Voor Europa is het signaal duidelijk. Met de FPÖ zal Oostenrijk dichter aanleunen bij de politiek van de Hongaarse premier Viktor Orban, inzake immigratie en de oorlog in Oekraïne.

Winstwaarschuwing: Kickl is dan wel de grote winnaar, of hij ook bondskanselier wordt is een andere zaak.

‘Bevrijdingsstrijd’

Op de vrijdagavond voor de verkiezingen gaf Kickl een toespraak tijdens de slotmanifestatie van de FPÖ, uitgerekend naast de Stephansdom uit 1578, de kathedraal die Wenen kenmerkt. Voor een menigte van enkele honderden mensen schetste hij zijn politieke agenda. Hij ziet zich als ‘anti-systeem’ politicus die een einde maakt aan het handjeklap van vooral christendemocraten en socialisten die nog een echte ‘zuil’ beheren, zoals ooit in Nederland en België.

Via vriendjespolitiek met de zakenwereld, de ‘Freunderlwirtschaft’, het aansturen van de media en het stelsel van cliëntelisme bij de verdeling van overheidsbanen. Het juiste partijlidmaatschap kan de doorslag geven. Kickl wil dat systeem breken. ‘De andere partijen hebben de wind van het systeem in de rug, maar voelen de tegenwind van de bevolking’. Hij ziet de FPÖ als leider van een ‘bevrijdingsstrijd’ en zichzelf aan het hoofd van Oostenrijk als ‘Volkskanzler’ die zorgt voor de ‘Festung Österreich’.

Immigratie is de troef van de FPÖ.  Kickl: ‘Wij eisen nultolerantie voor immigranten die misdaden begaan’. En bepleit remigratie. Het FPÖ-beleid verschilt amper van het beleid dat Hongarije al heeft: behandelen asielverzoeken aan de grens, bij afwijzing uitzetten.

Oostenrijk is geen lid van de Navo, neutraal zoals Zwitserland. Kickl: ‘Neutraliteit is een toekomstmodel, geen wapens leveren aan Oekraïne.’  Ook dit betekent dat Kickl hetzelfde standpunt heeft als Hongarije dat wel lid is van de Navo, maar inzake Oekraine een ‘opt-out’ kreeg in ruil voor instemming met Mark Rutte als secretaris-generaal van de Navo.

Saaiheid als wapen

Qua stijl verschilt Kickl sterk van zijn roemruchte voorgangers Jörg Haider en Heinz-Christian Strache. Beide waren glanzende narcisten, welbespraakt en extravagant. Kickl oogt als grijze muis, valt met zijn 1.72 meter niet meteen op, heeft een baardig gezicht en kleedt zich ‘niet elitair’. Die uiterlijke saaiheid is zijn wapen. Maar zijn innerlijke overtuiging is vasthoudend, terriër-achtig. 

Kickl komt uit de zuidelijke deelstaat Karinthië, waar hij in 1968 werd geboren in het plaatsje Radentheim, zoals hij zelf zegt, ‘van bescheiden afkomt’. Op het gymnasium in Spittal an der Drau raakte hij onder de indruk van de komende ‘sterke man’ uit de regio: Jörg Haider, oprichter van de FPÖ en jarenlang boegbeeld.

Slechts één haan kon heersen over de mestvaalt

Kickl studeerde politiek, filosofie en geschiedenis aan de universiteit van Wenen. Maar hij maakte zijn studie nooit af. Daarop aangesproken luidt zijn antwoord steevast: ‘ik kan weliswaar niets maar ik kan alles leren’. De werkelijke reden is dat hij in 1995 Haider leerde kennen, en hij toetrad tot diens ‘Akademie’ van de partij, de denktank. Kickl werd speechwriter voor Haider; viel op door zijn kennis van marketing, vooral het bedenken van slogans.

De twee waren totaal verschillend. Haider brutaal en provocatief; Kickl eerder rustig en bezonnen. Haider hield van feestjes met jonge mannen, de ‘Buberl partijtjes’; Kickl een gelovig katholiek, een gezinsman over wiens persoonlijk leven weinig bekend is. In 2005 kwam het tot een scheuring in de partij, want er kwam een nieuwe ster aan het firmament: Heinz Christian Strache (55). Slechts één haan kon heersen over de mestvaalt.

Door het onvoorspelbare optreden van Haider, die vergoelijkend sprak over de Waffen-SS (‘geen collectieve schuld’), werd de FPÖ van regeringsdeelname uitgesloten. Haider had zijn partij van 5% in 1983 tot 27% in 1999 gebracht, maar werd zelf struikelblok. Hij vertrok en richtte een eigen partij op. Haider ging ervan uit dat de getrouwe Kickl meeging. Dat gebeurde niet. Kickl bleef en Strache maakte hem secretaris-generaal van de partij. Zo manoeuvreerde hij zichzelf in het centrum van de macht. In 2008 kwam Haider om het leven bij een verkeersongeluk, onder de alcohol terugkerend van zijn beruchte feestje.

Alle geruzie deed de FPÖ geen goed. De FPÖ is een partij waarvan de conjunctuur erg afhankelijk is van het migratievraagstuk. In 2015 werd het hoogconjunctuur toen een asielgolf vanuit de Balkan opdook aan de Oostenrijkse grens. Strache en Kickl roken hun kans, want de kiezers vlogen massaal naar rechts. Bij de verkiezingen van 2017 kwam de FPÖ weer in de liga van de grote partijen. De christendemocraten behaalden met hun jonge lijsttrekker Sebastian Kurz 31,5%, de socialisten 27% en de FPÖ 26%. Kurz ging een coalitie aan met de FPÖ, Strache werd vicekanselier en Kickl kwam geruisloos in het kabinet, als minister van binnenlandse zaken.

Strache en de Ibiza-affaire

Toen werd ook de harde kant van Kickl zichtbaar voor de buitenwereld. Hij zegt weinig, maar wat hij zegt telt. Kickl heeft iets ascetisch: hij voltooide ooit een extreme triatlon in Schotland 2,4 km zwemmen, 200 km fietsen en een volle marathon: in 16 uur. Weinig Oostenrijkse politici zullen hem dat nadoen. Tijdens het Oostenrijks voorzitterschap in de EU lanceerde hij voorstellen voor een strakker asielbeleid, gesteund door Italië en Hongarije zoals het afhandelen van asielprocedures aan de buitengrenzen, inclusief op schepen voor de kust. Hij sprak verwijtend over ‘die deutsche Dummheit in der Mitte’.

Maar de FPÖ verknalde alles in 2019 toen een video verscheen met Strache die op een vakantieadres in Ibiza sprak met een vermeende nicht van een Russische oligarch, die tevens de Letse nationaliteit beweerde te hebben. Ze wilde zakendoen met Strache die een idee opperde: de Kronen Zeitung, verreweg de grootste krant van het land, kopen en aanzetten tot positieve berichtgeving over hem en zijn partij. De video dateerde van 2017, maar de makers ervan lanceerden het beeldmateriaal vlak voor de verkiezingen. Kurz brak de coalitie, Strache vertrok vrijwillig uit het kabinet, maar Kickl werd er meteen uitgezet. Kurz regeerde verder met de Groenen. De FPÖ was terug bij af.

Na veel interne strubbelingen werd Kickl in juni 2021 ‘Bundesparteiobmann’ van de FPÖ, nadat hij in het Oostenrijkse parlement fel campagne had gevoerd tegen het Corona-beleid van de regering-Kurz dat hij ‘misdadig’ noemde. Kickl ontpopte zich als een verbeten vechter, doorzetter en wilde zijn weerwraak. Slogan: ‘Kurz muss weg’. De appel viel rijp in zijn mand toen bekend werd dat Kurz zich als premier ook schuldig had gemaakt aan het omkopen van de media in de zogenoemde ‘Inseraten-affaire’. Wederom: extra overheidsadvertenties voor bepaalde media, met in ruil positieve berichtgeving en gunstige peilingen. Kurz vertrok.

Brandmauer

Kickl staat aan de top van zijn macht, maakte de FPÖ voor het eerst de grootste partij van Oostenrijk. Het breken van het Oostenrijkse systeem is niet eenvoudig en hij blijft afhankelijk, vooral van de ÖVP. Links eist al een ‘Brandmauer’ tegen de FPÖ, de uitsluiting van die partij bij coalitieonderhandelingen. Dat dwingt de ÖVP gevangene van links te worden. De zittende Oostenrijkse bondskanselier Karl Nehammer (ÖVP) wil niet met Kickl in zee. Maar wat gaat zijn partij doen?

Op 9 oktober 2024 verschijnt van Derk Jan Eppink zijn nieuwe boek ‘Rechtsomkeert’, waarin hij in heldere taal schetst wat er zich afspeelt in de achterkamers van de actuele rechtse ommekeer in Europa, de VS en vooral  in Nederland. ‘Rechtsomkeert’ verschijnt bij Uitgeverij Blauwburgwal. Het boek kost 22,95 en is nu al HIER voor te bestellen. Informatie voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Derk Jan Eppink: FPÖ trekt met zege in Oostenrijk Europa verder naar rechts verscheen eerst op Wynia's Week.

Ook in andere landen was interesse. Het Amerikaanse Time riep Kurz uit tot één van de tien meest veelbelovende wereldleiders. Kurz zou met zijn moderne, frisse uitstraling en strenge immigratie- en integratiebeleid de toverformule hebben gevonden om extreemrechts de wind uit de zeilen te nemen.

De glans is er inmiddels af. De ÖVP van Kurz keldert in de peilingen. Er loopt een strafzaak tegen de kanselier. Oostenrijkers worden de mooie praatjes en kekke foto’s op Facebook en Instagram een beetje zat.

Piepjonge minister van Buitenlandse Zaken

Kurz had naam gemaakt als minister van Buitenlandse Zaken en Integratie. Hij scherpte de inburgeringseisen aan: nieuwkomers moesten de Duitse taal en Oostenrijkse waarden en normen leren. Gezichtsbedekkende kleding werd verboden. Buitenlandse financiering van moskeeën werd aan banden gelegd. Een voorstel om de kinderbijslag de verlagen voor immigranten wier kinderen nog in hun land van herkomst woonden, werd door de sociaaldemocraten tegengehouden.

Kurz trok een harde lijn in de Europese migratiecrisis. Hij sloot achter de rug van de EU om een deal met buurlanden op de Westelijke Balkan om asielzoekers tegen te houden. Het maakte hem in Brussel niet geliefd, maar in eigen land wel.

De ÖVP stond tijdens het ministerschap van Kurz op 20 procent in de peilingen, achter de extreemrechtse FPÖ, met 35 procent, en de sociaaldemocratische SPÖ, met tussen de 25 en 30 procent. De partij vroeg hem in 2017 het stokje over te nemen van de weinig inspirerende Reinhold Mitterlehner. Kurz veranderde de ÖVP letterlijk van kleur (van zwart naar turqoise) en naam (Die neue Volkspartei, het doet denken aan New Labour), maar aan het programma sleutelde hij niet. De vernieuwing zat ‘m vooral in Kurz zelf.

Stemmenkanon

In de wat ingeslapen politiek van de Alpenrepubliek voelde de Instagrammende dertiger als een verademing. De ÖVP schoot omhoog en wist 31,5 procent van de stemmen binnen te slepen. De SPÖ en FPÖ wonnen ieder 26 procent. Kurz verruilde in zijn eerste regering de sociaaldemocraten voor de Vrijheidspartij.

De korting op de kinderbijslag voor buitenlandse ouders kwam er alsnog. Oostenrijkse ouders kregen juist belastingvoordeel. Voor kinderen met een taalachterstand werden extra lessen Duits ingevoerd. De politie kreeg meer bevoegdheid om telefoongesprekken af te luisteren en sms’jes te lezen. Iets waar Kurz een paar jaar later misschien nog eens aan heeft moeten denken toen zijn eigen WhatsApp-berichten in de krant stonden.

De coalitie kwam voortijdig ten val, nadat FPÖ-leider Heinz-Christian Strache op vakantie in Ibiza financiële steun had aanvaard van een jonge vrouw die de nicht van een rijke Russische zakenman beweerde te zijn. De FPÖ zakte in de daaropvolgende verkiezingen in najaar 2019 verder weg. Ook de sociaaldemocraten verloren. Kurz won maar liefst 37,5 procent van de stemmen en ging een coalitie aan met de Groenen.

Controlfreak

Aan de onthullingen en schandalen lijkt echter geen einde te komen. De schijnbaar frisse Kurz blijkt een controlfreak te zijn. Interviews en toespraken worden tot in de puntjes voorbereid. Hij heeft maar liefst tachtig fotografen, speechschrijvers en andere PR-mensen om hem heen lopen.

De overheid adverteert sinds Kurz is aangetreden vooral in tabloids die de kanselier goed gezind zijn. Kritische journalisten hebben het nakijken. Kurz heeft de Oostenrijkse ons-kent-ons-cultuur helemaal niet doorbroken. De Financial Times vatte het een aantal weken geleden mooi samen: de gezichten mogen dan jonger zijn, de pakken scherper en de kapsels piekfijn, maar achter de schermen wordt nog net zo druk genetwerkt en bekokstoofd als voorheen. Duitstalige media hebben het over het ‘House of Kurz’, een verwijzing naar de politieke dramaserie.

Het meest in het oog springt de benoeming van Thomas Schmid tot voorzitter van de Österreichische Beteiligungs AG, het nationale investeringsfonds. Schmid was een vertrouweling van Kurz uit zijn tijd als minister van Buitenlandse Zaken en had het in 2019 tot hoogste ambtenaar op het ministerie van Financiën geschopt. Kurz kreeg destijds kritiek vanuit de Katholieke Kerk, omdat hij ‘gevaarlijke’ asielzoekers in voorlopige hechtenis wilde nemen. Dat deed kerkleiders denken aan de Nazitijd.

Uit de uitgelekte WhatsApp-berichten blijkt dat Kurz zijn kameraad om hulp vroeg. Die nam contact op met de Kerk en waarschuwde dat Financiën hun belastingvoordeel wel eens onder de loep zou kunnen nemen. Schmid pochte tegen Kurz dat de Kerk een toontje lager zou zingen. Weken later werd Schmid gepromoveerd.

Kurz houdt vol dat hij zich niet met de benoeming van Schmid heeft bemoeid, maar de WhatsApp-berichten geven een andere indruk. Kurz schreef Schmid: ‘Wat je ook wilt, je krijgt het.’ Het antwoord van Schmid: ‘Ik hou van mijn kanselier.’ Omdat Kurz zijn ontkenning onder ede deed, is het Openbaar Ministerie een strafrechtelijk onderzoek gestart.

Helemaal opzienbarend is het niet. Oostenrijk hangt sinds mensenheugenis van vriendjespolitiek aan elkaar. Hoge ambtenaren en zelfs bedrijfsleiders zijn nauw verbonden aan de regeringspartijen. Maar waar die loyaliteit voorheen naar de ÖVP of SPÖ ging, draait nu alles om Kurz. De conservatieven hebben zich volledig afhankelijk gemaakt van één man, en dat blijkt ook nog eens een lichtgewicht.

Söder doet het anders

Dat het anders kan bewijzen de christendemocraten aan de overkant van de Alpen. Daar voelde de Beierse CSU tijdens de Europese asielcrisis ook de hete adem van extreemrechts in haar nek. Alternative für Deutschland (AfD) had in de landelijke verkiezingen meer dan 12 procent van de stemmen gehaald en het leek er op dat het die score in Beieren zou evenaren.

De CSU maakte, net als de ÖVP, een ruk naar rechts. De partij had plots de mond vol van christelijke waarden en dreigde de landelijke samenwerking met de CDU op te zeggen als die niet akkoord ging met strengere grensbewaking. Het werd niet beloond: de CSU viel in de deelstaatverkiezingen van 48 naar 37 procent, een dieptepunt.

De AfD won alsnog 10 procent van de stemmen. In exitpolls gaf maar liefst 70 procent van de Beieren aan dat de CSU zich te veel op migratie had gericht ten koste van andere zaken. Meer dan de helft vond dat de partij te veel de confrontatie had opgezocht.

De CSU luisterde. Partijleider Horst Seehofer ging naar Berlijn om minister van Binnenlandse Zaken te worden, waar hij verantwoordelijk is voor asielbeleid. Markus Söder nam de macht over. Net als Kurz een man die goed op zijn imago let, maar in tegenstelling tot Kurz ook een vent van statuur. Immigratie en Leitkultur werden ingeruild voor klimaatbeleid en verduurzaming. (Beieren loopt op het gebied van groene energie op de rest van Duitsland voor.)

In plaats van vijandbeelden op te roepen, benadrukte de CSU de Beierse identiteit. ‘Laptops und Lederhosen’ zijn inmiddels een cliché, maar de Beierse mix van traditie en moderniteit straalt zelfvertrouwen uit — en het is er één die nieuwkomers zich eigen kunnen maken.

Söder: zelfverzekerd

Voor Europa-kritiek was bij de CSU even geen plaats. De CSU had zich in het verleden verzet tegen herhaalde steunpakketten voor Griekenland, maar toen de coronapandemie uitbrak prees Söder het noodfonds dat de EU op wist te tuigen. Hij nam het virus serieus en kondigde strenge maatregelen af. Dat werd hem in dank afgenomen toen bleek dat Beieren relatief goed door de crisis kwam.

De CSU waaide aanvankelijk met de wind van Kurz mee en dacht, net als hem, op immigratie en integratie de strijd met extreemrechts aan te moeten gaan. Dat maakte geen sterke indruk. De zelfverzekerde koers van Söder wordt meer gewaardeerd. Hij is een van de populairste politici van Duitsland. Zusterpartij CDU krijgt er nog spijt van dat ze hem niet als gezamenlijke kanselierskandidaat hebben uitgekozen. De collega’s van de ÖVP zullen waarschijnlijk op zoek moeten naar een opvolger van hun kanselier.

Het bericht Conservatief wonderkind valt van zijn voetstuk verscheen eerst op Wynia's Week.