Daar denkt de Venezolaanse president Maduro heel anders over en volgens het referendum wordt hij daarbij gesteund door maar liefst 94 procent van de Venezolanen. De meeste stemmers zullen zich wellicht niet gerealiseerd hebben dat na de annexatie Guyana slechts één derde van zijn grondgebied zou behouden (zie onderstaande kaart).

De grenskwestie leidt af van de chaos in Venezuela

Het is niet moeilijk te raden waarom Maduro zich zo agressief opstelt: de grenskwestie leidt af van de permanente economische chaos waarin Venezuela zich bevindt. Bovendien hoopt Maduro de grote olievoorraad te gelde te maken die Exxon-Mobile een aantal jaren geleden voor de kust van het omstreden gebied heeft aangetroffen.  

Overigens is ruzie over de grenzen van de Nederlandse, Engelse en Franse Guyana ’s niets nieuws. Toen deze gebieden nog koloniën waren, bestond er al onenigheid en het conflict tussen Venezuela en Brits-Guyana dateert uit de late negentiende eeuw, nadat Londen de Duitse ontdekkingsreiziger Robert Hermann Schomburgk opdracht had gegeven de grenzen van Brits-Guyana in kaart te brengen.

Aan de kust was de situatie meestal duidelijk: een rivier, die in zee mondt, werd de grens en als er een delta was ontstaan, werd er wel een compromis gevonden. Maar de loop van de grensrivieren in het achterland was toen nog grotendeels onbekend en de kaart die Schomburgk daarvan had gemaakt, was niet naar de zin van Venezuela. Om die reden verbrak Venezuela in 1887 zelfs de diplomatieke betrekkingen met Londen. Washington bemiddelde en in 1899 werd te Parijs een grensregeling vastgesteld, die Engeland grotendeels gelijk gaf.

Er was een precedent, want acht jaar eerder had de Russische tsaar (!) bemiddeld in een grensconflict tussen Suriname en Frans-Guyana. Daarbij ging het om de vraag of alleen de loop van de Marowijnerivier de grens vormde of ook de rivier de Lawa of Litani, die stroomafwaarts in de Marowijne uitmondt. Tsaar Alexander bepaalde dat de Lawa de grensrivier was en deze uitspraak pakte voordelig uit voor Nederland, want op den duur bleek er in het betwiste gebied goud in de grond te zitten.   

Hoewel Venezuela de grenzen van Brits-Guyana nooit heeft erkend, zou dat land dat probleem niet op de spits hebben gedreven als er in 2015 door Exxon-Mobil geen omvangrijke olievoorraden waren ontdekt voor de kust van Essequibo. De verkoop van die olie levert de 800.000 inwoners van het doodarme Guyana maar liefst één miljard dollar per jaar op. Ook het bijna failliete Venezuela zou die inkomsten goed kunnen gebruiken, maar er bestaat onder de bevolking van Essequibo geen enkele animo Venezolaan te worden.  

Wie brengt Maduro tot bedaren?

Wat nu? Wil Maduro het betwiste gebied met militaire middelen veroveren? Gelukkig proberen sommige landen hem daarvan af te houden. Onder meer de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Rusland en een aantal Zuid-Amerikaanse landen hebben aangedrongen op een vreedzame oplossing.

Dat heeft ertoe geleid dat de presidenten van Venezuela en Guyana elkaar onlangs op Sint Vincent hebben ontmoet en daar hebben afgesproken tot een vergelijk te komen en elkaar over een aantal maanden weer te ontmoeten, dit keer in Brazilië. Wellicht lukt het gastheer Lula da Silva, de Braziliaanse president, Maduro dan tot bedaren kan brengen. 

Piet Emmer is emeritus-hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit Leiden en de belangrijkste deskundige op het vlak van de Nederlandse slavernijgeschiedenis. Hij publiceert regelmatig in Wynia’s Week. 

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Landjepik in Zuid-Amerika: de Venezolaanse dictator Nicolás Maduro is grenzeloos brutaal verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat is natuurlijk fijn met een winter à la de Elfstedentocht in het verschiet. Met ‘dank’ aan de prijspolitiek van hun werkgever. Voor klanten van Shell en andere olie- en gasbedrijven wordt het klunen om de eindjes financieel aan elkaar te knopen. Wie weet bevroren wenkbrauwen of tenen als het tegenzit.

Waarom doet Shell dit?

Vorig jaar betaalde Shell ruim 9 miljard dollar aan personeelsbeloningen. Kortom: 8 procent daarvan is serieus geld. Ergens tussen 500 en 600 miljoen euro? Niet iedereen in het bedrijf deelt mee in dit bonusfestival haastte Shell zich te zeggen. De top is bijvoorbeeld uitgesloten.

Shell zag de politieke en mediastorm al voor zich: directievoorzitter Van Beurden speelt voor Sinterklaas en krijgt, als best betaalde medewerker, zelf het grootste presentje.

Serieus geld, maar waarom doet Shell dit?

Beroerd?

Het is, volgens Shell, een ‘erkenning van de bijdrage die de medewerkers hebben geleverd aan de sterke bedrijfsprestaties tegen de achtergrond van uitdagende omstandigheden’. Het woord ‘uitdagend’, oftewel challenging in het zakenjargon, is meestal een eufemisme voor onvoorziene, tegenvallende omstandigheden. Maar hoe beroerd kan het geweest zijn als je een recordwinst hebt geboekt?

Beroerd? In Oekraïne is het beroerd sinds de inval van het Russische leger. De oorlog, de afgeknepen gasleiding uit Rusland, de angst voor een koude winter, hamsterwoede en economische groei – allemaal factoren die de olie- en gasprijzen omhoog jagen. Daar komt bij dat de olie- en gasbedrijven achterlopen met hun investeringen, want de prijzen waren zo laag en hun aandeelhouders waren zo belangrijk dat ze hun geld liever uitkeerden aan beleggers.  

Sluimerend ongenoegen

Hun volle kassen maken jaloers. Iedereen wil wel een bonus, om te beginnen de Britse regering, die een windfall tax, een ‘meevaller belasting’ heft over de hoge olie- en gasprijzen. Maar wie de fiscus spekt, kan zijn eigen medewerkers niet in de kou laten staan. Vandaar deze ‘Poetin-bonus’. Of ‘meevaller bonus’. De uitkering is ook hard nodig, want Shell ervaart een sluimerend ongenoegen onder zijn personeel.

In 2020 keerde Shell vanwege de tóen gekelderde olieprijs geen bonussen uit, niet aan de top, niet op de werkvloer. Dat heeft men geweten: in het meest recente personeelsonderzoek is voor het eerst in jaren de tevredenheid gedaald. Niet zoveel, maar als het altijd een langzaam stijgende lijn is geweest, dan is een daling wel even schrikken. Zeker gezien de schaarste aan personeel.

Een spel zonder nieten

Toch wringt er iets. Want welke extra prestaties vraagt Shell van zijn medewerkers om te profiteren van deze bonus?

Geen enkele. De bonus beloont simpelweg aanwezigheid. Met een bonus hoeft niks mis te zijn, als het gaat om superbe of steengoeie prestaties die een extraatje waard zijn. Bijvoorbeeld als de omstandigheden bar en boos zijn, zoals in 2020 in de eerste corona-uitbraak. Dan is het een mooi gebaar van dankbaarheid om 1000 euro extra te geven aan zorgmedewerkers in de frontlinie. Want van applaus koop je bij de bakker geen brood. Maar het wordt twijfelachtiger als vervolgens iederéén in de gezondheidszorg zo’n bonus krijgt. Of, zoals nu, bijna iedereen bij Shell.

Shell doet daarmee wat grote ondernemingen eerder al hebben gedaan voor hun topmanagers. De bonus wordt gewoon een deel van het inkomen. Je hoeft geen excellente prestaties te leveren die uitsteken boven je gewone werk. Nee, de bonus is een zekerheid, zoals het reguliere salaris, de koffie-automaat of de leasewagen. Alleen de hoogte van de bonus kan verschillen, afhankelijk van hoe het gaat met je bedrijf.

Maar juist de vanzelfsprekendheid van een bonus is wat irriteert. De vanzelfsprekendheid maakt op iedereen die niet in de top van het bedrijfsleven zit de indruk: een bonus is een spel zonder nieten. Er is altijd wel íets goed gegaan, dus altijd wel een argument om een topman een bonus uit te keren.

Socialistisch bedrijfsmodel

Shell brengt de beloningsmores van de directiekamers naar de werkvloer. Maar het Britse concern, dat sinds de verhuizing naar Londen niet langer Koninklijk is, gaat nog een stap verder. Met deze bonus wordt de inzet van allen, nou ja, bíjna allen beloond. Het personeelscollectief heeft de bonus verdiend, alsof het concern naar het socialistische bedrijfsmodel is overgestapt. De bonus voedt ook nog eens het gevoel van ongelijkheid. Hoe dichter je bij het vuur van de macht zit, hoe beter voor je wordt gezorgd.

Zoals sommigen in de Sovjettijd in speciale winkels schaarse westerse artikelen konden kopen waar de Russische burger alleen maar van kon dromen. Zoals sommigen een buitenhuisje konden bewonen, maar de meesten niet. Zo doet Shell het ook. Zíjn personeel zit er straks warmpjes bij, terwijl steeds meer klanten in de kou staan.

Dit is de eerste bijdrage van econoom Menno Tamminga aan Wynia’s Week. Zijn volgende columns verschijnen wekelijks op woensdag. Menno Tamminga werkte bij de bank NMB en het Financieele Dagblad en was vervolgens 28 jaar financieel redacteur en ook columnist van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week brengt 104 keer per jaar verrassend nieuws en verrijkende inzichten. De donateurs maken dat mogelijk. Mogen we ook een beroep op u doen? Hartelijk dank!

Het bericht Shell is goed voor zijn personeel maar slecht voor zijn klanten verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat is de halve waarheid. De olieprijs is door de oorlog in Oekraïne weliswaar gestegen, maar de benzineprijs bestaat in Nederland voor meer dan de helft uit belastingen. De accijns is een vast bedrag per liter (83 cent). De btw (21 procent) stijgt zelfs met de prijs mee. Een hogere olieprijs leidt dus automatisch tot een hogere belastingopbrengst op het ministerie van Financiën.

De ANWB riep minister Kaag eerder dit jaar op om de accijns te verlagen en de btw vanaf een literprijs van 1,17 euro te bevriezen.

Aan de eerste oproep gaf Kaag gehoor: het kabinet verlaagde in maart de accijns op benzine met 17 cent en op diesel met 11 cent. Dat kost 1 miljard op de begroting. Meer zat er volgens Kaag niet in: ‘Dit is wat er mogelijk was.’

Inmiddels is de accijnsverlaging, die tot eind december geldt, door de markt ingehaald. De adviesprijs voor een liter benzine is 2,50 euro. Een liter diesel kost 2,19 euro. Daarmee zijn de prijzen terug op het recordniveau van maart.

Over de grens tanken loont

Duitsland maakt tanken goedkoper. De regering heeft daar per 1 juni de accijns op benzine met 30 cent en de accijns op diesel met 14 cent verlaagd. Daardoor loont het voor autobezitters tot in Groningen, Apeldoorn en Den Bosch om over de grens te tanken. Zij besparen tussen de 5 en 15 euro op een volle tank. Goed voor de portemonnee, maar slecht voor het milieu. Immers, er wordt meer auto gereden.

Dat is ook slecht voor Nederlandse tankstations. De BOVAG, de belangenvereniging van garage- en tankstationhouders, ziet het met lede ogen aan. ‘Verder zijn we één Europese markt,’ vertelt woordvoerder Paul de Waal, maar op belastinggebied hechten landen aan hun autonomie.

Het liefst ziet De Waal één Europees belastingtarief op brandstof, maar dat is vooralsnog ‘utopie’. In plaats daarvan reageren landen op de markt – en op elkaar. ‘Het blijft jojo’en op deze manier.’

Nederland heeft de hoogste accijns

Vooral Nederland belast autorijders flink. Per liter benzine betaalden automobilisten tot in maart 83 cent aan accijns. Tien jaar terug was dat 72 cent en begin jaren negentig, voor Wim Kok (PvdA) de accijns met een kwartje verhoogde, 36 cent.

Nederland heeft daarmee de hoogste accijns van Europa. Italië staat op de tweede plek met 73 cent per liter benzine. In Duitsland was de accijns een week geleden nog 65 cent per liter. De Spanjaarden betalen 50 cent.

De benzineprijs bestaat volgens Shell voor 46 procent uit accijns. Voor diesel is dat 35 procent. Olie, de grondstof voor beide, kost maar 23 tot 31 procent van de pompprijs. Dat is het geld dat we naar olieproducerende landen als Rusland en Saoedi-Arabië overmaken.

Raffinage, opslag, transport, exploitatiekosten voor tankstations en winst voor alle (vaak westerse) bedrijven in de keten zijn goed voor nog eens 14 tot 17 procent van de prijs die automobilisten betalen.

Dan komt de btw nog

Over het bedrag, inclusief accijns, heft de overheid nog eens 21 procent btw. (Het verschil tussen accijns en btw is dat de eerste naar hoeveelheid, in dit geval een liter, wordt geheven en de tweede naar waarde.)

Gevolg: Nederlanders betalen bijna de hoogste brandstofprijzen van Europa. In Duitsland kost een liter benzine 2,19 euro, in Spanje 1,97 euro en in Italië 1,89 euro. Oost-Europeanen zijn nog goedkoper uit. Alleen Denemarken, Finland en Noorwegen hebben hogere prijzen dan Nederland.

Al met al betalen de 8 miljoen automobilisten in ons land zo’n 7,3 miljard euro aan belasting op brandstof, oftewel het verbruik van hun auto.

Ook aanschaf en bezit wordt belast

Dan zit de bpm, de belasting van personenauto’s en motorrijwielen, volgens De Waal, ook nog eens aan de hoge kant. Afhankelijk van de energiezuinigheid en CO2-uitstoot kan de belasting op de aanschaf van een personenauto in de duizenden euro’s lopen. AutoRAI vergeleek de prijs van vijftien auto’s in zeven landen en kwam tot de conclusie dat Nederlanders gemiddeld 18,5 procent duurder uit zijn.

Ten slotte is er nog de motorrijtuigenbelasting: een vast bedrag per jaar op het bezit van auto’s en motorfietsen. Ook die is afhankelijk van onder meer de CO2-uitstoot.

De bpm bracht in 2020 anderhalf miljard euro op, de motorrijtuigenbelasting bijna 6 miljard. Daarmee komt de belastingdruk op automobilisten op zo’n 15 miljard euro.

Reken je ook de bijtelling op auto’s van de zaak, de btw op motorrijtuigen en de energiebelastingen die oliemaatschappijen betalen mee, dan gaat het totaalbedrag richting de 20 miljard euro per jaar.

Politieke keuzes

Al die belastingen zijn geen onvermijdelijkheid. Het zijn ‘politieke keuzes’, beaamt De Waal.

Net zoals het een politieke keuze is om elektrische auto’s van de bpm uit te zonderen. Of 6,8 miljard euro extra uit te trekken voor duurzaamheid en schone energie, zoals warmtepompen en windmolens. Of deze kabinetsperiode 15 miljard euro in defensie te steken.

Vorig jaar wist het kabinet 3,2 miljard euro te vinden om huishoudens en bedrijven tegemoet te komen in de hoge gasprijzen. De overheid gaf meer dan 85 miljard uit om de gevolgen van de coronapandemie op te vangen. Maar nu de benzine duur wordt, is het geld op.

In een ANWB-peiling onder haar leden, eerder dit jaar, zei 29 procent door de hoge benzineprijzen in de financiële problemen te komen. 34 procent kan alleen met de auto op het werk komen. 60 procent zei minder vaak de auto te nemen om bij familie of vrienden op bezoek te gaan, of de kinderen een dagje uit te nemen. Hoge benzineprijzen beperken miljoenen Nederlanders dus in hun sociale leven.

De olieprijs stijgt wel

Kaag heeft niet helemaal ongelijk: tekorten (en angst voor tekorten) op de oliemarkt duwen de benzineprijzen omhoog. De olieprijs is in tien jaar niet zo hoog geweest. De OPEC-landen en Rusland, die samen goed zijn voor de helft van de wereldwijde olieproductie, hebben – in het geval van de Arabische staten onder Amerikaanse druk – afgesproken meer olie te gaan pompen.

Irak, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten kunnen binnen korte tijd meer olie op de markt brengen. Vanaf volgende maand zouden zij bijna 650.000 vaten olie per dag extra moeten vullen. Er worden wereldwijd zo’n 77 miljoen vaten olie per dag geproduceerd waarvan 16,5 miljoen door de Amerikanen.

Europa is afhankelijk van andere landen…

Europa heeft nauwelijks olieproductie. De EU is voor 97 procent afhankelijk van import. De Britten en Noren pompen een beetje op, maar zij hebben nauwelijks reservecapaciteit. Zij kunnen dus niet, in tegenstelling tot de Arabieren, op korte termijn meer produceren.

Vanwege de nabije ligging importeert Nederland relatief veel olie uit het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen. Landen in Oost-Europa zijn afhankelijker van Rusland. De Finnen en Polen kregen tot voor kort bijvoorbeeld tweederde van hun olie uit Rusland. De Portugezen en Spanjaarden slechts 4 tot 6 procent. De EU als geheel is voor een kwart van Russische olie afhankelijk.

…maar koopt minder van Rusland

Die afhankelijkheid moet verminderen. De Europese regeringsleiders hebben afgesproken voor het einde van het jaar te stoppen met het importeren van Russische olie per schip. Op aandringen van de Hongaarse premier Viktor Orbán wordt de olie-import per pijpleiding – met name naar zijn land, Tsjechië en Slowakije – van de boycot uitgezonderd.

Hongarije, Oostenrijk, Tsjechië en Slowakije hebben geen kust, dus geen havens, en dus zijn zij vrijwel geheel afhankelijk van olie (en gas) dat via de pijpleidingen binnenkomt. Voor de hele EU schommelde die afhankelijkheid in de afgelopen jaren tussen de 15 en 30 procent. De meeste olie gaat per schip, dus zelfs een deel-boycot raakt Rusland hard.

Het Internationaal Energieagentschap schat dat de Russische olieproductie sinds de inval van Oekraïne met 1,3 miljoen vaten per dag is gedaald. In januari produceerde Rusland nog 11,3 miljoen vaten olie per dag. Daar zouden de komende maanden nog eens 3 miljoen vaten per dag af kunnen gaan. Daar wegen de 650.000 extra vaten van de Arabieren niet tegenop. Grote kans dat de olieprijs verder stijgt.

Wynia’s Week levert iedere woensdag en zaterdag onafhankelijke, ongebonden journalistiek. Steunt u deze broodnodige, nuchtere berichtgeving? Graag! Donaties voor Wynia’s Week kunnen worden overgemaakt op de bankrekening van Wynia’s Week NL94 INGB 0006 3945 08. U kunt ook op andere manieren doneren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Dat onze benzine extra duur is, is de keuze van onze eigen politici verscheen eerst op Wynia's Week.