van meer concurrentie in politieke opvattingen en in de economie heeft daarentegen wel gewerkt, in onder andere Zuid-Korea, Taiwan, Singapore, Mauritius en Costa Rica. Ook Botswana ruilde succesvol hulp in voor handel.

Overheid betaalt onze opinies…

Waarom komt het geld vaak niet terecht in ontwikkelingslanden? Veel van deze NGO’s zijn voor hun inkomsten grotendeels afhankelijk van overheidssubsidie en voeren een huishoudelijke staat die past bij hun totale budget. Lasten worden dus direct of indirect ook gefinancierd uit subsidiebudgetten, via bijvoorbeeld het intern doorberekenen van vaste lasten en door (ondersteunend) personeel ook (deels) toe te wijzen aan ontwikkelingsprojecten. Daarnaast zien deze NGO’s het als hun taak de publieke opinie in westerse landen te winnen voor het verhaal waarmee ze veranderingen teweeg willen brengen in ontwikkelingslanden. Die campagnes worden niet uit de eigen middelen betaald.

Er heeft nooit een evaluatie plaatsgevonden van wat de achtereenvolgende programma’s hebben teweeg gebracht. Een specifieke evaluatie van het in 2020 geëindigde programma Samenspraak en Tegenspraak was zelfs nooit de bedoeling, hoewel hier maar liefst één miljard euro mee was gemoeid. Wel zou een bredere evaluatie van de Strategische Partnerschappen in 2022 aan de Kamer worden gestuurd. Wat vervolgens werd uitgesteld tot 2023 en inmiddels tot 2025. Daarmee dreigt publicatie van deze evaluatie over de aanbesteding van weer een nieuw programma heen getild te worden, die ook in 2025 is voorzien.

Als er geen meetbare effecten zijn en als het geld voor een belangrijk deel niet eens terecht komt in ontwikkelingslanden rijst de vraag waarom elke hervorming op zoveel weerstand stuit. We kennen het van talrijke andere dossiers. Wie omvang en effectiviteit van ontwikkelingshulp ter discussie stelt, is zogenaamd niet begaan met het lot van arme mensen in de Derde Wereld. Net zoals wie klimaatbeleid ter discussie stelt, zou ontkennen dat er van klimaatverandering sprake is. Idem stikstof, asiel, EU, woningmarkt enzovoort en tot voor kort corona.

Steeds wordt beleid ons gepresenteerd als ‘there is no alternative’, waarbij bewust de gehanteerde middelen onlosmakelijk worden verbonden aan het te bereiken doel, om daarmee dezelfde onaantastbare status te delen. Op elk van deze terreinen wordt daarmee een nuchtere analyse van kosten en baten bij voorbaat verdacht gemaakt en blijft die daarom achterwege.

…en de Postcodeloterij betaalt de rest

De donaties van de Postcodeloterij versterken de eenzijdigheid van de subsidies van BuiZa: Het zijn dezelfde linkse NGO’s die in aanmerking komen voor een uitkering plus nog wat radicalere clubs, die bijvoorbeeld zoals Urgenda via de rechter hun manier van leven willen opdringen aan de rest van de samenleving.

Het huidige nog door minister Kaag geïnitieerde programma Power of Voices loopt af in 2025. De timing van de aanbesteding van deze programma’s was de afgelopen jaren steeds zo dat deze voltooid was voordat een nieuw kabinet aantrad, dat daarmee voor een voldongen feit werd gesteld. De val van Rutte IV heeft roet in het eten gegooid en een mooie gelegenheid geschapen om dit soort nooit geëvalueerde en louter op ideologie en goede intenties gefundeerde politiek de nek om te draaien.

In het demissionaire kabinet Rutte IV is een VVD-bewindsvrouw verantwoordelijk voor ontwikkelingssamenwerking. Liesje Schreinemacher kan nu al beginnen om de woorden van haar politieke voorvrouw Dilan Yesilgöz in daden om te zetten door de beëindiging van de Strategische Partnerschappen aan te kondigen. Tijd dat de VVD een keer boter bij de vis levert: Schreinemacher kom in actie!

Econoom Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week, vooral onderzoeksjournalistieke artikelen. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week.  Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Bezuinigen? Hier ligt bijna twee miljard euro voor het oprapen verscheen eerst op Wynia's Week.

Vorige week nam de Tweede Kamer een amendement van Pieter Omtzigt (Nieuw Sociaal Contract) aan om de fiscale bevoordeling van hoger gekwalificeerde buitenlandse werknemers stapsgewijs af te schaffen. Buitenlandse werknemers betalen volgens deze regeling over de eerste 30 procent van hun inkomen geen belasting.

Door deze zogeheten 30 procent regeling hebben de beter betaalde buitenlandse werknemers (‘expats’) meer te besteden dan Nederlandse werknemers die hetzelfde verdienen, maar het expat voordeel missen. Dus hebben zij ook een betere positie op de woningmarkt, met name in de Randstad, waar het huizentekort nijpend is.

Voordeeltje voor miljoenen huishoudens

Het ging vorige week zo snel dat de lobbyisten voor de expatregeling,  de technologie- en IT-sector en de universiteiten, het nakijken hadden. De Miljoenennota raamt de kosten van de 30 procent regeling volgend jaar overigens op 1,13 miljard euro.

De fiscale steun aan buitenlandse arbeidskrachten is maar een van de meer dan honderd regelingen die specifieke bedrijven en kiezers, en soms zijn dat miljoenen huishoudens, een voordeeltje geven. In een eerder dit jaar gepubliceerd onderzoek telden ambtenaren van het ministerie van Financiën 116 van deze regelingen. Samen gaat het volgend jaar om maar liefst 163 miljard euro, zo blijkt uit een bijlage in de Miljoenennota. In de begroting heten deze douceurtjes ‘fiscale regelingen’. Fraai verhullend taalgebruik voor voordeeltjes voor burgers en bedrijven die genoeg geld en lobbykracht hebben om hun zin te krijgen en genoeg politici die hen graag te vriend houden.

Het gaat om serieus geld. De Miljoenennota becijfert de voordeeltjes op 15 procent van de jaarlijkse productie van goederen en diensten. Maar kijk je naar 2022, het meest recente jaar met definitieve cijfers, en kijk je alleen naar de belastinginkomsten (loon, BTW, winstbelasting) dan gaat het om maar liefst 59 procent van de totale belastingopbrengsten. Toch houdt de Tweede Kamer zelden een apart debat over nut en noodzaak van de fiscale regelingen. Elke regeling heeft zijn eigen lobby en zo doet de democratie een stapje opzij voor de lobbycratie.

Voor elk wat wils

De lijst van fiscale voordelen in de bijlage van de Miljoenennota leest als een Sinterklaasfeestje van lobbyende fiscalisten. Voor elk wat wils. Twee van de grootste voordelen zijn de hypotheekrente-aftrek (10,7 miljard euro) en de aftrek van pensioenpremies (26,7 miljard euro). Daarmee helpen politici koophuizenbouwers, makelaars, huizenkopers en de banken, verzekeraars en andere financiers die hypotheken verkopen. Het pensioenpremievoordeel is fijn voor je oude dag en ook daar plukt de financiële wereld een graantje mee. En voor de volledige openheid: van beide regelingen heb ik zelf ook geprofiteerd.

Er zijn voordelen voor kopers van stekkerauto’s. Voordelen voor telers. Voor bedrijven die geld uitgeven aan onderzoek en ontwikkeling. Er is een verlaagd tarief motorrijtuigenbelasting voor bestelauto’s van ondernemers. Er is een verlaagd BTW-tarief op voedingsmiddelen en water. Een vrijstelling voor assurantiebelasting voor zeeschepen. Er is een regeling zodat families een familiebedrijf voordeliger aan de volgende generatie kunnen verkopen. Enzovoort, enzovoort.

Werkt het ook?

De hamvraag is: doen de regelingen ook waarvoor ze zijn bedoeld?  Staatssecretaris Marnix van Rij (CDA), zelf oud-fiscaal adviseur en inmiddels demissionair, heeft het laten onderzoeken. Zijn de regelingen doeltreffend, doelmatig, niet te complex en zijn ze te doen voor de belastingplichtige?  

De uitkomsten van het onderzoek waren pijnlijk. In een notendop: er waren maar voor 73 van de bestaande 116 regelingen evaluaties beschikbaar. Van de 73 kwamen er 11 als doelmatig en doeltreffend uit de beoordeling, bij 41 was dat onzeker en 21 regelingen kregen het stempel niet-doeltreffend en -doelmatig. Meten is weten. Hiermee kan het volgende kabinet aan de slag. Lagere belastingvoordelen voor bevoorrechte groepen maakt geld vrij voor verlaging van belastingtarieven voor iedereen.

Een negatieve beoordeling hoeft niet de volgende dag te leiden tot afschaffing van de regeling. Maar dan moet wel duidelijk zijn waaróm de overheid toch fiscaal blijft ingrijpen en welke verstorende gevolgen dat heeft op de economie, zoals de 30 procent regeling dat heeft op de huizenmarkt. Wie burgers en bedrijven een fiscale worst voorhoudt, krijgt immers ander gedrag, andere beslissingen en andere uitgaven dan zonder de fiscale prikkels.

Maar hoge verwachtingen over het ontrafelen van de wirwar van fiscale voordelen zijn voorbarig. Elke regeling heeft burgers of bedrijven die er profijt van hebben, die hun lobby in werking zetten en Kamerleden voor zich weten te winnen. Zo analyseerde NRC afgelopen week hoe Omtzigt in zijn nadagen bij het CDA te hoop liep tegen de fiscale regeling die families helpt bij verkoop van hun bedrijf aan de volgende generatie. Nu steunt zijn partij NSC, na een kennelijk succesvolle lobby van grote familiebedrijven, de regeling als ‘een waarborg voor de continuïteit van werkgelegenheid en bedrijvigheid’.

Studentenlobby

Nog een reden voor scepsis is de reactie van de Tweede Kamer op een andere lobby, namelijk een lobby tegen de verhoging van de rente op studieschuld voor wie onder het leenstelsel viel. Een Kamermeerderheid steunde een motie van GroenLinks-PvdA en Christen Unie om de rente niet te verhogen maar te bevriezen. Het geld daarvoor komt uit de opbrengst van het amendement-Omtzigt over de 30 procent regeling. Omtzigt stemde overigens tegen de motie.

Een motie is niet bindend, zoals een amendement, het is een advies aan de regering, maar toch. Het laat wel zien hoe Den Haag werkt. De ene fiscale regeling verdwijnt, de volgende dient zich al weer aan.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Elke lobby heeft zijn eigen fiscale Sinterklaasfeestje. U betaalt de kosten: 163 miljard euro verscheen eerst op Wynia's Week.

Politiek en verkiezingen draaien om geld. Ook in Nederland. Decennia was de wetgeving over giften aan partijen belabberd, alsof politici iets geheim wilden houden. Maar de duidelijkheid is er gekomen, niet alleen als de verkiezingen al voorbij zijn, maar nu ook tijdens de campagne.

Waarom is geld belangrijk? Vastgoedbelegger Cor van Zadelhoff, een prominente fondsenwerver voor de VVD, vatte het vorige maand tegenover Quote zo samen. Lijsttrekker Dilan Yeşilgöz is nog niet zo bekend als haar politieke tegenstanders. ‘Dus moet er een goede campagne worden gevoerd, en dat wil je niet moeten beknibbelen. Nu is er geld voor reclame op de sociale media, op billboards, maar ook gewoon voor simpele advertenties. En ja, dat zal zeker effect hebben.’

Ook veel grote giften voor de antikapitalistische SP

Dat kapitaal ertoe doet, had de antikapitalistische SP natuurlijk al vroeg in de smiezen. De partij is dankzij de verplichte afdracht van gekozen functionarissen, zoals Tweede Kamerleden, altijd een rijke, zo niet de rijkste partij van Nederland geweest. Ook al staat de partij zwak in de peilingen, op de meest recente lijst van grote giften (meer dan 10.000 euro per persoon/bedrijf) staat de SP op nummer vier met 478.210,23 euro.

Nummer drie is D66 (512.798 euro), mede dankzij een gift van 100.000 van Rob Defares, oprichter van financieel handelshuis IMC. Op nummer twee staat GroenLinks/PvdA (563.457,22 euro), zo te zien dankzij giften van Kamerleden en andere politieke ambtsdragers.

En de nummer één? De VVD. Iets meer dan 1,5 miljoen euro. Bijna evenveel als GroenLinks/PvdA, D66 en SP samen. Wat valt op? De grote giften van ondernemers en investeerders. De openheid over deze giften (maximum is 100.000 euro) is aanzienlijk vergroot. Ook stichtingen die gelieerd zijn aan politieke partijen, zoals de Stichting Ondersteuning VVD Tweede Kamer Verkiezing maakt zijn grote gulle gevers nu openbaar.

‘De verkiezingen zijn nog nooit zo belangrijk geweest als nu, met al die versplintering’, zei Cor van Zadelhoff tegen Quote. Hij organiseerde een bijeenkomst, ondernemers en investeerders schoven aan, Dilan Yeşilgöz sprak hen toe en het geld kwam in beweging. Amerikaanser dan dit kun je fondsenwerving niet krijgen.

Wie zijn de geldschieters? Van Zadelhoff staat zelf, via zijn beleggingsmaatschappij, genoteerd voor 50.000 euro. Hij is een van de 22 personen en bedrijven die 50.000 euro of meer hebben gestort. Er staan bedrijven uit de bouw op, zoals Verwelius, maar ook verhuurbedrijf Boels en het levensmiddelenbedrijf Van den Tweelgroep, de supermarktfamilie Bun en horecaman Won Yip.

Maar wat het meeste opvalt is de samenklontering van investeerders, financiers en ondernemers die met zulke financiers werken. De overeenkomst is: ze komen uit de private equity financiering. Deze financiers kopen bedrijven, nemen het heft in handen, mikken op meer dan gemiddelde omzetgroei, hoge rendementen en zij betalen dat doorgaans door het bedrijf stevige schulden te laten maken. Ze halen het benodigde investeringsgeld op bij pensioenfondsen, verzekeraars en rijke personen, zoals geslaagde ondernemers. De Hema is een voorbeeld van een bedrijf waar private equity-financiers zich vergaloppeerden met te hoge schulden, winkelketen Action een voorbeeld van kolossaal succes.

Onder de VVD-financiers ook een huisvester van migranten

Onder de geldschieters uit het private equity-wereldje zijn Rob Thielen (Waterland private equity), Jan Dobber, Marcel Boekhoorn, Robert van der Wallen en Rolly van Rappard (CVC). Ook topman René Moos van sportschoolketen Basic-Fit die kon expanderen met geld van de Britse private equity-financier 3i Group staat op de donateurslijst.

De kapitale bijdragen van deze financiers zijn politiek relevant omdat private equity een serieus onderwerp is in Den Haag. Bij de laatste algemene politieke beschouwingen nam de Tweede Kamer een motie aan tegen private equity in de huisartsenzorg plus een motie voor het terugdringen van private equity bij voorzieningen die grotendeels collectief worden gefinancierd en bij familiebedrijven. Een van de indieners van de tweede was Pieter Omtzigt, leider van Nieuw Sociaal Contract.

Politiek nog wat brisanter is het onderwerp migratie. Het kabinet RutteVier viel erover. Op de VVD-donateurslijst staat ook een vennootschap die is gelieerd aan Frank van Gool, topman van uitzendbureau Otto Work Force (Europees marktleider in internationale arbeidsbemiddeling) en ook actief in de huisvesting van arbeidsmigranten.

Serieus geld en allemaal volkomen legaal

Zijn gift leidde twee weken geleden al tot een felle aanval van SP-Kamerlid Bart van Kent op VVD-woordvoerder Daan de Kort. Op beschuldigende toon zei van Kent, zelf goed voor een afdracht van 13.154,76 euro aan de SP-kas, dat Otto zich met de gift ‘politiek ingekocht’ had en ‘dat er wel iets tegenover’ zou staan. Van Kent leverde geen bewijs voor zijn stelling.

De schimpscheut van de SP legt wel de zwakke plek bloot van het grote giftenfestival bij Van Zadelhoff. De lobby van bedrijven, investeerders, topmanagers en VNO-NCW speelt zich doorgaans af in de politieke wandelgangen, in de achterkamertjes, buiten het zicht. Maar nu gebeurt er iets anders. Er gaat geen kennis of belangenbehartiging over tafel, zoals in de lobby, maar, geheel legaal overigens, serieus geld. De lobbycratie in Nederland is opeens heel zichtbaar.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht De lobbycratie in Nederland is opeens heel zichtbaar: zo spekken rijke financiers de campagnekas van de VVD verscheen eerst op Wynia's Week.

De inkomsten van Holland Casino waren vorig jaar 754 miljoen euro, die van de Postcodeloterij en de gelieerde Vriendenloterij 1.126 miljoen. Wie in het casino speelt, spekt de staatskas. Wie in de Postcodeloterij speelt, spekt de Nederlandse particuliere eigenaar, Novamedia.

Politieke bondgenoten

Loterijen werken met een vergunning, dus zijn politieke bondgenoten onontbeerlijk. Door de jaren heen heeft Novamedia zich steeds verzekerd van politieke steun. Voorzitter van de commissarissen is nu bijvoorbeeld Gerdi Verbeet, oud-Tweede Kamervoorzitter en PvdA-Kamerlid. Pieter van Geel (CDA) zit in het bestuur van de stichting die de continuïteit en onafhankelijkheid van Novamedia regelt.

Bij politieke vergunningen passen geen interne controverses. Maar ze zijn er wel. Vorig jaar was er nog een knallend conflict tussen Novamedia en een van zijn oprichters, Boudewijn Poelmann. Hij zou met zijn aandelenpakket de besluitvorming blokkeren. Voordat de zaak in de rechtszaal kwam, werd er een compromis gesloten, dat Poelmann nog steeds invloed geeft.

Wie meespeelt in de Postcodeloterij is koopman en dominee ineen. De kans op eigen gewin én charitas: van A (stichting AAP) tot Z (de Zonnebloem).  

De Postcodeloterij-marketing is gewiekst en speelt in op de angst om er niet bij te zijn als de straatprijs valt. De (gratis?) aandacht op tv versterkt de verkoop. Massa is kassa. De Postcode Lottery Group van Novamedia bundelt loterijen in Nederland, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Zweden. De groep prijst zichzelf als de op twee na grootste goededoelenorganisatie ter wereld. Alleen de Bill & Melinda Gates Foundation (van de Microsoft-oprichter) en de Britse Wellcome Trust zijn groter.

Kanttekeningen

Zoals meer Nederlandse multinationals heeft Novamedia zijn dominante positie op de jarenlang afgeschermde Nederlandse markt gebruikt om te expanderen in het buitenland. Vorig jaar spendeerde men 854 miljoen euro aan goede doelen.

Goed dat er nog organisaties zijn die omkijken naar goede doelen die altijd geld kunnen gebruiken, zegt u misschien. Is daar iets mis mee?

Op zichzelf niet. Maar er zijn aan de hand van drie voorbeelden wel een paar kanttekeningen te plaatsen.

Pseudoregering

De loterijen onder de Postcodeparaplu gedragen zich als een pseudoregering. Regering omdat zij hetzelfde doen als de overheid: cultuurpolitiek, economische industriepolitiek en opkomen voor nationale eer en glorie. Pseudo omdat deze ‘regering’ geen democratische legitimatie heeft.

Allereerst: de cultuurpolitiek. De giften zijn volks, zoals geld voor  jeugdopleidingen van betaald voetbalclubs. De giften zijn ook activistisch, met klimaatactivisten Urgenda, Natuur & Milieu en Greenpeace als ontvangers.

De grootste bedragen, 13,5 miljoen euro of meer, gaan naar grote clubs, zoals Natuurmonumenten, Oxfam Novib en Unicef. Nog hogere giften gaan naar ‘koninklijke’ fondsen, zoals het Oranje Fonds en het Prins Bernhardfonds. En daar komt de maatschappelijke en politieke beïnvloeding om de hoek kijken.

Afhankelijkheid van loterijgeld neemt toe

In veel van deze fondsen, maar ook in grote musea, zitten oud-politici of vooraanstaande mensen uit het maatschappelijk middenveld in de raden van toezicht. Zij hebben zich afhankelijk gemaakt van loterijgeld. Daardoor zijn zij in voorkomende gevallen een sterke lobby pro Postcodeloterij, zoals ruim tien jaar geleden toen het kabinet de gokmarkt wilde liberaliseren. Dat kwam er, maar in een slakkengang.

De afhankelijkheid van loterijgeld gaat verder toenemen. Uit een onthullend artikel in NRC bleek vorige maand dat fondsen die kunst en cultuur steunen substantiële beleggingsverliezen hebben geleden vorig jaar. Prins Bernhard Cultuurfonds: minus 50 miljoen euro. Rijksmuseum Fonds: minus 4 miljoen. Vereniging Rembrandt: minus 6 miljoen. Dat geld is niet zomaar terugverdiend.  

Investeren met de overheid

Tweede voorbeeld van pseudo-regeren: industriepolitiek. De laatste kabinetten Rutte stimuleerden met aparte investeringsfondsen de economie van de toekomst. Invest-NL is zo’n fonds. En daar komen de loterijen ook om de hoek kijken. De Nationale Postcodeloterij financiert, in 2022 met 18 miljoen euro, de stichting Doen. Deze stichting, die gelieerd is aan de loterij, is een extra instrument om groene doelen en burgerinitiatieven te sponsoren.

Stichting Doen heeft ook een eigen investeringsafdeling: Doen Participaties. Doen participeert bijvoorbeeld in de Fairphone, een duurzame mobiele telefoon, en in Leyden Jar, een innovatieve batterijmaker. Wie is in beide een mede-investeerder? De overheid via Invest-NL. De loterij en de overheid hebben een gedeeld financieel belang.

Derde voorbeeld: nationale eer en roem bevorderen. Dat zijn bij uitstek doelstellingen die je met de overheid associeert. Ook daar werpen de loterijen zich op als onmisbare partner. Neem de aankoop vorig jaar van de Vaandeldrager, een schilderij van Rembrandt dat eeuwen in bezit was van de familie Rothschild. Prijskaartje: 150 miljoen euro.

Het geld kwam van de Vereniging Rembrandt, het Rijksmuseum Fonds en de Nederlandse overheid (het leeuwendeel). Er volgden vragen in de Tweede Kamer. Er was een debat. De naam Vriendenloterij viel niet. Maar als de koop eenmaal is gesloten en de Vaandeldrager een triomftocht langs de provincies maakt, wie komt er om de hoek kijken? De Vriendenloterij.

Goddank zijn er de gokkers

Hoeveel de loterij heeft bijgedragen is onduidelijk. Maar opeens is er naamsvermelding in het persbericht over de aankoop. Een foto van de ‘onthulling’ van het schilderij staat prominent voorop het jaarverslag van de Vriendenloterij en de Postcodeloterij.

De loterij als redder in geldnood? Dat kan best vaker aan de orde komen. In de kunst- en cultuurwereld valt het herstel van de eigen inkomsten na corona tegen. Voor de overheid, een grote geldgever, stijgen bezuinigingen op de prioriteitenlijst. En de cultuurfondsen moeten geld sparen na hun beleggingsverliezen. Goddank zijn er nog de gokkers. Geld mag dan het ‘slijk der aarde’ zijn, maar het chequeboek van de Postcode- en Vriendenloterij is altijd welkom.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Wie is toch die pseudoregering die Nederlandse ‘goede doelen’ en de  cultuursector verslaafd maakt aan loterijgeld? verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor de meeste kiezers was het woord dividendbelasting abracadabra. Dividend? Wat is dat?

Nederland is geen land van aandelenbeleggers. Wie dat wel is, kan het dividend dat een bedrijf uitkeert aan zijn aandeelhouders, verrekenen met zijn inkomstenbelasting. Wie dat toen níet konden doen, waren de buitenlandse beleggers in bijvoorbeeld de Brits-Nederlandse concerns Shell en Unilever (van Calvé-pindakaas tot Dove-douchegel).

Rutte maakte van dividendbelasting bijna een kruistocht

Ruttes pleidooi kwam uit het niets, leek het wel. Hij legde het woord dividendbelasting niet op tafel als een onderhandelingspunt. Nee, hij maakte er een bijna persoonlijke kruistocht van.

Het afschaffen van de belasting kwam feitelijk neer op een belastingverlichting van 1,5 à 2 miljard euro voor buitenlandse beleggers. Dus was de logische vraag: is dit het resultaat van de politieke invloed van een paar grote ondernemingen en de lobby van werkgeversorganisatie VNO-NCW? Is dit de lobbycratie die de democratie dicteert? Waarom moeten buitenlandse beleggers, Unilever en Shell bevoordeeld worden?

Terwijl Rutte zijn kleine kruistocht voerde, kantelde het beeld. Wat moet Nederland met de grote concerns die zelf steeds rijker worden, hun aandeelhouders verwennen met hogere dividenden, die hun topmanagers verwennen met hoge beloningen, maar tot voor kort loonmatiging predikten voor hun werknemers, in Nederland krimpen in werkgelegenheid en een hoop schadelijke vervuiling veroorzaken (Tata, Chemours)?

Het debat over dividendbelasting zette een proces van verzuring in gang in de relatie tussen politici en kiezers aan de ene kant en grote ondernemingen aan de andere. Het vertrouwen van Nederlanders in grote bedrijven is tussen 2012 en 2022 met bijna 10 procentpunt gedaald van ruim 45 procent tot nog geen 36 procent, meldde statiekbureau CBS eerder dit jaar.

Voordat Mark Rutte in de politiek ging werkte hij bij Calvé van Unilever. Misschien heeft deze leerschool bijgedragen aan zijn royale hulpbetoon bij de dividendbelasting. Feit is dat de visie en het gezelschap van topmanagers hem aanspreekt.

Een kleine bloemlezing. Rutte is een geziene gast op het World Economic Forum (WEF), de jaarlijkse jamboree van topmanagers, politici en beroemdheden. De deur van het Torentje staat altijd open voor topmanagersbezoek, van Larry Fink van de Amerikaanse investeringsmaatschappij BlackRock (een grote belegger in Nederlandse bedrijven) tot de top van Tata uit India.

Een handelsreiziger voor particuliere economische belangen

Met partijgenoot Neelie Kroes toerde Rutte in 2016 langs techbedrijven in Silicon Valley. Ook even langs Uber, waar Kroes, naar later blijkt, lobbyist is terwijl de regels dat verbieden. Een ritje in een Tesla. Big Tech wist Nederland te vinden. Voor banen. Maar ook vanwege Nederland als belastingparadijs. Maar daar hoorde je Rutte dan weer niet over.

In 2018 bezocht Rutte de toenmalige Amerikaanse president Donald Trump met in zijn gezelschap vijf topmanagers van Nederlandse bedrijven: Aegon, Philips, chipmaker NXP, Schiphol en Shell. Politicus Rutte bleek ook een handelsreiziger voor particuliere economische belangen.

Het is natuurlijk niet vreemd, laat staan verkeerd dat een politicus de visie van het bedrijfsleven wil weten, zeker niet voor een VVD-politicus. Maar je kunt het ook overdrijven.

Tegen deze achtergrond was Ruttes politieke interventie ten gunste van de dividendbelasting helemaal niet zo vreemd. Maar wat een technische fiscale ingreep leek, groeide uit tot een splijtzwam. Het verdeelde de werkgeverslobby, want het Nederlandse midden- en kleinbedrijf had niks aan de afschaffing, maar steun aan Shell en Unilever kostte hen wel politiek kapitaal. Het joeg coalitiegenoten op de kast, die deze interventie moesten proberen uit te leggen.

En de debatten erover in de Tweede Kamer droegen bij aan het beeld van Rutte als een minister-president die vrijwillig geen openheid van zaken wil geven. Niet over de bedrijvenlobby die was voorafgegaan aan zijn pleidooi. Niet over de nasleep ervan toen zijn sms-verkeer met toenmalig Unilever-topman Paul Polman er niet meer bleek te zijn.

De joviale, informele minister-president moest zich van verbale trucs bedienen om overeind te blijven. Hij bleek soms een haperend geheugen te hebben. ‘Daar heb ik geen actieve herinnering aan’ is inmiddels een gevleugelde uitdrukking.

Een opstand van Britse beleggers

Unilever koos in de loop van 2018 niet voor een Nederlands hoofdkantoor, maar centraliseerde zijn staf in Londen. Lag dat aan de dividendbelasting? Nee. De werkelijke reden was een opstand van grote Britse beleggers tegen de verhuizing naar Nederland. Dus koos topman Polman voor Londen. Ruttes kruistocht was voor niks geweest. Uiteindelijk werd de dividendbelasting niet afgeschaft. In 2021 centraliseerde ook Shell zijn hoofdkantoor in Londen.

Maar Mark Rutte blijft treuren over hun vertrek. Ook nu nog. Ruim vier weken geleden borrelde het op in het debat over het rapport van de enquêtecommissie Gronings gas. Rutte: ‘We zijn twee van onze kroonjuwelen, twee van de grootste ondernemingen in Europa, kwijtgeraakt omdat we de dividendbelasting niet hebben afgeschaft. Dat het niet gelukt is, beschouw ik nog steeds als een van mijn grootste fouten.’

Met zijn ontboezeming die tot verbazing in de Kamer leidde, wreef Rutte nog eens in de vlek die hij zelf had gemaakt. Zo blijft het woord dividendbelasting onder ons. Het woord is als een boemerang die in de lucht steeds meer vaart krijgt, terug komt en een diep gat slaat in de geloofwaardigheid van Rutte.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Dankzij Mark Rutte en de dividendbelasting weten we: de lobbycratie dicteert de democratie verscheen eerst op Wynia's Week.

De Wet toekomst pensioenen is in beide Kamers met ruime meerderheid aangenomen. Maar het nieuwe pensioenstelsel is gecompliceerd en riskant. Nergens ter wereld is een ombouw van een sociaal product van deze omvang en compliciteit eerder vertoond. Waarom in Nederland wel? In het pensioendossier komen de aspecten samen die ook bij andere politieke dossiers bepalend zijn.

Het leven is onmogelijk te leven zonder risico’s. Maar het aanvaarden van risico’s dreigt een taboe te worden. Als ons iets overkomt gaan we naar schuldigen zoeken die we verantwoordelijk kunnen stellen. Die schuldige is vaak de overheid. Om zich te wapenen tegen mogelijke beschuldigingen is het verkleinen van risico’s voor de overheid zelf en het doorschuiven van verantwoordelijkheden naar derden de standaardaanpak geworden. Daarom worden deelnemers van pensioenfondsen nu belast met alle risico’s.

De polder en het regeerakkoord

Anders dan in andere landen om ons heen speelt in Nederland de polder een belangrijke rol in de besluitvorming. Bij optredende problemen worden commissies benoemd om een advies uit te brengen over een mogelijke oplossing. Vervolgens laten adviesraden hun licht schijnen over het advies. En hun standpunt belandt al dan niet politiek ingekleurd in de programma’s van politieke partijen.

Een regeerakkoord komt tot stand na onderhandelingen over die verschillende standpunten. In een latere fase is kritiek dan eigenlijk niet meer mogelijk. Een fractielid zal een belangrijk punt in het regeerakkoord niet ter discussie stellen. Dan hebben we een regeringscrisis. Kijk maar naar de hevige reacties op de suggestie van Wopke Hoekstra om het behalen van de stikstofdoelstelling met vijf jaar te verschuiven.

Hier manifesteert zich nog een ander verschijnsel: de insiderdemocratie, zoals beschreven door Syp Wynia. De insiderdemocratie ontstaat omdat in elke partij de partijleider direct invloed uitoefent op zowel kandidaten voor de kieslijst als de inhoud van het verkiezingsprogramma. Carrière binnen de partij is dus sterk afhankelijk van de partijtop en daarom zullen Kamerleden zich richten naar de wensen van die partijtop. Een voorbeeld van wat er kan gebeuren met een dissident, is het lot van Pieter Omtzigt.

De lobby

In dit hele proces speelt de lobby van belanghebbenden een belangrijke rol. In ons land is het lobbycircuit uitgegroeid tot enorme proporties. Het circuit is zelfs zodanig vervlochten met de politiek, dat sprake is van netwerkcorruptie, een begrip geïntroduceerd door lector Willeke Slingerland.

Netwerkcorruptie is een fenomeen waarin mensen die elkaar kennen een exclusief netwerk vormen dat anderen uitsluit. De leden van zo’n netwerk spelen elkaar baantjes toe, zoals het lidmaatschap van een van de adviescommissies die in de polder de basis voor het beleid formuleren. Critici van het nieuwe pensioenstelsel die alternatieve oplossingen bedachten, werden genegeerd of buiten de orde geplaatst.

Dat netwerkcorruptie bij het pensioendebat een grote rol speelde wordt geïllustreerd door het feit dat verreweg de meeste kritiek op de plannen afkomstig was van gepensioneerde hoogleraren, oud-bestuurders van pensioenfondsen en onafhankelijke journalisten. Zij behoren niet (meer) tot het netwerk en konden dus vrijuit spreken.

De complexity bias

Complexity bias of complexiteitsvooroordeel is het verschijnsel dat een ingewikkelde oplossing voor een probleem gevoelsmatig beter wordt gevonden dan een simpele oplossing. In het geval van ons pensioenstelsel was de simpele oplossing – verhoging van de rekenrente – politiek onaanvaardbaar. Er werd een uiterst ingewikkeld premiestelsel uitgedokterd dat nergens ter wereld bestaat en dat dus ook nooit eerder is uitgetest.

Slechts weinig ingewijden begrijpen alle details van het nieuwe pensioenstelsel. Met behulp van modellen en duizenden scenario’s werden berekeningen gemaakt waaruit zou moeten blijken dat de doelstelling – een waardevast pensioen op het niveau van 80% van het middelloon – haalbaar is.

Maar bij die berekeningen werden fouten gemaakt, omdat de minister en haar ambtenaren zelf niet begrepen hoe het werkt. Toen die fouten door actuaris Henk Bets werden ontdekt kwam de gebruikelijke reactie: eerst ontkenning en toen dat niet houdbaar bleek, noemde de minister het niet een fout maar ‘een andere benadering’.

De nieuwe pensioenwet wordt in zijn uitvoering een enorme operatie die geen enkel precedent waar ook ter wereld kent. En toch wordt die doorgezet, want de ingewikkelde en unieke oplossing moét wel goed zijn.

Ergo

We gaan allemaal autorijden in een volkomen nieuw ontwikkelde auto die nog nooit op de weg is geweest en allerminst goed is uitgetest. Dat gaat vroeg of laat mis. Zoals het bij talloze politieke dossiers misging en nog steeds misgaat.

In het hele proces van besluitvorming hebben deelnemers en pensioengerechtigden nooit centraal gestaan. Precies zoals in de Nederlandse politieke cultuur na de verkiezingen de kiezer nooit meer centraal staat.

*Rob de Brouwer is schrijver van het boek ‘Het pensioendrama ontrafeld. Waarom je te veel spaart en te weinig krijgt’. Hij schreef dit artikel namens het Senioren Netwerk Nederland, een netwerk dat 210.000 leden vertegenwoordigt. Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk

Het bericht De ingewikkelde en riskante Pensioenwet is het product van netwerkcorruptie verscheen eerst op Wynia's Week.

De seksschandalen bij D66 wierpen licht op de hitsige omgangsvormen binnen die partij. Maar ze gaven ook eventjes een inkijkje in de duistere verwevenheid van die club (de machtspartij bij uitstek) met het lobbykantoor Dröge & Van Drimmelen.

In 2002 wordt Pechtold partijleider. Hij zegt: ‘Ik was het gezicht dat de partij moest verkopen (…) Maar niet veel meer. Frans deed verder alles.’ Frans van Drimmelen neemt ‘de dagelijkse bestuursaangelegenheden voor zijn rekening’. Van Drimmelen runt op dat moment dus een lobbybedrijf en een politieke partij. De lobbyist mag meepraten in de Tweede Kamerfractie. Hij is altijd aanwezig.

Onze vicepremier is geselecteerd door een  lobbykantoor

Dan: voorjaar 2006. D66 staat op nul zetels. Er vindt een dramatische vergadering plaats. Een nieuwe groep neemt het heft in handen. Aanwezig: Gerard Schouw, Ingrid van Engelshoven, Gerben Gerbrandy, Frans van Drimmelen, Alexander Pechtold. Opvallend: al deze mensen hebben een relatie met Dröge & Van Drimmelen, bijvoorbeeld omdat ze er partner van zijn of worden. Het is in feite het lobbykantoor dat zich ontfermt over een politieke partij die op sterven na dood is.

Pechtold verdwijnt. Wie moet hem opvolgen? De baas van het lobbykantoor weet wel iemand. Die in Libanon woont. Een zekere mevrouw Kaag. Wie legt vervolgens contact met Kaag? Dat doet  Ingrid van Engelshoven, D66-wethouder, maar daarvoor partner bij Dröge & Van Drimmelen. Ze vliegt op kosten van de belastingbetaler naar Libanon en polst Kaag.

De vicepremier van Nederland is dus geselecteerd door de directeur van een lobbykantoor. Een gezinslid van mevrouw Kaag werkt tot op de dag van vandaag voor een dochter van Dröge & Van Drimmelen.

De Volkskrant schrijft dat het Van Drimmelen is die bepaalt ‘wie kans maakt op posities als Kamerlid en lid van het Europees parlement’. Op het partijcongres van D66 wordt de lobbybaas openlijk verdedigd door de hele partijtop: Pechtold, Sophie in ’t Veld, Thom de Graaff. Hij is zo integer.

De lobbybaas is voorzitter van de Landelijke Talentencommissie D66. Hij bepaalt wie er doorstroomt naar een functie in de gemeenteraad of als wethouder of burgemeester. De vraag is: op basis waarvan die D66’ers gerekruteerd worden? Is dat kennis en kunde of de mate waarin zij belobbybaar zijn, in hoeverre zij zich willen laten bedrimmelen. Feit is dat ze hun baantje te danken hebben aan de baas van het lobbykantoor. Ze staan bij dat bedrijf in het krijt.

Dat heeft vergaande gevolgen voor de integriteit van het openbaar bestuur in Nederland. Overal zijn de paladijnen van Dröge & Van Drimmelen geparachuteerd. Onder de vlag van D66. Wat vindt de minister van deze D66-netwerkcorruptie?

Haagse wethouder is geselecteerd door Van Drimmelen

Hoe werkt dat? In deze stad bijvoorbeeld. Een WOB-procedure brengt aan het licht dat Dröge & Van Drimmelen zich suf declareren bij de gemeente. En wie tekenen die mega-declaraties? Nou, de D66-wethouders. Ze schrijven zelfs dat het budget op is. Nu even niet, Frans.

In hetzelfde Den Haag slingeren overal van die groene huur-brommertjes rond. Van het bedrijf Felyx. De milieupartij D66 is daar vast op tegen. Hoe zijn die daar dan toch terecht gekomen?

Weer de WOB-procedure van Ralph Sluijs. We lezen: ‘Dröge & Van Drimmelen legt contact tussen Felyx en vooral de wethouder.’ O, interessant. Wie is dat? Nou, Robert van Asten. In het blad De Democraat (2017) lezen we dat hij geselecteerd is door Frans van Drimmelen. Hij is deelnemer van een Drimmel-programma in Driebergen voor D66-toptalent.

OK. Je wordt dus geselecteerd door de lobbyboer, je wordt getraind door de lobbyboer en als je eenmaal wethouder bent, dan belt dat lobbybedrijf om wat te regelen voor een klant van hetzelfde lobbybedrijf. Voor wat, hoort wat.

Even een paar klanten van Dröge & Van Drimmelen:

• Sustainable Development Goals Nederland van de Verenigde Naties. Wie is de voorzitter? Alexander Rinnooij Kan, D66.
• De Consumentbond geleid door Lousewies van der Laan. D66.
• Voorzitter VNO/NCW-west is partner bij Dröge & Van Drimmelen. Wie leidt VNO? Ingrid Thijssen van D66.
• VVVF, de organisatie van verfproducenten – met daarin dominant: AkzoNobel, jarenlang geleid door Hans Wijers, van D66.

‘Wie zijn die mensen?’

De voorganger van deze minister is jonkvrouw Ollongren. Ze was eerst ambtenaar, maar dankzij Frans van Drimmelen komt ze heel hoog op de D66-lijst. Nummer 5. Nu, als minister van Defensie, koopt ze extra JSF’s. Wat is het lobbykantoor van JSF? Nou, Dröge & Van Drimmelen.

De politiek secretaris van D66 in Amsterdam-Zuid werkt voor Dröge & Van Drimmelen.

We herinneren ons de Kaag-documentaire uitgezonden door NPO66. De legendarische conversatie op de achterbank. Mevrouw Kaag is geschokt over de opkomst van partijen als de mijne. Dan vraagt ze: ‘Wie zijn die mensen?’ Het antwoord komt van haar voorlichter. Die werkt nu voor Coca-Cola, een klant van Dröge & Van Drimmelen.

Wie wil die spuuglelijke datacenters?

Wij als Kamer spraken recentelijk over stemrecht voor Nederlanders woonachtig in het buitenland. Ik werd gecontact door een Nederlander te New York. Wilde komen lobbyen. Een D66’er. Ik hem googelen. Blijkt te werken voor Dröge & Van Drimmelen.

Google wil heel Nederland vol zetten met die spuuglelijke datacenters. Een partner van Dröge & Van Drimmelen werkt voor Google. Het speelt in de provincies Groningen en Noord-Holland, waar (vooralsnog) D66 regeert. Tachtig procent van de bevolking wil het niet, maar de D66-gedeputeerden willen het wel.

Er was iemand clustercoördinator bij de fractie van D66 in de Kamer. Die gaat eerst werken voor Dröge & Van Drimmelen. Nu is hij lobbyist voor Facebook. Als minister Ollongren met haar desinformatie-verhaal komt, heeft deze man (namens Facebook) een gesprek met Ollongren. Hij heeft toegang. Hij wel. Tot deze D66-minister die weer haar carrière heeft te danken aan de baas van het lobbykantoor.

Overal in Nederland worden de instituties volgeplempt met D66’ers. Spoorwegen, Raad van State, (tot voor kort de NPO), Tweede Kamer, (tot voor kort de Rabobank), KLM, ANWB, Consumentenbond. Frans van Drimmelen zag het als zijn taak overal posities te veroveren voor zijn partij. En daarmee  dus voor zijn lobbybedrijf. Op heel veel ministeries werken ex-werknemers van Dröge & Van Drimmelen.

Is D66 niet gewoon de façade van een lobbykantoor?

Dröge & Van Drimmelen is vooral sterk in de sector van de groene maffia. Dus de branche die zich schathemeltje kan verrijken met windturbines, zonnepanelen etc. Het huidige kabinet geeft 108 miljard uit aan stikstof en klimaatwaanzin. Wat is dit anders dan het creëren van één grote voedseltrog voor de klanten van Dröge & Van Drimmelen?

D66 noemt zich een politieke partij. Maar is het niet gewoon de façade van een lobbykantoor? Hoe staat de minister tegenover de D66-netwerkcorruptie, die zich als een niet te stuiten venerische ziekte heeft ingevreten in ons openbaar bestuur?

*Martin Bosma is Tweede Kamerlid voor de PVV.

Bovenstaande tekst heeft Martin Bosma op dinsdag 8 mei 2023 uitgesproken bij het commissiedebat van de vaste Kamercommissie Binnenlandse Zaken, met als onderwerp Integriteit Openbaar Bestuur. Wynia’s Week publiceert bovenstaande tekst met toestemming van de auteur.

Bosma meldt desgevraagd dat hij zich baseert op publicaties in de Volkskrant, de Groene, NRC, het D66-blad De Democraat, op het boek ‘Langs de Afgrond’ van Menno van der Land (‘Tien turbulente jaren in de geschiedenis van D66’), op de website van D&vD en op bovengemelde WOB-procedure van het Haagse gemeenteraadslid Ralph Sluijs.

Het bovenstaande betoog van Martin Bosma èn de reactie van minister Hanke Bruins Slot is ook te bekijken via YouTube

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht ‘De D66-netwerkcorruptie heeft zich als een venerische ziekte ingevreten in ons openbaar bestuur’ verscheen eerst op Wynia's Week.