Natuurlijk, de moderne moordenaar houdt zich tegenwoordig ook bezig met liquidaties die onverhoeds op de openbare weg worden uitgevoerd. Maar de meeste moorden betreffen nog steeds ouderwets huis-tuin-en-keuken-werk. Statistisch gezien is daar geen (moord)mes tussen te krijgen.

De plaats delict kan het onderkomen van het slachtoffer zijn, maar ook de woning van de dader. Vaak, zo blijkt uit de moordstatistieken, is er sprake van onderlinge familie- of vriendschapsbanden. De vraag is waarom politierechercheurs daar zo slecht lering uit trekken.

De verdwijning van Wendela van der Poel

Een bekend voorbeeld, uit 2001:

Jarenlang was het huwelijk van Wendela van der Poel voorbeeldig. Huisje, boompje, beestje én kinderen. Ze woonde met haar man Pieter Hagedoorn, een succesvol architect, in een riante woonboerderij aan de Vissersstraat in Huizen. Dat de verbintenis toch niet helemaal ideaal was, werd duidelijk toen Wendela haar spullen pakte en verhuisde naar een ander onderkomen.

Mevrouw Van der Poel had zo haar eigen bezigheden. Ze gaf rondleidingen in een tentoonstellingsruimte in een naburige gemeente en deed dat met volle overgave. Dat gold ook voor de warme contacten die ze onderhield met familieleden, vrienden en kennissen, in zowel binnen- als buitenland.

Het was dan ook niets voor Wendela om zomaar met de noorderzon te verdwijnen, haar werkafspraken niet na te komen en hoogtijdagen van bekenden voorbij te laten gaan. Ook haar man deed alsof hij dat niet begreep: na een aantal dagen deed hij aangifte van vermissing van de vrouw die al een tijdje niet meer bij hem woonde.

De politie noteerde dat de toen 51-jarige Wendela tegen haar gewoonte in met onbekende bestemming leek te zijn vertrokken. Een paar dagen later werd haar auto gevonden, niet ver van haar werkplek. Ook meldde zich een buurvrouw bij de politie, met het verhaal dat haar kleinkind graafwerkzaamheden had gezien in een aangrenzende tuin: was dat niet verdacht, in combinatie met het nieuws over de vermissing?

Pieter Hagendoorn werd vervolgens uitgebreid door de politie verhoord. Hij gaf toe dat Wendela op de dag van haar verdwijning – 25 januari 2001 – nog bij hem op bezoek was geweest om over de scheiding te praten. Hij wist de recherche ervan te overtuigen dat er verder niets bijzonders aan de hand was en dat zijn echtgenote daarna normaal was vertrokken.

Wandelaars tipten de politie dat ze Wendela meenden te hebben gezien in een heidegebied. Een met speciale camera’s uitgeruste F-16 straaljager probeerde tevergeefs sporen van haar te traceren.

Bemoeienis van Peter R. de Vries

Elf maanden na de vermissing werd Hagedoorn nogmaals aangehouden, maar bij gebrek aan bewijs van betrokkenheid bij de verdwijning van zijn vrouw weer snel vrijgelaten. De familie van Wendela was ondertussen ten einde raad en zocht contact met Peter R. de Vries, destijds boegbeeld van het tv-programma Peter R. de Vries, misdaadverslaggever op RTL4. Op zijn aandringen ging de recherche, nadat er opnieuw een tip was binnengekomen over graafwerkzaamheden, nu wél op onderzoek uit in de tuin. Tegen een muur van het huis werd op 14 februari 2002 op een diepte van een meter een betonstort gevonden met daarin het lijk van Wendela.

Het was de ontknoping van wat ‘de Huizer moordzaak’ is gaan heten. Hagedoorn bleek het te hebben aangelegd met zijn huishoudster. Dat er in zijn leven geen plaats meer was voor zijn vrouw werd rigoureus opgelost. De liefde tussen moordenaar en minnares hield stand tot na het uitzitten van de gevangenisstraf die Hagedoorn kreeg opgelegd. Of ze in 2024 nog altijd een stel zijn, is onbekend.

In de periode 2017-2021 zijn in ons land 215 vrouwen omgebracht. In 96 procent van de gevallen kreeg de politie de vermoedelijke dader in beeld en in de meeste gevallen was dat de partner of ex-partner. De vrouwen werden veelal in de eigen woning gedood, met een steekwapen of door verwurging dan wel ander fysiek geweld.

Een soortgelijke vermissingszaak als die van Wendela speelde in het Noord-Hollandse Heerhugowaard. Inwoner Albert Visser (67) werd daar al sinds januari 2021 niet meer in het openbaar gezien, maar werd pas in oktober van dat jaar door een vriend als vermist opgegeven. Visser werd omschreven als een zonderlinge man met lange grijze haren. Hij was ooit getrouwd en was vader van drie kinderen.

Statistieken hebben gelijk

Visser woonde in bij een van zijn zoons en daar werden onlangs sporen van menselijke resten gevonden en daarna lichaamsdelen. Ze bleken een 100 procent match te hebben met die van Visser. De zoon is aangehouden en wordt verdacht van betrokkenheid bij de dood van zijn vader. De twee zouden een meningsverschil hebben gehad over het eigendomsrecht van de woning. Wat precies de aanleiding voor de politie was om juist nu in actie te komen, nadat de zaak jarenlang de zaak werd gelaten, is nog onduidelijk. Van een gedegen buurtonderzoek tijdens de periode van vermissing lijkt geen sprake te zijn geweest. Toch waren omwonenden goed op de hoogte van de spanningen tussen vader en zoon.

In beide misdrijfzaken, die van Wendela van der Poel en die van Albert Visser, was sprake van vermissingen die te lang – van maanden tot jaren – op de plank bleven liggen. Dat zou niet mogen gebeuren, want hoe langer een vermissing duurt, hoe groter de kans dat er iets ernstigs aan de hand is. Minstens zo relevant: statistieken hebben gelijk. Daders en de lichamen van vermiste personen blijken vaak dichterbij dan wordt verondersteld.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht De politie zoekt moordenaars nog altijd veel te ver weg verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij het mannenbolwerk van de politie hoorden vroeger de namen van fameuze hoofdcommissarissen als Eric Nordholt (Amsterdam), Jan Wiarda (Utrecht, Den Haag) en Bernhard Welten (Amsterdam). Dat waren mannetjesputters die er niet voor terugdeinsden hun mening te verkondigen. In hun ogen had de politie ook en vooral een maatschappelijke taak, in die zin dat zij er was om urgente problemen in de samenleving te signaleren en om zo nodig te bemiddelen.

De politie was in deze visie niet alleen handhaver, maar ook bruggenbouwer. ‘De vrede in de stad bewaren’, luidde toen nog de missie van het Amsterdamse korps en in advertenties profileerde de politie zich als ‘je beste kameraad’. Eric Nordholt – die naast de landelijke politieacademie ook een universitaire studie sociologie had gevolgd – was een groot voorstander van de wijkagent en de wijkpolitie.

Een nieuw tijdperk in de onderwereld

Dat was een ander Nederland, dat inmiddels niet meer bestaat. In de criminele onderwereld brak een nieuw tijdperk aan. De oude penoze maakte geleidelijk plaats voor een nieuwe elite van criminelen, de poldermaffia. Een van hen was de criminele ondernemer Klaas Bruinsma. Als gevolg van de grootschalige import van soft en later hard drugs, was sprake van een enorme verharding. Bruinsma, alias ‘de dominee’ of ‘de lange’, was een van de eersten die het loodje legde. Hij werd op 27 juni 1991 geliquideerd voor het Hilton Hotel in Amsterdam.

Twee jaar later barstte de IRT-affaire los, inclusief onthullingen over het gecontroleerd doorlaten van drugs onder regie van politie en justitie. Vanaf eind jaren negentig was er bovendien sprake van een golf van liquidaties in de Amsterdamse onderwereld, crimineel gedrag waar de politie in het geheel geen greep op had.

In 2024 is de Nationale Politie met 65.000 medewerkers de grootste werkgever van Nederland. Wat zouden de ambities zijn van de nieuwe korpschef Janny Knol?

Onlangs gaf ze een interview aan NRC Handelsblad. Ik verwachtte iets te lezen over het oplossen van de reeks aanslagen met zwaar vuurwerk op woningen, winkels en panden van ondernemers. Vorig jaar waren er 465 van zulke aanslagen, meer dan een keer zoveel als in 2022.

Ook verwachtte ik dat Knol iets zou zeggen over de vloed van plofkraken op geldautomaten in Duitsland, gepleegd door een ploeg van jonge Utrechtse criminelen van Marokkaanse afkomst. Weliswaar is sprake van intensieve samenwerking met de Duitse politie, maar de inspanningen van de Nederlandse politie zijn nog altijd niet optimaal.

Discriminatie en racisme

Maar in haar interview met NRC heeft Knol het daar niet over. Wel spreekt ze haar afkeuring uit over incidenten waarbij agenten zich ‘discriminerend en racistisch uitlieten over burgers of over collega’s met een migratieachtergrond’ en maakt ze een groot punt van het respecteren van het recht op demonstratie. ‘Of het nou gaat om demonstraties tegen Zwarte Piet, voor het klimaat, een boerenprotest of om een conflict elders in de wereld: het komt erop aan hoe wij handelen. Het is heel belangrijk dat de politie het grondrecht om te demonstreren beschermt.’

Ook ziet de nieuwe korpschef een taak voor haar organisatie om nadrukkelijker deel te namen aan het publieke debat. ‘Om te signaleren welke onderwerpen op de politiek-bestuurlijke agenda moeten komen.’ Tegelijkertijd klaagt zij steen en been over het feit dat de politie steeds moet opdraven bij meldingen over mensen met verward gedrag. Dat kost de politie handenvol werk en een hoop tijd.

In de ogen van Knol moet de politie ‘waakzaam en dienstbaar’ zijn. Haar bevindingen en plannen, zo lezen we, heeft ze genoteerd in de zestien pagina’s tellende, interne notitie: Stevig Staan, tussen samenleving en rechtsstaat.

Tja, alweer die rechtsstaat die kennelijk voortdurend onder druk staat. Zou dat wellicht ook komen omdat 80 procent van de aangiftes door de politie niet wordt opgepakt of opgelost? Rinus Otte, hoogleraar en als voorzitter van het College van procureurs-generaal de hoogste baas van het Openbaar Ministerie, suggereert in zijn nieuwe boek De troost van gebrekkig strafrecht dat het interessant zou zijn om te achterhalen of de niet behandelde aangiftes mogelijk vooral afkomstig zijn van burgers in achterstandswijken. Misschien, schrijft hij, versterkt het huidige opsporings- en vervolgingsbeleid de tweedeling in de samenleving.

De Politiewet is duidelijk

Niks doen met aangiftes, jarenlang slechte cijfers krijgen over de opsporing van strafbare feiten en tegelijkertijd een grote mond opzetten over de politie die nadrukkelijker zou moeten participeren in het publieke debat: lef kunnen we Knol niet ontzeggen. Maar moet de diender, in plaats van te ‘verbinden’, niet gewoon zijn of haar werk doen?

Het is daarom goed nog eens te kijken naar de Politiewet van 2012. ‘De politie,’ zo vermeldt artikel 3, ‘heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven’. De politie dient dus vooral op te treden tegen overtredingen en misdrijven. Daarnaast verleent zij hulp aan burgers die dat nodig hebben. En in acute noodsituaties grijpt de politie dwingend in, zonder aanziens des persoons. 

Ook Knol noemt in NRC artikel 3 van de Politiewet. Toch legt ze haar oor kennelijk liever te luisteren bij politiek correcte bestuurders en wetenschappers. De politie doet de samenleving tekort, niet omdat dienders niet genoeg deelnemen aan het publieke debat, maar omdat ze er onvoldoende in slagen daders van delicten op te sporen.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!   

Het bericht Dienders moeten niet debatteren, maar boeven vangen. Snapt de nieuwe korpschef dat wel? verscheen eerst op Wynia's Week.

Natuurlijk, ik ben geen politieman, ik hoef niet ’s avonds laat de straat op om het in weer en wind op te nemen tegen een meute bezopen en met vuurwerk en soms zelfs flessen benzine bewapende doorgesnoven idioten. Dat maakt mij een stuurman aan wal, een leunstoelgeneraal zo u wilt. Maar zelfs stuurlieden aan wal en leunstoelgeneraals hebben ogen, oren en gezond verstand, terwijl politiewerk grotendeels ook maar gewoon mensenwerk is. En mij vielen toch wat dingen op.

Bizarre klacht

Allereerst zijn daar de merkwaardige uitspraken van korpschef Paauw. Zo stelt hij volgens Teletekst ‘dat het optreden van agenten onmogelijk wordt gemaakt, doordat ze bij vuurwerkincidenten niet kunnen zien of er sprake is van legaal of illegaal vuurwerk’. Ook zou er een ‘sfeer van wetteloosheid’ zijn. Dat laatste lijkt me bij alle incidenten waarbij publiek zich metterdaad tegen de politie keert even evident als onvermijdelijk. Zonder al dan niet tijdelijke lak aan wet en gezag heb je nu eenmaal geen serieuze rel.

Maar Paauws eerste klacht is ronduit bizar. Immers, als je als agent een stuk vuurwerk naar je hoofd gegooid krijgt, is dat niet het moment om een onderzoek in te stellen naar de juridische status van dat vuurwerk. Het is een acuut vergrijp waartegen dadelijk moet worden opgetreden. Over legaal en illegaal maakt de rechter zich later eventueel wel druk.     

Dan is er de vraag wat we van Paauws landelijk verbod kunnen verwachten. Er zijn in de afgelopen jaren al veel soorten vuurwerk in de ban gedaan. Een knappe jongen die binnen de Nederlandse grenzen nog een gillende keukenmeid, voetzoeker, honderdduizendklapper of zelfs maar een eenvoudig rotje weet te vinden. Dat heeft hoorbaar en zichtbaar effect gehad. De gemiddelde vuurwerkconsument heeft zich gewillig bekeerd tot siervuurwerk, dat er bovendien aanzienlijk fraaier op geworden is.

Daar tegenover staat dat gemeentelijke verboden geen enkel effect sorteren. De nieuwjaarshemel boven Amsterdam, Arnhem, Tilburg, Hilversum en het overige dozijn verbieders fonkelde en knetterde als één gigantische opgestoken middelvinger naar het machteloze bevoegd gezag. Wat wil je ook, als er uitdrukkelijk toch niet gehandhaafd wordt – dat is pas écht een funeste traditie bij de Nederlandse politie.

Is een verbod wel redelijk?

Het is volslagen onduidelijk waarom een landelijk vuurwerkverbod dan wel positief effect zou sorteren. Ja, een groot deel van de brave vuurwerkconsumenten zal zich conformeren, maar dat zijn precies de mensen waar de politie toch nooit last van heeft. De fanatiekelingen die nu ook al over de grens gaan inslaan zullen dat zeker blijven doen (je ziet de komisch-larmoyante rechtszittingen al voor je), terwijl het gebrek aan legaal verkrijgbaar vuurwerk levensgevaarlijke knutselaars en relbeluste avonturiers alleen maar zal aanzetten tot het maken en gebruiken van nog kwalijker gooi-en-smijttuig.

En dan is er nog de kwestie van proportionaliteit: is een verbod wel redelijk? Met een totaalverbod, dus niks mogen (ver)kopen en niks mogen afsteken, wordt vuurwerk nota bene strenger in de ban gedaan dan vuurwapens. Daar kun je als gewone burger tenminste nog een vergunning voor verwerven. Zo’n verbod lijkt ook sterk op dat tegen de  gevaarlijkste harddrugs, en we weten allemaal wat voor succes die ‘oorlog’ geworden is.

Wat Paauw toch ook moet weten is dat het elk jaar weer hetzelfde liedje is, alleen het weer verschilt. De onruststokers, autobrandstichters en hulpdienstmolesteerders zijn altijd niet nader gespecificeerde ‘groepen jongeren’ in Amsterdam west, in de buurt van Scheveningen, in de gebruikelijke wijken van Rotterdam, in bepaalde dorpen in Brabant, en zo voort. Oudjaar valt ook elk jaar op 31 december, dan kun je je daar toch gericht op voorbereiden? Hoe bestaat het dat wanneer in zo’n daarom berucht dorp wéér auto’s in de fik gaan, het ruim een uur duurt voordat er een busje ME aan komt kakken? Je wéét toch als regionale leiding waar je stront kunt verwachten, je ként na zoveel jaar je pappenheimers toch?

Of niet? Heeft de politie misschien onverantwoord veel kennis en ervaring weggeorganiseerd? Heeft ze zich de afgelopen jaren, onder meer door honderden bureaus te sluiten en de wijkagent te verwaarlozen, zo ver uit de samenleving teruggetrokken dat ze geen idee meer heeft van wat er broeit en gist?

Onheilige cocktail

Het is zeker zo dat Nederland, net als de landen om ons heen, in toenemende mate last heeft van ongezeglijke, antimaatschappelijke groeperingen die zich op steeds agressievere en onbarmhartiger manieren tegen het bevoegd gezag keren. Het zijn meest los-vaste clubs die draaien op een onheilige cocktail van ideologische geestdrijverij en sociaal onbenul. Ook met oudjaar.

De meest markante vertegenwoordigers van dat bevoegd gezag – ambulanciers, brandweerlieden en politieagenten – vormen een gemakkelijk doelwit en zijn dus als eerste de sigaar. De politie wéét dat, maar moet dan ook beseffen dat je daar niets aan verbetert door de hele bevolking een of ander vermaak te ontzeggen. Oudejaarsrellen bestrijden doe je een beetje op 31 december, maar vooral op al die ongeveer 364 andere dagen van het jaar. En in samenhang met al die andere rellen, bedreigingen en aanslagen die inmiddels dagelijkse kost geworden zijn.

Rik Smits is taalkundige en freelance wetenschapsjournalist.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Bent u al donateur? Hartelijk dank!

Het bericht En weer roept de politie om een zinloos vuurwerkverbod verscheen eerst op Wynia's Week.

Onmiddellijk na aankondiging van het besluit klom het College voor de Mensenrechten in de pen om de boel te saboteren, met een berg redenaties waarvan de kern was dat de politie inderdaad neutraal moet optreden maar dat ‘neutraliteit en gezag’ wordt ‘bereikt via selectie, opleiding en functioneringsgesprekken’, niet door ‘het verbieden van religieuze uitingen’. Dat eerste is koddig genoeg precies wat Yeşilgöz nu doet, het probleem oplossen in de selectiefase, maar het venijn zit in die misleidende term ‘neutraliteit’. De politie is namelijk helemaal niet neutraal en moet dat ook niet zijn.

Neutraliteit is iets voor de rechter

Stel je voor, in een vrij drukke winkelstraat loopt ineens een vent met een mes in het rond te steken. Dan moet de politie zich niet neutraal tussen de steker en het belaagde publiek opstellen, maar dient ze de onverlaat als de gesmeerde bliksem uit schakelen en af te voeren, ter bescherming van onschuldige levens. Dat is allerminst neutraal, het is een keiharde, vaak gewelddadige keuze vóór het publiek en tegen de ordeverstoorder.

En dat is waartoe de politie op aarde is: de orde bewaken en zonodig herstellen, misdaad bestrijden en daardoor de openbare veiligheid bevorderen. Heel eenzijdig, er valt niet over te onderhandelen, er is geen hoor en wederhoor. Bij demonstraties is het niet anders. Als het hogere gezag daartoe opdracht geeft, veegt de politie de demonstranten van de straat, ongeacht de politieke, persoonlijke of religieuze opvattingen van individuele agenten. Neutraliteit is iets voor de rechter, die later, in de rust van de rechtszaal, toekomt aan de eventuele redenen waarom iemand met messen liep te zwaaien of weigerde een bevel van de politie om zich te verwijderen op te volgen. Daar worden ook eventuele vergissingen of ontsporingen van de politie hersteld – door de rechter, niet door de politie zelf.

Het gedrag van de politie wordt bepaald door maar één ding: de wet, vaak in de vorm van opdrachten van het bevoegd gezag, dat de wet vertegenwoordigt. Alleen zo is rechtsgelijkheid gegarandeerd.

Dat is dus ook waar het uniform uitdrukking aan geeft en moet geven, wil de politie geloofwaardig zijn: wij dienen de wet en anders niet, allemaal, altijd en overal. Het is razend belangrijk dat we daar, ook in de uitstraling, absoluut op kunnen vertrouwen, omdat de politie als belichaming van het geweldsmonopolie van de overheid de gevaarlijkste legale partij is waarmee je als burger te maken kunt krijgen.

Bende van Nijvel

We hebben in de jaren 1980 kunnen zien wat er in een beschaafd land gebeurt als, zoals destijds in België, delen van het politieapparaat hun eigen plan gaan trekken, buiten de wet om: het liep uit op moord en doodslag. Terreur, met naar alle waarschijnlijkheid het moorddadige optreden van de bende van Nijvel als duidelijkste exponent.

Neutraliteit is iets wezenlijk anders dan die door gehoorzaamheid aan de wet geborgde rechtsgelijkheid. Hoe neutraal de politie optreedt met betrekking tot partijen in een conflict of noodsituatie, is een daaraan ondergeschikte kwestie. Neutraliteit draait om het inschatten van specifieke omstandigheden van concrete voorvallen, en daar je tactiek op aanpassen: de-escalerend als het kan, dwingend als het moet. Met het uniform heeft dat niets te maken.

Vrouwvijandig

Maar hoe verhoudt zich dat nou tot die hoofddoek? Voor de wens om ook in uniform een hoofddoek te dragen worden twee redenen gegeven. De oudste is dat de islam eist dat vrouwen in het openbaar schaamtevol heur haar bedekken, en dat een dergelijk religieus gebod boven de seculiere wet gaat. Daar zijn twee problemen mee. Ten eerste blijkt zo’n voorschrift in de Koran niet terug te vinden, zoals moslims en hun zaakwaarnemers niet moe worden ons te vertellen.

Ten tweede kan het in de seculiere westerse cultuur, waar vrouwen na eeuwen van emancipatiestrijd net een min of meer gelijkwaardige positie hebben bereikt, op weinig sympathie rekenen. Zo’n discriminerend, vrouwvijandig religieus voorschrift verdraagt zich immers niet met moderne westerse waarden en mensenrechten. En die waarden, die rechten zijn in de westerse wereld uiteraard leidend, anders bestaan er helemaal geen mensenrechten. Vanuit deze achtergrond is de eis om een hoofddoek te dragen bij het uniform een onloochenbare afwijzing van het primaat van de wet, en daarmee onverenigbaar met alles wat ons lief en dierbaar is, even ongepast en ontregelend als een blauw stoplicht.

Het gaat dan ook niet aan om, zoals bangelijke bestuurlijke instanties graag doen, de weerzin van eerzame burgers ertegen af te doen als vooroordelen.

Vandaar dat er een andere reden bedacht werd, een voor buitenstaanders even fantastische als onnavolgbare omkering van zaken. De hoofddoek was ineens geen symbool van vrouwenonderdrukking meer, maar juist een vaandel van eigenstandigheid en onafhankelijkheid. Het dragen ervan was een door moslima’s in alle vrijheid genomen besluit, een strikt individuele keuze, voortkomend uit een diepe persoonlijke wens. Maar als dat zo is, dan is de hoofddoek niet meer dan een persoonlijk accent op het uniform, en dat is nu precies wat indruist tegen alles wat een uniform is.

Hup Dilan!

Het uniform, het woord zegt het al, is eenvormig, voor iedereen hetzelfde. Je bent in uniform geen individu, geen persoon, maar een functionaris. Een verlengstuk van een organisatie of, zoals in het geval van de politie, de wet.

Dat, en niet die schimmige, voor allerlei particulier geneuzel vatbare neutraliteit, had de minister moeten benadrukken. Maar kom, dat kan ze natuurlijk altijd nog doen. Hup Dilan!

Rik Smits is taalkundige en freelance wetenschapsjournalist.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers. Bent u al donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Hoofddoekdebat gaat helemaal niet over neutraliteit verscheen eerst op Wynia's Week.

Arm Frankrijk. Alsof het niet genoeg heeft te stellen met een opstand, krijgt het ook nog op zijn kop van de Verenigde Naties.  

Zo ontving Parijs van het VN-bureau voor Mensenrechten de sommatie het ‘racisme bij de politie’ aan te pakken. Dat zou op 27 juni in de Parijse voorstad Nanterre een agent hebben aangespoord om de 17-jarige Nahel Merzouk dood te schieten, het sein tot de rebellie die zich razendsnel verspreidde. 

In plaats van compassie te tonen met een land in nood, gaf de VN het een trap na. Woordvoerder Ravina Shamdasani stelde zonder enig bewijs dat racisme Nahel het leven had gekost. Dat vinden ook de voornamelijk uit de ‘diversiteit’ afkomstige relschoppers en hun pleitbezorgers in politiek en media. 

Nahel Merzouk was in elk geval een doorzetter 

Nahel was de zoon van een afwezige Algerijnse vader en een Marokkaanse moeder. Bij zijn begrafenis, zaterdag in Nanterre, na een plechtigheid in een moskee, waren volgens Le Figaro behalve Nahels moeder en oma vrouwen niet welkom. Die mochten later apart naar de begraafplaats komen.  

Was Nahel een ‘engel’, aldus stervoetballer Kylian Mbappé, of ‘gajes’, ‘racaille’, volgens andere Fransen? Hij was in elk geval een doorzetter, getuige de vijftien keer dat de politie in Nanterre en omgeving hem in zijn korte leven aanhield voor het besturen van een auto zonder rijbewijs. Al die vermaningen, boetes, insluitingen op het politiebureau en een bevel voor een jeugdrechter te verschijnen hadden Nahel niet van zijn ideaal kunnen afhouden: het scheuren in dure auto’s. 

Zo kon het gebeuren dat hij die ochtend met twee maten in een ‘sportieve’ Mercedes AMG met Poolse kentekenplaten extra gas gaf op een voor de stadsbussen bestemde rijbaan. Even voordien was hij surveillerende motoragenten opgevallen door zijn gevaarlijke rijgedrag waarbij een voetganger en een fietser zich nog net in veiligheid konden brengen.  

Ze hielden hem staande, maar Nahel reed door, een rood stoplicht negerend. De agenten scheurden erachteraan totdat Nahel in een file niet verder kon. Hij weigerde de motor uit te zetten, waarop een van de agenten zijn wapen trok en het in de richting stak van zijn hoofd. Nahel weigerde nog steeds mee te werken en reed toch door, waarop de agent hem doodschoot.  

Dat relaas is afkomstig van Franse media die zich mede baseren op de lezing van de openbaar aanklager. Volgens een andere versie kreeg Nahel een klap van de agent, waarbij zijn voet van het rempedaal schoot zodat de Mercedes met automatische versnellingsbak doorreed. Wat de waarheid ook is, de agent werd ingesloten in de Parijse Santé-gevangenis in afwachting van een mogelijk proces. 

Er was een tijd dat Fransen ‘van kleur’ beschikten over rolmodellen als Afrikaanse of Arabische schrijvers en denkers, gelauwerd om hun liefde voor de Franse taal en cultuur. Nu zijn het jonge criminelen als Adama Traoré, eveneens overleden na een aanhouding door de politie, of de door a-sociaal gedrag opgevallen Nahel. Hij was tevens met politie en justitie in aanraking geweest wegens het bezit van valse kentekenplaten, heling, handel in en gebruik van drugs en het agressief bejegenen van agenten. 

Nanterre is vanouds een links bolwerk  

Zijn woonplaats Nanterre is een geenszins verpauperde voorstad van Parijs, dichtbij het chique Neuilly. De ‘revolutie’ van mei ’68 begon er op de campus van de plaatselijke universiteit, volgens een dubieuze claim to fame. Het is een links bolwerk, lang bestuurd door burgemeesters die lid waren van de Communistische Partij. Tijdens zijn laatste rit scheurde Nahel er over boulevards en door wijken vernoemd naar linkse grootheden als Pablo Neruda, Salvador Allende en Nelson Mandela.  

Op school blonk hij niet uit, maar het stadsbestuur maakte hem lid van een rugbyclub om hem van de straat te houden en bezorgde hem een plaats in het praktijkonderwijs, bekostigd door het Ministerie van Arbeid. Hij verdiende wat bij als pizzabezorger. 

President Emmanuel Macron bezocht op het moment van Nahels dood Marseille, de ‘stad van zijn hart’ die hij eerder lyrisch had geroemd als een smeltkroes van volken en culturen. Nu, in een poging een dreigend oproer te bezweren, viel hij uit naar de agent die Nahel had gedood. Diens handelen was ‘onvergeeflijk’.  

Agenten voelen zich verraden door Macron 

Ook premier Elisabeth Borne had lak aan de scheiding der machten. Op basis van de vage met een smartphone gemaakte beelden van Nahels contact met de agent concludeerde ze dat deze de regels voor het gebruik van zijn wapen had geschonden. De Assemblée Nationale, de Tweede Kamer van het parlement, eerde Nahel met een minuut stilte. Uiterst rechtse parlementariërs van de partij van Marine Le Pen, het Rassemblement National (RN), konden net op tijd de zaal verlaten.  

 
De appeasement haalde niets uit; het oproer zwol met het uur aan en kreeg weldra heel Frankrijk in zijn greep. Ditmaal niet alleen de banlieues, zoals onder meer in 2005, maar tot in het winkelcentrum Les Halles in het hart van Parijs. Het noordelijke Denain, een van de armste steden, is volgens de linkse burgemeester voor driekwart verwoest. In Macrons geliefde Marseille werden zo’n vierhonderd winkels geplunderd en vernield, vaak op klaarlichte dag. 

De relschoppers, plunderaars, brandstichters en lynchmeutes namen het op tegen de toch al overbelaste politie en gendarmerie. De opstanden van de Gele Hesjes en de betogingen tegen Macrons bescheiden pensioenplannen hebben er hun sporen nagelaten. Nu voelden de agenten zich verraden door de president, de premier, de voorzitter van het parlement en de procureur die hun collega had laten opsluiten. Het betreft zo’n 45.000 mannen en vrouwen die avond aan avond jonge stadsguerrillero’s trotseren.  

‘Onze collega wordt aan de schandpaal genageld in een mislukte poging de relschoppers te kalmeren,’ aldus een leider van de politievakbond Alliance-Unsa. De bond kraakte in een communiqué ‘woeste horden afkomstig uit gewelddadige minderheden die ons al decennialang het leven zuur maken’. Een mini-politiebond, geleid door een aanhanger van de zeer rechtse Eric Zemmour, feliciteerde de collega in Nanterre, ‘die de verkeersveiligheid een grote dienst heeft bewezen’.  

Buiten kijf staat echter de uitmuntende staat van dienst van de meermaals onderscheiden 38-jarige agent en oud-militair voordat wegpiraat Nahel zijn pad kruiste. Hij betuigde spijt. 

De politie voelt zich behalve door de regering ook in de rug aangevallen door de grootste linkse politieke partij, La France Insoumise (LFI). Partijleider Jean-Luc Mélenchon weigert de relschoppers te veroordelen. ‘We roepen niet op tot kalmte, maar tot gerechtigheid,’ zei de man van in de 70 die het oud-linkse revolutionaire discours en de daarbij passende haat tegen de politie trouw is gebleven. Agenten zullen hem zijn kreet ‘la police tue!’ nooit vergeven.  

Mélenchons bondgenoot Sandrine Rousseau van De Groenen wekte vooral  de lachlust op met haar vaststelling dat de plunderaars niet anders kunnen, gezien de armoede waaronder ze in de banlieues moeten leven… 

In de banlieues zijn miljarden geïnvesteerd 

In die wijken heeft de Franse staat sinds het oproer van 2005 zo’n 10 miljard euro geïnvesteerd, volgens de  Rekenkamer. Sommige banlieues zien er piekfijn uit. Een vrouw in Toulouse toonde ons jaren geleden trots haar ‘villa’, zoals ze zei, een fonkelnieuwe  sociale huurwoning in een ‘moeilijke’ wijk die dezer dagen ook zwaar werd getroffen.  

Waarom konden al die miljarden niet voorkomen dat de banlieues nu veel krachtiger explodeerden dan in 2005? Een eensluidend antwoord is niet te geven, maar de aanzwellende legale en illegale immigratie, gezinshereniging, de komst van vluchtelingen en de angst voor een echte aanpak hebben er zeker toe bijgedragen. ‘Kritiek speelt extreem-rechts in de kaart,’ was lang het excuus om het zo min mogelijk over immigratie te hebben.  

De klachten van de rellende jongeren over racisme, discriminatie op de arbeidsmarkt en politiegeweld zijn vaak terecht. Maar zoiets valt te verwachten als een land grote groepen niet-westerse migranten op zijn grondgebied toelaat die in veel opzichten afwijken van wat niet meer ‘autochtonen’ mag heten. In het ergste geval gaan beide bevolkingsgroepen elkaar haten.  

Hoon trof Fransen die banlieusards een vijfde colonne noemden, totdat ogenschijnlijk goed geïntegreerde Arabische jongeren in het rampjaar 2015 (Bataclan en andere aanslagen) de ergst denkbare terroristen bleken. De Franse idealen kregen nooit echt vat op de banlieues, waar gaandeweg parallelle, goeddeels islamitische samenlevingen ontstonden. In deze ‘verloren gebieden van de Republiek’ zullen veel bewoners nooit van Frankrijk houden.  

Dat merkten de Fransen dezer dagen opnieuw, maar niet eerder viel zo vaak het woord ‘burgeroorlog ‘. Die kan er komen ‘als gevolg van veertig jaar rampzalig immigratiebeleid’, schreef Marion Maréchal van Eric Zemmours partij Reconquête! in Le Figaro.  

Maréchal: ‘Er komt een dag dat de Fransen in het verzet gaan en de wapens opnemen.’ Zemmour beschouwt de banlieues als ‘buitenlandse enclaves’ en ziet in de onlusten na Nahels dood de voorbode van een ‘etnische oorlog’. Onduidelijk is of hij die wenst of vreest. 

Een burgeroorlog is niet meer alleen politieke fictie 

Zo’n oorlog bleef tot nu toe beperkt tot de ‘politique fiction’. In zijn roman Soumission (2015) beschrijft Michel Houellebecq hoe islamitische bewoners van de voorsteden zich bewapenen tegen aanhangers van Marine Le Pen als zij de presidentsverkiezingen dreigt te winnen. Om dat te voorkomen, schaart de linkse en rechtse oppositie zich achter een islamitische kandidaat, die Le Pen verslaat.  

En van de ene dag op de andere is het racaille, het jonge gajes uit de voorsteden, uit de straten en winkelcentra verdwenen! Al in 1973 beschreef romancier Jean Raspail hoe een ‘vloot’ van arme immigranten aanspoelt in Zuid-Frankrijk.  Gewapende strijders uit alle delen van Frankrijk snellen naar de kust om het onheil af te wenden. 

Terug naar de realiteit van ‘horden’ jongeren die vanuit de banlieues plunderend en brandschattend de stadscentra binnenrukken. Een altijd verdrongen schrikbeeld komt akelig dichtbij. De eerder vermelde politievakbond: ‘…vandaag voeren we oorlog, morgen gaan we in verzet, laat de regering dat goed begrijpen.’  

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler. 

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Het altijd verdrongen schrikbeeld van een burgeroorlog komt in Frankrijk steeds dichterbij verscheen eerst op Wynia's Week.

Het werkzame leven van Cyrille Fijnaut bewoog zich op het snijvlak van politie, beleid en wetenschap. Niet alleen in Nederland maar ook in België: als gevierd politieman en wetenschapper pendelde Fijnaut tussen Leuven, Den Haag, Rotterdam en Tilburg. 

Fijnaut zegt in Over grenzen inzicht te willen geven in het bedrijven van wetenschap. Dat doet hij met een terugblik op zijn leven, dat in 1946 begon als zoon van een hardwerkende en ambitieuze politieman in Zuid-Limburg. Fijnaut doorliep het gymnasium op een internaat in Deurne. Dat was een kwestie van afzien en volhouden, een eigenschap die hem later goed van pas zou komen.  

Een old boys network met wortels in Hilversum  

De volgende stap was het Rijksinstituut tot Opleiding van Hogere Politieambtenaren in Hilversum, een voorloper van de huidige Politieacademie. Een gymnasiast die koos voor de politie was bijzonder. Maar Fijnaut voelde er niet veel voor om voortdurend tussen de boeken te zitten. Hij wilde ook actie.   

In Hilversum maakte hij kennis met het vak criminologie, en ook leerde hij er praktische zaken: hoe je een verdachte moet fouilleren, hoe je een proces-verbaal maakt en hoe je een huiszoeking moet doen.   

De opleiding was ook gericht op kameraadschap en karaktervorming. Hier werd de basis gelegd voor een old boys network. Eric Nordholt, Jelle Kuiper, Kees Sietsma, Henk Janssen, Joop van Riessen, Nol Monster, Joop de Wijs: veel belangrijke politiefunctionarissen begonnen hun loopbaan in Hilversum.   

‘Iedere afgestudeerde kende dus op z’n minst zo’n honderdvijftig andere politieofficieren en beschikte op zijn niveau onwillekeurig over een groot netwerk dwars door de Nederlandse politie,’ schrijft Fijnaut. In zijn werkzame leven heeft hij daar dankbaar gebruik van gemaakt. 

Op 11 mei 2002 kreeg Fijnaut de prestigieuze opdracht om het onderzoek te leiden naar de veiligheid en beveiliging van de vermoorde politicus Pim Fortuyn. Toen Kees Sietsma, die werkzaam was bij de Control Risks Group in Londen, daarvan lucht kreeg, was een telefoontje naar zijn oude schoolmakker voldoende om ook in de commissie te worden opgenomen. Zijn naam stond in eerste instantie niet op het lijstje. 

Eén woord was genoeg  

Politiechefs zijn in het algemeen authentieke en onafhankelijke individuen. Ze gedragen zich als opperbaas, maar formeel is de korpschef loyaal aan de burgemeester. Fijnaut maakte voor het eerst kennis met macht en bevoegd gezag door het optreden van zijn eerste baas, korpsbeheerder Van Rijen in Tilburg. Die kende hij nog uit Hilversum, als docent criminele tactiek.  

Fijnaut vertelt het verhaal van een verwarde man in die in een Tilburgs café alle stamgasten met een vuurwapen naar buiten jaagt en niet reageert wanneer hij door de politie wordt gesommeerd om met zijn handen omhoog naar buiten te komen.  

Van Rijen werd op de hoogte gesteld en vroeg de situatie te bevriezen tot hij zelf ter plekke was. Onder het toeziend oog van adjunct-inspecteur Fijnaut, de aanwezige agenten en een massa toeschouwers liep Van Rijen het café binnen en zei met enige stemverheffing slechts één ding: ‘Hoofdcommissaris’.  

Meer was niet nodig. Verbluft legde de man het wapen neer en gaf zich over. Ook dat was vakmanschap.  

In 1987 schreef Fijnaut een lijvig rapport over de toelating van raadslieden tot het politiële verdachtenverhoor. Mede op grond van Amerikaans onderzoek is hij voorstander: ‘Omdat niet hoeft te worden gevreesd voor de negatieve gevolgen voor de doeltreffendheid en doelmatigheid van de strafrechtspleging.’ Agenten willen veel te snel een bekentenis horen uit de mond van een verdachte, terwijl de verdachte soms bekent om er maar vanaf te zijn. Een bekentenis is echter nog geen bewijs. 

Gezien de negatieve ervaringen met raadslieden in grote liquidatiezaken, had ik in Over grenzen ook graag kennis willen nemen van Fijnauts huidige opvattingen. Een gemiste kans. 

In de jaren 1996-1998 was Fijnaut deskundige bij een commissie die zich verdiepte in het strafrechtelijk onderzoek naar de ‘Bende van Nijvel’. Daarover bestonden in België veel grieven. Het hele dossier werd – kaft na kaft, proces-verbaal na proces-verbaal – doorgenomen. Dat vond plaats op een onverwarmd kamertje op de derde verdieping, onder de hanenbalken van het parlement.  

’s Avonds laat kreeg Fijnaut een acute pijnaanval in zijn onderrug. Een chiropracter met wonderlijke, genezende handen hielp hem er weer bovenop. Op naar het volgende onderzoek, naar de Dutroux-crisis in België.  

Een bijlage met gevolgen 

In 1995 deed Fijnaut in opdracht van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden – naar haar voorzitter ook bekend als de Commissie-Van Traa – onderzoek naar de georganiseerde misdaad in Nederland. Voor Fijnaut en zijn collega-onderzoekers Frank Bovenkerk, Gerben Bruinsma en Henk van de Bunt was het een uitgelezen kans om geheime informatie over criminelen in te zien.  

Namen van criminelen werden in het eindrapport van het viertal niet genoemd. Toch kwam Van de Bunt in het nauw. In een bijlage van het rapport met een ‘inventarisatie van verwijtbare betrokkenheid’ van advocaten bij drugsgerelateerde criminaliteit, veegde hij een anonieme raadsman de mantel uit vanwege zijn rol bij de beruchte Text Lite-affaire. Het was iedereen duidelijk dat het hier ging om mr. F. Salomonson, die meteen een forse schadeverdoeding eiste.  

Vreemd genoeg laat Fijnaut deze pikante kwestie in zijn memoires onvermeld. Overigens werd Van de Bunt in 1999 door de Nederlandse staat volledig schadeloos gesteld.   

Korpsleidingen genieten te weinig gezag  

Fijnaut staat bekend als een ‘werkbeest’ en als leverancier van de ene na de andere beschrijvende studie. Ook zijn memoires munten uit in uitvoerige  beschrijvingen. Toch had ik in zijn terugblik wat meer diepgravende noties willen lezen over het nut en de aard van het politiële werk en ook over de continue wisselwerking tussen waakzaam en dienstbaar.  

Bij de bestrijding van de georganiseerde misdaad, schrijft Fijnaut, is de korpsleiding nog steeds het grootste probleem. ‘Bij gebrek aan een eenvormig opleidings- en benoemingsbeleid is zelfs niet meer duidelijk wie waarom op belangrijke strategische, operationele en ondersteunende posities in het korps worden benoemd. Met alle negatieve gevolgen van dien. (-) Hierom genieten zij weinig of geen gezag, noch bij bestuur en justitie noch bij hun eigen mensen.’ Een niet mis te verstane boodschap.  

Cyrille Fijnaut: Over grenzen. Een leven tussen wetenschap, beleid en actie. Uitgeverij Prometheus, Amsterdam 2023, ISBN 9789044652680, prijs 60 euro.  

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is onder meer de biograaf van prof A.N.J. den Hollander: Den Hollander – Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Het boek is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal en HIER te koop. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Criminoloog Cyrille Fijnaut maakt de balans op: korpsleidingen zijn bij misdaadbestrijding de zwakke plek  verscheen eerst op Wynia's Week.

Dezer dagen liet hij één van hen opnieuw vallen. Het betreft een politieman die op Sinterklaasavond 2020 naar de wijk De Staart in Dordrecht werd gestuurd na klachten over geluidsoverlast door een blaffende hond. De agent was toen 52, een blanke man van middelbare leeftijd. Twee vrouwelijke collega’s gingen mee.

Een dronken buurtbewoner schold de net uit zijn auto gestapte politieman uit voor ‘paardenlul’.  Toen het drietal hem wilden aanhouden, ‘bemoeide een gezin zich met de situatie’, aldus een verslag in het AD en regionale media. Deze kennissen van de beschonken ruziezoeker vielen de agenten aan, na stevig te zijn gemaand weg te gaan. De 49-jarige vader en zijn 19-jarige zoon gingen helemaal los, de moeder hield zich afzijdig.

Buitenproportioneel geweld

Volgens Radio Rijnmond vreesde een van de agentes te worden gewurgd. Ze kon door een collega worden ontzet. Vader en zoon deelden karatetrappen uit naar de hoofden van de agenten. In slachtofferverklaringen zei  het drietal ‘nog nooit zo agressief te zijn aangevallen’.

De rechtbank van Rotterdam oordeelde in juni vorig jaar dat die avond sprake was geweest van ‘buitenproportioneel geweld’… door de agenten! In het heetst van de strijd had de mannelijke agent de oudste van zijn belagers namelijk toegebeten: ‘Loslaten, loslaten, kutneger!’

Vader en zoon, die beweerden dat zij zich wel moesten verdedigen tegen de agressieve agenten, gingen vrijuit.  Het OM in Rotterdam, dat een onvoorwaardelijke celstraf tegen de vader en een werkstraf tegen de zoon had geëist, tekende beroep aan. Onlangs vernietigde het Gerechtshof in Den Haag de uitspraak. De Rotterdamse rechtbank moet de zaak nu ‘inhoudelijk gaan behandelen’.

Dat van die k-neger hadden de Dordtse agenten in het proces-verbaal geheim willen houden, maar opnamen van beveiligingscamera’s (beland bij NRC) en geluidsapparatuur rectificeerden die omissie. De onthulling van de racistische opmerking bracht Westerbeke enkele weken na het incident tot het aanbieden van excuses aan de twee fitte, sterk uitziende Antillianen.

Het belemmeren van hulpverleners is strafbaar, wordt de politie niet moe te benadrukken. Maar uit de uitspraak in Rotterdam blijkt dat de racistische belediging en de poging tot verdoezeling daarvan zwaarder wogen. Het geweld dat de agenten gebruikten wordt weggestreept tegen dat van degenen die hen dood wensten.

Wat was de aard van de bezwaren van de dronkenlap en de geagiteerde familie tegen de komst van de agenten? Wat was de reputatie van de bemoeials in de buurt? Waren het bekenden van politie en justitie? Kregen ze behalve excuses ook een bloemetje of een fles wijn? Lukte het uiteindelijk om de hond tot zwijgen te brengen? En waarom dragen politiebobo’s als Westerbeke altijd te ruime poloshirts die hen niet staan?

Een klokkenluider en een PvdA-wethouder

Het zijn enkele van de vele vragen als je je vijftien minuten ‘verdiept’ in een kwestie die in de media is teruggebracht tot het zoveelste geval van racisme bij de politie.

Dezer dagen werd de maker van de racistische opmerking benoemd voor een leidinggevend functie bij de Vreemdelingenpolitie. Opmerkelijk, inderdaad. De benoeming lekte uit via een voormalige politiefunctionaris in Leiden, Fatima Aboulouafa. Ze ziet zichzelf als klokkenluider inzake racisme en zou om die reden in 2020 zijn ontslagen. Kennelijk beschikt ze nog over goede contacten. Ze ging na haar ontslag de politiek in voor de islamitische partij Nida.

Na Aboulouafa’s interventie kon Rabin Baldewsingh, de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, niet achterblijven. De voormalige wethouder in Den Haag namens de PvdA noemde de benoeming van de agent in een nieuwe prestigieuze functie ‘niet van deze tijd’. De advocaat van de vechtersbazen sprak schande over het leed dat zijn cliënten werd aangedaan. En klaagde dat ze geen smartengeld hadden ontvangen.

Westerbeke was aanvankelijk voorstander van de benoeming van de zondaar, de grootse politiebond en collega’s eveneens. De agent had spijt betuigd – in tegenstelling tot zijn agressors – en zijn hoogste baas verzekerd  ‘hard aan zichzelf te hebben gewerkt’. Ook de nationale korpsleiding vond dat de agent een tweede kans verdiende.

Maar beroepsmatige racismebestrijders kennen geen genade, geen nuance. Het komt niet bij hen op dat de betroffen agent oprecht spijt kan hebben van zijn inderdaad kwalijke opmerking, dat hij ‘het licht’ kan hebben gezien en gelouterd aan zijn nieuwe taak kan beginnen. Dat je iemand een zonde niet tot in de eeuwigheid mag nadragen. Dat je hulpverleners niet mag wurgen of tegen het hoofd schoppen, zelfs niet als het ‘witte’, vrouwelijke politieagenten zijn. Dat je agressors niet moet neerzetten als slachtoffers omdat ze een kleurtje hebben.

Slappe knieën bij de politieleiding

De beroepsverontwaardigden pookten het vuurtje zodanig op, dat Westerbeke slappe knieën kreeg en de ‘racist’ een paar dagen na de benoeming liet vallen:  ‘We dachten dat we hem een tweede kans konden bieden, maar de reacties waren heftig. We gaan met die collega zoeken naar een oplossing.’  De agent is nog de enige veroordeelde in dit drama, en wel tot een boete van 250 euro wegens racistische belediging. Hij tekende beroep aan.

Volgens RTV Dordrecht lijden de drie agenten na die vreselijke Sinterklaasavond nog onder psychische klachten. ‘In uniform op straat werken doen ze niet meer.’

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Beroepsmatige racismebestrijders kennen geen genade, zeker niet voor ‘witte’ politieagenten verscheen eerst op Wynia's Week.

Kees Sietsma is opgegroeid in een groot gereformeerd onderwijzersgezin uit Nijkerk. Hij werkte hard, was slim en energiek. Sietsma kreeg landelijke bekendheid door zijn rol als recherchechef bij de ontvoering van bierbrouwer Alfred Heineken en zijn chauffeur. Die zaak duurde drie weken; ingewikkelde opsporingszaken namen daarentegen meer dan twee jaar in beslag.       

Eén zaak is heel bijzonder: De moord op een Japanse toerist die geen moord blijkt te zijn. De recherche heeft werkelijk alles uit de kast gehaald, zelfs hypnose, om de zaak op te lossen. De toerist bleek uiteindelijk te zijn overleden aan een overdosis heroïne. De hartverscheurende brief van de vader van het slachtoffer heeft Sietsma bewaard en gekoesterd.

Bekentenis is geen bewijs

De jonge Sietsma leerde het politievak vooral uit de praktijk: het verslag leggen van omvangrijke zaken in processtukken, het op touw zetten van een pseudokoop-actie, onderhandelen met criminelen, een misdaad reconstrueren en de stelregel dat een bekentenis nog geen bewijs is.                 

In 1976 werd Sietsma chef van de narcoticabrigade. Daar kreeg hij te maken met discutabele opsporingsmethoden. Rechercheurs moesten op eieren lopen, want de pseudokoop mocht in de rechtszaal niet bekend worden. Het was daarom nodig het elastiek van de wetgeving zodanig op te rekken dat een zaak de rechterlijke toets kan doorstaan.

Hoge Toorenaars

Sietsma kwam ook hard in aanraking met zijn baas Gerard Toorenaar. In de jaren zeventig was Toorenaar een icoon. Hij was de eerste autoriteit die stelde dat drugshandel de voedingsbodem is van alle ernstige criminaliteit. Bij de opsporing hanteerde Toorenaar een eigen interpretatie van het Wetboek van Strafvordering: ‘Is het niet verboden, dan is het toegestaan’. Hij werd zelfs ‘corrumptief’ genoemd.

Mede vanwege zijn solistisch optreden en het gebruik van dubieuze informanten werd Toorenaar overgeplaatst naar het Bureau Lijnbaansgracht, waarna hij de eer aan zichzelf hield. Tijdens zijn afscheidsreceptie, met als gasten Pistolen Paultje en Frits van de Wereld,  vloog een vliegtuigje boven de hoofdstad, met op de sleep de tekst ‘Hoge Toorenaars vangen veel wind.’        

Sietsma wordt gezien als de architect van de pseudokoop en infiltratie als opsporingsmiddelen. Het heeft hem veel inspanningen gekost. Naar zijn inzicht was het onvermijdelijk dat een infiltrant over de schreef ging. Bij undercover-activiteiten mocht een infiltrant echter nooit initiatiefnemer zijn, wel katalysator. Die twee activiteiten liggen echter niet ver van elkaar. Een verkeerde opsporingsmethode en onwettige acties van infiltranten kunnen leiden tot verboden resultaten en door de rechter worden beschouwd als onrechtmatig bewijs.

IRT-affaire

In 1974 wees de Rotterdamse politiecommissaris Jan Blaauw al op moreel-ethische bezwaren en onvoldoende formele en wettelijke dekking rond het gebruik van infiltranten. De pseudokoop bleef een Amsterdamse methode.

De kwestie rond opsporingsmethoden krijgt landelijke bekendheid door de IRT-affaire. Het Interregionaal Rechercheteam (IRT) was een samenwerkingsverband van de politiediensten Amsterdam, Haarlem en Utrecht. Het team werd in 1988 opgericht om de randstedelijke georganiseerde misdaad te bestrijden. Het team maakte gebruik van bijzondere opsporingsmethoden, criminele informanten en undercovers.

De recherche hoopte met het gelegitimeerd doorlaten van grote hoeveelheden soft- en harddrugs de leiding van de misdaadorganisatie in beeld te krijgen. Dat mislukte volledig omdat de zogeheten ‘groei-informanten’ dubbelspel speelden. Na strubbelingen tussen de verschillende politiekorpsen werd het team in 1993 opgeheven. Al het bewijsmateriaal, verzameld door zo’n tachtig rechercheurs over een periode van drie jaar, werd nietig verklaard.

Alle opsporingsmethoden behoeven wettelijke basis

De Parlementaire Enquêtecommissie Opsporingsmethoden was van mening dat de zogenoemde Delta-methode onverantwoord was. Ook werd vastgesteld dat veel verantwoordelijken, onder wie procureurs-generaal, hoofdofficieren en officieren van justitie, alsmede de leiding van de verschillende politiekorpsen hun verantwoordelijkheden hadden verzaakt. Er was sprake van onvoldoende sturing en niemand heeft ingegrepen. Het gros van de korpschefs had beperkte ervaring met rechercheonderzoek en al helemaal geen verstand van de Delta-methode.

De commissie stelde aan de orde waarom wetgeving en richtlijnen zo lang op zich hebben laten wachten. Dat plaatste dienders voor grote dilemma’s, want wat moet je doen als de gebruikelijke opsporingsmethoden niet blijken te werken. Een aantal rechercheurs ging zelf het wiel uitvinden, met in hun achterhoofd de richtlijn van oud-commissaris Toorenaar: ‘Wat niet bij wet is verboden, is toegestaan.’ De IRT-affaire heeft ertoe geleid dat alle opsporingsmethoden een wettelijke basis moeten hebben. Ook de bevoegdheden van opsporingsambtenaren moeten expliciet in de wet worden vastgelegd.

Stilstand en verkramping

In zijn terugblik op deze woelige jaren zegt Sietsma: ‘De rechercheurs kregen de dreunen, niet de betrokken korpschefs.’ In het Tijdschrift voor Politie (2014)  is hij veel stelliger: ‘Je kunt wel roepen dat het nooit had mogen gebeuren en wie er allemaal fout zijn geweest, maar de vraag moet zijn: zijn er toentertijd de juiste vakbekwame mensen ingeschakeld om dat te managen?

Was het toezicht goed geregeld? Werd elke avond, voordat de infiltrant naar huis ging, proces-verbaal opgemaakt over wat er die dag gebeurd was? Zaten ze er bovenop? Het antwoord is nee. Het was te vrijblijvend geworden, was verworden tot het verzamelen van inlichtingen in plaats van bewijzen. Ik neem het mezelf kwalijk dat ik het estafettestokje niet goed heb doorgegeven.’

In het boek van Leistra en Jimmink zegt hij, niet bepaald bescheiden: ‘Als ik er destijds bij had gezeten, was er mogelijk geen IRT-affaire geweest.’ De lange nasleep van de IRT-affaire, de nadruk op de pas opgerichte wijkteams en het verplicht rouleren van dienders in verschillende functies, heeft geleid tot  stilstand en verkramping en nog veel grotere achterstanden in de opsporing.

Michiel Princen

De auteurs hadden Sietsma moeten confronteren met de inhoud van het boek (2015) van ex-rechercheur Michiel Princen. Princen is meer dan tien jaar als financieel analist werkzaam geweest bij de Amsterdamse recherche. Aan de hand van veel voorbeelden heeft Princen overtuigend aangetoond dat de Amsterdamse recherche zeer matig presteert.

Rechercheurs zijn ambtenaren. Ze hebben een ‘negen-tot-vijf’-mentaliteit, een aanzienlijk aantal wil vooral het eigen bureau schoon houden en ’s avonds thuis eten. De recherche is ‘gekooid’, gevangene van zijn eigen organisatie, is de mening van Princen. Veel liquidaties zijn nooit opgelost. Dit alles staat in schril contrast met wat Sietsma te berde brengt.              

Inmiddels had Sietsma de overstap gemaakt naar het bedrijfsleven. De reden voor zijn vertrek was dat hij onvoldoende steun kreeg van de pas benoemde politiechef Eric Nordholt. Die wilde wijkteams en basispolitiezorg. De Recherchedienst kwam op het tweede plan. Nordholt vond hem star en te weinig flexibel. Sietsma kreeg niet het vertrouwen en voelde zich behandeld als een trekpop. In het kader van wederhoor had ik graag de reactie van Nordholt willen lezen.

In 1988 werd Sietsma bij Philips Security Manager met als primaire opdracht de beveiliging- en bewakingsdienst in Nederland. Hij heeft het er vier jaar vol gehouden, maar Philips was niet echt wat hij zocht.                               

‘Morele binnenspiegels’

In 1992 begon hij aan een nieuwe job. Sietsma werd senior consultant bij de Britse firma Control Risks. Voor zijn klussen vloog hij de hele wereld over. Hij kreeg te maken met zaken als persoonsbeveiliging, afpersing, gijzelingen, ontvoeringen, stalking en andere dreigingen. Sietsma haakt af op het moment dat het hem duidelijk werd dat zijn werkgever gebruik maakte van dirty diggers om illegaal gegevens te verzamelen. Dat streek hem tegen de haren.

Ook Control Risks liet hem vallen want het bedrijf had geen behoefte aan principiële scherpslijpers. Achteraf is hij blij dat hij zijn rug heeft rechtgehouden. De waarden van zijn in de oorlog omgekomen halfbroers en zijn oom waren nog altijd zijn ‘morele binnenspiegels’                                        

In 2005 begon Sietsma zijn eigen beveiligingsbureau. How can I help you?  Wederom was hij wereldwijd actief om op te treden in crisissituaties. Interessant was zijn rol bij de kapingen van vrachtschepen in de Golf van Aden door Somalische zeepiraten. Ze vroegen hoge sommen losgeld, waarover onderhandeld moest worden met de rederijen. Als consultant heeft hij acht gijzelingen begeleid.  

Hagiografie

In het boek wordt Sietsma geportretteerd als ‘een natuurlijke autoriteit’, ‘warm en begripvol’, ‘een man met een missie’, ‘een man van principes’, ‘dominant en autonoom’,  ‘allesbehalve een man van grootspraak’, ‘behalve bescheiden en gedegen is hij integer,’ en tot slot ‘zijn dossierkennis is indrukwekkend’. Volgens de ondertitel van het boek schrijft hij zelfs geschiedenis. Door het continu bewieroken van een ongetwijfeld goede vakman en de weinig kritische bejegening maakt het boek op mij wel teveel de indruk van een hagiografie.                                          

Gerlof Leistra en Patricia Jimmink, Kees Sietsma uit de schaduw. Een Amsterdamse politiecommissaris schrijft geschiedenis, Amsterdam: Querido Facto, 2022.

Criminoloog en antropoloog Hans Werdmölder schrijft voor Wynia’sWeek over misdaad en misdaadbestrijding. Hij publiceerde een reeks boeken, waaronder recentelijk ‘Kansparels, mocro’s op het scherpst van de snede’

Wynia’s Week heeft een unieke formule. Ons online magazine is voor iedereen kosteloos beschikbaar. Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Wordt u ook donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Met oud-politiechef Kees Sietsma terug in de tijd: toen de politie onderhandelde met drugsbazen verscheen eerst op Wynia's Week.

Criminoloog Bart Collard analyseert de opvatting van de minister dat haar benadering helemaal niets met discriminatie of racisme te maken heeft, maar juist een veilige politie voor iedereen garandeert. 

Neutraliteit is geen discriminatie

Eerder wees de minister er al op dat het onwenselijk is als Buitengewone Opsporingsambtenaren (BOA’s) religieuze symbolen zouden dragen op hun uniformen omdat ‘de boa’s gezag, neutraliteit en veiligheid moeten uitstralen’. En dat laatste conflicteert volgens haar met dergelijke symbolen. Meerdere gemeenteraden hebben echter wel voor de combinatie van religieuze symbolen en het BOA-uniform gestemd.

Coen de Jong , auteur bij Wynia’s Week, schrijft in zijn nieuwe boek Wokeland hoe ‘boze BN’ers, journalisten en vele ‘weldenkenden’’ aannemen ‘dat kritiek op de hoofddoek gelijk staat aan racisme’. Zij beweren dat er geen sprake is van draagdwang onder moslims – in de meest extreme vorm wordt de hoofddoek zelfs gezien als een symbool van vrijheid – en dat het stukje stof dermate bepalend is voor de identiteit van de draagster dat het haar door de overheid onmogelijk wordt gemaakt om functies in uniform uit te voeren.

De persoon of de politie?

Het doet de vraag rijzen in hoeverre de persoonlijke identiteit van een agent in uniform belangrijker mag zijn dan het uitdragen van waar het ambt en uniform voor staan: neutraliteit, herkenbaarheid en dienstbaarheid. Kan dat een loyaliteitsvraagstuk creëren tussen, enerzijds, de persoon in het uniform en, anderzijds, de entiteit van dé politie, waar het uniform voor staat? Wat als die persoonlijke identiteit botst met een of meerdere normen of waarden van de politie?

Het laten vallen van de schijn van neutraliteit – in tegenstelling tot neutraliteit – als eis voor het politieoptreden zorgt voor allerlei problemen. Waarom zouden immers religieuze symbolen geaccepteerd worden, maar andere levensbeschouwelijke symbolen niet? Het zou juist discriminatie zijn als daartussen onderscheid gemaakt zou worden.

Het discriminatieverbod doet hier weer de vraag rijzen hoe omgegaan moet worden met de agent die groot op zijn onderarm ‘vegan’ heeft getatoeëerd en vervolgens een veebedrijf ontruimt. In hoeverre kan de boer vermoeden dat de agent wellicht persoonlijke overwegingen liet meewegen in zijn beslissing?

En mag een sticker van Forum voor Democratie of Bij1 op de achterzijde van de politietelefoon? Hoe zou u zich voelen als VVD- of SP-stemmende burger? Wat als de agent met een pen van Ongehoord Nederland in de hand een verkeerscontrole houdt bij het pand van de NOS en boetes gaat uitdelen? Zo zijn er nog talloze voorbeelden te bedenken.

Juist hierom wijst minister Yesilgöz-Zegerius erop dat pleiten voor de neutraliteit van het uniform niets te maken heeft met discriminatie of racisme. Uit de hiervoor genoemde voorbeelden ontstaat zelfs het tegenovergestelde beeld: dat het los laten van de eis van schijn van neutraliteit – waarbij allerlei levensbeschouwelijke symbolen geuit mogen worden door de agent in uniform – wellicht tot ervaren discriminatie kan leiden. De minister benoemt overigens zelfs dat de kwestie tot onrust zorgt binnen de politie, omdat agenten nu al te vaak onterecht als discriminerende professionals worden gezien.

Vrouwen met hoofddoek welkom bij de politie

Daarnaast stelt de minister dat iedereen meer dan welkom is bij de politie. Zij benoemt dat zij tal van politiemedewerkers kent die werken met een hoofddoek op. ‘Er zijn ontzettend veel functies waar je geen uniform voor aan hoeft, dus ook functies voor vrouwen die kiezen voor een hoofddoek. Wees welkom, zou ik zeggen.’

In debat met de minister wijst Farid Azarkan van DENK er echter op dat hooggeplaatste politiefunctionarissen zelf pleiten voor die hoofddoek en noemt de positie van de minister ‘raar’. De minister reageert dat het belangrijk is dat het instituut van de politie neutraal vertegenwoordigd wordt:

‘Ik zou iedereen mee willen geven om niet het beeld te creëren alsof – of het nou gaat over keppels, kruizen, hoofddoeken, whatever – alsof die mensen niet welkom zouden zijn bij de politie. Want ze zijn niet alleen welkom. Ze doen ook ontiegelijk goed werk. Daar ben ik ook heel erg trots op.’

Er werken mensen die religieuze symbolen dragen, ook tijdens hun werk, bij de politie. In uniform wordt dat echter niet getolereerd. De minister wil kennelijk geen wildgroei aan varianten van dat uniform.

Boosheid van wokisten

Tijdens de H.J. Schoo-lezing in september 2022 ageerde minister Yesilgöz-Zegerius tegen het wokisme. Wanneer wokisten hun zin niet krijgen wordt al gauw de discriminatiekaart getrokken. Nu is de minister wederom fel op die beweging, wanneer zij stelt dat het verdedigen van een politie-uniform zonder hoofddoek geen discriminatie of racisme is.

De politie handelt als verlengstuk van de machtshebbers en bezit als zodanig het geweldsmonopolie. Volgens de minister moet de politie niet alleen neutraal zijn, maar ook neutraliteit uitstralen. Anders gesteld: naast neutraliteit is de schijn van neutraliteit een belangrijke eis, die voorwaardelijk is voor het vertrouwen van de burger in de politie. Het laten vallen van die eis werkt ervaren discriminatie in de hand.

De politie kan immers neutraal handelen, maar als de burger dat anders ervaart heeft zij een probleem met haar legitimiteit. Nu is dat natuurlijk niet geheel te voorkomen, aangezien sommige burgers zich zelfs met een meer objectiveerbare schijn van neutraliteit nog steeds gediscrimineerd kunnen, en zullen, voelen. Maar om dat zoveel mogelijk tegen te gaan dient de politie ook in haar handelen neutraliteit uit te stralen. Daar past de hoofddoek volgens de minister niet bij. Gelijk heeft ze.

Deze week verschijnt het boek ‘Wokeland, hoe een radicale voorhoede vat kreeg op de samenleving’. Daarin beschrijft auteur Coen de Jong ook hoe de politietop vatbaar bleek voor druk uit radicaal-islamitische kring. ‘Wokeland’ is overal te koop, zoals ook HIER https://www.wyniasweek.nl/product/wokeland-paperback/ .

Wynia’s Week is er iedere woensdag en zaterdag. Dat wordt mogelijk gemaakt door alle donateurs, groot en klein. Zo valt Wynia’s Week ook in 2023 weer 104 keer bij tienduizenden lezers in de mailbox. Doet u ook mee? Hartelijk dank!

Het bericht De minister is helder: geen hoofddoek op het uniform verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar het gaat verder dan dat. Kennelijk worden politieke dissidenten geïntimideerd door herhaaldelijke bezoeken of telefoonoproepen. Ook worden de stations gebruikt voor het verlengen van officiële Chinese documenten; een taak die belegd is bij de ambassade of het consulaat.

Minister van Buitenlandse Zaken Wopke Hoekstra vraagt de Chinese ambassade of zij haar ‘politiebureaus’ in Nederland wil sluiten. Het is belangrijk en ook mogelijk dat de Nederlandse overheid actief tot die sluiting overgaat, betoogt criminoloog Bart Collard.

Sluiten van woningen

Op grond van artikel 174a van de Gemeentewet is de burgemeester bevoegd ‘een woning [of] een niet voor het publiek toegankelijk lokaal’ te sluiten ‘indien door gedragingen in de woning (…) de openbare orde rond de woning, het lokaal of het erf wordt verstoord’. Dat artikel wordt bijvoorbeeld gebruikt om woningen waar vanuit drugs wordt verhandeld te sluiten.

Er moet sprake zijn van een risico voor de gezondheid van omwonenden of andere aanwezigen in de omgeving. Is dat het geval bij een onofficieel buitenlands politiebureau? Wellicht. Het Chinese politiebureau spoort dissidenten op en intimideert ze. Liggen er wapens in de panden? Worden in de bureaus mensen onder druk gezet? Daarnaast zou het bestaan van dergelijke bureaus kunnen leiden tot uit de hand lopende demonstraties of andere acties tegen deze bureaus. En hoe zit het met Chinezen die rijbewijzen komen verlengen en ter plekke geïntimideerd of gechanteerd worden?

Oneigenlijk gebruik van een woning

Wellicht is er een makkelijker optie. Wanneer een woning onrechtmatig wordt gebruikt voor andere doeleinden dan bewoning vindt er woonfraude plaats. Artikel 21 en 35 van de Huisvestingswet stellen dat in dit geval een bestuurlijke boete opgelegd kan worden. Ook kan een last onder dwangsom worden opgelegd, om te voorkomen dat de bureaus na het betalen van de boete gewoon actief blijven in de ruimten.

Overige acties

Als een buitenlander in Nederland werkt voor een buitenlandse werkgever – zoals in deze casus lijkt te gelden – dient aan de Nederlandse arbeidswetgeving te worden voldaan. Er kan dus bijvoorbeeld een onderzoek worden gedaan naar de betaling van het wettelijk minimumloon in Nederland of naar werk- en rusttijden, arbeidsomstandigheden.

Ook is een onderzoek naar de verblijfsstatus van de Chinese politieagenten mogelijk. Voldoen zij aan de Vreemdelingenwet? Gelet op de informatie op de Chinese overheidswebsites waarin wordt gesteld dat de bureaus inlichtingen verzamelen, zou ook onderzocht kunnen worden in hoeverre er sprake is van strafbare spionagewerkzaamheden (Boek 2 titel I van het Wetboek van Strafrecht). Waarschijnlijk zijn er echter nog veel meer opties denkbaar om de Chinese politiebureaus aan te pakken. Maar waarom zoveel moeite doen?

Geweldsmonopolie

Waarom kan niet getolereerd worden dat China politiebureaus op Nederlands grondgebied heeft? De Nederlandse politie heeft het handhaven van de rechtsorde als taak. De politie dient de overtreding van onze wetten, die gemaakt zijn door gekozen volksvertegenwoordigers, te voorkomen en aan te pakken.

Als hoeder van de democratische rechtsorde beschikt zij over een geweldsmonopolie; slechts de politie is bevoegd om geweld te gebruiken. Daarbij is de politie ook weer aan strikte regels gebonden. De uitvoering van politiële acties door een buitenlandse dienst kan niet alleen illegaal zijn, maar tast ook de Nederlandse soevereiniteit aan.

Daarnaast kan worden gevreesd voor het welzijn van Chinese politieke dissidenten, die in Nederland worden opgespoord, geïntimideerd en beïnvloed. Het zijn acties die het Iraanse regiem al langer toepast op politieke dissidenten in Nederland. Gelet op het dodelijke geweld door Iraanse inlichtingendiensten op Nederlands grondgebied, moet ook China op dit gebied een halt worden toegeroepen. Een nieuwe wet omtrent moderne vormen van spionage gaat zulke zogeheten diasporaspionage overigens strafbaar stellen.

Wopke Hoekstra heeft de Chinese ambassadeur gevraagd om zijn politiebureaus te sluiten. Er is echter een nog krachtiger signaal nodig: Nederland tolereert zonder instemming geen werkende mensen van een buitenlandse politie-, inlichtingen- of veiligheidsdienst op zijn grondgebied. Tegen Chinese politiebureaus moet daarom hard worden opgetreden.

Wynia’s Week zit op het vinkentouw, 104 keer per jaar en twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht In Nederland hebben we alleen Nederlandse politie. Geen Chinese. verscheen eerst op Wynia's Week.