Nu heb ik mij de laatste tijd als auteur van Uitgeverij Blauwburgwal flink verdiept in het thema wolf voor het boek De Nederwolf, dat ik samen met Wynia’s Week-collega Wouter Roorda schreef, en iemand vroeg mij laatst wat mij het meest is bijgebleven van dat journalistieke onderzoek naar de wolf in Nederland.

Ruim een miljoen euro per jaar

Zijn het de geldstromen die het dier tot een lucratief verdienmodel maken voor allerlei groene natuurclubs? Zijn het de belangen van de rewilders en de dubieuze verwevenheid van actiegroepen en de dierenpartij? Is het de factuur die de immer doorspittende Annemieke van Straaten boven water kreeg: meer dan drie ton voor het eerste kwartaal DNA-onderzoekjes van Wageningen Research? De Stichting No Wolves berekende overigens dat elke wolf de gemiddelde Nederlander meer dan een ton per jaar kost aan belastinggeld. En aangezien de provinciale beleidsorganisatie BIJ12 zelf spreekt van om en nabij 124 wolven in ons land hebben we het dus over meer dan een miljoen euro per jaar. Is dat dan wat mij is bijgebleven?

Nee, het is de kloof, om niet te zeggen het ravijn, waarlangs je je moet bewegen omdat alles wat met het dier te maken heeft zo ongelofelijk gepolariseerd en gepolitiseerd is. Het is de kloof tussen stadse dromers en angstige plattelanders. Het is de wijze waarop bewoners van het buitengebied (en daar ben ik er zelf een van) door de groene idealisten worden weggezet. Hoe stelselmatig hun zorgen worden gebagatelliseerd. Een inwoner van Nunspeet – zijn naam is Gert Wentzel – deed daar recent een boekje over open op Facebook. Wat hij schreef vind ik zo treffend en goed verwoord dat ik hem hier een extra podium wil geven. Wentzel schreef:

‘We leven in een ingewikkelde tijd. Je ziet dat ook nu iets als de wolf voor tweedeling in de samenleving zorgt. Je hebt mensen die het geweldig vinden dat dit prachtige dier weer volop aanwezig is in Nederland. Aan de andere kant staan mensen die het liefst zien dat alle wolven direct worden afgeschoten. Begrip voor elkaars standpunten is er niet, je bent voor of tegen de wolf. Nuance ontbreekt. Kranten die berichten plaatsen over de wolf vallen nooit goed, altijd wordt de krant verweten of teveel voor of tegen de wolf te zijn en vrijwel altijd zijn ze op sensatie belust. Aan de reacties bij die krantenberichten valt ook op te maken dat er nog een tweedeling is: mensen voor wie het een mooi ver-van-mijn-bed gebeuren is en mensen die direct of indirect met de wolf te maken hebben.’

‘Zelf woon ik op de Veluwe in een gebied waar meerdere wolvenpopulaties regelmatig van zich laten horen. Rond mijn eigen dorp Nunspeet worden niet alleen reeën, schapen en pony’s aangevallen maar dringt de wolf zich ook op aan hardlopers, fietsers en wandelaars, al dan niet met hond of kind. Persoonlijk ben ik niet bang voor een wolf, ik ben er vorig jaar twee tegengekomen en ik vond het een schitterende ervaring. Ik ben opgegroeid met de kennis dat de natuur niet zonder risico’s is, een wild zwijn kan je met zijn scherpe tanden zomaar dodelijk verwonden.’

We leven in een experiment

‘Maar het gedrag van een zwijn is voor mij redelijk voorspelbaar, aan de wolf moet ik nog wennen. Het uitlaten van mijn husky kan niet meer zoals ik een jaar geleden gewend was. Afgelopen dinsdag hield een pack van zes wolven overdag een strooptocht van Hulshorst tot Doornspijk. Dat is bijna door mijn eigen dorp en ik snap dat wanneer je niet in de beschermde “stad” woont, maar in dit gebied je zorgen gaat maken over je huisdieren en kinderen. En het wolvengebied breidt zich langzaam uit tot grote delen van het Nederlandse platteland en natuurgebied.’

‘De wolf beperkt de mensen in wolvengebied in hun dagelijkse gang van zaken. Durf je je kinderen ‘s avonds nog naar een dorp verderop te laten fietsen? Kan de hond nog veilig loslopen in je eigen tuin? Kun je nog wel alleen een rondje hardlopen of met de hond wandelen door het bos of nu dus ook door je dorp? Het doet er niet toe of dit realistische angst is of niet. We leven in een experiment waar deskundigen nog niet eerder mee te maken hebben gehad dus de angst is sowieso gegrond.’

‘Ervaringsdeskundigen putten hun kennis vaak uit natuurgebieden in Duitsland, Rusland en Canada. Maar nooit eerder is de wolf in zo’n “stad” als Nederland feitelijk gaan wonen. Je ziet ook dat deskundigen steeds weer terugkomen op eerdere veronderstellingen. Logisch ook, de wolf is een schitterend dier met hoge intelligentie. Het leert snel. Het springt inmiddels met gemak over een hek van 1.80 meter. Het krabt aan deuren en schuttingen in Borne en de interactie die het heeft met wandelaars, honden en peuters wordt intensiever dan vaak zelfbenoemde deskundigen hadden voorspeld. Niet alle deskundigen overigens zijn soft, sommigen hebben dit lerende vermogen van de wolf al jaren geleden al beschreven. Google in dit geval maar eens naar onderzoeker Valerius Geist.’

‘Kunnen we dan niets met de wetenschap? Het lijkt mij dat we moeten leren van Afrika. Ik was enkele jaren geleden op safari en het is me bijgebleven dat je leeuwen vanuit een open auto kon benaderen zonder dat je opgevreten wordt. Niet alleen heeft de mens leren omgaan met deze wilde en echt gevaarlijke dieren, de dieren hebben ook geleerd hoe ze met mensen om moeten gaan. Ze weten dat als ze zo’n snack op een auto willen pakken ze direct gedood worden. Dat is niet bereikt door de leeuw te knuffelen, daar is een eeuwenlange gruwelijke conditionering aan vooraf gegaan. Gruwelijk, maar uiteindelijk in het belang van de leeuwen.’

Geen Roodkapje-syndroom

‘In ons huidige experiment had inmiddels ingegrepen moeten worden om de terechte of onterechte onrust onder veel burgers niet te laten oplopen. Niet door informatie onder de mat te vegen of door de risico’s te bagatelliseren. Niet door onzinnige vergelijkingen te maken met bijtende honden, blauwtong of de vleesindustrie. Ook niet door steeds de angst als Roodkapje-syndroom af te doen. Ook de verwijten die aan dierenhouders wordt gemaakt over de hoogte van zijn beschermde hekwerk leveren geen bijdrage aan het veiligheidsgevoel. Bepaald gedrag van wolven mag niet getolereerd worden en er moeten grenzen worden gesteld aan de groei van de populatie. Mensen moeten weer het idee terugkrijgen dat de overheid hen beschermt en ze niet blootstelt aan een of ander gevaarlijk experiment van een groep natuurfreaks of een of andere EU-hobby.’

‘Ik wil een beroep doen op alle overheden om heel snel met een goed en realistisch plan te komen om haar eigen burgers, hun huisdieren en hun kinderen te beschermen. En om de onrust te beschouwen als een serieuze zaak. Uiteindelijk zal dat ook in het belang van de wolf zelf zijn.’

Van Oswin Schneeweisz en Wouter Roorda verschijnt kort na de jaarwisseling bij Uitgeverij Blauwburgwal het boek ‘De Nederwolf’. Over de wel heel succesvolle comeback van een roofdier met een berucht imago. Inlichtingen voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Oswin Schneeweisz is journalist, columnist en podcastmaker.  www.oswinschneeweisz.nl 

Het bericht Overheid, neem wolvenzorgen eindelijk serieus en kom met een realistisch plan verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo hoorde ik de verslaggeefster van EenVandaag, alsof dit een historisch feit betrof, zeggen ‘dat dit voor zover bekend de eerste aanval is op een mens van een wolf in Nederland’.  Waar haalt ze dergelijke onzin vandaan? Leren we dan helemaal niets van de geschiedenis?

Het is typerend voor de hele discussie rond de wolf – zo je al van een discussie kunt spreken – dat de geschiedenis in Nederland stelselmatig wordt veronachtzaamd. Het debat wordt gedomineerd door, laat ik het maar recht voor zijn raap zeggen, wolfminded ecologen en natuurclubs die dat beest wel een interessant experiment en verdienmodel vinden.

We hebben in dit land inmiddels misschien wel meer zelfverklaarde wolvologen dan wolven en stuk voor stuk hoor ik al die experts voortdurend roepen dat wij, lees zij, nog te weinig expertise in huis hebben omdat het dier nu eenmaal lange tijd is weggeweest. Is dat nu een prijzenswaardig gebaar van nederigheid of een echec van hun status als wetenschapper?

Ondertussen roepen de meeste van hen wel in koor dat we maar moeten leren samenleven met de wolf. Sterker nog, ecoloog Hugh Jansman van de Wageningen Universiteit liet zich in een online webinar ontvallen dat hij de beeldvorming bij het grote publiek zou willen doen kantelen door meer de nadruk te leggen op de mythes en legenden waarin de wolf als een zorgzaam, moedig en loyaal dier wordt beschreven. Dan denk ik: ben je wetenschapper of lobbyist? Hoe waardenvrij is de ecologie nog in dit land?

Nu heb ik mij het afgelopen jaar toevallig ook flink beziggehouden met de geschiedenis van de wolf in Nederland voor een boek dat dit najaar zal verschijnen bij Uitgeverij Blauwburgwal. Daarin zal ik onder meer een pleidooi houden om meer te kijken naar de geschiedenis van de wolf. Dan zul je in ieder geval moeten erkennen dat dat arme meisje in Leusden zeker niet het eerste slachtoffer is in Nederland.

Een bloedrood spoor

Sterker nog, er loopt een bloedrood spoor door de eeuwen dat de wolf hier in ons land leefde en de laatste wolf in 1897 (dat betrof overigens een zwervend exemplaar) werd doodgeschoten. In het Jachtmuseum in Doorwerth trof ik ooit een oud document aan. Het omvatte niet veel meer dan een paar namen: ‘Marieke G., Jantona, H. Aagje D.’ Het waren nog kinderen toen ze buiten speelden in de velden rond Hilversum. Wat er precies gebeurde vermeldt het document niet. Wel lezen we dat al deze kinderen op 4 mei 1708 gegrepen werden door een stel wolven en het niet overleefden.

Ook historicus Wim van Heugten beschreef in zijn lezenswaardige boek De Wolf in de Lage Landen enkele incidenten. Onder meer in Limburg, waar wolven van oudsher veel voorkwamen. De meeste gegevens betreffen de achttiende eeuw en de eerste decennia van de negentiende eeuw.

Wolven, zo schrijft Van Heugten, kwamen vrijwel steeds voor, maar de aantallen waren meestal niet groot. In 1810-1811 was er in het arrondissement Roermond echter sprake van een ware wolvenplaag. In dat jaar werd een tiental kinderen gegrepen.

‘Nadat de eerste kinderen waren doodgebeten, werden jachtpartijen georganiseerd om de wolf of wolven te doden, die echter niet tot succes leidden waarna de streek danig in beroering raakte. Het eerste slachtoffer viel op de avond van 31 juli 1810 in Bussereind, een gehucht bij Beesel. Daar was toen de 26-jarige Petronella Peeters samen met Joanna Engels op het land aan het werk. Petronella had haar driejarige zoontje Jan meegenomen die op een gegeven moment begon te huilen. De twee vrouwen waren bezig met het bijeenbinden van rogge en stonden blijkbaar met de rug naar het kind toe. In ieder geval werd er niet direct aandacht aan geschonken. “Wees maar stil, we zullen spoedig klaar zijn en dan gaan we naar huis,” zou Petronella hebben gezegd, schijnbaar zonder op of om te kijken. Toen ze even later wél opkeek, was het jongetje weg en zag ze verderop een wolf weglopen. De volgende dag werden alleen nog maar enkele lichaamsdelen van het kind gevonden: de linker onderarm, het linker voetje, het rechter been, enkele ribben alsmede wat bebloede kledingstukken. De maire (burgemeester) van Beesel vermeldde in zijn verslag dat deze resten in de voorschoot van de moeder werden gelegd, en dat die ze mee naar huis nam.’

Van Heugtens boek (verschenen bij Uitgeverij Matrijs) staat vol met dergelijke dramatische verhalen en ofschoon hij zelf geen positie kiest in de huidige discussie, stelt hij zeer terecht dat het op zijn minst vreemd is dat de historie in het debat over de wolf compleet wordt veronachtzaamd. En ook dat ‘het opmerkelijk is dat historische gegevens bij de beeldvorming en dus ook bij de discussies rond het al of niet herintroduceren van de wolf in West-Europa niet of nauwelijks een rol speelden’.  

Een gekaapt debat

Het discussie is gekaapt door ecologen met een groene agenda op zak die een blinde vlek hebben voor de geschiedenis. Toen op 16 maart 1815 het Koninkrijk der Nederlanden werd uitgeroepen telde het gebied (Nederland en België) 5,4 miljoen inwoners. Nu wonen er in Nederland (zonder België) bijna 18 miljoen mensen, we hebben alleen nog flinters cultuurlandschap en het gedrag van de wolf is echt niet veranderd. Het incident in Leusden bevestigt dat maar weer eens. ‘Wie niet leert van de geschiedenis is gedoemd haar over te doen’, zei Winston Churchill ooit.

Van Oswin Schneeweisz en Wouter Roorda verschijnt dit najaar bij Uitgeverij Blauwburgwal het boek ‘De Nederwolf’. Over de wel heel succesvolle comeback van een roofdier met een berucht imago. Inlichtingen voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Oswin Schneeweisz is journalist, columnist en podcastmaker.  www.oswinschneeweisz.nl

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee, ook in 2024? Hartelijk dank!

Het bericht Vanwaar toch het malle idee dat de Nederwolf zich in 2024 beter zou gedragen dan vroeger? verscheen eerst op Wynia's Week.

De wolvenknuffelaars probeerden zelfs nog het kleine meisje dat afgelopen week door een wolf is aangevallen de schuld te geven: het kind zou zijn geschrokken en zichzelf verwond hebben. Inmiddels staat vast dat de wolf wel degelijk gebeten heeft, en als laatste redmiddel trekt men dan een bizar eufemisme tevoorschijn: het meisje is slechts ‘kort gebeten’.

Deze nieuwvorming uit de koker van een voorlichter werd daarop klakkeloos door de media overgenomen, en dat is veelzeggend: blijkbaar heerst er brede consensus dat hier iets pijnlijks moet worden toegedekt. Dit is trouwens breder toepasbaar: het zou me niks verbazen als de media voortaan gaan melden dat een vrouw ‘kort aangerand’ is in gevallen dat de dader een asielzoeker was.  

De positie van de wolf in Nederland lijkt op de kandidatuur van Joe Biden: iedereen met een greintje gezond verstand zag al lang aankomen dat dit onhoudbaar wordt, terwijl de deskundigen maar bleven volhouden dat leken zich niet moeten bemoeien met dingen waar ze geen verstand van hebben. Maar er komt altijd een moment, dat ook de zelfbenoemde experts de realiteit niet langer kunnen negeren.

Inmiddels is het natuurgebied bij Leusden waar beide ernstige incidenten plaatsvonden voor mensen gesloten. Dit is natuurlijk nog maar het begin. Wat in Leusden is gebeurd, kan overal gebeuren waar de wolf voorkomt, en de populatie is in hoog tempo bezig zich over heel Nederland uit te breiden. 

Om het gevaar van de wolf te bagatelliseren, wordt altijd het aantal bijtincidenten door zijn gedomesticeerde neef aangeroepen: de hond zou 150.000 bijtincidenten per jaar in Nederland veroorzaken, die volgens onder meer wolvenexpert Lelievelt dus ‘met enige regelmaat’ dodelijk aflopen. 

Boterzachte cijfers

Dat getal van 150.000 komt uit een NIPO-enquête, en is daarom boterzacht. Serieuze registratie betreft het aantal huisartsenbezoeken wegens een hondenbeet, 53.000 in 2006, en 6900 bezoeken aan de spoedeisende hulp (SEH) per jaar.

Het aantal fatale incidenten daalt: in de periode 1992 – 2008 was dat 1,1 per jaar, van 2009 tot 2016 was het 0,5. Is dat ‘met enige regelmaat’, eens in de twee jaar een dodelijk slachtoffer?

Het grote verschil is bovendien, dat de overheid volmondig erkent dat honden een risico vormen en daar beleid op voert. Honden mogen lang niet overal los rondlopen, en een hond die een mens aanvalt, wordt in veel gevallen op last van de overheid afgemaakt.

Een wolf is qua risico voor de mens op z’n minst vergelijkbaar met een agressieve pitbulterriër. Stel je even voor dat een gestoorde fokker systematisch jarenlang pitbulls loslaat in natuurgebieden, zodat er inmiddels tientallen van die beesten rondlopen. Ze richten een slachting aan onder reeën en andere grazers en zijn zo gevaarlijk, dat natuurgebieden voor mensen gesloten moeten worden. Zou de overheid daar niets aan hoeven doen, met het argument dat al die familiehonden in de steden voor veel meer bijtincidenten zorgen?

In zekere zin bestaat die gestoorde fokker in het geval van de wolf: namelijk de lobby van wolvenknuffelaars die het voor elkaar gekregen heeft dat dit nietsontziende roofdier ruim baan krijgt. Lokale bestuurders presteren het zelfs om de sluiting van natuurgebied voor mensen te framen als een beschermingsmaatregel voor de wolven: die mogen, als beschermd dier, immers niet ‘verstoord’ worden door mensen met een hond aan de lijn.

Z’n heiligenstatus heeft de wolf te danken aan het gegeven dat in Nederland tot ruim een eeuw geleden nog wolven voorkwamen. De recent vanuit het Oosten naar Nederland geïmmigreerde wolf is dus geen asielzoeker, maar een soort Palestijn met recht op terugkeer naar het land van zijn voorouders.

Natuur waar mensen niet mogen komen

Voor ecologen en freelance wolvenknuffelaars doet het er niets toe dat Nederland in de tussenliggende eeuw een totaal ander land geworden is: vele malen dichter bevolkt met mensen en vee, met veel minder natuurgebied en heel andere prooidieren. Maar je kunt je niet aan de indruk onttrekken dat de invasie van de wolf precies is waar menige ecoloog en natuurliefhebber op zat te wachten: zo wordt Nederland weer een land met échte natuur, dat wil zeggen natuur waar gewone mensen niet mogen komen.

Hoe lang moet een diersoort al uit Nederland verdwenen zijn, eer die zijn recht op terugkeer verliest? Ooit liepen hier mammoeten rond. Het is dankzij moderne DNA-technieken niet ondenkbaar dat het lukt om de mammoet te laten herrijzen, met de Afrikaanse olifant als draagmoeder. Moeten we dan de Veluwe gaan bevolken met kuddes mammoeten, die we geen strobreed in de weg mogen leggen? We kunnen dan als voorproefje in Botswana en Zimbabwe gaan kijken, welke sporen van verwoesting vrij rondtrekkende kuddes olifanten daar aanrichten.

De onaantastbaarheid van de wolf staat in schril contrast met de genocidale drift van ecologen ten opzichte van invasieve exoten, diersoorten die geen claim hebben op de status van autochtoon in een ver verleden. Zo mag iedereen met een jachtvergunning naar hartelust schieten op de wasbeer. Dit pluizige beest, dat ongevaarlijk is voor de mens, moet volgens ecologen worden uitgeroeid in Nederland omdat het oorspronkelijk uit Noord-Amerika afkomstig is.

Gegeven de totaal veranderde omstandigheden, zowel qua mens als natuur, is de wolf nu in feite een invasieve exoot in Nederland. Het wachten is op de eerste ecoloog die dat toegeeft. Die wint dan de Joe Biden-award voor realiteitsbesef.

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl

WYNIA’S WEEK ligt iedere woensdag- en zaterdagmorgen bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De wolf lijkt wel een soort Palestijn met recht op terugkeer naar het land van zijn voorouders verscheen eerst op Wynia's Week.