Het zegt veel over Hagoort dat dit met afstand de meest besproken quote uit zijn omroepcarrière is gebleven en veel over de accuraatheid van zijn observatie, want niemand heeft ooit veel tegen dat ‘drie keer de Volkskrant’ in kunnen brengen. DWDD, Nieuwsuur en Pauw & Witteman wáren, alle drie, inderdaad trouwe discipelen van het progressieve gedachtegoed. Afgezet tegen de weerzin die het kabinet-Schoof op dit moment vanuit het Hilversumse ondervindt, kregen de kabinetten-Rutte zo’n beetje een vrijgeleide, met uitzondering dan weer van het door de PVV gedoogde Rutte I.     

De uitspraak van Hagoort zegt ook veel over het gebrekkige tegenspel dat zogenaamd ‘rechtse omroepen’ destijds, en ook nu nog, weten te bieden. Vanaf 2009 hebben PowNed en WNL zich weliswaar onder de vleugels van de NPO, inclusief de bijbehorende subsidiepot, weten te scharen. En hebben ze steeds beloofd een rechts, of in ieder geval rechtser, geluid te gaan brengen dan de traditionele omroepen. Maar wat is daar anno 2024, terugkijkend, van terechtgekomen? En in hoeverre zijn de prestaties van deze omroepen terug te voeren op hun eigen (gebrek aan) volwassenwording dan wel op tegenwerking vanuit de hogere, Hilversumse echelons? Van die echelons is immers bekend dat ze vergeven zijn van de ex-politici en consultants die als belangrijkste kwaliteit hebben dat ze nauwe banden onderhouden met de Haagse wandelgangen.

WNL, rode loper voor D66-politici

De omroep die zich onbetwist het minst heeft ingespannen om enigszins tegen de stroom in te roeien en het bijvoeglijk naamwoord ‘rechts’ gestalte te geven, is WNL (Wij Nederland), een uit de Telegraaf-groep stammend initiatief. Vijftien jaar na de oprichting heeft WNL zich ontwikkeld tot een soort mediale buitenboordmotor voor de Nederlandse economie. Met brave programma’s over innovaties, ondernemers, bedrijfstakken en cruciale beroepen vertolkt WNL bij uitstek een constructief, geen oppositioneel, geluid. Als de omroep al het begin van een richtlijn of gezicht zou hebben, dan is dat het laten groeien van het vaderlandse bruto nationaal product (bnp). Alleen als je stiptheid, geld verdienen, verantwoordelijkheid nemen en uitblinken als typisch rechtse thema’s ziet, en niet als vanzelfsprekendheden, is WNL onder ‘rechts’ te rubriceren.

Afgaand op hun uitnodigingsbeleid bij Goedemorgen Nederland, WNL op Zondag en Op1 (het WNL-smaldeel) van de voorbije jaren, valt verder op dat deze omroep veelvuldig de rode loper uitlegt voor politici uit de regeringscoalitie, vooral als ze van D66- of VVD-huize zijn. Met name de ruimhartigheid richting de steeds uitgesprokener anti-Wilders-partij D66, alsmede het opgewonden VOLT-standje Laurens Dassen, verleidde menigeen op social media tot het stellen van de vraag wat er in hemelsnaam nog rechts is aan deze omroep.

In een interview met vakblad VillaMedia profileerde WNL-baas Bert Huisjes zich in 2019 als een professionele bespeler van de Hilversumse krachtenvelden (‘als we stabiel zijn in ons likeable zijn, doen we het goed’) met een afkeer van Fox-achtige televisie (‘wij schelden niet, zijn constructief’). En vergeet niet: het pianospelen gaat bij Huisjes ná de uitzending door. In hetzelfde VillaMedia-interview bevestigde hij Haagse politici aan de bar of bij het aantrekken van hun jas nog even het belang van WNL onder de neus te wrijven, ten einde op hun steun te kunnen rekenen als WNL onverhoopt in de gevarenzone verzeild raakt (‘eigenlijk is dat meer domineeswerk dan lobbyisme’).                

In al zijn drang likeable te zijn, heeft Huisjes ook de gevleugelde term ‘vrolijk rechts’ in de roulatie gebracht; dit om de verwachtingen omtrent een werkelijk kritische toon te temperen. Door de jaren heen heeft de WNL-baas steeds benadrukt dat de Nederlandse volksaard er een van ‘Aanpakken’ met een hoofdletter ‘A’  is, en dat je met het uiten van kritiek niet de harten van miljoenen kijkers steelt. Een redenering waarmee hij vooral zijn bazen bij de NPO, en zijn eigen loopbaan, gunstig heeft beïnvloed. Want zelfs bij de publieke omroep, waar men vanwege gegarandeerde subsidiëring alle ruimte heeft eigenwijs te programmeren, is de publieksgunst heilig. En stijg je in de pikorde als de kijkcijfers een vrolijk stemmende ontwikkeling doormaken.  

Roze plopkap

Vergeleken met WNL is omroep PowNed er op z’n minst in geslaagd een grimmiger toon aan te slaan, zeker bij aanvang. In tegenstelling tot WNL konden zij vanaf het begin een beroep doen op een opkomend, en zelf gescout, televisietalent: Rutger Castricum. De roze plopkap van de PowNed-microfoon werd, in de soepele hand van Castricum, aan het begin van de jaren ’10 al snel een begrip bij honderdduizenden kijkers en gevreesd aan Het Binnenhof, waar menig traditioneel politicus (denk aan Job Cohen), oog in oog met Rutger, naar adem hapte.

Hard bewijs voor de impact van PowNed en Castricum was de explosie aan snel aangepaste dan wel uitgebreide mediatrainingen, die gezagsdragers weerbaar moest maken tegen zijn interviewtechnieken. Zeker na het legendarisch ongemakkelijke interview met PvdA-minister van Volkshuisvesting Ella Vogelaar (destijds nog onder de vlag van GeenStijl) werd de naam ‘Castricum’ een garantie voor zwetende handjes bij het gilde van voorlichters en spindoctors.

Maar ook bij PowNed blijft de vraag: is er ooit iets werkelijk rechts aan PowNed geweest? Omroepbaas Dominique Weesie heeft het begrip ‘rechts’ nooit als een opdracht voor zijn als rebellenclub begonnen organisatie gezien. Hij sprak vooral over de ‘internetgeneratie’ die zich dood verveelde bij de voorspelbare formats van de NPO en licht zag schijnen tussen trage beleidsmolens en ambtelijke vaag-taal aan de ene kant en de rauwe realiteit aan de andere kant.

Veel meer dan de vertaling van een wereldbeeld of ideologie was PowNed, zeker in de beginperiode, een slim exploitatiemodel van de belangrijkste eigenschap bij de aan games en smartphones verslaafde jeugd: ongeduld. Als PowNed, achteraf bezien, al iets inhoudelijks heeft gepropageerd is dat het idee van de digitale consumentendemocratie: het publiek heeft er 24/7 recht op te weten hoe het zit en welke kant het opgaat met dit land. Met een beetje fantasie kun je de huidige acties van Extinction Rebellion en de dwingende toon van een nieuwe generatie activistische columnisten rechtstreeks terugvoeren op de hands on– en no excuses-mentaliteit die PowNed destijds de wereld inblies.

Ingekapseld door het Mediapark

Inmiddels weten we dat PowNed bijna niets anders is geweest dan een weliswaar kundig uitgevoerde, maar inhoudelijk nogal lege marketing-operatie. Vanuit de directiekamers van de NPO werd de omroep menig kwajongensstreek gegund omdat het nu eenmaal wist door te dringen bij een jonger publiek, waarvan de aandacht positief afstraalde op de gehele NPO dat afkoerste op een imago van bejaardeninstituut.

Maar de schaduwkant is intussen manifest: anno 2024 is PowNed volledig ingekapseld door de bureaucraten op het Mediapark en amper nog een echo van een echo uit de begintijd. Onlangs nog werd Rutger Castricum, in de aanloop naar een mondiale klimaattop, door de omroep in een elektrisch autootje geduwd om met diezelfde gezagsdragers van toen beleefde gesprekken te voeren over hun (in de groene richting) bijgebogen lifestyle. En kwam al dit fraais onder de naam De klimaatkar de huiskamers binnen. Als een jonge verslaggever, zoals onlangs Alex Bijlsma, het lef heeft de rebelse geest van het oorspronkelijke PowNed uit de kast te halen, staan Weesie en Castricum, met hun florerende bankrekeningen, klaar om er schande van te spreken en beterschap te beloven.

NPO houdt vast aan ‘drie keer de Volkskrant’

Te concluderen valt dat noch WNL, noch PowNed, ook maar een begin hebben gemaakt een enigszins consequente, rechts-conservatieve kijk op de actualiteit te ontwikkelen. Waarbij opvalt dat ze hun handen nooit aan het hete hangijzer van het migratiebeleid hebben willen branden. Uiteindelijk bleek dit manco een impliciete uitnodiging voor journalist en oorlogsverslaggever Arnold Karskens om de handschoen op te pakken en verder naar de flanken dan het gezapig geworden WNL en PowNed met Ongehoord Nederland (ON) op de proppen te komen. De nog korte, maar roerige geschiedenis van deze omroep is een apart artikel waard.

Zeker is al wel dat ook bij ON de druk wordt gevoeld zich aan de mores van het Mediapark aan te passen en dat hun best bekeken programma, Ongehoord Nieuws, op bijna Orban-eske wijze de toegang tot de avondprogrammering is ontzegd In NPO-taal heet het dat de avond al ‘in ruime mate voorzien is van journalistieke programma’s’, zijnde de nieuwe talkshow Eva (AVROTROS), het aloude Nieuwsuur en de kersverse, door BNNVARA in te vullen late-night-talkshow met Sophie Hilbrand en Jeroen Pauw. Ofwel: de NPO-leiding zorgt top-down dat de scharniermomenten in de avond niet geïnfecteerd raken door hen niet-welgezinde wereldbeelden en legt ze nog steeds schaamteloos in de handen van progressieve coryfeeën en hun freelancende redactie-bataljons.

Ondanks de aanwezigheid van (pseudo-)rechtse omroepen staat de journalistieke monocultuur bij de NPO nog fier overeind. Op de cruciale uitzendtijdstippen krijgen we ook het komende seizoen gewoon weer ‘drie keer de Volkskrant’ op ons bordje.

Hans van Willigenburg (1963) is journalist, schrijver, dichter en podcastmaker. Met collega-auteur Chrétien Breukers maakt hij De Nieuwe Contrabas podcast, een van de beste beluisterde literaire podcasts in het Nederlandse taalgebied. In 2020 trok hij de aandacht met zijn satirische roman ‘Houden van Trump’; zijn laatste boek is de door EW geprezen interviewbundel ‘Vrijheidsvuur’. 

WYNIA’S WEEK ligt iedere woensdag- en zaterdagmorgen bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Ondanks een paar (pseudo-)rechtse omroepen staat de monocultuur bij de NPO fier overeind verscheen eerst op Wynia's Week.

Een krant of weekblad opereert vanuit een bepaalde levensvisie, hoe dun ook geformuleerd. Maar het maakt een verschil of u De Groene Amsterdammer leest of EW, of u naar de website van de Kanttekening surft of naar Wynia’s Week. De onderwerpskeuze en het perspectief van waaruit het nieuws wordt belicht, kunnen fundamenteel verschillen. We noemen dat diversiteit. En we vinden het een goede zaak dat we het nieuws vanuit die verschillende invalshoeken tot ons kunnen nemen.

Een relict uit een verzuild verleden

We kunnen ook de radio of tv aanzetten. En dan worden we door dertien verschillende omroepen bediend die hun nieuwsprogramma’s, talkshows, sportuitzendingen en amusement over ons uitstrooien. De mensen die bij al die omroepen al deze programma’s maken, worden betaald met belastinggeld, jaarlijks zo’n 1 miljard euro (aangevuld met inkomsten uit STER-gelden).

Het systeem van de publieke omroep (NPO) is een relict uit het verzuilde verleden. Nederland was opgebouwd uit verschillende zuilen (liberalen, socialisten, christendemocraten) en die hadden alle hun eigen politieke partij, hun eigen krant en hun eigen omroep. Een katholiek las de Volkskrant, een gereformeerde de Trouw, en een liberaal De Telegraaf. En hij keek naar de VARA, de NCRV of de AVRO. Het was allemaal zeer overzichtelijk. De overheid faciliteerde deze diversiteit door een bestel te creëren waarin al die verzuilde omroepen zendtijd en geld kregen.

Die samenleving bestaat niet meer. In de politiek wordt dat zichtbaar in de teloorgang van oude politieke partijen in ‘het midden’. In de omroepwereld wordt dat zichtbaar in oude omroepen die met subsidie nog altijd overeind worden gehouden, maar steeds meer op elkaar zijn gaan lijken en hun oorspronkelijke missie al lang niet meer nastreven. De oude diversiteit heeft plaats gemaakt voor een nieuwe consensus. En daarom maakt het niet zoveel meer uit op welke zender je afstemt. Ze kiezen alle zo ongeveer dezelfde onderwerpen en belichten die alle vanuit zo ongeveer hetzelfde links-liberale perspectief. Het is de consensus van een nieuwe binnenkamer in politiek en media die nogal is losgezongen van de maatschappelijke werkelijkheid.

Nooit werd dat duidelijker dan in 2001/2002, rondom de opkomst van Pim Fortuyn. Alle media hadden dat gemist, de groeiende onvrede in de samenleving dwars tegen acht jaar van paarse zegeningen in. Opzichtig werd een houding van boete gezocht, maar die blijkt vooralsnog alleen uit het merkwaardige fenomeen van journalisten die de straat opgaan en willekeurige passanten een microfoon onder de neus duwen, en dan denken dat ze de volksziel hebben gepeild.

Een kunstmatige constructie

In 2008 noemde Henk Hagoort, de actualiteitenrubrieken van de NPO ‘drie keer de Volkskrant’. Er werd kluitjesvoetbal gespeeld, meende hij: de ‘toon’ en de ‘aanpak van onderwerpen’ was bij alle omroepen zo’n beetje hetzelfde, en ‘de flanken waren onbezet’. We kunnen niet zeggen dat er sinds die tijd erg veel is veranderd. Of je nu naar Op1 kijkt, naar Nieuwsuur, naar Sophie & Jeroen of naar Eva Jinek: het perspectief is hetzelfde, de gasten zijn steeds weer dezelfde personen en er wordt steevast hard gelachen om dezelfde grapjes.

De vraag dringt zich daarom op waarom we zo’n kunstmatige constructie ieder jaar met zoveel belastinggeld in de lucht zouden moeten houden. De oude argumenten zijn niet langer valide. De publieke omroep weerspiegelt niet de diversiteit van de samenleving maar presenteert een eenheid van visies en oordelen die geen recht meer doet aan de maatschappelijke werkelijkheid.

Heeft de overheid eigenlijk wel een andere dan een marginaal toetsende rol in de wereld van de media? Het argument luidt dan vaak dat die overheidsrol een bepaalde kwaliteit moet garanderen. Als we de wereld van de media aan de krachten van de vrije markt zouden overlaten, zouden we niet meer dan drie keer Vandaag Inside krijgen – want het volk is dom en kijkt liever naar Johan Derksen dan naar Buitenhof. Dat is een argument dat we opmerkelijk genoeg nooit gebruiken als het om de wereld van kranten en weekbladen gaat. Dat is een vrije wereld, en vanuit de samenleving zelf organiseert zich als vanzelf een duidelijke diversiteit en kwaliteit.

Moeten we de NPO opdoeken of alleen maar hervormen? En gaat er niet veel te veel geld naar toe? Dat waren de vragen waarover de Tweede Kamer van de week heeft gedebatteerd. Alleen de PVV voerde een pleidooi voor afschaffing van de NPO. Anderen wilden vooral bezuinigen op de wel zeer royale bijdrage van 1 miljard van de overheid. Bezuinigen bestaat dan in een ‘efficiency’-slag die 400 miljoen zou opleveren. ‘Hervormen’ bestaat in het schrappen van de derde zender (NPO3) of de overstap naar een soort BBC-model of in het besluit om de NPO zich te laten concentreren op journalistiek, sport en cultuur en het amusement aan de commerciëlen over te laten.

Fundamentele vragen

Al die voorstellen gaan voorbij aan meer fundamentele vragen. Waarom heeft de overheid geen rol in de wereld van kranten en bladen en wel in de wereld van omroepen – terwijl het goed gaat in die wereld van kranten en bladen en het vrije spel van maatschappelijke krachten een diversiteit genereert die in scherp contrast staat met de eenheidsworst van de omroepen? En waarom zouden we vanuit de overheid een diversiteit koesteren en faciliteren die bij de omroepen al lang niet meer bestaat? En waarom denken we dat één staatsomroep een garantie voor ‘neutrale nieuwsvoorziening’ biedt?

De publieke omroep is het product van een samenleving die niet meer bestaat en ook niet meer terugkeert. Oude verschillen zijn vervangen door nieuwe tegenstellingen en verschillen van inzicht. Waarom zouden die opvattingen niet vanuit de samenleving verwoord en vormgegeven kunnen worden, door zenders met een eigen achterban die in staat zijn hun eigen broek op te houden? Pas dan worden de media weer een essentieel onderdeel van onze democratie.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt altijd, twee keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Kranten en tijdschriften zijn veel diverser dan de NPO – omdat de overheid zich er niet mee bemoeit verscheen eerst op Wynia's Week.

SYP WYNIA praat voor WWTV met mediajournalist MARK KOSTER over wat zij ‘Ravage op het Mediapark’ noemen. Sinds de publieke omroep BNNVARA twee jaar geleden wantoestanden bij de commerciële omroepen zichtbaar maakte is het niet meer stilgevallen. Nu staat de publieke omroep zelf in het spotlicht. De jongste rel bestaat er uit dat Arnold Karskens van omroep Ongehoord Nederland (ON) zo’n beetje slaande ruzie kreeg met Frederieke Leeflang (foto), de hoogste baas van de NPO.

Van Nieuwkerk, Egbers, Maassen

Niet alleen presentatoren als Matthijs van Nieuwkerk (voorheen BNNVARA) en Tom Egbers (NOS) staan ter discussie, maar ook bazen van programma’s en omroepen. Bij de AVROTROS en Omroep WNL is er een bestuurscrisis, bij BNNVARA rommelt het, bij de NPO eveneens. En bij de VPRO moest presentator Theo Maassen weg. Is dat allemaal toeval?

Bijzonder is dat veel van de omroepen die nu problemen in eigen huis hebben, zich samen met de omroepkoepel NPO de afgelopen jaren alle moeite hebben gedaan om de nieuwe ‘populistische’ omroep ON van het Mediapark te weren. Die pogingen zijn tot dusver mislukt.

Slaande ruzie

Als het aan Mark Koster ligt is het honderd jaar oude, verzuilde omroepstelsel achterhaald. Hij ziet ook wel dat zoiets als de BBC in het Verenigd Koninkrijk ook niet alles is, maar het Hilversumse stelsel met verenigingen met ‘identiteiten’ is in ieder geval ziek, zoveel is wel duidelijk. Dat weten de omroepbazen zelf ook wel, zegt hij – al geven ze dat niet graag toe.

Deze WWTV-video is ook te beluisteren als podcast, zowel via Spotify als via Apple. Kijk HIER.

De artikelen, video’s en podcasts van Wynia’s Week zijn gratis beschikbaar – voor iedereen! Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Mark Koster: ‘Zo kan het niet verder, met deze ravage op het Mediapark’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Nog maar veertig jaar geleden hoorden die twee onlosmakelijk bij elkaar, op allerlei fronten. Wie begin jaren tachtig bijvoorbeeld een tijdschriftenwinkel binnenliep, zag hoge stapels jongerenbladen liggen die vrijwel uitsluitend over popmuziek gingen. Je had de wekelijkse Hitkrant, de tweewekelijkse Muziekkrant Oor en maandbladen als Muziek Expres, Popfoto, Popbiz en Muziek Parade. Zelfs buitenlandse titels als de Duitse Bravo en de Vlaamse Joepie vonden in Nederland gretig aftrek. De totaal betaalde oplage van het popbladensegment bedroeg zo’n 600.000 exemplaren.

AVRO’s ToPPop

Op televisie werden jongeren wekelijks bediend door AVRO’s TopPop, gepresenteerd door de legendarische Ad Visser, bijgestaan door het showballet van Penney de Jager. Vier miljoen kijkers waren geen uitzondering. Serieuze concurrentie was er sinds 1978 van Countdown, met eerst Lex Harding en daarna Adam Curry als boegbeeld.

De honderdduizenden lezers van popbladen en de miljoenen kijkers van Toppop en Countdown behoorden ook tot de vaste klandizie van platen- en cd-winkels. Met name Hans Breukhoven spon daar garen bij. De voormalige handelaar in – achtereenvolgens – panty’s, pruiken en pinda’s opende in 1971 in Schiedam zijn eerste Free Record Shop. In 1989 kon hij bogen op 92 filialen met een gezamenlijke omzet van 121 miljoen gulden (huidige waarde, voor inflatie gecorrigeerd: circa 123 miljoen euro) en ging Free Record Shop naar de beurs.

Het is een verdwenen universum, zo kunnen we in 2024 vaststellen. De popbladenmarkt bestaat niet meer: alleen Oor – sinds 2005 met een maandelijkse verschijningsfrequentie – heeft de kaalslag overleefd. TopPop en Countdown zijn bijgezet in het museum en de Free Record Shop ging in 2014 failliet. ‘Onontkoombaar,’ meende Breukhoven, die zich kon troosten met de gedachte dat ook grote buitenlandse cd-reuzen als Tower Records en Virgin het loodje legden.

Toch staat er nog altijd één relict uit de gloriedagen van Ad Visser en Adam Curry overeind: het radiostation NPO 3FM. Opgericht in 1965 als ‘Hilversum 3’ en door de publieke omroepen bedoeld om de commerciële zeezender Radio Veronica kapot te concurreren. Het razend populaire station, met een zendschip enkele kilometers buiten de kust van Scheveningen, net buiten de territoriale wateren, bediende een miljoenenpubliek, mede dankzij nieuwigheden als horizontale programmering, jingles, losse presentatietechnieken en een eigen hitparade, de Veronica Top 40. Dat konden de verzuilde omroepbestuurders en hun vrienden op het Binnenhof natuurlijk niet op zich laten zitten.  

Dramatische luistercijfers

Toch werd Hilversum 3 nooit meer dan een slap aftreksel van Radio Veronica. Pas toen de zeezenders in 1974 door nieuwe wetgeving werden gedwongen hun uitzendingen te staken, kwam er schot in de zaak. Vooral de ‘TROS-donderdag’, met dj’s als Tom Mulder alias Klaas Vaak (ex-Radio Veronica) en Ferry Maat (ex-Radio Noordzee), scoorde buitengewoon goed, met soms wel 3,5 miljoen luisteraars.

Toen eind jaren tachtig legale commerciële muziekzenders in de ether en op de kabel kwamen, ging het met de populariteit van Hilversum 3 – sinds 1985 ‘Radio 3’ – opnieuw de verkeerde kant op. Inmiddels is de situatie ronduit dramatisch. Het marktaandeel van NPO 3FM is gekelderd tot om en nabij de 2 procent, te weinig voor een plek in de top tien van best beluisterde stations.

Dat zendermanager Sharid Alles in 2020 een diversiteitsoffensief startte en aankondigde dat 3FM zich ging inspannen ‘om Black Lives Matter goed op de kaart te hebben en te houden’ was allesbehalve een zetje in de goede richting: het adagium ‘go woke, go broke’ geldt ook in medialand. Minstens zo fataal is de omstandigheid dat jongeren zijn opgegroeid met internet en sociale media en nauwelijks nog naar radiostations luisteren. 

Extra budget

Waarom er desondanks met belastinggeld een jongerenzender in de lucht wordt gehouden? Er is niemand die het weet en zelfs de vraag wordt in Hilversum niet gesteld. Sterker nog: 3FM krijgt dit jaar extra geld. Het budget is verhoogd van ruim 7,7 miljoen euro (prognose 2023) naar ruim 7,8 miljoen euro (begroting 2024). Goed nieuws voor Menno de Boer, die in 2022 aantrad als de vierde zendermanager in zeven jaar.

Waar de sanering van ons verziekte omroepbestel moet beginnen? Laten we maar niet doen alsof dat een lastige kwestie is.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht NPO 3FM: wie trekt eindelijk de stekker uit het duurste relict van Hilversum? verscheen eerst op Wynia's Week.

Op de laatste dag van januari verscheen onder de titel Niets gezien, niets gehoord en niets gedaan het onderzoeksrapport van de Onderzoekscommissie Gedrag en Cultuur Omroepen (OGCO). Ondertussen heeft een veelheid aan tv-programma’s, kranten, en andere media de uitkomsten van het rapport bediscussieerd. Hieronder volgt een recapitulatie. Die maakt duidelijk dat wat ik in mijn boek Kapot. Hoe vilein is de deugindustrie? aan misstanden beschreef, in het OGCO-onderzoek helaas nog is overtroffen.

De aanleiding voor het onderzoek was een artikel in de Volkskrant van 25 november 2022 met meldingen van misstanden bij De Wereld Draait Door, de succesvolle talkshow van Matthijs van Nieuwkerk. Het onderzoeksprotocol van de OGCO stelt dan ook: ‘Op basis van het Instellingsbesluit richt het onderzoek van de Commissie zich op ervaren grensoverschrijdend gedrag, de systemische oorzaken van het voortduren van dergelijk gedrag en de invloed van bestaande werkwijzen en organisatiecultuur op deze oorzaken.’

In strijd met het eigen protocol

Als je het rapport leest is hiervan helaas geen sprake. Een normale eis aan onderzoek is dat het feitenmateriaal bevat waarmee duidelijk wordt wie, wat, wanneer heeft gedaan binnen welke context. Dat geeft de commissie zelf ook aan in haar protocol. Maar het rapport kenmerkt zich door stilzwijgen hierover. Er staan de meest afschuwelijke citaten in, maar zonder context.

Dat is relevant, omdat juist deze uitspraken het nieuws over het rapport domineerden. De onderzoekers suggereren – door het grote en gekleurde lettertype en de vooraanstaande plaats in het rapport – dat de in de citaten beschreven gebeurtenissen centraal staan. Dat is niet het geval. Nergens in het rapport komt er ook maar iets van terug. De uitspraken blijven in het luchtledige hangen.

In haar protocol stelt de commissie ook: ‘De interviews worden niet ingezet om persoonsgericht feitenonderzoek te verrichten naar het handelen dan wel nalaten van bepaalde personen met als doel het verzamelen van relevante feiten die nodig zijn om te beoordelen of dat handelen of nalaten als verwijtbaar is aan te merken.’ Dat was in een tv-interview met Martin van Rijn, voorzitter van de onderzoekscommissie, ook het verweer tegen de kritiek dat er geen wederhoor was toegepast.

Maar hoewel het onderzoek dus zogenaamd niet persoonsgericht was, wordt in het rapport wel negatief geoordeeld over ‘de presentator’ van DWDD en ‘de voormalig directeur video van de NPO’. Dat is tegenstrijdig als iedereen weet welke namen er achter die functies schuilgaan. Het is het een of het ander: of je doet persoonsgericht onderzoek en noemt man en paard, of je doet niet-persoonsgericht onderzoek en benoemt dan ook niemand als schuldige. Het één zeggen en het ander doen, is malicieus.

Hoezo ‘niet persoonsgericht’?

Het protocol stelt ook: ‘Voorafgaand aan de vaststelling van het definitieve onderzoeksrapport legt de Commissie het concept voor aan betrokkenen die door bevindingen erin kunnen worden geraakt of daartegen bedenkingen zouden kunnen hebben.’

Dat is nagelaten, omdat de commissie-Van Rijn zegt dat het geen persoonsgericht onderzoek was. Maar je kunt toch niet volhouden dat Matthijs van Nieuwkerk en Frans Klein door dit onderzoek niet zijn geschaad. Dat was wél het geval en daarmee was het per definitie persoonsgericht onderzoek en hadden zij voorafgaand aan de publicatie ‘het concept’ moeten kunnen inzien, samen met de informatie uit gespreksverslagen. Dat is niet gebeurd en ook dat is malicieus. In de woorden van de commissie zelf valt het zelfs onder grensoverschrijdend gedrag, namelijk ‘sabotage’ in de betekenis van ‘belangrijke informatie bij iemand weghouden’.

Voor het onderzoek van de commissie-Van Rijn zou iedere goede journalist zich schamen, schreefGerry van der List in EW. ‘Hoor en wederhoor toepassen, feiten checken, aan waarheidsvinding doen: daarvan is geen sprake.’

Het is nog erger: ook eerstejaarsstudenten zouden zich voor dit onderzoek schamen. De hoofdconclusie is dat driekwart van alle NPO-medewerkers grensoverschrijdend gedrag heeft meegemaakt. Maar die conclusie volgt niet uit het onderzoek. Martin van Rijn rept over 2500 respondenten die een vragenlijst hebben ingevuld. Maar dat is niet conform de waarheid. Het onderzoek is gebaseerd op twee enquêtes. Eén waarin medewerkers en oud-medewerkers mochten aangeven hoe het de laatste twaalf maanden met grensoverschrijdend gedrag binnen de NPO was gesteld en één met vragen over vóór die tijd. De eerste enquête werd ingevuld door ongeveer 2000 mensen en wie dat wilde mocht ook de tweede invullen. 

Maar als je enquêteonderzoek doet, moet je je ervan verzekeren dat mensen zo’n enquête niet meerdere keren invullen om zo de uitkomsten te beïnvloeden, of dat zij vrienden vragen om de enquête ook in te vullen terwijl die wellicht helemaal niet bij de NPO hebben gewerkt. Daar moet je veiligheidsmaatregelen voor nemen.

Web surveys zijn slecht beveiligd tegen het meermaals invullen van dezelfde vragenlijst. In dit geval werden mensen zelfs expliciet uitgenodigd tot het invullen van twee enquêtes die alleen verschillen in de periode waarover de vragen gaan. Dat hebben iets van 500 mensen gedaan. In totaal gaat het dan niet om 2500 respondenten zoals Van Rijn stelde, maar om 1500 unieke respondenten en 500 mensen die beide enquêtes hebben ingevuld. Ik lees in het rapport niets over een mogelijke beveiliging die dit type probleem voorkomt.

Geen voorzichtigheid met percentages

Wel lees ik dat de commissie zelf over de respondenten zegt: ‘Het is aannemelijk dat het bij de respondenten gaat om een specifieke groep die ervaringen heeft gehad.’ Als je dat weet, dan is het statistische advies om zeer voorzichtig te zijn met het geven van percentages, want die zijn vrijwel zeker vertekend. Of je vertrouwt dat de uitkomsten een representatief beeld geven en geeft die uitkomsten zonder enig voorbehoud, of je vertrouwt de uitkomsten niet en geeft ze niet of onder voorbehoud. De OGCO commissie trekt zich van deze logica weinig aan. Zij geeft aan dat het aannemelijk is dat de resultaten vertekend zijn, maar geeft ze tegelijkertijd wel zonder enige restrictie.

Ook zijn uitkomsten afhankelijk van de wijze waarop je de vragen opstelt. Als je vraagt ‘poetst u uw tanden ook drie keer per dag?’ zullen veel meer mensen dat aantal aangeven, dan wanneer je vraagt, ‘hoe vaak poetst u dagelijks uw tanden?’

In dit geval werd aan de (oud-)medewerkers gevraagd: ‘Hoe vaak bent u in de afgelopen 12 maanden doelwit of getuige geweest van één of meerdere van de onderstaande vormen van gedrag?’ met als antwoordcategorieën onder meer ‘roddelen, kwaadspreken’, ‘belachelijk maken’ en ‘verbaal geweld’.

Een dergelijke vraag kent twee problemen. In de vraag staat ‘doelwit of als getuige’.  Dat leidt ertoe dat één incident verwordt tot meerdere incidenten, omdat meerdere mensen dat incident benoemen, de een als doelwit en anderen als getuige. De onderzoekster van het OGCO gaf hier in NRC Handelsblad het label ‘sociale feiten’ aan: om te rechtvaardigen dat een onderzoeker één gebeurtenis waarbij negen getuigen zijn als tien gebeurtenissen classificeert. Als dat haar logica is, dan moet ze zich schamen. Je vraagt je in de rede af waarom er niet twéé vragen zijn gesteld: ‘Hoe vaak bent u doelwit geweest?’ en ‘Hoe vaak bent u getuige geweest?’.

Het valt trouwens mee dat een kwart van alle ondervraagden geen van de onderscheiden vormen had meegemaakt. Ikzelf heb nog nooit in een organisatie gewerkt waar niet werd geroddeld. Die ‘vorm van grensoverschrijdend gedrag’ blijkt de meest voorkomende vorm te zijn. Twee derde van de respondenten noemt dit. De andere vormen worden steevast door minder dan een kwart van de respondenten genoemd.

Expres geen onderscheid

Ontluisterend was hoe de OGCO-onderzoekster in NRC de vraag beantwoordde of je de ernst kan betwijfelen als twee derde van het benoemde gedrag ging over roddelen en niet over meer serieuze zaken. Het antwoord? ‘Wij hebben expres geen onderscheid gemaakt omdat het ons niet te doen is om wat er precies is gebeurd, maar hoeveel mensen er last van hadden.’

Maar naar ‘last hebben van’ is in de enquête niet gevraagd. De onderzoekster ging zichzelf vervolgens tegenspreken: ‘De ernst van een incident (-) gaat er ook om wie het doet, hoe vaak het wordt herhaald en wat voor impact het heeft op de organisatie’. Maar waarom is dát dan niet onderzocht?

Mag ik – gegeven al deze kritiekpunten – nogmaals zeggen dat het voor de twee genoemde functionarissen waarvan iedereen de naam weet en die van dit onderzoek schade hebben ondervonden, niet slechts een vilein, maar ook een malicieus en ondermaats onderzoek is? Of is die conclusie zelf grensoverschrijdend, want belachelijk makend?

Wynia’s Week viert het vijfjarig bestaan. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee – ook in 2024?

Michiel de Vries is hoogleraar Bestuurskunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij is auteur van het bij Uitgeverij Blauwburgwal verschenen boek ‘Hoe vilein is de deugindustrie’ .

Het bericht Elke eerstejaars student zou zich schamen voor het malicieuze onderzoek naar NPO-misstanden verscheen eerst op Wynia's Week.

Een week na de verkiezingen is een centrumrechtse coalitie nog steeds de meest waarschijnlijke. De vraag is nog wel of de PVV, Nieuw Sociaal Contract (NSC) en BBB samen een minderheidscoalitie gaan vormen. Of dat de VVD zich alsnog bij hen voegt en een ‘gewone’ meerderheidscoalitie mogelijk maakt. Hoe dan ook, voor het lot van de NPO maakt het vermoedelijk niet veel uit.

De PVV is het duidelijkst en wil de financiering van de NPO in z’n geheel stoppen. ‘In plaats van eerlijke informatie en ontspanning is het vooral bezig met propaganda. We worden dagelijks getreiterd met klimaatpaniek en diversiteitspropaganda’, aldus het PVV-partijprogramma.

Behalve Wilders zijn ook NSC, BBB en VVD kritisch

Ook de mogelijke toekomstige partners van Wilders zijn kritisch op de inrichting van het omroepbestel. In de plannen van NSC verdwijnt NPO 3. De partij van Pieter Omtzigt wil de publieke omroep terugbrengen tot zijn kerntaken en wil ‘producties stimuleren op het gebied van nieuws, achtergronden, geschiedenis, film, kunst en cultuur’.

BBB maakt in de mediaparagraaf geen melding van het verdwijnen van tv-zenders of anderszins hard saneren van de NPO. Net als op veel andere terreinen vraagt de partij vooral aandacht voor de regio. De partij van Caroline van der Plas wil een versteviging van de samenwerking tussen regionale omroepen en de publieke omroep.‘Verder worden regionale en lokale zenders ingezet voor het behoud van de streektaal’. Omdat ook NSC in het programma schrijft lokale en regionale omroepen te willen steunen, zal men bij de publieke omroep in de regio een stuk minder zenuwachtig zijn dan op het Media Park.

De VVD wil 400 miljoen bezuinigen, een flink deel van het jaarlijkse budget. Voor het beeld: de NPO heeft voor 2024 een budget van 966 miljoen euro gevraagd aan het ministerie van Cultuur. De totale begroting van de NPO komt in 2024 uit op 1,1 miljard euro. In naam heet het omroepbestel pluriform te zijn en de VVD wil dit systeem met de verschillende omroepen in grote lijnen behouden. De partij wil wel af van allerhande frivoliteiten als quizzen, reisprogramma’s en het meningencircus op tv en radio. ‘De belangrijkste taak van de NPO is het uitzenden van feitelijk en waarheidsgetrouw nieuws, onderzoeksjournalistiek en educatie. We hervormen de NPO zodat er meer ruimte is voor omroepen om vanuit hun eigen identiteit programma’s te maken.’

De eclatante verkiezingsoverwinning van de PVV betekent niet voor heel het Media Park slecht nieuws. Zo heeft Ongehoord Nederland (ON!) van D66-staatssecretaris Gunay Uslu (Media)te horen gekregen dat de omroep door mag gaan met uitzenden. De NPO had Uslu voor de verkiezingen verzocht de voorlopige erkenning van ON! in te trekken, omdat de omroep onvoldoende bereid zou zijn tot samenwerking.

Al sinds de eerste uitzending in februari 2022 ligt de omroep van Arnold Karskens onder vuur. De NPO-ombudsman constateerde dat ON! zich schuldig maakt aan het verspreiden van aantoonbaar onjuiste informatie. De omroep betaalde met tegenzin enkele boetes, maar zei er telkens nadrukkelijk bij dat de NPO zich bedient van een dubbele moraal door andere omroepen wel ongestraft onjuiste informatie te laten verspreiden.

Martin Bosma, woordvoerder cultuur en media van de PVV, speelt vermoedelijk een cruciale rol als het gaat om de toekomst van de NPO. Als een van de weinige partijgenoten heeft hij invloed op de ideeën van Wilders. In 2010 was hij als onderhandelaar betrokken bij de vorming van Rutte I, waar de PVV aan meedeed als gedoogpartner.

Rutte I bezuinigde de Wereldomroep weg

Het eerste kabinet-Rutte wilde 200 miljoen bezuinigen op de publieke omroep, onderdeel van bezuinigingen van in totaal achttien miljard euro. Het opheffen van het Muziekcentrum voor de Omroep en de overheveling van de Wereldomroep naar de begroting van Buitenlandse Zaken leverde 78 miljoen euro op. De facto betekende dit het einde van de Wereldomroep. De overige miljoenen schraapten de omroepen her en der weg door doelmatiger te gaan werken.

Bosma werkte als financieel journalist jarenlang bij de Wereldomroep en toonde geen mededogen voor z’n ex-werkgever. Volgens het PVV-Kamerlid was door de komst van internet en andere media het brengen van nieuws voor Nederlanders in het buitenland grotendeels achterhaald.

Ruim dertien jaar na de formatie van Rutte I is de liefde tussen de PVV en de publieke omroep er niet groter op geworden. PVV’ers zijn zelden of nooit te zien aan talkshowtafels, al zal dat de komende maanden misschien anders zijn. Als de partij al besproken wordt op nationale tv of radio is dat zelden positief.

Programma’s als Op1 en Nieuwsuur zullen tegenwerpen dat ze Wilders regelmatig uitnodigen, maar dat hij stelselmatig weigert te komen. Dat is slechts een deel van het verhaal, bleek ook in de voorbije verkiezingscampagne. Het debat bij College Tour op zondag 22 oktober gold als onofficiële aftrap van de verkiezingscampagne. Hoewel Wilders op basis van zowel het aantal Kamerzetels als het aantal zetels in de peilingen aanspraak maakte op deelname, besloot de redactie hem niet uit te nodigen. De reden? Wilders werd niet uitgenodigd omdat hij eerder ook nooit te gast was bij College Tour.

Het passeren van de PVV-leider door het KRO-NCRV-programma was niet alleen een bevestiging van de afkeer die veel Hilversumse redacties hebben voor politici van een bepaalde kleur. Maurice de Hond betitelde de gebeurtenis als een van de sleutelmomenten in de campagne. Had Wilders deelgenomen aan het debat bij College Tour, dan was hij mogelijk eerder hoog in de peilingen komen te staan. De campagne had een heel andere dynamiek kunnen krijgen, denkt de opiniepeiler.

Een recenter voorbeeld van beïnvloeding van de verkiezingscampagne door de publieke omroep is de uitzending van Khalid & Sophie van maandag 20 november, twee dagen voor de stembusgang. De aanslag op Thierry Baudet in een Gronings café zo’n anderhalf uur voor het begin van de uitzending bleef onvermeld. Wel werd er expliciet gewaarschuwd voor Wilders en door verschillende mensen aan tafel werd stemadvies gegeven voor D66, Volt en GroenLinks-PvdA.

Bij de NPO heeft nieuws vaak maar één kant

Alsof dat nog niet genoeg was kon Jeroen Pauw in het bijzijn van drie andere journalisten en een opiniepeiler onweersproken vertellen dat NSC het minimumloon niet wil verhogen. Dat terwijl al meerdere malen tijdens debatten ter sprake was gekomen dat Omtzigt dat wel wil doen, al is het in iets minder hoog tempo dan veel linkse partijen.

Ook als er geen verkiezingen voor de deur staan, worden onderwerpen die voor veel Nederlanders van belang zijn vaak van één kant belicht. Zo publiceerden Ruud Koopmans en Arnout Jaspers dit kalenderjaar beiden een boek met thema’s die in hoge mate het publieke debat beheersen, respectievelijk over het Europese immigratiesysteem en het Nederlandse stikstofbeleid. De analyse in beide boeken worden in hoofdlijnen gedeeld door een meerderheid van de kiezers, maar gaan diametraal in tegen de gangbare opinie op Hilversumse en Amsterdamse redacties. En hoewel beide boeken goed werden verkocht, weigerde de NPO aanvankelijk om de auteurs een podium te geven.

Maanden na publicatie van hun bestsellers mochten Koopmans en Jaspers weliswaar heel af en toe komen opdraven op radio en tv. Maar in plaats van een rustig interview waarin de kenners in hun vakgebied uitgebreid hun bevindingen met de kijker konden delen, werden kortademige debatjes georganiseerd met felle tegenstanders.

Van voortschrijdend inzicht is nog geen sprake

Bezien van buiten de NPO-vissenkom is het beeld helder: wanneer je het afzet tegen de stemverhoudingen lijken alleen WNL, Omroep MAX en EO enigszins in het politieke midden te staan. En zelfs die omroepen zitten niet altijd op meningen te wachten die ver afstaan van de communis opinio van media, universiteiten, ambtenarij en gevestigde politieke partijen.

Zover als NRC-columnist Lieke Marsman, die zegt dat de publiek omroep Wilders salonfähig heeft gemaakt, zullen de omroepen zelf niet snel gaan. Maar in de week na de verkiezingen lijkt de NPO niet van zins om ook maar een begin van voortschrijdend inzicht te tonen. Buitenhof besloot zondag na de verkiezingen de usual suspects uit te nodigen: minister van Staat Piet Hein Donner, VNO-NCW voorzitter Ingrid Thijssen, politiek verslaggever van NRC Lamyae Aharouay en schrijver Bas Heijne.

Telegraaf-journalist Wierd Duk merkte op dat als het tv-programma een serieuze poging had willen doen de verkiezingswinst van de PVV te duiden, ze beter andere gasten konden vragen. Als voorbeeld gaf hij  Nausicaa Marbe, Roderick Veelo, René Cuperus, Ewald Engelen of Duk zelf. Maar die zitten om de een of andere reden niet in de rolodex of zijn niet chique genoeg voor het programma van AVROTROS, BNNVARA en VPRO.

De commerciële zenders lijken de temperatuur van de maatschappij beter aan te voelen. Het volkse SBS speelde voor het eerst een rol in de campagne door lijstrekkers uit te nodigen bij Vandaag Inside, de best bekeken talkshow van het land. SBS, dat met de Mediawet weinig van doen heeft, organiseerde ook voor het eerst een verkiezingsdebat. Het Debat van Nederland, onder leiding van Wilfred Genee, ging niet onopgemerkt voorbij. Saar van Bueren, de campagneleider van GroenLinks-PvdA, vond het vreemd dat SBS koos om sympathisanten van PVV en VVD als vragenstellers in het publiek te zetten. Terechte kritiek, maar toch vooral de toon van een slecht verliezer die de veilige NPO-setting gewend is. Want met name het zwakke optreden van Frans Timmermans tijdens het debat viel op.  

 In de Mediawet staat dat bij programma’s van de NPO een hoge journalistieke standaard de norm moet zijn. Dat lijkt steeds vaker te bijten met het pluriforme karakter van de omroepen. De politieke kleur van redacties helt evident de andere kant op dan die van de meerderheid van de Nederlandse kiezer.

Andere veelgehoorde kritiek op de NPO is doorgeschoten vergadercultuur, de ondoorzichtige besluitvorming (wie bepaalt welke programma’s wanneer worden uitgezonden?), de overdreven vernieuwingsdrang en zoektocht naar jonge kijkers (waaronder de gedwongen verhuizing van NPO 1 naar NPO 2 van voorheen goed bekeken programma’s als Radar en Opsporing Verzocht) en de constructies waarmee presentatoren fors meer verdienen dan de Balkenende-norm.

Haperende berichtgeving over Hamas en Israël

Ook de NOS, door Bosma steevast ‘staatsomroep’ genoemd, ligt steeds vaker onder het vergrootglas. De NOS heeft als zogenoemde taakomroep een specifieke opdracht, namelijk onafhankelijke nieuwsvoorziening. De andere taakomroep binnen het omroepbestel is de NTR, die programma’s maakt over kunst en cultuur, minderheden, jeugd, educatie en achtergrondjournalistiek.

De niet altijd even objectieve berichtgeving over het koningshuis had nog een zekere mate van folklore en hoorde bij de NOS zoals Studio Sport op zondagavond zeven uur. Echter, de constante alarmistische berichtgeving over het klimaat, de anti-Trump-teneur, de overdadige aandacht voor islamitische feestdagen en de haast obsessieve berichtgeving over diversiteit, werpen de vraag op of de omroep niet teveel eenzijdige aandacht besteedt aan identiteitspolitiek en andere veelal Angelsaksische modegrillen.

De kritiek op de NOS verhevigde na de aanval van Hamas-terroristen op Israël op 7 oktober. Niet alleen was de grootste omroep van het land aanvankelijk rijkelijk laat met de berichtgeving, volgens criticasters als oud-NOS-directeur Bauke Geersing wordt sindsdien vooral het perspectief van de Palestijnen of zelfs Hamas gevolgd.

Tenminste één publieke tv-zender zal sneuvelen

Of de eenzijdige berichtgeving bewust beleid is of dat er sprake is van een bepaalde redactiecultuur (of beide), zal voor het vonnis van het turquoise kabinet waarschijnlijk weinig uitmaken. De PVV, NSC, BBB en VVD gelden als pro-Israël en dat zal de kans dat de NOS bezuinigingen ontloopt niet vergoten.

Het is koffiedik kijken, maar de resultante van de drie of (met de VVD) vier partijprogramma’s zou zomaar eens kunnen zijn dat er tenminste één publieke tv-zender verdwijnt, mogelijk zelfs twee. Komt er daadwerkelijk een centrumrechts kabinet, dan lijken daarnaast verregaande bezuinigingen onvermijdelijk. Zelfs als er een coalitieakkoord op hoofdlijnen komt, is er eenvoudig een meerderheid in de Tweede Kamer te vinden voor hard ingrijpen bij de publieke omroep. 

De Hilversumse lobby, die al behoorlijk op stoom komt, zal daar weinig tegenin kunnen brengen. Jan Slagter, baas van Omroep MAX, deed in een emotioneel betoog alvast een beroep op de PVV: ‘Ik hoop dat Wilders ook denkt aan al die ouderen die heel graag naar Omroep MAX en de publieke omroep kijken.’

Dominique Weesie, de baas van PowNed, denkt niet dat de soep zo heet wordt gegeten dat de gehele NPO verdwijnt. Maar om een flinke sanering zal hij geen traan laten, laat hij weten. ‘We zijn de afgelopen jaren overstelpt met allerlei woke-shit. Veel te veel aandacht voor inclusiviteit, genderneutraliteit, of Piet wit moest zijn of regenboogkleuren moest hebben.’

De kans dat de PVV de botste bijl uit de kast haalt, is vermoedelijk niet al te groot. Het compleet opdoeken van de NPO leidt tot zowel wettelijke als praktische bezwaren. Want wie moet dan de taak van rampenzender overnemen? En wat gebeurt er bijvoorbeeld met de registratie en uitzenden van Kamerdebatten?

Coalitieonderhandelingen kennen hun eigen dynamiek, waar bepaalde onderwerpen soms als ruilmiddel voor andere thema’s kunnen dienen. Het gemiddelde van de verkiezingsprogramma’s is dus niet per definitie de logische uitkomst.

Journalist en voormalig omroepbestuurder Ton F. van Dijk denkt dat er nog een kans is dat de schade voor de NPO enigszins beperkt blijft. Maar dan moet de NPO de vlucht naar voren nemen en zelf een pakket met verregaande hervormingen van het omroepstelsel moeten presenteren. En juist dat lijkt met zoveel verschillende omroepen, bestuurders en belangen geen eenvoudige opgave.

In NPO-programma’s zal de komende tijd ongetwijfeld nog vaak alarm worden geslagen over de PVV, onder meer door te zeggen dat bepaalde groepen zich onveilig voelen in dit land. Maar als ze ergens écht moeten vrezen voor de toekomst, dan is het op het Media Park.

Wynia’s Week is er het hele jaar door. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Schokgolf door Hilversum na de verkiezingsuitslag. Verdwijnt de NPO? verscheen eerst op Wynia's Week.

Guikje Roethof (voormalig ombudsman van de NOS, en voormalig D66-Kamerlid) beweerde in NRC dat wanneer ON van de publieke omroep verdwijnt dat geen beperking oplevert van de vrijheid van meningsuiting of persvrijheid. Haar argument is dat ON immers een commerciële omroep kan worden. Terloops vermeldt ze dat de omroep dan alleen ‘de 3,5 miljoen euro per jaar’ misloopt. Zoals Syp Wynia stelt: ‘Dat is een vals narratief. Als het waar was kon de NPO zelf ook zonder alle NPO-voordelen, zoals een miljard belastinggeld.’ Het geeft te denken of Nederland überhaupt een publieke omroep nodig heeft.

Leugens en ondermijning

Er wordt gesteld dat ON onbetrouwbare of onjuiste informatie zou delen, waarbij het verschil tussen feiten en meningen niet duidelijk zou zijn. Er zou onvoldoende kritisch bevraagd worden door de presentatoren. Dat komt bij de NPO overigens met enige regelmaat voor, zo schrijft Martin Sommer in de Volkskrant. Toch wordt dit verwijt alleen tegen ON ingebracht.

Roethof verwijt ON, zonder voorbeelden te noemen, het verspreiden van leugens. Zij meent dat ON de publieke omroep ‘ondermijnt’ door het veelvuldig in twijfel trekken van ‘onafhankelijke journalistieke uitingen’ van de NOS. Moet wat de NOS publiceert onaantastbaar zijn, omdat die publicaties feilloos zijn? In elk geval meent ze dat de NOS-journalisten onafhankelijke journalistiek bedrijven, zonder enige politieke kleur of andere voorkeur.

Léonie de Jonge, politicoloog aan de RUG, vertelde tegen de Volkskrant dat de rol van de publieke omroep tegen het licht moet worden gehouden: ‘Ben je een doorgeefluik van informatie? Of een waakhond van de democratie?’ Maar die twee vragen hoeven geen tegenstelling te bevatten.

Pointer, een programma van de KRO-NCRV, concludeert op basis van haar onderzoek dat in 80 uitzendingen van ON gedurende een jaar tijd complottheorieën vrij baan hebben gekregen. Wat volgt is een ratjetoe aan cijfers en losse casussen, maar een gedegen overzicht ontbreekt. Zo stelt Pointer: ‘In 76 uitzendingen wordt het coronabeleid ter discussie gesteld.’ Dat lijkt me een journalistieke taak.

Vergezocht bezwaar

Vooral Pointers opmerkingen over ‘mannen in de dameskleedkamer’ zijn vergezocht. Pointer erkent dat het ‘misschien ook begrijpelijk’ is als vrouwen ‘zich wellicht niet op hun gemak voelen’ als een man (dus met penis) in de vrouwenkleedkamers doucht. Pointer haalt vervolgens een Schots onderzoek aan om aan te tonen dat er ‘geen enkel bewijs [is] voor de stelling dat vrouwen meer risico zouden lopen om door transvrouwen [BC: man wordt vrouw] lastiggevallen te worden, dan door andere vrouwen’. Pointer meldt dat het echter ‘vooral transgender personen zelf zijn die zich – met reden – onveilig voelen’. Daarmee wordt de discussie over de transgenderwet afgedaan als misinformatie en journalistiek-onwaardig.

Volgens Pointer hebben vooral Forum voor Democratie, en in mindere mate JA21, de PVV en Belang van Nederland tafelgasten geleverd. Arnold Karskens, voorzitter van ON, zegt daarop dat andere partijen wel zijn uitgenodigd, maar niet wilden aanschuiven. Dat blijken deze partijen bevestigd te hebben aan de ombudsman.

In hoeverre is het problematisch als een omroep een specifiek geluid laat horen? Die omroep is op basis van voldoende ledensteun in het publiek stelsel terechtgekomen. Daarnaast valt op te merken dat veel van de hierboven genoemde partijen buiten ON weinig spreektijd krijgen op de publieke omroep. Hoort de pluriformiteit die ON daarmee biedt niet juist bij een democratische rechtsstaat?

ON hoeft niet overheerst te worden door het gedachtegoed van GroenLinks. Christelijke ideeën domineren de EO en dus is het prima dat atheïsten daar ondervertegenwoordigd zijn. Daarvoor is het de Evangelische Omroep. Het bestel als geheel moet pluriformiteit laten zien; niet elke afzonderlijke omroep. Althans zo is het bedacht.

Beroof jezelf niet van het recht om aan te horen

De inhoudelijke vraag over de journalistieke kwaliteit van de omroep wordt hier niet behandeld. Waar het mij in de kern om gaat is het behouden van de open samenleving, met al haar vrijheden voor iedereen. Martin Sommer schreef dat politici en ombudsmannen zich niet zouden moeten bezighouden met deze casus: ‘De draad tussen gerechtvaardigd wantrouwen van de ijverige speurneus en de onthulling van een complot van Klaus Schwab is een dunne.’

Waar het om gaat is het volgende. Tijdens een debat in Toronto in 2006 verwees journalist Christopher Hitchens naar de klassieke werken The Age of Reason van Thomas Paine, On Liberty van John Stuart Mill, en Areopagitica van John Milton:

‘In one go, what they say is: it’s not just the right of the person who speaks to be heard. It is the right of everyone in the audience to listen and to hear. And every time you silence somebody you make yourself a prisoner of your own action, because you deny yourself the right to hear something.’

Maar moeten sommige uitingen niet verboden worden om mensen te beschermen tegen bepaalde haatzaaiende of kwetsende woorden? De vraag is dan wie er moet bepalen wat er wel en niet mag worden gezegd of geschreven, gelezen of gehoord. Hitchens:

‘Who’s going to decide – to whom do you award the right to decide which speech is harmful, or who is the harmful speaker, or to determine in advance what are the harmful consequences going to be that we know enough about in advance to prevent? To whom would you give this job? To whom are you going to award the task of being the censor?’

‘Van alle potentiële censoren, toch niet de overheid?’ zou Milton aanvullen. Toch niet de staatssecretaris?

Kritiseer ON met feiten en argumenten

Ik ben geen voorstander van een publieke omroep met al haar omroepen en programma’s bekostigd met belastinggeld. Maar als die NPO blijft bestaan, dan dient die ruimte te bieden aan de geluiden die de belastingbetaler wil horen. En het geluid van ON hoort daar dan, gelet op haar behoorlijke ledenaantal, bij, ongeacht of ze de waarheid of mis- of desinformatie verspreidt.

Het verbieden van uitingen omdat ze onwaar zouden zijn is problematisch. Wie zou daar objectief over kunnen en mogen oordelen? ON vervult een rol in het medialandschap. Wie de uitzendingen van ON walgelijk vindt moet niet pleiten voor het verwijderen van ON uit het bestel, maar moet uitspraken en gedragingen met feiten en argumenten bekritiseren.

 Bart Collard is criminoloog en publiceert regelmatig in Wynia’s Week. Hij schrijft een proefschrift over de rol van ideologie bij islamitisch terrorisme.

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ON uit het publieke bestel halen is gevaarlijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Het enige waar het laatste jaren aan ontbrak waren éénarmigen, mensen met drie duimen dan wel zeven vingers, dwergen, reuzen van 2.25 meter – en ik zat ook te wachten op iemand die liever onzichtbaar wilde zijn. Dat zou mooie televisie hebben opgeleverd. Het Eurovisiesongfestival is een evenement waar de uitzondering van de uitzondering de norm is: LHBTIQ++++. Met muziek heeft het vaak weinig te maken.

Winnaars ellebogen zich naar het podium op basis van medelijden of ach-toch-sentiment. Oekraïne won vorig jaar. Dat wist iedereen. En iedereen had er vrede mee. Erbarmen opwekken is belangrijker dan ons verpletteren met een fabuleuze stem, een geniale brug of subtiele chord-change.

Cornald Maas waakt

Ook Nederland draait al jaren mee in deze carrousel, onder aanvoering van Cornald Maas, een ex-journalist die over het festival waakt als een tv-dominee over een parochie behaagzieke zielsverwanten. Dat kon jaren doorgaan, zeker omdat we in 2019 wonnen met Duncan Laurence. Waarna het monsterverbond tussen politieke correctheid en middelmatigheid een hoogtepunt bereikte.

De Britse schrijfster Virginia Woolf sneerde al eens over deze vorm van kunstbeleving – zonder het songfestival ooit te hebben gezien natuurlijk. In een postuum essay The Death of the Moth and Other Essays (1942) trok ze – behoorlijk snobistisch, dat wel – ten strijde tegen liefhebbers van ‘middlebrow’. Voor Woolf waren liefhebbers van ‘het grote gemiddelde’ vooral mensen voor wie kunst een middel was om zichzelf te verheffen ten opzichte van een ander, meer vorm dan vent, meer gericht op het verbeteren van sociale ‘status’ dan geboren uit intellectuele nieuwsgierigheid naar een nieuwe ontdekking. Mensen die liever naar een musical over ‘Soldaat van Oranje’ gaan dan naar een avantgardistisch toneelstuk met de kans zich kapot te vervelen. De makkelijke weg versus de onzekere beproeving. 

AVRO TROS ging voor de weg zonder weerstand. Ze gaven oud-winnaar Duncan Laurens het stuur in handen en hij kon ongestoord zijn gang gaan. Het bleek fataal. De politiek correcte middlebrow waande zich ineens kunstpaus en werd hooghartig. Het deelnemende team wilde niet alleen de eigen status verhogen, nee: het wilde ons ook opvoeden met hun dertien uit een dozijn liedje inclusief alle maniertjes die daar bij horen. Interviews alleen in het Engels geven, nuffig weglopen. Gevalletje: waarin kleine geesten groot kunnen zijn. Naar beneden trappen om zelf elitair over te komen.

Totdat ineens bleek dat de twee deelnemers zo vals zongen dat het we-zijn-allemaal-gelijk mantra niet langer stand kon houden. De miscast van Mia & Dion, de deelnemers van dit jaar, laat zien dat er kennelijk grenzen zijn aan artistieke gelijkheid. Kennelijk zijn we niet allemaal gelijk en kan de één beter zingen dan de ander.

Kans voor de mindere talenten

Het echec van de songfestival-inzending is een uitwas een ziekte waar we in Nederland al een tijdje aan lijden: de terreur van de aanmatigende middelmaat. Het is een wereld waarin minder getalenteerde een kans krijgen op het minderheidsticket de wijsneus uit te hangen en bevoogdende praatjes af te steken.

Zeker, er is racisme, er is misogynie, ja er zijn zeker witte geprivilegieerde snotapen die sneller doordringen tot topfuncties omdat papa of mama bij het juiste dispuut hebben gezeten. Dat is oneerlijk en is in de strijd met alle waarden der meritocratie. Dat moet bestreden worden. Maar, en dat maakt de songfestival case zo pijnlijk duidelijk: omgekeerd is het soms ook waar.

Ondertussen, aan de Basisweg…

Terwijl ik dit schrijf probeert uitgever Mediahuis een nieuwe hoofdredactie te benoemen bij dagblad De Telegraaf. De tweekoppige leiding bestaat uit een vrouw uit Rotterdam en een immigrantenzoon uit Amsterdam. De redactieraad van de krant is tegen de benoeming, en ageert vooral tegen de komst van de dame. Ze zou niet geschikt zijn en zou via de rug van de vorige niet erg populaire hoofdredacteur, waarmee ze zeer innig was, omhoog zijn geklauterd.

Wie redacteuren spreekt, zijn verbijsterd over haar benoeming en beschrijven haar als een dichtgetikte baas die claimt namens de Telegraaf lezer te spreken, maar in feite vanuit een schuttersput haar werk doet. Een redacteur vertelde dat ze eens een verhaal weigerde dat later ‘best gelezen’ bleek.

De terreur van de aanmatigende middlebrow heeft ook de eens grootste krant van Nederland te pakken. De vertrekkende hoofdredacteur, die ooit bij de Volkskrant begon, had een chronisch journalistiek minderwaardigheidscomplex (‘geen fouten meer in de krant!) en botvierde die statusangst op zijn redactie met dito angstcultuur tot gevolg.

De Telegraaf, die altijd soeverein was wilde likeable worden om er bij te horen, maar werd een lege huls. En nu is het een humorloos pamflet dat zichzelf veel te serieus neemt als roeptoeter van een wereld die nauwelijks meer bestaat. De T lijdt aan dezelfde ziekte als Cornald Maas en de AVRO: ze zijn niet in staat om werkelijk zuiver te kijken.

Gelukkig is de andere kandidaat wel geschikt. De immigrantenzoon uit Amsterdam maakte zich verdienstelijk in het digitale deel van de krant en ontpopte zich als excellente people’s manager. Hij ging naar het elitaire Barleaus, maar komt ook uit voor zijn voorliefde voor Gordon. Hij deed zijn werk tot volle tevredenheid en kwam bovendrijven. De case zou ons aan het denken moeten zetten en ook hoop moeten geven. Zo heurt het te gaan. De werkelijke revolutie van de emancipatie verloopt vaak in stilte en niet met valse noten.

Mark Koster bericht in Wynia’s Week over de woelingen op de Nederlandse mediamarkt. Eerdere afleveringen vindt u HIER.

We vallen u er niet graag mee lastig, maar het is natuurlijk wel waar: de donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!

Het bericht Hollandse ziekte: terreur van aanmatigende middelmaat verscheen eerst op Wynia's Week.

Mark Koster: ‘Producent Jeroen Pauw kreeg hiervoor een tijdslot van de leiding van de NPO. BNN Vara kreeg de zendtijd toegewezen nadat het was ingekopt door Pauw. Maar in feite is het een één-tweetje waar Rutte en Pauw beide belang bij hebben. Omdat Rutte het wil krijgt Pauw dat tijdslot. En Pauw presenteert het dan. BNN Vara, die zou dat ook niet moeten willen.’

Tegen de Mediawet

Het ergert Koster dat er aan een kunstmatig opzetje – de Statenverkiezingen zouden een landelijke race tussen VVD en de combinatie GroenLinks/PvdA zijn – door de publieke omroep wordt gefaciliteerd, met uitsluiting van alle andere, ook in de peilingen grote partijen.

‘Geen enkele deelnemer van dit debat op zondagavond 12 maart kan op 15 maart worden gekozen. En slechts één van hen – Edith Schippers – is kandidaat voor de Eerste Kamer.’ Koster verwijst ook naar Kamerlid Pieter Omtzigt, die dit tv-debat tegen de geest van de Mediawet heeft verklaard en een klacht heeft ingediend bij de NPO-Ombudsman.

Koster zet dit opmerkelijke tv-verkiezingsdebat af tegen het algemene opinieklimaat bij de NPO. ‘Het moeten allemaal – wat zij vinden – normale meningen zijn, een beetje links van het midden. Allemaal die eenvormige mening. Bij al die praatprogramma’s zitten doorgaans ook al dezelfde mensen aan tafel, altijd het machtsblok [van de coalitie, vooral VVD en D66] met hun gedoogpartijen [PvdA, GroenLinks].’

Zowel de linkse als de rechtse oppositie staan doorgaans buitenspel in de tv-programma’s van de NPO, zegt Koster. De enkele keer dat ze wel mogen verschijnen worden ze hard aangepakt, vooral wie als rechts of ‘populistisch’ wordt gezien. Dat patroon zet zich voort bij de bejegening van de kleine nieuwe omroep ON (‘Ongehoord Nederland’), stelt Koster.

‘Mediapark loopt om migratie heen’

Koster: ‘Wilders is zelden of nooit te zien bij de NPO, terwijl zijn partij dikwijls één van de grootste is. En dan is er eindelijk een omroep die doet waarvoor ze is opgericht – te weten de ongehoorde kiezers van PVV en Forum bedienen – en dan wordt die door de NPO Ombudsman en door de NPO-leiding beboet en bedreigd met uitsluiting.’

‘Ik heb inhoudelijk niets met ON,’ zegt Koster, ‘maar zo’n omroep verbieden dat is niks. En daar wordt wel openlijk over gesproken in Den Haag en Hilversum. En waarom? Omdat ze bij ON anders over migratie en diversiteit praten dan de rest. Terwijl het grote thema ‘immigratie’ bij de NPO heel slecht tot zijn recht komt. Zo’n Deense PvdA, die heeft er bijvoorbeeld heel andere opvattingen over gekregen. Maar op het Mediapark lopen ze om dat debat heen.’

Wynia’s Week is er twee keer per week en wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Doe mee! Hartelijk dank!

Coen de Jong beschrijft in WOKELAND hoe een radicaal groepje activisten met behulp van politici van GroenLinks en D66 vat kreeg op Nederland: op de geschiedenis, op de folklore, op de politiek, op de media. Het boek is uitgegeven door Uitgeverij Blauwburgwal en kost 22,50 (geen verzendkosten). ‘Wokeland’ is overal te koop, zoals in de winkel van Wynia’s Week.

Het bericht ‘Tv-debat is één-tweetje van premier Rutte met presentator Jeroen Pauw’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Hij was aangeschoven bij Khalid & Sophie om over golf te babbelen en trof daar D66-leider Sigrid Kaag. Die mocht aan de talkshowtafel haar beklag komen doen over de intimidatie tijdens een bezoek aan het Overijsselse plattelandsstadje Diepenheim. Kaag was in een haag gelopen van boze boeren en een aantal dwaze fakkeldragers. De ontmoeting was ongemakkelijk om naar te kijken, aangezien er al eens een fakkeldrager bij Kaag voor de deur stond. Een gek had haar rondom haar woning doodsbedreigingen toegeschreeuwd.

Pauw, die jarenlang aan de kop van de tafel zat, luisterde een tijdje naar Kaag en stelde toen zelf ook een vraag: ‘Denkt u ook weleens, misschien ligt het ook aan mij? Misschien maak ik deel uit van een overheid die deze mensen zo teleurstelt?’

Dat was geen leuke vraag, het was een leidende vraag, een vraag die Kaag duidelijk ontregelde.

Daarom een goede vraag, zou je denken.

Vrijgeleide voor links

Kaag keek Pauw aan, en zei: ‘Maar ik vind deze vraag tegenwoordig te makkelijk en van de omgekeerde wereld. Ik ga niet uitleggen waarom mensen daar met fakkels staan, ik wil wel graag weten wat hen bezielt, hoe we de oplossingen beter kunnen uitleggen en de moeilijke keuzes samen beter kunnen bespreken.’ Terwijl ze het zei, keek ze naar de vrouw aan de kop van de tafel: Sophie Hilbrand. Help?

Pauws onverwachte interventie was kennelijk niet gewenst in het programma waar D66, de PvdA en GroenLinks al lange tijd een vrijgeleide krijgen. Op de dag dat Kaag spreektijd kreeg had bijvoorbeeld ook Geert Wilders kunnen aanschuiven om te praten over zíjn jaren in onvrijwillige ballingschap. Maar Wilders heeft nog nooit bij Khalid & Sophie gezeten, sterker nog: niet één vertegenwoordiger van de PVV, met zeventien zetels de derde partij van het land, heeft er kans gekregen ongemakkelijk te worden bevraagd.

Coalitie-vriendelijke gastenlijst

En zo is de publieke televisie verworden tot Koekoek Eendreun, een monotone echoput waaruit steeds dezelfde mantra’s opstijgen. Op Twitter is er een inzichtelijk account dat turft hoe eenzijdig gekleurd de talkshowtafels precies zijn: Diversiteitswatch (@MOptredens).

Eerst maar even de feiten. Diversiteitswatch meet vanaf begin van dit jaar de optredens van politieke partijen bij vier veelbekeken talkshows: Op1, Khalid & Sophie, Buitenhof en Jinek.

Op1 is een programma met een zeer coalitie-vriendelijke gastenlijst. Van de politieke stoelen die bezet werden, waren er 39 voor de regeringspartijen en zestien voor de oppositie, vooral de linkse. VVD: 17 optredens, D66: 11 CDA: 8 en Christen Unie: 3. De linkse oppositie mocht dertien keer komen stralen. (PvdA: 5, GL: 5 keer, SP, Bij1 en Denk: allen 1 keer).

De rechtse tegenpartijen (in de kamer goed voor 37 zetels) mochten slechts drie keer een stoeltje komen verwarmen. BBB: twee optredens, SGP: een. Voor PVV, FVD, Ja21, Volt, Partij voor de Dieren en het onafhankelijke Kamerlid Omtzigt (goed voor ruim 342.000 voorkeurstemmen) was er helaas geen plaats in de kribbe van Op1.

De straattegels van het Binnenhof

Bij Khalid & Sophie slaat de pendule met invitaties door naar linkse gasten. In 2023 traden D66, PvdA, Partij voor de Dieren en GroenLinks samen acht keer op (D66 het meeste met drie uitnodigingen). Rechts moest het doen met twee optredens: Ja21 en BVNL.

Dan Buitenhof. Bij het zondagse debatprogramma hebben centrumpartijen ter rechter- en ter linkerzijde een abonnement. CDA: 4, VVD: 3, PvdA: 2, D66: 2. Ook GroenLinks mocht een keer langskomen. Flankpartijen van PVV tot SP kregen in 2023 nog niet éen keer de kans om hun ongenoegen te spuien over Europa, klimaatpolitiek en asielbeleid. Het redactionele blikveld van Buitenhof zijn de straattegels van het Binnenhof.

Tenslotte: hoe zit het bij het commerciële Jinek?

Bij de RTL-talkshow is politiek een minder prominent onderwerp dan bij de publieken, met slechts elf politieke gasten. Daarvan zijn er vijf van de PvdA, twee van D66, twee van het CDA. Eentje voor BBB en een voor VVD.

Journalistieke afweging

Wat stellen we vast? De publieke omroep heeft een line-up die vooral de zittende macht en linkse oppositie representeert. Jinek kleurt links-liberaal in het uitnodigingenbeleid.

Is een gastenlijst zonder (radicaal) rechts antigeluid een probleem? Bij Jinek denken ze niet in die termen. De show maakt dagelijks een journalistieke afweging, claimde Jinek al eens in NRC. ‘Aan elke gast die we uitnodigen, gaat een journalistiek proces vooraf. Welk geluid is dit, wie vertegenwoordigt hij of zij, hoe groot is hun achterban? Daar is nog nooit lichtzinnig over gedacht, nog nooit. Ik ben me elke dag bewust van de impact die mijn programma heeft. Elke dag.’

Moordaanslag

Jineks poging om dagelijks een journalistieke afweging te maken klinkt oprecht. Niettemin liet Eva Jinek Thierry Baudet eens slopen door een cabaretier in een mislukte uitvoering van The Roast. Dat was een journalistieke moordaanslag op de rand van de nacht. Zou het ook gebeuren bij Mark Rutte of bij Sigrid Kaag? Ik durf het te betwijfelen.

Het journalistieke adagium dat elke gast zonder aanziens des persoon moet worden aangepakt is ver te zoeken in talkshows, ja wordt zelfs ondergraven. Jeroen Pauw werd er op Twitter door collega’s op aangesproken dat hij Kaag een impertinente onverantwoordelijke vraag had gesteld. Een wonderlijk standpunt. Vragen kunnen pijn doen, maar zijn uiteindelijk de brandstof voor de journalistiek.

Ruimte voor horzels

Tim Hofman, zelf een activistische linkse journalist, vond het ook vreemd. Tijdens zijn kroning tot ‘journalist van het jaar’ (voor onthullingen over grensoverschrijdend gedrag bij The Voice) sprak hij warme woorden over journalistiek. Hij riep een zaal vol persmuskieten op vragen te stellen, ook vervelende, nare en onaardige. ‘Als het awkward wordt, weet ik dat ik mijn werk goed heb gedaan’, zei hij.

Hofman deed een beroep om lastige horzels de ruimte geven. Hij heeft gelijk. Zolang het ‘andere geluid’ geen ruimte krijgt, moeten vragenstellers beter hun best doen. Zolang een vraag in de vorm van een vraagteken wordt opgevat als een klap in het gezicht is er nog veel te winnen op het Mediapark. De journalistiek is er niet om reputaties te sparen of fatsoen te preken. De journalistiek is er om ons een spiegel voor te houden met onwelriekende waarheden. 

Mark Koster bericht in Wynia’s Week over de woelingen op de Nederlandse mediamarkt. Eerdere afleveringen vindt u HIER.

We vallen u er niet graag mee lastig, maar het is natuurlijk wel waar: de donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!

Het bericht Hoezo diversiteit?De talkshows laten alleen de regeringspartijen en hun linkse gedogers aan het woord. verscheen eerst op Wynia's Week.