Wat is er gebeurd met de ‘historische gewoonte’ dat politieke leiders opstappen na een zware verkiezingsnederlaag? In vroegere jaren was het gebruikelijk dat politici van het politieke toneel verdwenen. De leiders bleken duidelijke fouten te hebben gemaakt tijdens campagnes, beheersten het politieke spel niet of het ontbrak hen aan enig charisma. Deze drie elementen zijn nodig voor mooie verkiezingsuitslagen voor hun partij: geen fouten, het politieke spel onder de knie hebben en beschikken over een zekere mate van charisma oftewel een politicus met een ‘sterke persoonlijke aantrekkingskracht’.

Hans Wiegel en Lilian Marijnissen

Een goed voorbeeld van een politicus met charisma, was Hans Wiegel. Door zijn uitstraling ontwikkelde de VVD zich razendsnel tot een grote partij. Helaas deed de zwakke leider Joris Voorhoeve de winst weer teniet, maar Frits Bolkestein wist de schade te beperken.

Een voorbeeld van de ondergang van een partij is de SP en de leider Lilian Marijnissen. Door haar gebrek aan spelbeheersing en vooral het gebrek aan charisma, wist zij haar partij van een forse omvang in de periode 2004-2008 te vernietigen en aan de politieke bedelstaf te brengen. Haar trieste club speelt nog nauwelijks een rol in provincies, Tweede Kamer en gemeenten en moest in 2019 zelfs het Europees Parlement verlaten. Politieke invloed nihil, maar Lilian blijft zitten waar zij zit en is het beste voorbeeld van een ‘plucheklever’. Zelfs zonder adoratie van de SP-leden en -stemmers houdt ze moedig vol tot weer nieuwe vruchteloze pogingen iets in de politiek te kunnen betekenen.

In het verleden vertrokken teleurgestelde leiders na een politieke klap in het gezicht. Vandaag is die ‘gewoonte’ ver te zoeken. Politici die er niets van maken, vervolgen gewoon hun weg, met dienstauto, dienstige ambtenaren en een handjevol aanhangers. Het ‘systeem’ van de politiek verlaten na een nederlaag ligt achter ons. Overigens gebeurde dat nog wel aan het begin van deze eeuw. Zo vertrokken onder anderen lijsttrekkers als Jolande Sap in 2012 (GL), Jan-Peter Balkenende in 2010 (CDA) en Ad Melkert in 2002 (PvdA) na vernietigende uitslagen.

Nu, na de Tweede Kamerverkiezingen, is alweer duidelijk dat de aan de politiek verslaafde politici doorgaan met het verder uitbenen van hun partij. Voor goede politici zou een zeer slechte uitslag nu een mogelijkheid zijn geweest om met opgeheven hoofd te vertrekken. Maar partijleiders als Marijnissen en Yeşilgöz lijken er niet mee te zitten om voort te gaan op de weg die het CDA eerder ging.

Kiezers in de kou

Door zelfs een plek in de regering te weigeren, schoffeert Yeşilgöz nu de vele VVD-kiezers die wel kiezen voor regeringsdeelname. Vanwege een verloren ambitie om premier te mogen worden, zet ze de kiezers in de kou….

Ik begin te verlangen naar de tijd waarin slechte partijleiders werden weggestuurd om de weg vrij te maken voor meer succesvolle opvolgers. Nu worden ook de verliezers verwelkomd als Grote Winnaars. Op naar weer een verkiezing met een slecht resultaat (de Europese Parlementsverkiezingen in 2024). De partijen die dan voor een interessante uitslag gaan, zullen zich eerst moeten vrijmaken uit de tentakels van ‘leiders’ als Thierry Baudet, Lilian Marijnissen en Dilan Yeşilgöz.

* Robert Jan Blom is publicist en gemeenteraadslid en voormalig wethouder voor de VVD in Alphen aan den Rijn.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Politici die zware verkiezingsnederlagen lijden, zoals Dilan Yeşilgöz, moeten opstappen! verscheen eerst op Wynia's Week.

Nee, vandaag. De getallen zijn duizelingwekkend. De beleggingen van pensioenfondsen bedragen 1.422.000.000.000 euro. Meer dan 80 procent van de Nederlandse werknemers spaart ervoor. De meeste doen dat bij hun werkgever, die meestal verplicht is aangesloten bij een pensioenfonds. De verplichte premies hebben paradoxale gevolgen. Ze hebben ervoor gezorgd dat zoveel Nederlanders bovenop hun AOW ook pensioen genieten. Welvaart. De keerzijde is geringe interesse voor het onderwerp. Want de werkgever regelt het wel.

Op een verjaardag wil nooit iemand met me over mijn werk praten, zei actuaris Agnes Joseph afgelopen vrijdag met een onderdrukt lachje op de eerste ledendag van Nieuw Sociaal Contract, NSC, de partij van Pieter Omtzigt. Joseph was een professionele pensioenrekenaar. Nu staat ze nummer 8 op de NSC-kandidatenlijst voor de Tweede Kamer. Ze gaf vrijdag een mini-college over de nieuwe pensioenwet. De zaal zat, las ik, stampvol. Het zou zomaar kunnen dat verjaardagen voor haar na 22 november niet meer hetzelfde zijn.

Op de schop

De pensioenen gaan namelijk totaal op de schop. Eind mei stemde ook de Eerste Kamer voor de wet die dat regelt, de Wet Toekomst Pensioenen. Alles wordt anders. Twee punten licht ik er nu uit. De pensioenuitkering was een vast bedrag per maand, maar wordt variabel. Pensioenen gaan namelijk meebewegen met de rendementen van de beleggingen, met de pieken en dalen op de immer grillige financiële markten. Tweede verandering: de individuele deelnemer, u dus, krijgt een afgebakend deel van de pensioenpot. Nu is het individuele eigendom van uw pensioen niet geregeld. Uw geld zit in een collectieve pensioenpot. Deze pot, het pensioenfonds, wordt bestuurd door werkgevers, vakbonden en een enkele gepensioneerde.

Kan dat zomaar, deze radicale verandering? Moeten de premiebetalers, de deelnemers en de gepensioneerden zelf niet ook instemmen?  

De Eerste en de Tweede Kamer hebben dat geblokkeerd. Nog steeds. NSC-leider Omtzigt probeerde VVD-lijsttrekker Dilan Yeşilgöz ruim een week geleden in het premiersdebat bij RTL te verleiden om zíjn kant te kiezen. NSC is namelijk voor een collectief instemmingsrecht voor de pensioendeelnemers vóórdat hun pensioenfonds onomkeerbare stappen zet. Daarmee kiest hij partij tégen de vakbonden en werkgevers die nu de pensioenwereld bestieren. Hij wil de stem van de deelnemers horen. Er is nog tijd daarvoor, want de grote omschakeling is complex, kostbaar en tijdrovend en moet nog beginnen. Het scheelt mogelijk ook rechtszaken. De rechterlijke macht heeft al laten weten te vrezen voor ‘actief verzet door velen’.

Wat houdt haar tegen?

Yeşilgöz wil er niks van weten. Raar. Je zou zeggen dat juist een liberale partij op de bres staat voor zeggenschap van burgers als hun pensioeneigendom in het spel is. Je zou zeggen: waarom steunt een liberale partij vanzelfsprekend de uitkomst van een kongsi van vakbonden en werkgevers? Je zou ook zeggen: nu is er geen coalitiedwang, dus laat de liberale beginselen spreken.

Wat zei Yeşilgöz? ‘De Tweede Kamer heeft er goed naar gekeken.’ Daarmee was de kous af. Geen sterk verweer. Als de pensioenwet een goed perspectief biedt, zullen weldenkende mensen toch ja stemmen? De Tweede Kamer kan wel doen alsof zij de eigenaar is van de 1.422 miljard euro in de pensioenpotten, maar dat is ze niet. Bovendien zou je dan nooit onvoldragen wetgeving kunnen bijstellen. Reparatiewetgeving is juist onmisbaar als het een verbetering is.

Nee, dat advies krijgt u niet.

Omtzigt zette Yeşilgöz voor het blok op een onderwerp dat de meeste kiezers niet bovenaan hun prioriteitenlijstje hebben staan. Maar hij wel. Pensioen is een van de zes hoofdthema’s van NSC, zei kandidaat Kamerlid Joseph vrijdag.

Omtzigt trakteerde de Tweede Kamer bij de behandeling van het wetsontwerp toekomst pensioenen al op een college van anderhalf uur. In zijn kenmerkende onderzoekende stijl is hij nog steeds bezig om met Kamervragen nieuwe informatie uit de Haagse bureaucratie op te diepen.

Een paar weken geleden moest demissionair minister Carola Schouten (ChristenUnie) erkennen dat een juridisch advies over de rechtmatigheid van de radicale pensioenoperatie wél is gedeeld met twee vertegenwoordigers van vakbonden en werkgevers, maar niet met de Tweede Kamer. Hoe zit dat? In 2011 sloten vakbonden, werkgevers en kabinet een zogeheten pensioenakkoord dat in 2019 uitmondde in het wetsontwerp toekomst pensioen. De onderhandelaars over dat pensioenakkoord, Peter Gortzak (FNV) en Cees Oudshoorn (VNO-NCW), mochten in 2011 het advies van de landsadvocaat inzien, onder toezicht van een ambtenaar en zónder hun mobiele telefoon. Wat staat er in dat advies? Schouten wil het niet delen met de Tweede Kamer. Dat roept vragen op.

Druk op de ketel

En dat is een kolfje naar de hand van Omtzigt. Hij heeft om alle (interne) adviezen over dat onderwerp gevraagd. Minister Schouten heeft beloofd de inventarisatie daarvan ‘in november’ met Omtzigt te delen. Inmiddels heeft hij met nieuwe Kamervragen extra druk op de ketel gezet.

Waarom heeft het kabinet een koppeling gelegd tussen brede acceptatie van de nieuwe pensioenregelingen en het Europese corona herstelfonds? Als de acceptatie er niet op tijd is (2026), loopt Nederland dan honderden miljoenen Europees geld mis? Waarom doet het kabinet dat? En, o ja, waar blijven de antwoorden op eerdere vragen?

Nu wil Omtzigt de antwoorden uiterlijk vandaag, woensdag 15 november.

Hij maakt hiermee van een onderwerp dat miljoenen kiezers aangaat, maar dat andere partijen negeren tóch een politiek onderwerp. Op 22 november als de stemlokalen openen. En bij de coalitie-onderhandelingen die volgen. Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad. 

Het bericht Hoezo liberaal? Waarom kiest Yeşilgöz bij de pensioenen geen partij voor Omtzigt? verscheen eerst op Wynia's Week.

Politiek en verkiezingen draaien om geld. Ook in Nederland. Decennia was de wetgeving over giften aan partijen belabberd, alsof politici iets geheim wilden houden. Maar de duidelijkheid is er gekomen, niet alleen als de verkiezingen al voorbij zijn, maar nu ook tijdens de campagne.

Waarom is geld belangrijk? Vastgoedbelegger Cor van Zadelhoff, een prominente fondsenwerver voor de VVD, vatte het vorige maand tegenover Quote zo samen. Lijsttrekker Dilan Yeşilgöz is nog niet zo bekend als haar politieke tegenstanders. ‘Dus moet er een goede campagne worden gevoerd, en dat wil je niet moeten beknibbelen. Nu is er geld voor reclame op de sociale media, op billboards, maar ook gewoon voor simpele advertenties. En ja, dat zal zeker effect hebben.’

Ook veel grote giften voor de antikapitalistische SP

Dat kapitaal ertoe doet, had de antikapitalistische SP natuurlijk al vroeg in de smiezen. De partij is dankzij de verplichte afdracht van gekozen functionarissen, zoals Tweede Kamerleden, altijd een rijke, zo niet de rijkste partij van Nederland geweest. Ook al staat de partij zwak in de peilingen, op de meest recente lijst van grote giften (meer dan 10.000 euro per persoon/bedrijf) staat de SP op nummer vier met 478.210,23 euro.

Nummer drie is D66 (512.798 euro), mede dankzij een gift van 100.000 van Rob Defares, oprichter van financieel handelshuis IMC. Op nummer twee staat GroenLinks/PvdA (563.457,22 euro), zo te zien dankzij giften van Kamerleden en andere politieke ambtsdragers.

En de nummer één? De VVD. Iets meer dan 1,5 miljoen euro. Bijna evenveel als GroenLinks/PvdA, D66 en SP samen. Wat valt op? De grote giften van ondernemers en investeerders. De openheid over deze giften (maximum is 100.000 euro) is aanzienlijk vergroot. Ook stichtingen die gelieerd zijn aan politieke partijen, zoals de Stichting Ondersteuning VVD Tweede Kamer Verkiezing maakt zijn grote gulle gevers nu openbaar.

‘De verkiezingen zijn nog nooit zo belangrijk geweest als nu, met al die versplintering’, zei Cor van Zadelhoff tegen Quote. Hij organiseerde een bijeenkomst, ondernemers en investeerders schoven aan, Dilan Yeşilgöz sprak hen toe en het geld kwam in beweging. Amerikaanser dan dit kun je fondsenwerving niet krijgen.

Wie zijn de geldschieters? Van Zadelhoff staat zelf, via zijn beleggingsmaatschappij, genoteerd voor 50.000 euro. Hij is een van de 22 personen en bedrijven die 50.000 euro of meer hebben gestort. Er staan bedrijven uit de bouw op, zoals Verwelius, maar ook verhuurbedrijf Boels en het levensmiddelenbedrijf Van den Tweelgroep, de supermarktfamilie Bun en horecaman Won Yip.

Maar wat het meeste opvalt is de samenklontering van investeerders, financiers en ondernemers die met zulke financiers werken. De overeenkomst is: ze komen uit de private equity financiering. Deze financiers kopen bedrijven, nemen het heft in handen, mikken op meer dan gemiddelde omzetgroei, hoge rendementen en zij betalen dat doorgaans door het bedrijf stevige schulden te laten maken. Ze halen het benodigde investeringsgeld op bij pensioenfondsen, verzekeraars en rijke personen, zoals geslaagde ondernemers. De Hema is een voorbeeld van een bedrijf waar private equity-financiers zich vergaloppeerden met te hoge schulden, winkelketen Action een voorbeeld van kolossaal succes.

Onder de VVD-financiers ook een huisvester van migranten

Onder de geldschieters uit het private equity-wereldje zijn Rob Thielen (Waterland private equity), Jan Dobber, Marcel Boekhoorn, Robert van der Wallen en Rolly van Rappard (CVC). Ook topman René Moos van sportschoolketen Basic-Fit die kon expanderen met geld van de Britse private equity-financier 3i Group staat op de donateurslijst.

De kapitale bijdragen van deze financiers zijn politiek relevant omdat private equity een serieus onderwerp is in Den Haag. Bij de laatste algemene politieke beschouwingen nam de Tweede Kamer een motie aan tegen private equity in de huisartsenzorg plus een motie voor het terugdringen van private equity bij voorzieningen die grotendeels collectief worden gefinancierd en bij familiebedrijven. Een van de indieners van de tweede was Pieter Omtzigt, leider van Nieuw Sociaal Contract.

Politiek nog wat brisanter is het onderwerp migratie. Het kabinet RutteVier viel erover. Op de VVD-donateurslijst staat ook een vennootschap die is gelieerd aan Frank van Gool, topman van uitzendbureau Otto Work Force (Europees marktleider in internationale arbeidsbemiddeling) en ook actief in de huisvesting van arbeidsmigranten.

Serieus geld en allemaal volkomen legaal

Zijn gift leidde twee weken geleden al tot een felle aanval van SP-Kamerlid Bart van Kent op VVD-woordvoerder Daan de Kort. Op beschuldigende toon zei van Kent, zelf goed voor een afdracht van 13.154,76 euro aan de SP-kas, dat Otto zich met de gift ‘politiek ingekocht’ had en ‘dat er wel iets tegenover’ zou staan. Van Kent leverde geen bewijs voor zijn stelling.

De schimpscheut van de SP legt wel de zwakke plek bloot van het grote giftenfestival bij Van Zadelhoff. De lobby van bedrijven, investeerders, topmanagers en VNO-NCW speelt zich doorgaans af in de politieke wandelgangen, in de achterkamertjes, buiten het zicht. Maar nu gebeurt er iets anders. Er gaat geen kennis of belangenbehartiging over tafel, zoals in de lobby, maar, geheel legaal overigens, serieus geld. De lobbycratie in Nederland is opeens heel zichtbaar.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht De lobbycratie in Nederland is opeens heel zichtbaar: zo spekken rijke financiers de campagnekas van de VVD verscheen eerst op Wynia's Week.

Het tekende de sfeer. Het eerste partijcongres met Dilan Yeşilgöz-Zegerius als lijsttrekker en partijleider straalde optimisme uit. Alsof de VVD bij de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november vanzelfsprekend de grootste partij blijft.

De recente parlementaire geschiedenis spreekt dit tegen. Na de eerste verkiezingen zonder CDA-premier Ruud Lubbers (1982-1994) en PvdA-premier Wim Kok (1994-2002) belandden hun partijen in de oppositie. Maar de VVD toonde geen enkele twijfel.

De nalatenschap van Mark Rutte lijkt verzekerd

Voor de VVD lijkt niks wezenlijks veranderd door de val van het kabinet, behalve de partijleider. Mark Rutte, zoals ieder congres in wit overhemd met opgestroopte mouwen, oogde ontspannen. Zijn nalatenschap leek verzekerd.

De kandidatenlijst lijkt op die van 2021. Van de eerste twintig kandidaten stonden twaalf de vorige keer ook in de top 20. Van de acht opengevallen plekken werden vijf opgevuld met mensen die al in 2021 op de lijst stonden of bewindspersoon waren in het vierde kabinet-Rutte. De eerste kandidaat zonder landelijke politieke ervaring staat op plek 16.

Let vooral op de eerste vijf. Rutte wilde niet door, nummer twee Tamara van Ark vertrok eerder om gezondheidsredenen. De overige drie schoven omhoog. Yeşilgöz lijsttrekker. Sophie Hermans, die niet overtuigde als fractievoorzitter, op twee. Bente Becker, de afgelopen jaren zo weinig in beeld dat niet verwacht werd dat ze doorging, op drie.

Plek vier en vijf zijn voor Eric van der Burg en Christianne van der Wal. Het asielbeleid van staatsecretaris Van der Burg viel slecht bij de achterban. Het stikstofbeleid van Van der Wal werd daags na de presentatie afgekeurd door het VVD-congres (Mirjam Nelisse, die de motie indiende, staat onverkiesbaar op 47).

Yeşilgöz wordt beschouwd als rechtser dan voorganger Rutte. Rechtse kiezers zagen Van der Burg en Van der Wal als VVD-bewindspersonen die D66-beleid uitvoerden. lijstrekker Yeşilgöz blokkeert de spreidingswet , die Van der Burg blijft verdedigen. Wat wordt de netto-indruk bij de kiezer?

Er zijn twee mogelijke ‘vooropleidingen’ voor Kamerleden: politieke ervaring opdoen in gemeente, provincie of Europees Parlement dan wel eerst medewerker zijn van de fractie, Kamerleden of bewindspersonen. Raads- en statenleden combineren hun mandaat met en brengen maatschappelijke ervaring mee. Gewezen medewerkers zijn al bekend met de mores op het Binnenhof. Vaak belanden ze daar direct na afloop van hun studie, werkervaring buiten de politiek hebben ze zelden.

De partijtop kon weer ongehinderd een kandidatenlijst opstellen

Voormalige medewerkers Hermans en Beckers stonden in 2017 voor het eerst op de kandidatenlijst, lager dan ervaren landelijke politici. In 2021 kregen voormalige medewerkers hogere plekken dan kandidaten met plaatselijke of provinciale ervaring. Dit versterkte het beeld dat de VVD eenzijdig gericht is op het landelijke niveau. De meeste leden van politieke partijen betalen enkel contributie. Als één op de tien – desnoods enkel voor de sociale contacten – meedraait in de plaatselijke afdeling, is dat al veel.

Tijdens het partijleiderschap van Rutte werd het huishoudelijk reglement gewijzigd. Als minder dan 50 procent plus één van alle VVD-leden stemt, is de uitslag van het ledenreferendum ‘slechts adviserend’. Sinds de wijziging is de opkomstdrempel nooit gehaald.

Voor komend najaar stond een statutenwijziging op de agenda. De ’50 procent plus één’-norm zou hoogstwaarschijnlijk verdwijnen. Vanwege de kabinetsval werd dit uitgesteld. Dit jaar kon de partijtop ongehinderd de lijst opstellen – net als onder Rutte.

Deelsessies tijdens de Algemene Beschouwingen

Leden beslissen nog wel over het partijprogramma. Bij het vorige congres, op 3 juni, werd een nieuwe opzet uitgeprobeerd: vooraf inhoudelijk discussiëren over moties in (digitale) deelsessies, zodat op het congres enkel gestemd hoefde te worden. Voordeel: digitale sessies waren ook toegankelijk voor wie er op het congres niet bij kon zijn.

Toch was er kritiek: naast de zaterdag moesten nu ook deelsessies vrijgehouden worden in de agenda. Doordeweeks, wanneer lokale en provinciale politici vaak ook andere partijactiviteiten hebben. Sommigen vreesden dat de partijtop al in de deelsessies uitkomsten stuurde. Wat heeft een landelijke ledenvergadering voor zin als niet ook plenair gediscussieerd kan worden?

Ondanks de kritiek werden nu opnieuw deelsessies georganiseerd. Helaas voor Kamerleden en bewindspersonen op de woensdag- en donderdagavond van de Algemene Politieke Beschouwingen.

Bij aanvang van de bespreking van het partijprogramma werd de opzet uitgelegd. Het ging om politieke bedoelingen, met het oog op coalitiebesprekingen werden concrete middelen niet vastgelegd. Er waren 573 amendementen ingediend. Wanneer leek alsof het amendement een programmapunt hooguit anders formuleerde, werd contact opgenomen met de indieners. Zo bleven er veertig over.

Eén van de weinige partijstandpunten die niet verwaterden onder Rutte was het opkomen voor autobezitter. Zo verhoogde het eerste kabinet-Rutte (2010-2012) de maximumsnelheid van 120 naar 130 kilometer. Als gevolg van de stikstofcrisis werd dit teruggedraaid. Sindsdien gaat er geen congres van de ‘vroempartij’ voorbij zonder motie om 130 weer in te voeren. Een amendement over de kwestie werd ontraden. Als de stikstofcrisis opgelost werd, zouden veel burgers andere prioriteiten hebben, zoals woningbouw (applaus van de twintigers en dertigers in de zaal).

De VVD was altijd tegen rekeningrijden. Eind 2021 werd bekend dat het aankomende kabinet-Rutte IV rekeningrijden mogelijk maakte. Wie denkt dat dit een concessie was aan D66 vergist zich. Een amendement om het rekeningrijden af te schaffen werd ontraden. Andere programmapunten, zoals meer geld voor defensie, moesten immers ook ergens van worden betaald. Elektrisch rijden wordt de toekomst. De goede verstaander wist genoeg: rekeningrijden moet de wegvallende benzineaccijnzen compenseren.

Er waren twee groepen liberale congresgangers

Op één punt toonden de congresgangers zich uiterst principieel. Op de bijna laatste pagina van het conceptpartijprogramma werd, om versplintering tegen te gaan, een kiesdrempel bepleit. Dit leverde drie moties op. Strekking: stemmen mogen niet verloren gaan door een kiesdrempel. Alleen op dit punt liet het bestuur zich overtuigen. Vooraf waren alle drie ontraden, nu werd opgeroepen te stemmen voor de duidelijkst geformuleerde motie. Dat werd één van slechts drie aangenomen amendementen. De andere twee betroffen dierenwelzijn.

In feite waren er twee groepen congresgangers. Een deel schaart zich achter de partijtop, een ander deel betreurt de verwatering van oude partijstandpunten. De eerste groep telt veel leden die het prettig vinden dat de VVD onder Rutte een middenpartij werd, de laatste groep veel liberalen met heimwee naar de dagen van Hans Wiegel en Frits Bolkestein.

Sinds een jaar of drie worden de bezwaren van de laatste groep verwoord door het platform Klassiek Liberaal. Hun criticasters in de VVD beschouwen het als een klein gezelschap dat haar mening wil opleggen aan de hele partij. De twee stromingen interpreteren de opkomst van BBB en Nieuw Sociaal Contract (NSC) totaal verschillend.

Wie zich herkent in de partijkoers, ziet het optreden van Caroline van der Plas bij de afgelopen Algemene Politieke Beschouwingen als een teken dat de BBB vanzelf leegloopt. Pieter Omtzigt wordt gezien als een uitmuntend Kamerlid, maar kan, zo wordt gedacht, geen partij leiden. Kiezers gaan dan vanzelf beseffen dat de VVD beter en stabieler is.

Ontevreden liberalen zien de nieuwe partijen als voorbode. Gaat de VVD de eerste verkiezingen zonder Rutte opnieuw een rechtse campagne voeren om daarna verkiezingsstandpunten ondergeschikt te maken aan coalitievorming, wordt het einde VVD.

Natuurlijk, de BBB en NSC zijn eerst en vooral CDA-afsplitsingen. CDA-kiezers die het regionale geluid missen of vinden dat het CDA de centrumrechtse kiezer verwaarloost, stappen over. Maar de BBB blijkt ook aantrekkelijk voor ontevreden VVD’ers.

De BBB lijft ontevreden VVD’ers in

De nummers één (Ilona Lagas) en drie (Gert-Jan Oplaat) op de BBB-Eerste Kamerlijst waren in het verleden respectievelijk VVD-wethouder en VVD-Tweede Kamerlid. Ook Lagas’ echtgenoot Ad, voorheen voorzitter van Klassiek Liberaal, stapte over naar de BBB, net als Claudia van Zanten, tot voor kort VVD-deelraadslid in Amsterdam-Zuid. Ze staat op nummer zeven van de BBB-kandidatenlijst voor de aanstaande Tweede Kamerverkiezingen.

Het tevreden deel van de VVD-achterban zal hun vertrek niet betreuren. Zij scharen zich enthousiast achter de nieuwe lijsttrekker Dilan Yeşilgöz. De ontevredenen wijzen erop dat dezelfde mensen nog steeds aan de liberale touwtjes trekken. De VVD heeft een andere lijsttrekker, verder is er niets veranderd.

Pieter de Jonge is historicus en publicist.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, minstens 104 keer per jaar. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. En Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht De VVD heeft een nieuwe lijsttrekker, maar verder is er niets veranderd verscheen eerst op Wynia's Week.

De eerste twee stappen liggen voor de hand en kunnen ook bredere steun krijgen. Allereerst een plechtige afspraak dat voortaan niemand meer het lot zal treffen van Khadija Arib, Dennis Wiersma en te veel anderen.

Natuurlijk moet er een zorgvuldige procedure blijven bestaan voor klachten over ernstig wangedrag op seksueel gebied, maar een schervengericht op basis van anonieme beschuldigingen omtrent luidruchtig of theatraal gedrag in vergaderingen mag nooit meer.

Anonieme aanklagers lopen geen enkel risico

Bedenk daarbij dat de anonieme aanklagers en hun regisseurs hoog in de ambtenarij zelf geen enkel risico lopen. De ambtenaren die schijnbaar stoer het werk voor Arib demonstratief neerlegden, gingen niet naar huis zonder baan, maar kregen een overplaatsing die hun meer convenieerde. De topambtenaren die Wiersma wegschoven, houden hun machtige positie en kunnen de staat laten opdraaien voor eventuele advocatenkosten. 

Zó fout – en belangrijk om dat in november grondig te verwerpen. Het nieuwe kabinet van NSC, VVD en BBB zal het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat weer de oude naam ‘Economische Zaken’ willen geven. De paar honderd ambtenaren die daarmee boventallig worden, mogen niet in de verleiding komen om samen met D66-topambtenaren (en daarvan zijn er te veel) een Arib of een Wiersma te maken van hun nieuwe minister. 

Stap twee: de gekozen burgemeester. De SP moest vijfentwintig jaar wachten op de eerste burgemeester uit eigen kring; NSC en BBB willen toekomstig kader trainen en we zien overal in het buitenland dat ervaring als burgemeester vaak een opstap is voor de landelijke politiek. Ook deze stap kan rekenen op brede steun van buiten de nieuwe coalitie: D66, SP en alle partijen die nu tot de rechtse oppositie worden gerekend, zijn vóór.  

Twee no-brainers, maar dan? Hier drie suggesties in volgorde van ‘niet zo moeilijk’  tot ‘pijnlijk slikken voor de VVD van Dilan Yeşilgöz’.

Suggestie één: de 24,3 miljard uit het stikstoffonds terug in de pot, en een paar urgente wetswijzigingen zodat rechters zich niet meer hoeven uit te spreken over vleermuizen in spouwmuren, milligrammen stikstofdepositie in Flevoland (destijds nota bene ingepolderd voor de landbouw) en over de bouw, waarbij de extra stikstof alleen geldt tijdens de aanleg en dus per definitie niets slechts betekent voor de toekomst van de natuur.

Lijkt niet zo moeilijk voor de VVD, en krijgt steun van iedereen die zag dat het Nederlandse stikstofbeleid in internationaal verband extreem afweek en dat rechters te veel op de stoelen van politici en bestuurders waren geklommen. Ook zie ik bij de VVD geen grote groepen donateurs die belang hebben bij het huidige stikstofbeleid.

Weg met de pensioenwet

Suggestie twee: de pensioenwet naar de uitgang begeleiden. Arnoud Boot (ex-voorzitter van de Bankraad van De Nederlandsche Bank) en Jan van Zijl (in de jaren 2016-2021 vicevoorzitter van het ABP) schreven vorige week dat de pensioenhervorming nu al is ontspoord: ‘Wij verwachten grote uitvoeringsproblemen die via maatschappelijke onvrede de Tweede Kamer achteraf zullen bereiken.’

Als doekje voor het bloeden stellen Boot en Van Zijl voor om de procedure te gaan volgen die in de Kamer geldt voor de ‘Groot Project Status’ met een ‘jaarlijkse verantwoordingscyclus’. Dan moet de hele Tweede Kamer – en dus niet alleen een paar woordvoerders – zich comfortabel voelen met de voortgang. Dat betekent natuurlijk het einde van het ‘invaren’, omdat Pieter Omtzigt en Caroline van der Plas zich heel duidelijk tégen de pensioenwet hebben verklaard.

De actie van Boot en Van Zijl is significant. Tot nog toe was Boot vanwege zijn hoge functie bij De Nederlandsche Bank nooit ingegaan op de dringende verzoeken van economische collega’s om ook te waarschuwen tegen de pensioenwet. Van Zijl op zijn beurt had tijdens het voorbereidingstraject van de wet een topfunctie bij het grootste pensioenfonds en zweeg toen. Nu weet hij zich in zijn kritiek gesteund door drie oud-toppers uit dat ABP (Jelle Mensonides, Jean Frijns en Dick Sluimers).

Yeşilgöz moet rekenen op heftige tegenstand van De Nederlandsche Bank zodra de pensioenwet naar doodlopend spoor wordt gerangeerd. Maar bankpresident Klaas Knot is niet meer zo geliefd in Den Haag. Hij dwong de pensioenfondsen de markt in voor rentederivaten (gokproducten waar Goldman Sachs aan verdient, maar die pensioenfondsen vanwege hun lange horizon niet nodig hebben). Dat heeft de fondsen onnodig een verlies van ongeveer 100 miljard opgeleverd, alleen omdat De Nederlandsche Bank niet bereid is om eerdere fouten toe te geven.

Suggestie drie: afremmen van het koortsachtige CO2-beleid. Maurice de Hond verwacht dat NSC en BBB in hun campagne de nadruk zullen leggen op de kosten van het CO2-beleid. Yeşilgöz heeft groot belang om daarin mee te gaan en op die manier het debat weg krijgen van de vraag of 1,5 graad opwarming nog is te voorkomen, of dat we dat moeten accepteren. Hoe meer de campagne gaat over geld, des te gemakkelijker kan Yeşilgöz claimen dat CO2 weliswaar vraagt om actie, maar óók de toenemende armoede en het tekort schietende onderwijs.  

Haar probleem met die tactiek is al niet meer het vasthouden van de VVD-kiezers, maar de opstelling van werkgeversclub VNO-NCW. Voorzitter Ingrid Thijssen houdt vol dat klimaatbeleid de grootste prioriteit is voor de werkgevers.

Het klimaatbeleid moet worden afgeremd

Dat is in het belang van een paar grote ondernemingen die veel geld verdienen met ondergrondse opslag van CO2 in de Noordzee en extra bekabeling voor windmolens. In onze Nederlandse polder weet niemand hoeveel geld de VVD krijgt van die grote bedrijven, maar Yeşilgöz kan hopen dat het enthousiasme bij de kleinere ondernemers weer stijgt wanneer zij zich uitspreekt tegen rekeningrijden en tegen een benzineprijs die zo veel hoger is dan in Duitsland en België.

Dat kan financieel natuurlijk alleen wanneer we het klimaatbeleid afremmen. PvdA/GroenLinks-lijsttrekker Frans Timmermans wil juist versnellen en dat lijkt mij voor Yeşilgöz een prachtige uitgangspositie om CO2 zeker niet te bagatelliseren, maar te benadrukken dat politici het óók moeten opnemen voor de honderdduizenden kinderen die in armoede leven, voor de ouders die opeens horen dat hun kind nog maar vier dagen naar school kan, en voor de ondernemers die hun plannen voor 2024 moeten maken en niet weten of de benzine inderdaad 2,45 euro per liter gaat kosten. 

Asielbeleid, woningtekort en de wachtlijsten in de zorg zijn volgens de enquêtes de andere drie top-onderwerpen voor de kiezers,  maar daarover hebben NSC en BBB zich nog niet zo precies uitgesproken. Voor nu heeft Yeşilgöz in ieder geval al drie thema’s om uit te werken en alvast voor te sorteren op de onvermijdelijk lijkende coalitie waaraan zij wellicht ook – als premier – leiding gaat geven.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de EUR, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.    

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!    

Het bericht Zó kan Dilan Yeşilgöz zich alvast voorbereiden op een kabinet met NSC en BBB verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat Mark Rutte beweert dat hij de politiek verlaat hoeft, zo bekeken, niet te betekenen dat hij echt helemaal weg is als zijn vierde kabinet in de loop van volgend jaar ook in demissionaire staat verdwijnt. Nadat Lubbers internationaal overal mislukt was, begon hij zich net zo makkelijk weer met de nationale politiek te bemoeien. Sterker nog: Lubbers plaveide als informateur in 2010 de weg voor het eerste kabinet-Rutte, om daar vervolgens spijt van te krijgen en er vanuit de coulissen als CDA-coryfee alles aan te doen om de vorming van datzelfde kabinet te torpederen.

De regie in handen

De premierscarrière van Mark Rutte begon toen, in 2010, minstens zo turbulent als die nu gaandeweg tot een eind lijkt te komen. Maar het heeft er alle schijn van, dat Rutte deze keer de regie volledig in handen had. Nadat zijn partij voor het eerst sinds 2009 tegen hem in opstand kwam – over asiel – beloofde hij de asielstroom te verminderen. De nieuwe leidster van de ChristenUnie, Mirjam Bikker, bleek het ideale struikelblok, want vol van idealen, principes en getuigenispolitiek.

Daags voor de kabinetsval slalomde Rutte zich weer eens door de Haagse journalisten. De oprechte Rutte-watcher viel het op dat de premier in tegenstelling tot de andere, zorgelijk kijkende bewindslieden welgemutst was. Terwijl hij zijn mantra ‘stap voor stap’ prevelde rolde er een kort pretlachje over zijn lippen. Naar wij nu weten was hij inderdaad stap voor stap bezig. Eerst zou de ChristenUnie de door VVD en CDA gewenste beperking van de gezinshereniging blokkeren. Daarop zou hij concluderen dat de basis voor het kabinet was weggevallen.

Een paar dagen later zou hij vriend en vijand verbijsteren met de mededeling dat hij de politiek verlaat, na dertien jaar – en meer – premierschap en na zelfs 17 jaar leiderschap van de VVD.

Rutte kwam met die mededeling terwijl met name links op het punt stond de stormram op hem los te laten, maar in plaats daarvan was er de aaneenrijging van loftuitingen, al werden die gevolgd door plichtmatige aanvallen, bij wijze van start van de verkiezingscampagne. En weer glom Mark Rutte, en genoot hij met volle teugen. Van de warmte, maar – we leren hem steeds beter kennen – ook zeker van het spel: ‘stap voor stap’.

Voordat Rutte het vliegtuig naar de Navo-top in Litouwen nam om zich daar weer in een rondje afscheidsfelicitaties te wentelen, deelde hij nog twee tikken uit in de Tweede Kamer. De eerste was er voor D66’er Jan Paternotte, een begaafd politicus die er ook een handje van heeft bij anderen het bloed onder de nagels vandaan te halen.

Paternotte beweerde dat Rutte doelbewust het kabinet – een stevig D66-getint kabinet, zoals iedereen weet – op het spel te hebben gezet en zo het land te hebben benadeeld. Het venijn spoot vanuit vak-K toen Rutte de D66’er de les las.

De liefde voor D66 is bekoeld

Diezelfde ochtend had Sigrid Kaag Rutte verteld dat het denkbaar was dat D66-Kamerleden voor een motie zouden stemmen waardoor hij zelfs als demissionair premier nog zou worden weggestuurd. Jarenlang werd Rutte in de lucht gehouden door D66. In ruil maakte Rutte van zijn VVD een soort D66. Op de middag van 10 juli 2023 werd duidelijk dat de liefde tussen D66 en Mark Rutte voorbij is. En die van de VVD voor D66 mogelijk ook.

Het tweede tikje, Ruttiaans terloops, was de opmerking dat het hele onderhandelingsproces binnen het kabinet over het beoogde migratiepakket geleid was door de VVD-minister van Justitie, Dilan Yeşilgöz-Zegerius, van wie Rutte zei dat die ‘iets rechtser in de VVD staat dan ikzelf’. Zulke dingen zegt Mark Rutte normaliter nooit.

Ik kan het faliekant mis hebben – de verrassingen tuimelen dezer dagen over elkaar heen – maar dat was nou net wat er nog nodig was om Yeşilgöz te lanceren tot de volgende lijsttrekker van de VVD. Terwijl ik dit schrijf is er ook niemand anders die redelijkerwijs nog meer in aanmerking komt voor het VVD-lijsttrekkerschap.

Maar veel idealer kan het ook niet voor de VVD: na een kabinetscrisis over asiel gaat de VVD de verkiezingen in met een voormalige asielzoekster (ze was 8 jaar toen ze naar Nederland kwam) die strakker in het asieldebat staat dan Rutte zelf. Er is Rutte veel verweten, met reden, dat hij van de VVD een wrak zou achterlaten, maar hij lijkt wel degelijk over de campagne te hebben nagedacht.

Ik, en met mij veel andere auteurs van Wynia’s Week, heb de afgelopen jaren veel woorden gewijd aan Mark Rutte: de premier, de VVD-leider, de lenigste leider ooit, de man die met het mandaat van rechtse stemmers links aan de macht hielp. Ik heb er talloze spreekbeurten over gehouden. Ik heb zelfs twee boeken over de Rutte-jaren geschreven: een wonderlijk stuk vaderlandse geschiedenis waar historici nog een kluif aan zullen krijgen.

De kiezer telde niet echt mee

Ik kan al die verhalen hier niet over doen. Ik verwijs u graag naar mijn artikel van eerder deze week, waarin ik voorspel dat met het einde van RutteVier er nu ook een kans is dat Den Haag weer eens naar de kiezers gaat luisteren, want dat was niet Rutte’s sterkste kant. Rutte keek immers vooral naar het bijeenhalen van een groepje partijen dat hem een redelijk stabiele machtsbasis kon verschaffen. En dat is iets anders dan in de eerste plaats verkiezingsuitslagen respecteren.

Ik verwijs over dat onderwerp ook graag naar het video- annex podcastgesprek dat Pim van Galen en ik begin mei voerden naar aanleiding van mijn nieuwste boek, dat de titel 70. Actieve herinneringen aan een gaaf gidsland draagt.

En tenslotte noem ik nog het stuk dat ik begin februari aan Rutte en diens falende ‘actieve herinneringen’ wijdde. En daarmee doe ik al die auteurs van Wynia’s Week – zoals Eduard Bomhoff, Paul Verburgt, Pieter de Jonge, Roelof Bouwman en anderen – tekort, die het fenomeen Rutte de afgelopen jaren trefzeker op de hielen hebben gezeten.

We zullen hem nog gaan missen, al is hij nog een hele tijd onder ons. ‘De kist staat nog boven de grond,’ zoals Rutte zelf grapte.

Syp Wynia is hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schreef twee boeken over de Rutte-jaren: ‘Tegen de onzin’ https://www.wyniasweek.nl/product/tegen-de-onzin/  (2020) en ’70. ‘Actieve herinneringen aan een gaaf gidsland.’ (2023). Deze boeken zijn overal te koop of te bestellen, onder meer in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt iedere woensdag en zaterdag. Tientallen vooraanstaande auteurs brengen verrassend nieuws en scherpe achtergronden. De lezers, kijkers en luisteraars maken dat met hun vrijwillige bijdragen mogelijk. Bent u al donateur van Wynia’s Week? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Stap voor stap.’ Mark Rutte genoot van het spel, terwijl hij iedereen verraste verscheen eerst op Wynia's Week.

Onmiddellijk na aankondiging van het besluit klom het College voor de Mensenrechten in de pen om de boel te saboteren, met een berg redenaties waarvan de kern was dat de politie inderdaad neutraal moet optreden maar dat ‘neutraliteit en gezag’ wordt ‘bereikt via selectie, opleiding en functioneringsgesprekken’, niet door ‘het verbieden van religieuze uitingen’. Dat eerste is koddig genoeg precies wat Yeşilgöz nu doet, het probleem oplossen in de selectiefase, maar het venijn zit in die misleidende term ‘neutraliteit’. De politie is namelijk helemaal niet neutraal en moet dat ook niet zijn.

Neutraliteit is iets voor de rechter

Stel je voor, in een vrij drukke winkelstraat loopt ineens een vent met een mes in het rond te steken. Dan moet de politie zich niet neutraal tussen de steker en het belaagde publiek opstellen, maar dient ze de onverlaat als de gesmeerde bliksem uit schakelen en af te voeren, ter bescherming van onschuldige levens. Dat is allerminst neutraal, het is een keiharde, vaak gewelddadige keuze vóór het publiek en tegen de ordeverstoorder.

En dat is waartoe de politie op aarde is: de orde bewaken en zonodig herstellen, misdaad bestrijden en daardoor de openbare veiligheid bevorderen. Heel eenzijdig, er valt niet over te onderhandelen, er is geen hoor en wederhoor. Bij demonstraties is het niet anders. Als het hogere gezag daartoe opdracht geeft, veegt de politie de demonstranten van de straat, ongeacht de politieke, persoonlijke of religieuze opvattingen van individuele agenten. Neutraliteit is iets voor de rechter, die later, in de rust van de rechtszaal, toekomt aan de eventuele redenen waarom iemand met messen liep te zwaaien of weigerde een bevel van de politie om zich te verwijderen op te volgen. Daar worden ook eventuele vergissingen of ontsporingen van de politie hersteld – door de rechter, niet door de politie zelf.

Het gedrag van de politie wordt bepaald door maar één ding: de wet, vaak in de vorm van opdrachten van het bevoegd gezag, dat de wet vertegenwoordigt. Alleen zo is rechtsgelijkheid gegarandeerd.

Dat is dus ook waar het uniform uitdrukking aan geeft en moet geven, wil de politie geloofwaardig zijn: wij dienen de wet en anders niet, allemaal, altijd en overal. Het is razend belangrijk dat we daar, ook in de uitstraling, absoluut op kunnen vertrouwen, omdat de politie als belichaming van het geweldsmonopolie van de overheid de gevaarlijkste legale partij is waarmee je als burger te maken kunt krijgen.

Bende van Nijvel

We hebben in de jaren 1980 kunnen zien wat er in een beschaafd land gebeurt als, zoals destijds in België, delen van het politieapparaat hun eigen plan gaan trekken, buiten de wet om: het liep uit op moord en doodslag. Terreur, met naar alle waarschijnlijkheid het moorddadige optreden van de bende van Nijvel als duidelijkste exponent.

Neutraliteit is iets wezenlijk anders dan die door gehoorzaamheid aan de wet geborgde rechtsgelijkheid. Hoe neutraal de politie optreedt met betrekking tot partijen in een conflict of noodsituatie, is een daaraan ondergeschikte kwestie. Neutraliteit draait om het inschatten van specifieke omstandigheden van concrete voorvallen, en daar je tactiek op aanpassen: de-escalerend als het kan, dwingend als het moet. Met het uniform heeft dat niets te maken.

Vrouwvijandig

Maar hoe verhoudt zich dat nou tot die hoofddoek? Voor de wens om ook in uniform een hoofddoek te dragen worden twee redenen gegeven. De oudste is dat de islam eist dat vrouwen in het openbaar schaamtevol heur haar bedekken, en dat een dergelijk religieus gebod boven de seculiere wet gaat. Daar zijn twee problemen mee. Ten eerste blijkt zo’n voorschrift in de Koran niet terug te vinden, zoals moslims en hun zaakwaarnemers niet moe worden ons te vertellen.

Ten tweede kan het in de seculiere westerse cultuur, waar vrouwen na eeuwen van emancipatiestrijd net een min of meer gelijkwaardige positie hebben bereikt, op weinig sympathie rekenen. Zo’n discriminerend, vrouwvijandig religieus voorschrift verdraagt zich immers niet met moderne westerse waarden en mensenrechten. En die waarden, die rechten zijn in de westerse wereld uiteraard leidend, anders bestaan er helemaal geen mensenrechten. Vanuit deze achtergrond is de eis om een hoofddoek te dragen bij het uniform een onloochenbare afwijzing van het primaat van de wet, en daarmee onverenigbaar met alles wat ons lief en dierbaar is, even ongepast en ontregelend als een blauw stoplicht.

Het gaat dan ook niet aan om, zoals bangelijke bestuurlijke instanties graag doen, de weerzin van eerzame burgers ertegen af te doen als vooroordelen.

Vandaar dat er een andere reden bedacht werd, een voor buitenstaanders even fantastische als onnavolgbare omkering van zaken. De hoofddoek was ineens geen symbool van vrouwenonderdrukking meer, maar juist een vaandel van eigenstandigheid en onafhankelijkheid. Het dragen ervan was een door moslima’s in alle vrijheid genomen besluit, een strikt individuele keuze, voortkomend uit een diepe persoonlijke wens. Maar als dat zo is, dan is de hoofddoek niet meer dan een persoonlijk accent op het uniform, en dat is nu precies wat indruist tegen alles wat een uniform is.

Hup Dilan!

Het uniform, het woord zegt het al, is eenvormig, voor iedereen hetzelfde. Je bent in uniform geen individu, geen persoon, maar een functionaris. Een verlengstuk van een organisatie of, zoals in het geval van de politie, de wet.

Dat, en niet die schimmige, voor allerlei particulier geneuzel vatbare neutraliteit, had de minister moeten benadrukken. Maar kom, dat kan ze natuurlijk altijd nog doen. Hup Dilan!

Rik Smits is taalkundige en freelance wetenschapsjournalist.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers. Bent u al donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Hoofddoekdebat gaat helemaal niet over neutraliteit verscheen eerst op Wynia's Week.

Dilan Yeşilgöz is zo’n geluksvogel.

Als Kamerlid hoorde mevrouw Yeşilgöz tot de grondtroepen van de VVD die rond verkiezingen worden ingezet om met geharnaste uitspraken kiezers te winnen.

Mevrouw Yeşilgöz deed het met flair en ontliep – om het vriendelijk te zeggen – camera noch reporter. Het leverde haar nationale bekendheid op.

Oude cultuur

Helaas, hoe hoger de toon, hoe dieper de val. ‘Kakelkip’ werd ze op social media genoemd omdat ze daags na de verkiezingen haar geheugen al weer kwijt was, terwijl haar staccato nog in onze oren naklonk.

Maar goed, dat was nog onder de oude bestuurscultuur, zullen we maar zeggen. Toen onze parlementariërs geknecht werden door een meedogenloze fractiediscipline. Toen het woord tegenmacht nog moest worden bedacht. Toen wegen zich nog konden splitsen zonder te splitsen.

Dat is allemaal voorbij. Toch?

Correctie

Mevrouw Yeşilgöz was koud minister van Justitie of ze kreeg de vraag of ze de lockdown ging handhaven. Met de ‘sterke arm’, dus met politie en boa’s.

Oeps, macht der gewoonte. Vergat ze zomaar haar krachtdadige taal als Kamerlid en prees ze een soort doe-het-zelf-handhaving aan. Wij burgers moesten onszelf handhaven, omdat die regels goed zijn, en dan hoefde zij de hulp van politie en boa’s niet in te roepen.

Of zoiets.

Iedereen viel over haar heen. Sprak hier de minister van Justitie? Nou, die sprák niet alleen, ze schréef ook, namelijk een vliegensvlugge correctie op haar uitspraken.

Nederland deed daar smalend over, maar u en ik waarderen het als een enorme stap voorwaarts, in het licht van haar verleden althans.

IS-vrouwen

Niet lang daarna kwam de minister weer in opspraak. Ze had vijf IS-vrouwen met hun elf kinderen vanuit Syrië naar ons land overgebracht. Zonder vooraankondiging, maar wie zich een soortgelijke actie van haar voorganger Grapperhaus herinnert, kan niet verbaasd zijn geweest.

De uitleg is dat de rechter had bepaald dat de dames niet vervolgd zouden kunnen worden als ze zich niet hier zouden kunnen verdedigen.

Weer veel boe-geroep in de media.

De argumentatie is ook niet onweerlegbaar. Het kabinet is namelijk niet verplicht de dames terug te halen. Je kunt ze er ook gewoon laten zitten.

Aan de andere kant, er is wel iets voor te zeggen om ze op te halen, want beter hier veroordeeld en na vrijlating onder toezicht, dan dat ze later illegaal het land binnenkomen om de boel op stelten te zetten.

Help de Yezidi’s

Maar toch, onhandig was het weer wel van onze minister van Justitie. Ze had als Kamerlid altijd gezegd dat deze vrouwen vooral moesten wegblijven.

En als het dan niet anders kan, waarom zet ze er niets tegenover? Juist zij die zelf vluchteling was. Help bijvoorbeeld Yezidi’s die het land uitgezet dreigen te worden. Niemand begrijpt dat we zulke ingewikkelde toeren uithalen voor een stelletje terroristen en zo bikkelhard zijn voor hun slachtoffers. Zo’n gebaar zou echt stoer zijn geweest.

Gemiste kans.

Inclusief uniform                                              

Gelukkig dient zich – en dat alles binnen een maand na haar aantreden –  een nieuwe kans aan om te laten zien dat er een rechtstreekse lijn loopt van het Kamerlid Yeşilgöz naar de minister Yeşilgöz.

Afgelopen week nam de gemeenteraad van Arnhem een motie aan, getiteld ‘Een inclusief uniform bij Toezicht en Handhaving’.

Om te voorkomen dat u en ik zouden denken dat het alleen om het hoofddoekje gaat, noemt de motie ook wat andere religieuze hoofddeksels, het keppeltje en de tulband, maar we weten wel beter.

De kern is dat de Arnhemse boa’s een hoofddoekje moeten kunnen dragen.

Ook Utrecht, Tilburg, Rotterdam en Amsterdam willen hun boa’s graag een hoofddoekje toestaan.

Segregatie

Het gaat hier om een gecoördineerde actie van Denk, in het voetspoor van de internationale lobby zoals die van de Moslimbroederschap.

Op lokaal niveau weet Denk altijd wel progressieve medestanders te vinden. In Arnhem was D66 graag bereid om mee te tekenen. In Utrecht ronselde Denk de Partij voor de Dieren en Student&Starter. In Tilburg zit Denk niet in de raad, maar werd ze bereidwillig geholpen door de lokale partij Ons Tilburg die helemaal van ‘het verbinden’ is.

Verbinden is natuurlijk het laatste wat Denk wil. Toen de voorzitter van de Boa-Bond meldde dat zijn club geen voorstander van dit soort religieuze uitingen is, liet de partij weten dat dit haar geen barst kon schelen.

Het gaat Denk om segregatie.

Hoe het ook zij, er is geen enkele aanwijzing dat moslima’s staan te dringen om boa te worden als ze maar een hoofddoekje mogen dragen.

Wereldvreemd

Denk heeft een plan. Het hoofddoekje bij de boa’s is de stepping stone naar het hoofddoekje bij de politie, het openbaar ministerie, de rechterlijke macht, de advocatuur.

Het is niet voor niets dat hoofdcommissaris Sitalsing van de Nationale Politie in de overwegingen van de Arnhemse motie wordt opgevoerd. Deze man voert samen met een lid van de korpsleiding openlijk campagne voor het hoofddoekje. Het uniform is voor hen een soort bedrijfskleding zonder de symbolische waarde van neutraliteit. Die neutraliteit moet blijken uit het gedrag van de agenten, aldus hun wereldvreemde opvatting.

Gedragscode

De Tweede Kamer wil van dit hoofddoekjes-gedoe niets weten. Zowaar! Op 25 november 2021 werd een motie van de PVV aangenomen waarin het hoofddoekje voor boa’s zonder omhaal werd verboden.

We noteren wel even dat drie van de vier huidige coalitiepartijen tegenstemden, D66, CDA en ChristenUnie. En Denk natuurlijk. Verder ook de fellow travellers van Denk: de PvdA, GroenLinks, Partij voor de Dieren, Volt en BIJ1.

De toenmalige minister van Justitie, Grapperhaus, had het er maar moeilijk mee, zo valt in zijn reactie te lezen.

Over de Nationale Politie kon hij duidelijk zijn, want die viel onder zijn directe verantwoordelijkheid. Hoofddoekjes zijn omwille van de neutrale uitstraling van agenten niet toegestaan. Keppeltjes en tulbanden ook niet. Niets nieuws onder de zon, aldus de bewindsman, het staat in de desbetreffende gedragscode.

Wie dat zo parmantig stelt, zal dus ook wel Sitalsing en zijn cheffin in de korpsleiding hebben gemaand om eindelijk eens hun mond te houden, maar dat terzijde.

Deurtjes

Over de boa’s was Grapperhaus aanzienlijk vager, zeg maar polderiaans. Iedereen blijkt er een beetje over te gaan: de minister (het stelsel), de VNG (het model-uniform), de gemeentes (het uniform ter plaatse) en zo verder.

Lokaal maatwerk is mogelijk (deurtje open), maar het model-uniform wordt op dit moment geëvalueerd (deurtje dicht) om te bezien of er redenen zijn om aanpassingen aan te brengen (deurtje weer open). Er moet natuurlijk ook gesproken worden met de Boa-Bond (deurtje dicht) en de ondernemingsraden (heel veel deurtjes die open en dicht kunnen).

Uitgelezen kans

Als je dit zijn gang laat gaan – en dat impliceerde de minister – , kun je voorspellen wat er gaat gebeuren. De grote steden krijgen hun zin, zo gaat dat bij de VNG. Reken maar dat Denk ondertussen de druk zal opvoeren: universiteitssteden te over, lankmoedig en weldenkend.

En dat terwijl er een glasheldere uitspraak van de Tweede Kamer ligt.

Een uitgelezen kans voor de nieuwe minister van Justitie, Dilan Yeşilgöz, om te laten zien waar ze voor staat. En stond.

Stelselverantwoordelijkheid is een voldoende basis. Jammer dan als de coalitiepartijen er niet zo’n zin in hebben.

Go Dilan!

Het bericht Dilan Yeşilgöz is een geluksvogel verscheen eerst op Wynia's Week.