In het tv-programma Zomergasten interviewde Theo Maassen Khadija Arib nog eens over deze kwestie. Hij had zich uitgebreid ingelezen, zei hij. Helaas liet hij duidelijk blijken toch niet precies begrepen te hebben waar het over ging. Het ging, volgens hem, niet alleen over twee anonieme brieven. Hij liet het voorkomen alsof Arib het hele ambtelijke apparaat intimideerde. Het ging echter, zoals Arib probeerde duidelijk te maken, over topambtenaren, namelijk de directeuren van de griffie, die meenden op de stoelen van Kamerleden te kunnen gaan zitten.

Die boodschap kwam niet over bij Theo Maassen. Hij schijnt ook niet te begrijpen dat als een onderzoek naar ongewenst gedrag wordt gestart, de reputatie van de beklaagde in feite al beklad is en je (in dit geval Vera Bergkamp) dus heel voorzichtig moet zijn voor je zo’n onderzoek start. Laten we deze zaak nog maar eens doorlopen. 

Managers van de Kamergriffie begrepen democratie niet

Die directeuren van de griffie dachten dat zij iets over het wetgevingsproces van de Kamer te zeggen hadden. Ten onrechte. Daarover had Arib hen op hun nummer gezet. Dat leidde dan weer tot de (anonieme) klachten van die directeuren – jaren later – over een onveilige werksituatie. Die klachten over mevrouw Arib dienden de anonieme klagers in bij de huidige Kamervoorzitter Vera Bergkamp.

Theo Maassen zei ook nog dat niet alle klagers anoniem hadden gereageerd. Hij noemde onder anderen Jan Willem Duijzer. Duijzer was directeur bedrijfsvoering en informatisering van de griffie van de Tweede Kamer. Hij schreef in 2018 in zijn ontslagbrief dat hij het gevoel had dat hij als knecht van de voorzitter van het presidium, toendertijd Khadija Arib, moest optreden.

Hij begreep niet dat de griffie inderdaad dienstbaar moet zijn aan de Kamer en dus ook aan het presidium van de Kamer en diens voorzitter. Dat begreep kennelijk geen enkel lid van het managementteam van de griffie. Ook de andere topambtenaren van de griffie die Maassen in Zomergasten noemde begrepen dat niet. Maassen zelf begreep het dus ook niet.

Inmiddels is er, mede door Bergkamp, een onderzoek naar aanleiding van de anonieme klachten gekomen. Dat onderzoek is inmiddels bijna een jaar gaande. Uit een rondgang van Follow The Money (FTM) langs betrokkenen weten wij inmiddels dat in dat onderzoek de rechten van de beklaagde – Khadija Arib – worden geschaad. Zo krijgt ze niet de (anonieme) brieven waarin de beschuldigingen staan.

Formeel weet ze dus niet waar ze van beschuldigd is. Er wordt haar geen wederhoor op de bevindingen gegund. Diegenen die haar naar alle waarschijnlijkheid beschuldigd hebben, namelijk topambtenaren van de griffie, blijken tot voor kort invloed te hebben gehad op de onderzoeksopzet. Zij konden ook nog, als het zo uitkwam, de opzet van het onderzoek gaandeweg veranderen.

Ik had al de vergelijking met Jozef K. gemaakt uit de angstaanjagende roman Het Proces van Franz Kafka. Jozef K. wordt op een ochtend gearresteerd, terwijl hij zich van geen kwaad bewust is. Hij wordt oneindig lang aan het lijntje gehouden, net als Khadija Arib. Zijn beweringen dat hij onschuldig is, halen niets uit. Alles wat hij zegt, wordt tegen hem gebruikt. Aan het eind van de roman wordt zijn doodvonnis voltrokken.

Khadija Arib is bij voorbaat al schuldig

Zo’n vaart zal het met Khadija A. niet lopen, maar dat het onderzoek haar schuldig zal bevinden, lijkt haast wel zeker. Daarvoor hebben inmiddels sommige politici te veel hun reputatie op het spel gezet. Als Arib als oordeel ‘onschuldig’ krijgt, zijn die mensen haast niet te handhaven.

Op de eerste plaats is daar mevrouw Bergkamp die het initiatief voor het onderzoek heeft genomen als voorzitter van het presidium van de Kamer. Zij zag op basis van ‘concrete en duidelijke signalen’ dat er mogelijk sprake was van een onveilige werkomgeving. De ambtelijke leiding van de Tweede Kamer had die signalen ook bevestigd. Dat was geen wonder, want de klachten waren immers naar alle waarschijnlijkheid van die hoge ambtenaren zelf afkomstig.

Dan was daar Henk Nijboer, partijgenoot van mevrouw Arib in de Tweede Kamer en lid van het presidium. Hij had de klachten ‘ernstig, serieus, en helaas ook niet incidenteel’ genoemd. Daarom stemde hij in met het onderzoek naar Arib. Voor het oog van de natie besmeurde hij de reputatie van zijn partijgenoot. Hij legde echter niet uit wat die ernstige, serieuze en structurele klachten waren. Hij hoeft zijn stemgedrag in het presidium niet meer uit te leggen, want hij heeft inmiddels besloten niet meer terug te keren in de Kamer.

Dan vergeten we maar even Kamerlid Liane den Haan, de dievegge van de enige Tweede Kamerzetel van 50Plus. Zij dacht dat het om een arbeidsconflict ging tussen voormalig Kamervoorzitter Kadija Arib en leden van het managementteam van de griffie. Uit veel blijkt dat het om een politiek conflict ging, waarbij managers meer invloed op de vergaderingen van het presidium wilden dan ons democratisch bestel toelaat.

Deze complottheorie gaat over een echt complot

Geloven wij nu ook al in een complottheorie? Nee, want het is ‘echt’ een complot. Zoals Kamervoorzitter Vera Bergkamp op 3 oktober 2022 in een brief aan de Kamer schrijft zouden het presidium en de griffie van de Kamer de opdrachtgevers van het ‘extern onafhankelijk onderzoek’ zijn. Vooral dat de griffie opdrachtgever zou zijn was curieus, want het leek er immers op dat de anonieme klachten vanuit het managementteam van de griffie waren gekomen.

Zo signaleerde met name De Volkskrant dat het hoofd van de hr-afdeling van de griffie van de Tweede Kamer, Jorine Wolff, een van de personen was die had geklaagd over Arib. Juist zij mocht het onderzoek gaan leiden. Zij mocht, met andere woorden, via dit onderzoek haar eigen klachten gaan bevestigen. Dat managementteam voelde kennelijk door de vele publicaties over hun dubieuze betrokkenheid bij dit onderzoek nattigheid. Het team stapte immers op 11 november 2022 collectief en met onmiddellijke ingang op.

Onderzoek houdt geen rekening met belang van Khadija Arib  

Bij de start van het onderzoek speelden de belangen van mevrouw Arib geen enkele rol. FTM citeert advocaat arbeidsrecht Marion van den Brekel daarover als volgt:

‘Vóór goedkeuring van de offerte moet je aan de beklaagde aangeven dat je onderzoek laat verrichten, met welk bureau je in zee wil gaan en wat de onderzoeksvraag is. Je moet vervolgens het onderzoeksprotocol met daarin de werkwijze van de onderzoekers verstrekken, zodat de beklaagde de kans heeft daarop te reageren. Dat is belangrijk omdat bij een op de persoon gericht onderzoek de reputatie hoe dan ook wordt geschonden.’

Dat is dus allemaal niet gebeurd. Uit de offerte van het onderzoeksbureau blijkt ook dat het onderzoeksbureau zich tijdens het onderzoek welwillend naar de wensen van de opdrachtgever wenste te plooien. De opdrachtgever was dus mede het managementteam van de griffie, van waaruit de klachten over mevrouw Arib waren gekomen. Als gezegd is dat team inmiddels opgestapt. Dat doet echter weinig af aan het gebrek aan onafhankelijkheid dat dit onderzoek kenmerkt.

Het komt natuurlijk vaker voor dat onderzoekbureaus naar conclusies toewerken die de opdrachtgever graag wenst te horen. De interpretatie van de werkelijkheid is immers plooibaar. In dit geval is dit echter wel heel pijnlijk, omdat de belangen van de onderzochte persoon, Khadija Arib, in het geding zijn. Haar belangen worden in het onderzoek niet behartigd. Zij krijgt zelfs geen informatie waar ze van wordt beschuldigd (Kafka!), krijgt de beschuldigingen niet te zien (Kafka!), of alleen onder vertrouwelijkheid, zodat ze er niet in het openbaar op kan reageren. Dat laatste is misschien dan nog wel een geluk bij een ongeluk. Dan loopt ze in ieder geval niet de kans dat, zoals bij Jozef K. het geval was, alles wat ze zegt tegen haar gebruikt wordt.    

Moet de Kamervoorzitter niet worden vervangen?

Nog even over het jaar dat dit onderzoek nu al duurt. Dat is zeker kassa voor het onderzoeksbureau. Hoeveel zal dat inmiddels niet opgebracht hebben? Uit de offerte kunnen we dat niet halen, helaas. Daarin zijn alle geplande kosten en vergoedingen per uur weggelakt. Door Vera Bergkamp, neem ik aan.

Want, stel je toch eens voor dat duidelijk zou worden dat een vooringenomen, niet onafhankelijk onderzoek de staat ook nog eens grof geld zou kosten. Dan ga je toch al gauw denken dat we een Kamervoorzitter die een paar 100 duizend euro in de goot laat verdwijnen, beter kunnen vervangen. Bijvoorbeeld door iemand van het statuur van Khadija Arib. Maar dat laatste gaat natuurlijk niet gebeuren.

Khadija Arib moet blijkbaar ‘hangen’.

PS: Khadija Arib eist inmiddels formeel inzage in de beschuldigingen aan haar adres en de documenten die daar bij horen. Ze heeft daartoe de advocaten Geert-Jan en Carry Knoops ingeschakeld.

Harrie Verbon was hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. Dit is een bewerking van een eerder op Wynia’s Week verschenen artikel. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Prof. Michiel de Vries publiceerde deze zomer bij Uitgeverij Blauwburgwal het onthullende boek ‘Kapot. Hoe vilein is de deugindustrie?’ dat aantoont dat de praktijk van particuliere rechtsgang met anonieme aanklachten en behandeling door particuliere onderzoeksbureaus in de meeste gevallen niet deugt.

Het bericht Khadija Arib moet kennelijk hangen, onschuldig of niet verscheen eerst op Wynia's Week.

 Het is wachten tot het moment dat de keurige ex-voetballer Ibrahim Afellay minder keurig blijkt te zijn (geweest) dan we allemaal dachten. Daarna, vrezen wij, volgt Ahmed Aboutaleb die wel met onkostenvergoedingen gerommeld zal hebben, zoals Rotterdamse burgemeesters vroeger ook wel eens deden, of niet deden.

Klachten over grensoverschrijdend gedrag …

Maar laten we het maar eens hebben over dat ‘anderszins’ overschrijdend gedrag van mevrouw Arib, voormalig Kamerlid voor de PvdA. Van 12 december 2015 tot 7 april 2021 was zij voorzitter van de Tweede Kamer. In die laatste functie schijnt zij voor een onveilige werksituatie gezorgd te hebben, er was sprake van machtsmisbruik en een schrikbewind. Althans, dat zou blijken uit anonieme brieven die de huidige Kamervoorzitter Vera Bergkamp (D66) had ontvangen.

Wat Arib allemaal precies had uitgehaald, weten wij niet en, naar het schijnt, Arib zelf weet het ook niet. Wel meldden de kranten dat de ambtelijke top van de griffie van de Tweede Kamer de voorvallen in beide klachtenbrieven herkende. Een van die topambtenaren was de directeur van de hr-afdeling van de griffie, Jorine Wolff. Die klachten werden in het presidium van de Tweede Kamer besproken. Kennelijk weten de presidiumleden wel wat de klachten inhielden, want er werd daar geconcludeerd dat een onderzoek naar het gedrag van Arib noodzakelijk was.

… waren ‘ernstig, serieus en niet incidenteel’

PvdA-Kamerlid Henk Nijboer en toen lid van het presidium kende de klachten kennelijk ook. Hij noemde ze immers ‘ernstig, serieus, en helaas ook niet incidenteel’. Toch stapte hij uit het presidium (nos.nl). Hij vond dat hij daar niet langer kon functioneren omdat hij had ingestemd met het onderzoek naar Arib. Had hij dan in ieder geval niet de moed kunnen hebben om uit te leggen wat die ernstige, serieuze en structurele klachten volgens hem waren? Nu besmeurde hij de reputatie van zijn partijgenoot Khadija Arib voor het oog van de natie zonder dat hij precies uitlegde wat er aan de hand was.

Zoals zo vaak als betrokkenen niet precies willen zeggen wat er aan de hand is, gaan nieuwsgierige journalisten op onderzoek uit. Dit keer waren het journalisten van de Volkskrant. De kop van hun artikel ‘Wie is hier de baas?’ suggereerde al dat Arib anoniem was aangevallen door, namens of op gezag van a-democratische potentaten uit het managementteam van de griffie. Dan begrijpen we direct waarom de leden van de ambtelijke top de klachten herkenden, zoals we net zagen. Die klachten kwamen immers direct of direct van henzelf. Toch?

De griffie als hulpdienst van de Kamer

Voor we verder gaan, is het goed te weten wat precies de functie van de griffie is. Op deze website van de Tweede Kamer lezen we dat de griffie de ambtelijke organisatie is van de Tweede Kamer, met aan het hoofd de griffier. De griffier adviseert de Kamer, de voorzitter en het presidium over procedurele en staatsrechtelijke aspecten van de werkzaamheden van de Kamer. De Kamer beslist over het aangaan en beëindigen van het dienstverband van de griffier. De griffier heeft de leiding over de griffie. Het presidium oefent hierop toezicht uit. Verder is het presidium ook belast met het benoemen van de directeuren van de griffie.

De griffie is een soort hulpdienst voor het parlement, net als de Algemene Rekenkamer dat is. De griffier is het hoofd van de griffie en is dus de hoofdhulp van de Kamerleden.

De griffier zorgt er voor dat alle procedures soepel verlopen en alle te bespreken stukken op tijd aanwezig zijn voor de Kamerleden. Er kunnen ook andere stukken van belang zijn bij de vergaderingen van de Kamer, bijvoorbeeld stukken die in het verleden zijn besproken. Welke stukken dat zijn, heeft de griffier ook paraat. Hij is daarmee ook het geheugen van de Kamer. Zo houdt hij bij of de regering wel doet wat de Kamer in het verleden besloten heeft. Voor die geheugenfunctie is het uiteraard handig als de griffier lange tijd op zijn plek blijft zitten. In de 200 jaar van 1 september 1815 tot 1 september 2015 waren er precies dertien griffiers in functie. De gemiddelde zittingsduur van een griffier was daarmee dus ruim vijftien jaar.

De directeuren van de griffie eisen dezelfde rechten als Arib

Vanaf 1 september 2015 is er een beetje de klad gekomen in de honkvastheid van de griffiers. Dat is ook een groot deel van de periode waarin Arib voorzitter was van de Kamer. Toeval of niet? Was Arib nu zo moeilijk, of begrepen de nieuwe griffiers niet waartoe zij op aarde, althans in de Kamer, waren? Maar misschien moeten we eerst kijken naar de hoogste ondergeschikten van de griffier, namelijk de directeuren van de ambtelijke organisatie. Daar gaat namelijk het net aangehaalde stuk in de Volkskrant over.

Het artikel begint met een brief van Jan Willem Duijzer aan Kamervoorzitter Khadija Arib. Het is 1 december 2018 en Duijzer, directeur bedrijfsvoering en informatisering, vindt dat hij niet langer als knecht van het presidium wil worden behandeld. Hij vindt zichzelf minstens de gelijke van de leden van het presidium. Dat hij dus ook bij alle vergaderingen van het presidium behoort te zijn, als hij dat zelf nodig acht.

Arib is de baas

Maar daar is Arib niet van gediend. Niet Duijzer, maar zij bepaalt of de directeuren bij de overleggen van het presidium aanwezig mogen zijn. Zij laat dus soms directeuren van het managementteam niet toe bij vergaderingen. Die directeuren zijn dat, vanuit hun vorige functies, soms niet gewend. Laten we de krant maar even letterlijk citeren:

De nieuwe directeur huisvesting, Jaap van Rhijn, stapt in 2019 vanuit een topbaan in de vastgoedwereld over naar de Kamer, maar blijkt niet meer de baas te zijn zoals hij gewend is. Hij krijgt bijvoorbeeld geen vaste stoel bij vergaderingen van het presidium (…). Arib laat hem tijdens dat soort vergaderingen soms wachten op de gang. (…) Of hij wordt weer weggestuurd.

Van Rhijn is, volgens de krant, een van de personen die geklaagd hebben over de ‘sociaal onveilige werksfeer’ onder Arib. Hun klachten waren bepalend voor het starten van een onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag door Arib.

Het managementteam begrijpt de democratie niet

Laten we aannemen dat het bovenstaande waar is. Dan heeft Van Rhijn niet begrepen dat hij in een organisatie kwam te werken die dienstbaar zou moeten zijn aan het functioneren van onze democratie. Hij was – Van Rhijn is inmiddels vertrokken – als directeur bij de griffie een hulp van de griffier die dan weer een hulp van de Kamer is, zoals we net hebben vastgesteld. Van Rhijn was dus een hulp in het kwadraat, maar hij dacht recht te hebben op een vaste stoel bij de vergaderingen van het presidium. Alsof hij wetgever was. Hij was eerder een egotripper die de werking van de democratie niet begrijpt. In een democratie zijn niet bureaucraten zoals hij de baas, maar de Kamerleden die ons – ons kiezers – vertegenwoordigen.

Vragen

Kortom, Arib is inderdaad het slachtoffer geworden van a-democratische potentaten die de baas willen spelen over iets – het wetgevingsproces – waar ze niets over te zeggen hebben. Je vraagt je natuurlijk wel af, waarom ze tijdens hun sollicitatie niet op hun bescheiden rol gewezen zijn.

Ik vraag me echter toch vooral af hoe het mogelijk is dat Kamervoorzitter Vera Bergkamp en Arib’s partijgenoot Henk Nijboer de klachten van het managementteam serieus konden nemen. Weten zij ook niet hoe de democratie werkt?

Vera Bergkamp en Henk Nijboer zijn geen echte democraten

Bergkamp heeft inmiddels zelfs aangetoond dat ze niet weet hoe je een onafhankelijk onderzoek opzet. Zij stelde immers de al eerder genoemde Jorine Wolff als leider van het onderzoek aan (zie hier). Deze Jorine Wolff vond al dat Arib een sociaal onveilige werksituatie had gecreëerd. Dan stond voor haar de uitkomst van het onderzoek naar Arib dus al vast: schuldig! Na alle ophef daarover stapte zij met de andere directeuren van de griffie en de griffier zelf maar op.

Henk Nijboer had ik echter wel iets hoger ingeschat. Hoe kon hij denken dat de topambtenaren van de griffie zich met wetgeving mogen bemoeien? Wetten maken is toch zijn taak? Hoe dan ook, als volksvertegenwoordiger vertegenwoordigt hij mij in ieder geval niet langer.

Harrie Verbon is blogger en emeritus-hoogleraar Openbare Financiën aan de Universiteit van Tilburg.

Wynia’s Week dankt de auteurs en de donateurs. Nog geen donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Khadija Arib is het slachtoffer van a-democratische potentaten verscheen eerst op Wynia's Week.

Een minister die Kamerleden betiteld als onwelriekende reuzel, een Kamerlid dat een bewindspersoon een spion noemt, een kabinet dat uit protest de vergaderzaal uitloopt, een parlementariër die het woord moet worden ontnomen, twee ministers die aangifte doen tegen een Kamerlid dat hen met een nazivlag had afgebeeld, volksvertegenwoordigers die elkaar uitschelden, ministers die in onbeschaamde lichaamstaal hun weerzin jegens de Kamer tonen, een Kamervoorzitter die de boel niet in de hand kan houden en dan natuurlijk de affaire-Arib, uitmondend in een aangifte wegens het lekken van geheime stukken en in de karaktermoord op een gevierd voormalig Kamervoorzitter.

Schandalig

Het is de oogst van twee, drie weken Den Haag. Waarschijnlijk niet eens compleet, want zo uit het hoofd opgeschreven.

Het is echt te schandalig voor woorden. Alsof we niet in een van de meest penibele periodes na de Tweede Wereldoorlog leven!

Per stuk kun je menig incident relativeren met een verwijzing naar de parlementaire historie: onbeschoftheid is van alle tijden en bovendien niet voorbehouden aan het klootjesvolk. Wat er nu gebeurt, stijgt daar echter boven uit, in frequentie en in heftigheid.

Karaktermoord

Er gaat bijna geen dag voorbij zonder intern gedoe in Den Haag. Het lijkt ook te escaleren. Die afmars van het kabinet uit ’s lands vergaderzaal is onvertoond en vooral nodeloos polariserend.

De affaire-Arib is nog erger: Kamerleden die een collega en oud-Kamervoorzitter aan een extern onderzoek willen onderwerpen vanwege haar verondersteld hardhandig management jaren geleden. De aanstichters komen overigens niet uit het parlement, maar uit de ambtenarij, niet van de werkvloer, maar uit de top, niet met open vizier, maar anoniem. Om zich ervan te verzekeren dat hun karaktermoord nooit meer ongedaan kan worden gemaakt, mochten deze overheidsdienaren in strijd met hun ambtseed nog even leeglopen in de NRC, de krant die eerder al stiekem was geïnformeerd over het op handen zijnde onderzoek. Op dezelfde dag meldden collega-ambtenaren in HP/DeTijd dat ze met Arib geen enkel probleem hadden.

En het presidium maar mummelen over ‘veilige werkomgeving’.

Boetedoeningen

Uiteraard zien regelneven hun kans schoon en bepleiten ze – zoals afgelopen week – een aanpassing van het Reglement van Orde. Dat ontspoorde in een oeverloos gebabbel over wat nu precies een bedreiging is.

En – je kon er op wachten – met een ‘helder protocol’ zouden voortaan affaires als met Arib kunnen worden voorkomen, aldus een parmantig hoofdredactioneel commentaar in de Volkskrant van 3 oktober.

Papier hier!

U en ik bereiden ons ondertussen voor op de boetedoeningen van allerhande prominenten die zullen verklaren dat dit niet ‘het nieuwe leiderschap’ is waar ze zich zo sterk voor maken. Of ‘de waardigheid van het parlement’, of ‘de noden van de mensen in het land’ of welke gemeenplaats ze toevallig te binnen wil schieten. En anders is er altijd nog het verbale padvindersmes waarin zinnetjes zitten als ‘dat had anders gemoeten’ en ‘dit is niet goed gegaan’.

Hou op met zeuren

Het is de dames en heren in Den Haag mogelijk ontgaan dat het publieke vertrouwen in hen lager is dan ooit. Wellicht ook is hen ontschoten dat in de echte wereld menigeen het water aan de lippen staat (prijzen) en de angst om het hart is geslagen (Oekraïne).

Misschien kunnen onze politici weer gaan doen waarvoor ze zijn ingehuurd.

Geef een gezaghebbend Kamerlid de voorzittershamer, hou op met zeuren over reglementen en protocollen, stop met schelden en rellen en doe wat je moet doen: de bevolking en het land vooruithelpen!

Dan hebben jullie het al lastig zat, want tot op heden is vrijwel niets gelukt.

Wynia’s Week is vrij en ongebonden. De betalende lezers maken dit onafhankelijke online tijdschrift mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Kan Den Haag misschien weer aan het werk gaan? verscheen eerst op Wynia's Week.