‘Het is onwaardig zoals de visserij behandeld wordt.’ Volgens Geert Meun van de vereniging VisNed staat het water de Urker kottervissers aan de lippen. Na het Europese verbod op pulsvisserij en het verlies van visrechten als gevolg van Brexit wil de minister voor Klimaat en Energie, Rob Jetten (D66), visgronden in de zuidelijke Noordzee volbouwen met windmolenparken. Het zou voor de Nederlandse Noordzeevisserij de genadeklap kunnen betekenen.

De brandstofprijzen zijn ook nog eens de pan uitgerezen. In tegenstelling tot concurrenten in België en Frankrijk worden Nederlandse kottervissers daarin niet tegemoet gekomen. ‘Daaruit blijkt dat er bij de Nederlandse overheid, bij dit kabinet, geen enkele urgentie is om de Nederlandse kottervloot op de been te houden,’ vindt Meun.

Johan Nooitgedagt, voorzitter van de Nederlandse Vissersbond, is het met hem eens: ‘Het is zeker zo dat wij als Nederlandse kottervisserij ons opgeofferd voelen om de windmolenindustrie op de Noordzee verder uit te rollen. Rijke visgronden zijn ons afgepakt. We kijken er naar en iedereen laat het maar gewoon gebeuren.’

‘Wij krijgen de dubbele rekening gepresenteerd’

Vissers zijn de oudste gebruikers van de Noordzee, maar hun belangen moeten het afleggen tegen de klimaatambities van het kabinet. Om in 2030 21 gigawatt stroom op de Noordzee te kunnen opwekken, worden de vier windmolenparken van Hollandse Kust en IJmuiden Ver volgebouwd. De velden liggen op 18 tot 60 kilometer uit de kust.

Nick Ottens schreef onlangs een eerste artikel over het einde van de Noordzee als natuurgebied: ‘Rob Jetten offert de natuur van de Noordzee op voor het klimaat van de wereld’. Lees dat artikel HIER.

Twee jaar geleden zegde het Rijk in het zogenoemde Noordzeeoverleg, waaraan ook energiebedrijven, natuurorganisaties en de scheepvaart deelnemen, de vissers nog toe te gaan kijken of Hollandse Kust en IJmuiden Ver deels onbebouwd konden blijven. Dan zou er meer ruimte overblijven voor de kotters.

Delen van de parken Hollandse Kust blijven toegankelijk voor de visserij, maar het zuidelijk deel van IJmuiden Ver wordt natuurgebied. ‘Wij krijgen de dubbele rekening gepresenteerd,’ zegt Meun. ‘Gigantische gebieden raken wij kwijt aan windparken. Daarnaast worden er ook weer natuurgebieden geïntroduceerd.’

In 2030 zou 15 procent van de Nederlandse Noordzee vrij van zogenoemde ‘bodemberoerende’ visserij moeten zijn. Maar sinds het verbod of pulsvisserij – op onwetenschappelijke gronden door Frankrijk doorgedrukt – kunnen Nederlandse kotters niet anders dan met sleepnetten vissen. Anders krijgen ze de platvissen niet van de bodem.

Kotters houden er mee op

Bij pulsvisserij worden de vissen met elektrische schokjes van de bodem los geschrokken. Dat leidt tot minder brandstofgebruik en veel minder bijvangst. Maar daar wilden de Fransen niet in investeren.

Nederlandse kotters hadden dat wel gedaan en zien hun opbrengsten nu verdampen. Er zijn minder dan 300 kottervissers over, waarvan 75 op Urk. Meun schat dat van de 90 grote kotters die op platvis vangen de helft zich heeft aangemeld voor sanering, oftewel: uitkoop. ‘Ontzettend veel vissers hebben het moede hoofd in de schoot gelegd.’

Overheid stuurt op kleinere vloot

Naast geld voor sanering zijn er op papier tientallen miljoenen euro’s beschikbaar voor innovatie, maar daar is de overheid een stuk zuiniger mee. ‘Er wordt totaal geen perspectief geboden voor de toekomst,’ zegt Meun.

Wanneer vissers zich uit laten kopen, moeten ze ook hun vangstrechten opgeven, waarmee de overheid in feite stuurt op inkrimping van de vissersvloot. Minister Jetten zegt dat niet zo, maar het staat in zoveel woorden in het Programma Noordzee waaraan zijn ministerie samen met Binnenlandse Zaken, Infrastructuur en Landbouw schreef: ‘Voorts wordt de omvang van de vloot aangepast aan de beschikbare ruimte op zee.’

De vissers zien de bui al hangen. ‘Het vertrouwen in de overheid heeft enorme deuken opgelopen,’ zegt Nooitgedagt. ‘Ondanks alle innovatiekracht en nieuwe ideeën stoten wij elke keer onze kop.’

Akkoord verdeelt de visserij

De windmolenparken van Jetten moeten precies in die delen van de Noordzee komen waar de kotters garnalen en platvis halen. Daar is de zee ondiep, en daar leven de platvissen. Maar dat maakt het ook het meest rendabel om juist daar schachten voor windmolens in zee te plaatsen.

Het Noordzeeakkoord, de uitkomst van het Noordzeeoverleg, stelde compensatie in het vooruitzicht voor vissers die door de bouw van windmolenparken worden verdrongen. Daar heeft de sector nog niets van gezien. Wel kwam er geld uit Brussel ter compensatie van Brexit. Nederlandse vissers mogen een kwart minder vis in Britse wateren vangen. Het is echter onduidelijk hoe lang dat zo blijft. De afspraak met het Verenigd Koninkrijk geldt voor vijfenhalf jaar.

Voor Meun was het Noordzeeakkoord, waarin toch vooral voorrang werd gegeven aan wind-op-zee, de laatste druppel. Hij stapte met VisNed uit het overleg. De collega’s uit Texel, Wieringen, Zeeland en het westen van het land bleven aan tafel en stapten uit VisNed. De visserijvereniging viel uit elkaar.

Kleine vissers zien wel kansen

De enige optimist is Albert Jan Maat, oud-Europarlementslid voor het CDA en sinds 2016 voorzitter van netVISwerk, dat de belangen van kust- en binnenvissers behartigt. Als kleine schepen tussen de windmolens mogen vissen – dat kan in Britse wateren en Maat heeft er vertrouwen in dat ook Nederland dat gaat toestaan – en de staat niet de beste visgronden vol windparken bouwt, dan ziet Maat nog kansen: voor een kleinschaligere visserij, die minder brandstof verbruikt, vaker kan aanlanden, en dus beter kan inspelen op de vraag van de markt. Hij wijst er op dat vier op de tien Nederlandse strandtenten niet eens Nederlandse vis verkoopt. De meeste Noordzeevis wordt geëxporteerd.

Zo’n omschakeling ‘zal met veel pijn gepaard gaan,’ erkent Maat, en het vergt een andere houding van de overheid: ‘Het kabinet moet nu wel de lef hebben om de voedselvoorziening op gelijke hoogte te plaatsen’ als de energievoorziening.

Er zijn ideeën. Bijvoorbeeld schelpdieren en zeewier kweken aan de betonvoeten van windmolens. Maat en Meun zijn niet enthousiast. De eerste waarschuwt dat mosselen kweken op de open zee een stuk lastiger zal zijn dan in de rustige Oosterschelde en Waddenzee. De Urker vermoed dat er ‘vast een handvol vissers’ is die daarmee aan de slag wil gaan, maar: ‘het staat in geen enkele verhouding met wat wij kwijtraken.’

Wynia’s Week publiceert wat anders vaak geen aandacht krijgt, zoals de dreigende ondergang van de Noordzeevisserij als gevolg van ons eigen overheidsbeleid. De donateurs maken die berichtgeving mogelijk. Bent u al donateur van Wynia’s Week? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Ook de visserij moet wijken voor wind-op-zee verscheen eerst op Wynia's Week.

De afbraak gaat gepaard met enthousiasme in bestuurlijk Nederland – en met miljarden euro’s aan gemeenschapsgeld. Want de Noordzee, die zit niet aan tafel als de klappen vallen. Hoe anders is het met de natuur op land?

Zware industrie heeft Noordzee nodig

In 2030 wil minister Rob Jetten (D66) voor Klimaat en Energie 21 gigawatt stroom op zee opwekken, een verdubbeling van eerdere plannen en een verachtvoudiging van de huidige capaciteit. Daarmee zou in theorie op piekuren in 75 procent van de Nederlandse elektriciteitsbehoefte kunnen worden voorzien. (Maarten van Andel legt uit waarom dat in de praktijk tegen zal vallen.) In 2050 wil het kabinet zelfs naar 70 gigawatt.

‘Dit geeft ons de mogelijkheid om een groot deel van Nederland duurzaam te elektrificeren én groene waterstof op te wekken voor bijvoorbeeld de industrie,’ zegt Jetten. Tata Steel in IJmuiden en chemiebedrijven in Rotterdam zouden waterstof kunnen gebruiken in plaats van kolen en aardgas.

Gemor

De provincies Noord- en Zuid-Holland zijn enthousiast. De bouw en het onderhoud van zoveel windmolens levert werkgelegenheid op. Industrieën kunnen worden behouden. En de windmolens staan redelijk uit het zicht, dus klagen inwoners er nauwelijks over.

Toch wordt er hier en daar wel degelijk gemord. In de eerste plaats over de kosten. De windmolens moeten zonder subsidie worden gebouwd, maar staatsbedrijf TenneT blijft verantwoordelijk voor de aansluiting op het hoogspanningsnet. Dat kost wel degelijk miljarden aan gemeenschapsgeld. Waterstof krijgt nog eens 15 miljard euro subsidie van dit kabinet. Wynia’s Week rekende eerder uit dat alleen al het overschakelen van Tata Steel op groene waterstof 8 tot 15 miljard euro gaat kosten – en het bedrijf uit India verwacht dat de Nederlandse overheid daar aan meebetaalt.

Vissers niet meer gewenst

Wat betekent het voor de vogels? Behoud van vogelpopulaties is één van de redenen dat de uitstoot van ammoniak in en rond Natura 2000-gebieden op land omlaag moet. Delen van de kust en de Noordzee zijn ook Natura 2000-zones (zie kaart). Het kabinet zegt hier ‘zorgvuldig’ naar te kijken.

En wat zijn de gevolgen voor de visserij? Ook dat gaat Jetten ‘onderzoeken’. De sector vreest het ergste. ‘Wij zijn niet meer gewenst, zoveel is wel duidelijk!’ zegt Geert Meun, secretaris van de Urker kottervissers.

Daarover volgende week meer. Maar eerst: hoeveel natuur geven we op om van de fossiele brandstoffen af te komen?

Tot 12 procent van de Noordzee komt vol windmolens

Zo’n 500 windmolens op de Noordzee leveren nu 2,5 gigawatt stroom. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat schat dat er 1.700 windmolens bij moeten om 21 GW op te kunnen wekken. Het precieze aantal hangt af van hoe groot de windmolens zijn en hoe dicht ze op elkaar komen te staan.

Hans Timmers, tot vorige maand voorzitter van de Nederlandse WindEnergie Associatie, rekent voor dat er 4.800 windmolens nodig zijn om ‘de doelen’ van 2050 te halen. Daarmee zou tussen 5 en 12 procent van de Noordzee worden volgebouwd, wederom afhankelijk van de afstand tussen de turbines.

De bedoeling is de windmolens wel zoveel mogelijk te clusteren, zodat er ruimte blijft voor natuur, scheepvaart en visserij.

Wie bouwt waar

Het Deense Ørsted bouwt twee van de vier kavels van het windpark Borssele vol, dat zo’n twintig kilometer uit de kust van Zeeland ligt. Eneco, Shell en Van Oord nemen de andere twee kavels. Bij elkaar 1,5 GW. Ter vergelijking: de kerncentrale van Borssele wekt jaarlijks 0,5 GW stroom op.

In Hollandse Kust Zuid, voor de kust van Noordwijk, bouwt het Zweedse Vattenfall het eerste subsidievrije windmolenpark. Eneco en Shell bouwen volgend jaar Hollandse Kust Noord vol, voor de kust van Egmond aan Zee. Samen: 2,6 GW.

Verder zeeinwaarts liggen de velden Hollandse Kust West, IJmuiden Ver en Nederwiek, waarvan de eerste kavels dit jaar onder de hamer gaan. Gezamenlijk moeten deze drie velden 14 GW stroom gaan leveren.

Ten slotte levert ten noorden van de Waddeneilanden het Gemini-windpark, dat is gebouwd door een consortium onder leiding van het Canadese Northland Power en het Duitse Siemens, 0,6 GW. Verder noordwaarts, op bijna 80 kilometer afstand van Ameland, moet het park Doordewind komen, met een capaciteit van 4 GW.

Kabinet overweegt waterstoffabrieken op zee

Al die stroom moet naar land, en het hoogspanningsnet kan slechts de helft van de beoogde 21 GW windenergie aan. Er wordt nagedacht over twee oplossingen. De eerste is groene waterstof op zee te maken, in fabrieken tussen of nabij de windmolens. Daarvoor zouden wellicht oude boorplatformen kunnen worden gebruikt. Een alternatief is stroom direct aan industrieën aan de kust leveren, maar dan moeten meer elektriciteitskabels worden aangelegd.

De vraag is welke optie het efficiëntst is. Bij het maken van groene waterstof gaat energie verloren, maar als oude gaspijpleidingen kunnen worden gebruikt om waterstof van zee naar land te pompen scheelt dat een miljardeninvestering in stroomkabels.

Risico op mismatch

Bijkomend probleem: de industrie wil niet elektrificeren voordat zeker is dat er stroom van zee komt, en Jetten wil voorkomen dat windmolens voor niets gaan draaien. Zorgen dat vraag en aanbod gelijk oplopen is een hele klus.

De Autoriteit Consument en Markt – geraadpleegd omdat het de tarieven vaststelt die netbeheerder TenneT de overheid in rekening mag brengen – waarschuwt dat Jetten nog niet in kaart heeft gebracht wat de gevolgen voor de elektriciteitsvoorziening zullen zijn als zijn plan spaak loopt. De kosten van ‘congestiemanagement’, waarbij TenneT wind- of zonneparken compenseert om minder stroom te leveren wanneer het net overbelast dreigt te raken, zouden als gevolg van een mismatch tussen vraag en aanbod wel eens ‘aanzienlijk’ kunnen zijn.

Hoeveel mag het kosten?

Het is de bedoeling dat energiebedrijven toekomstige windmolenparken zonder subsidie gaan bouwen. TenneT is echter nog steeds verantwoordelijk voor het aan land brengen van energie – of dat nu stroom of waterstof is – en daarmee blijft de belastingbetaler opdraaien voor een deel van de kosten, zo’n 16 miljard euro.

Daarnaast is zo’n 10 miljard nodig om scheepvaart, visserij en natuur in te passen. De totale 26 miljard wordt over een periode van 40 jaar uitgestreken, tot de windmolens worden afgebroken. Hoewel het meeste geld tijdens de bouw nodig zal zijn.

Natuur komt in de knel

Jetten weet dat zijn ambitie om tot een ‘klimaatneutrale samenleving te komen’ de natuur in de Noordzee onder druk zet. Hij schreef de Tweede Kamer vorige week, ‘Op basis van de huidige ecologische kennis, wordt zonder extra maatregelen de ecologische grens (voor een aantal soorten) bij het bouwen van nieuwe windparken op korte termijn bereikt.’ Hij noemde de jan-van-gent en de zilvermeeuw, twee zeevogels die geregeld door de wieken van windmolens uit de lucht worden geslagen.

Tim van Oijen van de Vogelbescherming waarschuwt dat bij een uitbreiding tot 21 GW in 2030 ook de drieteenmeeuw en de grote mantelmeeuw in gevaar komen.

Zeezoogdieren, met name bruinvissen, worden verjaagd door het lawaai dat het bouwen van windmolenparken onderwater veroorzaakt.

Jetten wil een ‘integrale’ afweging maken

Dat is voor de overheid geen reden om niet te bouwen. In het Noordzeeakkoord, een afspraak die het Rijk in 2020 maakte met energiebedrijven, natuur- en visserijorganisaties, lezen we: ‘Bescherming van natuur dient te geschieden op basis van een integrale afweging van de ecologische kwaliteiten van een gebied, rekening houdend met de sociaaleconomische gevolgen.’ Oftewel: de belangen van de mens moeten worden afgewogen tegen die van de natuur.

In het Programma Noordzee uit maart 2021 zetten de ministeries van Binnenlandse Zaken, Economische Zaken en Klimaat, Infrastructuur en Waterstaat, en Landbouw die lijn voort: ‘De natuurtransitie vraagt ook om een transitie in ons denken over mariene ecosystemen. In een wereld getekend door klimaatverandering moeten niet alleen doelstellingen op het niveau van individuele soorten uitgangspunt zijn, maar ook doelstellingen voor de druk van menselijk gebruik in vast te stellen deelgebieden.’

Dat is een omslachtige manier om te zeggen: het wereldklimaat is net zo belangrijk, en misschien wel belangrijker, dan de vogels en vissen in ‘ons’ stukje Noordzee.

Balans is nu ver te zoeken

Zo’n afweging niet nieuw. De aanleg van de Afsluitdijk en Deltawerken verstoorde ook de ecologische balans in de Noordzee. Op internationale vrachtschepen liften niet-inheemse soorten mee die het zeeleven in de Noordzee beïnvloeden. Maar we vonden droge voeten en handel belangrijker dan natuur.

Natuurbeschermers waarschuwen juist dat de balans ver te zoeken is. Stichting De Noordzee zegt zich ‘ernstige zorgen’ te maken ‘dat de natuur onvoldoende wordt meegenomen in de uitwerking van de nieuwe plannen.’ Het zijn niet alleen de vogelpopulaties die afnemen; meerdere haaien en roggen staan op de Rode Lijst van bedreigde diersoorten. Alleen met de bruinvissen, platvissen en zeehonden gaat het goed. Toch: ‘Als er niks extra’s wordt gedaan voor de natuur, dan past dat niet binnen de ecologische draagkracht van de Noordzee.’

Baanbrekende oplossingen zijn er niet

Het is dus zaak de balans te herstellen, maar de oplossingen die Jetten aandraagt maken geen sterke indruk: minder visserij, minder zwerfvuil en het terugdringen van onderwatergeluid.

Over de visserij later meer. Voor zwerfvuil heeft de minister een reeks aan plannen en lopende initiatieven die enigszins optimistisch stemmen. Maar voor onderwatergeluid komt hij niet verder dan het invoeren van een ‘geluidsbudget’ voor seismisch onderzoek en ‘meer inzet’ op het uitvoeren van bestaande richtlijnen in de scheepvaart.

Veel van de impact is nog onbekend

Stichting De Noordzee waarschuwt dat we nog weinig weten over de langetermijnimpact van windmolenparken op zee: ‘De grootste zorg zit in de potentiële ontwrichting van het ecosysteem, waarbij het onbekend is wat het effect van al deze windparken bij elkaar is.’ De ‘ecologische kennis’ moet daarom worden versterkt, bijvoorbeeld met camera’s en sensoren die bijhouden hoeveel vogels er langs de windmolens vliegen.

Van Oijen beaamt dat, maar mist nog een ‘maximale inspanning’ van de regering ‘om meer zicht te krijgen op de impact, bijvoorbeeld door aanvaringen van vogels met windturbines daadwerkelijk te gaan meten’.

Met passen en meten kan 21 GW misschien nét

De natuurbeschermers dragen tal van ‘mitigerende’ maatregelen aan, zoals het verhogen van de afstand van de rotor (de wieken) van de windturbine tot het zeeoppervlak, de turbines langzamer laten draaien tijdens nachten met veel vogeltrek en het zwart kleuren van één van de wieken, waardoor vogels de windmolens beter zien. Dat wordt in de Eemshaven onderzocht.

Bij het plaatsen van schachten zouden stillere heihamers kunnen worden gebruikt en schermen rond de turbines kunnen worden geplaatst die het lawaai dempen. Dat kost natuurlijk wel extra geld.

Met passen en meten kan een uitbreiding naar 21 GW in 2030 misschien nét. ‘Maar voor de periode erna maak ik me wel zorgen dat het niet te veel wordt,’ zegt Van Oijen. 70 GW is erg veel: ‘Het is bijna niet voor te stellen dat dat kan zonder onaanvaardbare impact op vogelpopulaties.’

Natuur op land gekoesterd, zeenatuur belaagd

De onverschilligheid over de natuur van de Noordzee steekt pijnlijk af tegen de focus van het kabinet-RutteVier op de natuur op land. De veehouderij moet fors inkrimpen om kleine stukjes ‘natuur’, door de mens gemaakt, te beschermen, maar het veel grotere natuurgebied dat de Noordzee is, moet het zonder die warme natuurliefde stellen.

Komende woensdag een tweede artikel over de industrialisatie van de Noordzee in Wynia’s Week. Dan: het einde van de Noordzeevisserij?

Wynia’s Week publiceert wat anderen onvermeld laten. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Rob Jetten offert de natuur van de Noordzee op voor het klimaat verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoe minder boeren, hoe minder vee, des te minder stikstofuitstoot, zo is de gedachte. Ten tweede: hoe meer boeren stoppen, des te meer grondgebied beschikbaar komt voor woningbouw, windmolens, zonneparken en biomassacentrales. Het waren de redenen waarom veel boeren hun trekker aanslingerden en richting het Malieveld reden om uiting te geven aan hun ongenoegen.

Wat betreft de visserij ligt het iets anders, maar er is een overeenkomst. Reeds eerder schreef ik hier over de Noordzee en hoe druk het daar wordt niet zozeer door toegenomen scheepvaart of visserij, maar door de milieuplannetjes van Rutte-III. Het klimaatakkoord zorgde ervoor dat er meer windmolens moesten komen. Veel meer. Heel erg veel meer.

Daarvoor was op land niet genoeg ruimte (zelfs niet als een aantal boeren zou stoppen!) en dus werd de focus verplaatst naar windmolens op zee. De aanleg daarvan kost reeds een allemachtige hoeveelheid CO2-uitstoot en de vraag is of die op zich al houdbaar is richting de EU. Maar, zo dacht Rutte: never mind, we gáán ervoor! En dus werden veel windmolenparken op de Noordzee gepland en deels ook al aangelegd.

En daar waren de natuurclubs al

Wat men daarbij vergat was dat de natuurclubs in ons land ook plannetjes hebben met die Noordzee. Die scheepvaart en visserij zijn alleen maar ‘vies bah’ en moeten wat de natuur-NGO’s betreft zo snel mogelijk verdwijnen. De overheid wil meer windmolenparken bouwen en heeft daartoe een flink deel van de huidige visserijgebieden op het oog.

En zoals in een lobbycratie als Nederland betaamt begon men met overleg, een commissie en moest er een rapport komen. PvdA-veteraan Jacques Wallage werd gevraagd om dat te doen en die kreeg als voorzitter van het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving de opdracht om met alle ‘stakeholders’ om de tafel te gaan.

Afgelopen december werden Wallage’s bevindingen gepresenteerd aan minister Cora van Nieuwenhuizen. Eén van de opvallende zinnen daarin: ‘Het is de beoogde forse groei van energie uit wind op zee die het onontkoombaar maakt voor de wat langere termijn tot een zorgvuldige afweging te komen’ en ‘[De betrokkenen] beseffen dat zij bereid moeten zijn over hun eigen schaduw heen te springen.’ LINK.

Een goed verstaander weet dan al genoeg. Die ‘stakeholders’ hebben namelijk allemaal belangen – want daarom heten ze zo – en die gaan onmogelijk samen. Het is of je rokers en niet-rokers bij elkaar zet om een akkoord te sluiten. Met name de visserij kwam in het gedrang. De natuurclubs wilden ter compensatie van de ruimte, die al die windmolenparken gaan innemen, extra gebieden aangewezen hebben als Natura2000. Daardoor dreigen de vissers nu dus niet alleen hun vislokaties in de windmolenpark-sectoren te verliezen, maar ook nog eens lokaties te verliezen aan nieuw aan te wijzen Natura2000 gebieden.

Een betrokkene verwoordde het vrij kort, maar krachtig op twitter: ‘Hoe hallucinant wil je het hebben? Vissers worden nu dubbel genaaid.’ Ondertussen is het vertrouwen van de natuurclubs in de overheid ook stevig gedaald, aldus het Wallage-rapport. De nieuwe Natura2000 gebieden laten op zich wachten en ‘ook het onvoldoende handhaven en implementeren van bestaande regels op de Noordzee schaadt het vertrouwen.’

De vissers: gemangeld tussen de andere belangen

De visserij wordt echter duidelijk het zwaarst getroffen. En niet voor de eerste keer. De Brexit, het Europees verbod op de pulsvisserij en de aanlandplicht zorgden al voor veel leed. Ernstig daarbij is dat de visserijsector zich nauwelijks gesteund weet door de ‘eigen’ minister Carola Schouten (CU), die zich veel te naïef en slap opstelt. Zij sloeg in Brussel nog geen deuk in een pakje boter.

Hier bovenop komen nu dus de problemen met de windmolenparken en nieuwe natuurgebieden op de Noordzee, waarbij Schouten het opnieuw lijkt te laten afweten. Zoals het er nu naar uitziet gaat 7% van de Noordzee naar windpark- en 15% naar natuurpark-bestemming. Dat betekent dat bijna 25% van de Noordzee niet meer beschikbaar is voor de visserij.

Wallage gaf in zijn rapport dan ook aan dat het hem niet gaat om behoud van de visserij, maar om ‘verduurzaming’ en ‘voor deze transitie redelijke maatschappelijke kosten’. Met andere woorden: de visserij moet sterk inkrimpen en dat mag niet teveel kosten. Daar sta je dan als visserijsector: verlies aan visgebied door mogelijk aanstaande sluiting van de Britse wateren door Brexit, verlies door aanleg van de windmolenparken én verlies door toewijzing van nieuwe Natura2000 gebieden door koehandel tussen overheid en natuurlobby.

Kun je dan eigenlijk nog wel spreken van een toekomstperspectief voor die visserij? Wallage: ‘De kans op consensus over de toekomst van de Noordzee is mede afhankelijk van de vraag of tussen overheid en visserij gezamenlijk zicht ontstaat over die toekomst van de sector’.

En de voorlieden?

Opmerkelijk is dat de ‘voormannen’ van de visserij, Johan Nooitgedagt (Nederlandse Vissersbond) en Pim Visser (VisNed), het akkoord ‘positief’ gaan voorleggen aan de achterban. Opmerkelijk, omdat er uitdrukkelijk in staat vermeld: ‘Om ervoor te zorgen dat ook in de toekomst de visserij, inclusief bodemberoerende visserij, op de Noordzee mogelijk blijft, dient de vloot naar aard en omvang zodanig te veranderen dat deze past bij de nieuwe situatie op de Noordzee.’

Lees: er zal diep moeten worden gesaneerd in de vloot. Het kabinet stelt daartoe een ‘transitiefonds’ beschikbaar van 200 miljoen, waarvan 119 miljoen specifiek bestemd voor de visserijsector. Waarvoor gaat dat fonds dus worden ingezet? Voor ‘uitkopen en verduurzamen van de vissersvloot’.

Als gebieden gesloten worden verklaard dan ‘dienen op sectorniveau mitigerende maatregelen genomen te worden in het belang van vissers. Dit kan ook een financiële bijdrage uit het transitiefonds zijn.’ LINK. Veel gebieden op zee zullen op termijn – mits zij voldoen aan de selectiecriteria – worden aangewezen als Vogelrichtlijngebied en zo is er nog een hele reeks aan visserij-beperkende maatregelen. Meest opvallende is wel dat de pulsvisserij al verboden is, maar de bodemberoerende visserij ook nadrukkelijk wordt ontmoedigd.

Het ‘akkoord’ werd – onder andere door de NOS – gebracht als definitief, maar het moet nog worden voorgelegd aan en goedgekeurd door de respectievelijke achterbannen van de ‘stakeholders’. Wallage stelt dat er ‘nog veel pijnpunten zitten in het akkoord’, maar ja: de overheid kijkt mee en het is *kuch* onontkoombaar. Daar sta je dan als sector.

Terecht dat het geluid weerklinkt dat dit geen akkoord is, maar een links dictaat, onder druk van een zeer efficiënt opererende lobbycratie van met name de natuur-NGO’s. Opmerkelijk daarbij is dat het zojuist gesloten akkoord een clausule bevat inzake eventueel verzet tegen overheidsbesluiten: ‘Partijen die vertegenwoordigd zijn in het geïnstitutionaliseerde Noordzeeoverleg (NZO) verplichten zich eerst consensusgericht overleg te voeren binnen het NZO, alvorens zij gebruik maken van formele mogelijkheden tot verweer tegen besluiten van de overheid.” (punt 8.8) Lees: geen verzet tegen de overheid alvorens we ‘consensusgericht’ hebben overlegd. Zo zout kom je het zelden tegen.

Nauwelijks enthousiasme

Het ‘akkoord’ is nu voorgelegd aan de Tweede Kamer. Die lijkt bij meerderheid niet blij over de voorgenomen uitkoop van de visserij en wil die zeker niet gedwongen, maar de race is bepaald niet gelopen. LINK.

Belangrijk daarbij is dat de Tweede Kamer wil weten hoe dit ‘akkoord’ is gevallen bij de visserij-achterban. Voor zover ik inschat is er nauwelijks enthousiasme. Urk loopt er zeker niet warm voor en de kreeftenvissers staan evenmin te juichen.

Jurie Post van visserijgroep EMK ontving afgelopen zomer al een actie-CD met de titel ‘Red de Noordzee’, als steun voor de vissers. Vraag is of en hoeveel acties er nu gaan volgen. Vissers willen namelijk gewoon verantwoord blijven vissen, zoals zij altijd al hebben gedaan. In de woorden van Wallage: ‘De Noordzee is levende natuur, nationaal erfgoed, deel van onze identiteit en daarmee deel van onze verantwoordelijkheid voor de generaties die na ons komen’.  Dat kunnen de vissers in ieder geval zo ondertekenen, me dunkt. De rest laat zich raden.

Het bericht Is het Noordzee-akkoord eigenlijk wel een akkoord? verscheen eerst op Wynia's Week.