Nu heb ik mij de laatste tijd als auteur van Uitgeverij Blauwburgwal flink verdiept in het thema wolf voor het boek De Nederwolf, dat ik samen met Wynia’s Week-collega Wouter Roorda schreef, en iemand vroeg mij laatst wat mij het meest is bijgebleven van dat journalistieke onderzoek naar de wolf in Nederland.

Ruim een miljoen euro per jaar

Zijn het de geldstromen die het dier tot een lucratief verdienmodel maken voor allerlei groene natuurclubs? Zijn het de belangen van de rewilders en de dubieuze verwevenheid van actiegroepen en de dierenpartij? Is het de factuur die de immer doorspittende Annemieke van Straaten boven water kreeg: meer dan drie ton voor het eerste kwartaal DNA-onderzoekjes van Wageningen Research? De Stichting No Wolves berekende overigens dat elke wolf de gemiddelde Nederlander meer dan een ton per jaar kost aan belastinggeld. En aangezien de provinciale beleidsorganisatie BIJ12 zelf spreekt van om en nabij 124 wolven in ons land hebben we het dus over meer dan een miljoen euro per jaar. Is dat dan wat mij is bijgebleven?

Nee, het is de kloof, om niet te zeggen het ravijn, waarlangs je je moet bewegen omdat alles wat met het dier te maken heeft zo ongelofelijk gepolariseerd en gepolitiseerd is. Het is de kloof tussen stadse dromers en angstige plattelanders. Het is de wijze waarop bewoners van het buitengebied (en daar ben ik er zelf een van) door de groene idealisten worden weggezet. Hoe stelselmatig hun zorgen worden gebagatelliseerd. Een inwoner van Nunspeet – zijn naam is Gert Wentzel – deed daar recent een boekje over open op Facebook. Wat hij schreef vind ik zo treffend en goed verwoord dat ik hem hier een extra podium wil geven. Wentzel schreef:

‘We leven in een ingewikkelde tijd. Je ziet dat ook nu iets als de wolf voor tweedeling in de samenleving zorgt. Je hebt mensen die het geweldig vinden dat dit prachtige dier weer volop aanwezig is in Nederland. Aan de andere kant staan mensen die het liefst zien dat alle wolven direct worden afgeschoten. Begrip voor elkaars standpunten is er niet, je bent voor of tegen de wolf. Nuance ontbreekt. Kranten die berichten plaatsen over de wolf vallen nooit goed, altijd wordt de krant verweten of teveel voor of tegen de wolf te zijn en vrijwel altijd zijn ze op sensatie belust. Aan de reacties bij die krantenberichten valt ook op te maken dat er nog een tweedeling is: mensen voor wie het een mooi ver-van-mijn-bed gebeuren is en mensen die direct of indirect met de wolf te maken hebben.’

‘Zelf woon ik op de Veluwe in een gebied waar meerdere wolvenpopulaties regelmatig van zich laten horen. Rond mijn eigen dorp Nunspeet worden niet alleen reeën, schapen en pony’s aangevallen maar dringt de wolf zich ook op aan hardlopers, fietsers en wandelaars, al dan niet met hond of kind. Persoonlijk ben ik niet bang voor een wolf, ik ben er vorig jaar twee tegengekomen en ik vond het een schitterende ervaring. Ik ben opgegroeid met de kennis dat de natuur niet zonder risico’s is, een wild zwijn kan je met zijn scherpe tanden zomaar dodelijk verwonden.’

We leven in een experiment

‘Maar het gedrag van een zwijn is voor mij redelijk voorspelbaar, aan de wolf moet ik nog wennen. Het uitlaten van mijn husky kan niet meer zoals ik een jaar geleden gewend was. Afgelopen dinsdag hield een pack van zes wolven overdag een strooptocht van Hulshorst tot Doornspijk. Dat is bijna door mijn eigen dorp en ik snap dat wanneer je niet in de beschermde “stad” woont, maar in dit gebied je zorgen gaat maken over je huisdieren en kinderen. En het wolvengebied breidt zich langzaam uit tot grote delen van het Nederlandse platteland en natuurgebied.’

‘De wolf beperkt de mensen in wolvengebied in hun dagelijkse gang van zaken. Durf je je kinderen ‘s avonds nog naar een dorp verderop te laten fietsen? Kan de hond nog veilig loslopen in je eigen tuin? Kun je nog wel alleen een rondje hardlopen of met de hond wandelen door het bos of nu dus ook door je dorp? Het doet er niet toe of dit realistische angst is of niet. We leven in een experiment waar deskundigen nog niet eerder mee te maken hebben gehad dus de angst is sowieso gegrond.’

‘Ervaringsdeskundigen putten hun kennis vaak uit natuurgebieden in Duitsland, Rusland en Canada. Maar nooit eerder is de wolf in zo’n “stad” als Nederland feitelijk gaan wonen. Je ziet ook dat deskundigen steeds weer terugkomen op eerdere veronderstellingen. Logisch ook, de wolf is een schitterend dier met hoge intelligentie. Het leert snel. Het springt inmiddels met gemak over een hek van 1.80 meter. Het krabt aan deuren en schuttingen in Borne en de interactie die het heeft met wandelaars, honden en peuters wordt intensiever dan vaak zelfbenoemde deskundigen hadden voorspeld. Niet alle deskundigen overigens zijn soft, sommigen hebben dit lerende vermogen van de wolf al jaren geleden al beschreven. Google in dit geval maar eens naar onderzoeker Valerius Geist.’

‘Kunnen we dan niets met de wetenschap? Het lijkt mij dat we moeten leren van Afrika. Ik was enkele jaren geleden op safari en het is me bijgebleven dat je leeuwen vanuit een open auto kon benaderen zonder dat je opgevreten wordt. Niet alleen heeft de mens leren omgaan met deze wilde en echt gevaarlijke dieren, de dieren hebben ook geleerd hoe ze met mensen om moeten gaan. Ze weten dat als ze zo’n snack op een auto willen pakken ze direct gedood worden. Dat is niet bereikt door de leeuw te knuffelen, daar is een eeuwenlange gruwelijke conditionering aan vooraf gegaan. Gruwelijk, maar uiteindelijk in het belang van de leeuwen.’

Geen Roodkapje-syndroom

‘In ons huidige experiment had inmiddels ingegrepen moeten worden om de terechte of onterechte onrust onder veel burgers niet te laten oplopen. Niet door informatie onder de mat te vegen of door de risico’s te bagatelliseren. Niet door onzinnige vergelijkingen te maken met bijtende honden, blauwtong of de vleesindustrie. Ook niet door steeds de angst als Roodkapje-syndroom af te doen. Ook de verwijten die aan dierenhouders wordt gemaakt over de hoogte van zijn beschermde hekwerk leveren geen bijdrage aan het veiligheidsgevoel. Bepaald gedrag van wolven mag niet getolereerd worden en er moeten grenzen worden gesteld aan de groei van de populatie. Mensen moeten weer het idee terugkrijgen dat de overheid hen beschermt en ze niet blootstelt aan een of ander gevaarlijk experiment van een groep natuurfreaks of een of andere EU-hobby.’

‘Ik wil een beroep doen op alle overheden om heel snel met een goed en realistisch plan te komen om haar eigen burgers, hun huisdieren en hun kinderen te beschermen. En om de onrust te beschouwen als een serieuze zaak. Uiteindelijk zal dat ook in het belang van de wolf zelf zijn.’

Van Oswin Schneeweisz en Wouter Roorda verschijnt kort na de jaarwisseling bij Uitgeverij Blauwburgwal het boek ‘De Nederwolf’. Over de wel heel succesvolle comeback van een roofdier met een berucht imago. Inlichtingen voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Oswin Schneeweisz is journalist, columnist en podcastmaker.  www.oswinschneeweisz.nl 

Het bericht Overheid, neem wolvenzorgen eindelijk serieus en kom met een realistisch plan verscheen eerst op Wynia's Week.

Daarom, om te laten zien dat er nog lichtpuntjes zijn in deze donkere tijden: drie voorbeelden van goed nieuws over klimaat en milieu die in alle drukte van de verkiezingsstrijd onderbelicht gebleven zijn.

(1) Het Antarctische ijs is toch teruggekomen!

Groot alarm anderhalf jaar geleden, alle verloven onder oceanografen ingetrokken, want het was helemaal mis aan het gaan met het zee-ijs rond Antarctica. Er was sprake van een ‘5 sigma anomalie’, iets wat door natuurlijke variatie maar eens in de 7 miljoen jaar voor zou komen. Kon ook eens in de 7 miljard jaar zijn, afhankelijk van welke klimaatblog je las.

Hoe dan ook, het was ongeëvenaard wat we hier zagen gebeuren: satellietwaarnemingen toonden aan, dat het drijfijs in de zuidpoolzee die Antarctische winter – van maart tot september  – veel minder snel aangroeide dan in de decennia daarvoor. Zagen we hier een van die gevreesde kantelpunten in het klimaat zich voor onze ogen voltrekken?

Tweede Kamerlid Tom van der Lee, klimaatspecialist van GroenLinks, dacht in zijn zalige onwetendheid zelfs dat het zee-ijs rond Antarctica midden in de winter aan het afsmelten was.

Maar ook mensen die er wel verstand van hadden, lieten zich niet onbetuigd. De Australische oceanograaf Doddridge zei tegen ABC-news: ‘Misschien komt het ijs volgende winter terug. Daar kunnen we op hopen. Maar zeker weet ik het niet.’

Terwijl hij dat zei, lag er meer dan tien miljoen vierkante kilometer drijfijs rond Antarctica, en nog elke week vroor een stuk poolzee ter grootte van Frankrijk dicht. Om dan te suggereren dat de zuidelijke poolzee de volgende winter misschien helemaal niet meer zou bevriezen heeft niets meer met klimaatwetenschap te maken. 

Inmiddels kunnen we gewoon kijken of het ijs in de Antarctische winter van 2024 teruggekomen is:

(bron https://www.climate.gov/news-features/event-tracker/2024-antarctic-sea-ice-winter-maximum-second-lowest-record)

We zien de rode groeilijn van 2023 in juli en augustus inderdaad een flink stuk lager lopen dan de rest van de jaren. Daar ging de ophef over. Maar vanaf november, het begin van de Antarctische lente, voegt die lijn zich gewoon weer bij het normale afsmeltingstempo in alle andere jaren. De sigma’s van de anomalie smolten weg als sneeuw voor de zon.

De rode lijn van 2023 loopt na 31 december door als de oranje lijn van 2024 op 1 januari. Het drijfijsminimum was die Antarctische zomer niet bijzonder laag, en het ijs in de winter van 2024 in bijna volle omvang teruggekomen. Niks kantelpunt in het klimaat: het zeeijsmaximum kantelt na het laagterecord van 2023 gewoon weer terug naar min of meer normaal.

(2) De oceanen zijn toch niet aan het overkoken!

Groot alarm een klein jaar geleden, alle verloven onder oceanografen ingetrokken, want de opwarming van de oceanen was op hol geslagen. Zagen we hier een kantelpunt zich voor onze ogen voltrekken? Er was sprake van een ‘5 sigma gebeurtenis’ , iets wat door natuurlijke variatie maar eens in de 7 miljoen jaar voor kon komen. Kon ook eens in de 7 miljard jaar zijn, afhankelijk van welke klimaatblog je las.

Hoe dan ook, het was ongeëvenaard wat we hier zagen gebeuren: satellietwaarnemingen toonden aan, dat de oceaan bijna een halve graad warmer was dan ooit eerder gemeten. 

Detail dat in de opwinding vaak sneuvelde: satellieten meten de SST (sea surface temperature) de temperatuur van de oppervlakte van de oceaan – zeg maar: de bovenste meter water.

(bron https://climatereanalyzer.org/clim/sst_daily/?dm_id=world2)

Misschien herinnert u zich de hyperventilerende opwinding nog, maar is het vervolg u ook bijgebleven? In april begon de SST te dalen, ook deze sigma’s smolten weg als sneeuw voor de zon, en inmiddels is de SST lager dan in 2023 om dezelfde tijd van het jaar. Nog steeds wel aan de hoge kant vergeleken met de afgelopen veertig jaar, maar dat is niet meer dan logisch in een opwarmend klimaat.

Daarom hoort u er niemand meer over. 

Het naarstig zoeken naar de oorzaak van de ongeëvenaarde opwarming maakte onder klimaatwetenschappers plaats voor naarstig zoeken naar de oorzaak van de plotselinge afkoeling. Allebei even futiel, aangezien onder dat metertje warm water een gemiddeld vier kilometer diepe, grotendeels ijzig koude oceaan ligt. Als de oceanen goed doorgeroerd werden, zou de SST overal iets boven de vier graden liggen.

Dat die in grote delen van de wereld veel hoger is, 20 tot wel 30 graden, komt omdat de diepe oceaan en de oppervlakte slechts langzaam water en warmte uitwisselen. De minste of geringste verandering in die uitwisselingssnelheid heeft een grote impact op de SST. Een paar extra orkanen of wat hardere wind over de oceanen zorgt voor meer golven, extra mixing met het diepere water en dus daling van de SST. De tijdelijke ups en downs van de SST zijn meer een weers- dan een klimaatverschijnsel.

(3) Er zijn toch nog koraalriffen in 2100!

Groot alarm, al decennia, onder biologen: over de hele wereld gaan de koraalriffen afsterven. Eind deze eeuw zal 97 procent zijn verdwenen. Deze unieke ecosysemen en reservaten van biodiversiteit zijn ten dode opgeschreven, door opwarming en verzuring (zeewater wordt door opname van extra CO2 iets zuurder).

Lange tijd was de toestand van het Great Barrier Reef aan de oostkust van Australië de kanarie in de kolenmijn: de bedekking van het rif met koraal nam door grote ‘bleaching events’ (het koraal verbleekt door slechte leefomstandigheden, waaronder te warm water) steeds verder af.

Toch is het de laatste tijd nogal stil rond het Great Barrier Reef. Althans, het toerisme aldaar floreert als nooit tevoren, maar we horen er weinig meer over van klimaatactivisten. De reden laat zich raden: het gaat de laatste tijd eigenlijk nogal goed met het Great Barrier Reef. Het heeft zich hersteld van de bleaching events, en de koraalbedekking bereikt recordwaardes.

De rampverhalen over het Great Barrier Reef werden van oudsher de wereld ingestuurd door twee instituten met activistische wetenschappers die al langer werden aangevochten door een dissident, de bij dit establishment in ongenade gevallen oceanograaf Peter Ridd.

Drie jaar geleden al toonde experimenteel onderzoek in Hawaii aan, dat koraal verrassend goed bestand is tegen de te verwachten klimaatverandering gedurende minstens deze eeuw. De onderzoekers bouwden een aantal ‘mesokosmossen’ voor koraal, grote aquaria waar het natuurlijke zeewater uit de omgeving doorheen stroomde, maar waar temperatuur en zuurgraad nauwkeurig regelbaar waren.

Een graadje opwarming van het water bleek zelfs gunstig voor de groei van het koraal, en de invloed van verzuring was heel beperkt. Dezelfde groep heeft dat onderzoek na hun eerste publicatie in september 2021 uiteraard voortgezet, en kwam vorige week met nieuwe, meer uitgebreide resultaten.

Die zijn in grote lijnen hetzelfde: bij 2 graden opwarming en een toename van de zuurgraad (daling van de pH) met 0,2 blijven koraalriffen levensvatbaar, biodivers en in staat om te groeien en hun kalkskeletjes te maken. Die plus 2 graden en min 0,2 pH zijn de verwachting voor 2100 bij het nu ingezette mondiale klimaatbeleid.

Dit nieuwe onderzoek verkondigt in wezen hetzelfde als hun onderzoek uit 2021: het koraalarmageddon is van de baan. Decennia lang was dit een van de belangrijkste rechtvaardigingen voor radicaal klimaatbeleid: al zou de mens zich kunnen aanpassen aan een warmer klimaat, tegen het afsterven van het koraal door opwarming en verzuring was geen aanpassing mogelijk. En nu blijkt het koraal zelf zich gewoon aan te passen.

Drie jaar geleden was dit geen groot nieuws. We hebben toen geen persberichten gezien van het Wereldnatuurfonds of Greenpeace over deze heuglijke tijding, terwijl dat, gezien de officiële doelstelling van deze clubs, terecht zou zijn geweest.

Maar misschien wilden ze niet te vroeg juichen; één zo’n onderzoek kan nog onderuit gehaald worden, zo gaat dat vaak in de wetenschap. Maar na drie jaar is dit onderzoek niet onderuit gehaald, en onderbouwd met meer en langer durende experimenten.  Als het slecht nieuws was geweest over het koraal, waren die persberichten van het Wereldnatuurfonds en Greenpeace allang de deur uit geweest.

Hopelijk kunt u dan nog slapen, als Trump in januari 2025 de VS uit het klimaatakkoord van Parijs haalt. 

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is auteur van De stikstoffuik (2023) en De Klimaatoptimist (2024), over energietransitie in Nederland. De boeken zijn HIER en HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Arnout Jaspers: 3 keer goed nieuws over klimaat en milieu dat u nergens anders las verscheen eerst op Wynia's Week.

Eind 2027 moet Nederland voldoen aan de EU Kaderrichtlijn Water (KRW). Waarschijnlijk gaat dat niet lukken en worden we getrakteerd op gigantische EU-boetes en veel rechtszaken. Krijgt Johan Vollenbroek ook op dit dossier vrij spel?

De vervuiling van het oppervlaktewater in Nederland was in de vorige eeuw zeer ernstig. Op rivieren dreef schuim en het water stonk soms ondraaglijk. Tot 1970 was het gevaarlijk om in kanalen, rivieren en meren te zwemmen en de vissterfte was vaak massaal.

In dat jaar trad de Wet verontreiniging oppervlaktewateren in werking, die voor een grote verbetering heeft gezorgd. Er kwamen zuiveringschappen en de vervuiler moest gaan betalen. Er werden rioolzuiveringsinstallaties gebouwd voor het afvalwater van huishoudens en bedrijven.

Daarnaast was een belangrijk probleem dat Nederland een delta is en via de Rijn, Maas en Eem ook het afvalwater van Duitsland, Frankrijk en België binnen kreeg. Een belangrijke internationale stap was het Rijnactieprogramma in 1978 met als doel de zalm weer in de Rijn te krijgen: als graadmeter voor de verbetering van de waterkwaliteit. Dat is gelukt, want sinds 1990 is de zalm terug in de Rijn. Volgens het rapport Milieubalans 2004 van het RIVM was de watervervuiling in Nederland toen al meer dan gehalveerd ten opzichte van 1950.

Grote consequenties

Sinds eind 2000 is de EU Kaderrichtlijn Water (KRW) van kracht. Deze richtlijn verplicht alle EU-lidstaten de kwaliteit van hun oppervlakte- en grondwater uiterlijk in 2027 op orde te brengen. In Nederland hebben sindsdien het Rijk, de waterschappen (betere rioolzuiveringsinstallaties), de landbouw en de industrie (minder agrarische en industriële emissies) veel geïnvesteerd in het verbeteren van de waterkwaliteit. Maar kennelijk was dat allemaal niet genoeg. Ik beperk me hier tot de kwaliteit van het oppervlaktewater en de chemische toestand daarvan.

Algemeen wordt aangenomen dat Nederland – ondanks de inspanningen in de afgelopen jaren – niet in 2027 aan de eisen van de KRW zal kunnen voldoen. Dat kan grote consequenties hebben: boetes van de Europese Commissie maar ook tal van bestuursrechtelijke en civiele geschillen. Johan Vollenbroek slijpt al de messen voor de procedures.

Als je alle berichten op de (vele) websites over dit onderwerp leest, lijkt het erop dat Nederland het er de afgelopen decennia flink bij heeft laten zitten. Uit metingen van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in 2021 en een in opdracht van Natuurmonumenten door advies- en ingenieursbureau Witteveen+Bos in 2022 vervaardigd rapport, zou blijken dat minder dan 1 procent van de Nederlandse rivieren, beken en meren aan de Europese normen voldoet.

Onlangs werd dat cijfer in de talkshow Eva als onomstreden feit geponeerd en kreeg landbouwminister Femke Wiersma (BBB) de vraag hoe ze wil gaan ingrijpen. Hoewel het gaat om een dossier dat op het ministerie van Verkeer en Waterstaat thuishoort, heeft links en weldenkend Nederland kennelijk bij voorbaat de boeren als hoofdschuldigen aangewezen.

Het voorzorgbeginsel lijkt in de hele discussie een prominente rol te spelen: als risico’s niet goed kunnen worden ingeschat, zouden maar beter helemaal geen risico’s mogen worden genomen. Ook het principe ‘one out-all out’ komt vaak voorbij: wanneer slechts één stof de norm overschrijdt, luidt het oordeel meteen dat de algehele chemische toestand niet aan de eisen voldoet. Hier wreekt zich het feit dat de laboratoria steeds verfijnder meetmethoden hebben. Inmiddels kunnen zelfs vervuilingen in microgrammen (een miljoenste van een gram), nanogrammen (een miljardste van een gram) en picogrammen (een biljoenste van een gram) worden gemeten.

Op verschillende niveaus vinden regelmatige KRW-rapportages plaats. Zo blijkt uit de rapportages van het PBL dat de chemische toestand van de oppervlaktewateren tussen 2015 en 2021 aanzienlijk zou zijn verslechterd, maar geeft het PBL tegelijkertijd toe dat een vergelijking niet goed mogelijk is omdat sommige normen zijn ‘aangepast’ (lees: verder zijn aangescherpt).

Extreme normen

En inderdaad: in de Algemene maatregel van bestuur (Bijlage III van het Besluit kwaliteit leefomgeving) zijn de normen voor 45 chemische stoffen in het oppervlaktewater vastgelegd. De eenheid waarin deze normen worden gemeten, zijn microgrammen per liter water. Dat lijkt op het eerste gezicht heel redelijk. Maar een microgram is – als gezegd – een miljoenste gram en een liter water is duizend gram. Het gaat dus om eenheden van een miljardste deel (1000 keer 1.000.000) of in een percentage uitgedrukt 0,0000001.  

Iedereen van zekere leeftijd en met nuchter verstand ziet en weet dat de kwaliteit van het water in de afgelopen jaren aanzienlijk is verbeterd. Maar de paniekfabriek draait met de hulp van de media op volle toeren zodra ergens de normen zijn overschreden, terwijl je nergens leest dat die normen extreem laag zijn en dat zelfs een honderdvoudige overschrijding reuze kan meevallen. Met de huidige normen is het eigenlijk verbazingwekkend dat bijna 1 procent van de Nederlandse wateren wél aan de Europese normen voldoet.

Ik ben geen chemicus en beveel voor iedere niet-deskundige het onlangs verschenen boek Paniek om niets van Simon Rozendaal aan. Rozendaal is wél chemicus en bovendien wetenschapsjournalist. Hij geeft in zijn boek als vuistregel: ‘Maak u geen zorgen over ppb’s (één deeltje per miljard), ppq’s (één deeltje per biljoen), ppq’s (één deeltje per biljard), maar wees op uw hoede wanneer het over procenten (één op de honderd), promille (één op de duizend) en ppm’s (één deeltje per miljoen) gaat.’

Het gaat bij dit alles om de verhoudingen. Om met een door Rozendaal geciteerde benzinepomphouder te spreken: ‘Je moet geen liter benzine drinken, maar van een druppel ga je echt niet dood.’ 

Stop met onhaalbare doelen

Bij het oplossen van problemen geldt dikwijls de 80/20-regel. Die houdt in dat de eerste 80 procent vaak met eenvoudige middelen en tegen redelijke kosten kan worden verholpen. Als het gaat om verbetering van de waterkwaliteit hebben we die 80 procent allang gehaald. Willen we koste wat het kost naar de 100 procent toe? Het lijkt mij verstandig als Femke Wiersma samen met haar collega Barry Madlener van Verkeer en Waterstaat de extreem lage normen op dit dossier aan een kritische blik onderwerpen in plaats van onhaalbare doelen na te blijven streven.

*Joost Schepel was advocaat en directeur en eigenaar van reisbureaus.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week en is vrij toegankelijk, voor iedereen. Dat wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillige abonnementen. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Paniek over de waterkwaliteit is nergens voor nodig. Toch zijn er boetes en procedures in aantocht verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo weigert de Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) een omgevingsvergunning te verlenen voor de bouw van ruim 220 recreatiewoningen in plassengebied Vlietland in Voorschoten bij Leiden. De reden is dat de voortplantings- en rustplaatsen van de aldaar levende boommarters verstoord zouden kunnen worden.  

Natuurmonumenten karakteriseert de boommarter als een fel roofdier dat voor eekhoorns, muizen, konijnen, hazen, reekalfjes, vogels en insecten een geduchte tegenstander is. Hoewel de boommarter nog altijd op de lijst van bedreigde diersoorten staat, neemt het aantal gestaag toe. Er zou inmiddels zelfs sprake zijn van landelijke spreiding.

Steenmarter

Weert is een Limburgse gemeente waar inwoners veel te duchten hebben van beschermde dieren. In meerdere wijken zijn steenmarters actief. Ze zijn net zo goed beschermd als de gewone marter, hetgeen betekent dat er niets tegen ze mag worden ondernomen.

Volgens de site Weertmagazine richten de knagers flinke schade aan. Vooral bedrading in auto’s en huizen is het doelwit. ‘Heb je eenmaal marters binnen dan ben je ze ook niet zomaar kwijt’, aldus een waarschuwing.

De bever doet ook weer van zich spreken. Het meer dan een eeuw geleden uitgestorven ‘wildwaterbeest’ is na een bejubelde herintroductie en de kort daarop volgende heiligverklaring als beschermde diersoort hard bezig een probleem te worden.

Dat neemt niet weg dat de bever in een recente editie van de anders zo woke-kritische Telegraaf liefdevol wordt omschreven als ‘nijver, ingenieur, bouwvakker en baggeraar’. Na het als experiment in onze natuur uitzetten van Oost-Europese exemplaren heeft de bever zich sinds 1988 op konijnachtige wijze vermeerderd en is inmiddels alom vertegenwoordigd in het land. De populatie wordt geschat op zo’n  vijf- tot zesduizend exemplaren.

Bever zorgt voor hoge waterschapslasten

Ed en Willem, het ochtendblad refereert aan een vrolijk beverlied, zijn met hun vlijmscherpe tanden jaarlijks verantwoordelijk voor een schade van zeker vele miljoenen die –ook nog eens waarschijnlijk – valt terug te lezen in ieders stijgende waterschapslasten. In biologenkring wordt het beest daarom met enige schaamte, vanwege de veel te succesvolle herintroductie, ook wel ‘de nieuwe muskusrat’ genoemd.

Muskusrattenbeheer Rivierenland zet in waterrijke gebieden in Brabant, Holland en Gelderland een honderdtal bestrijders in ter bescherming van onze kritische dijken, in totaliteit zo’n 3500 kilometer. Dank zij deze inzet zijn de muskus- en beverrat inmiddels bijna onder controle, maar de gewone bever baart de waterschappen daarentegen steeds meer zorgen.

Kruip in de huid van de bever

RTL-nieuws deed eind vorig jaar eigen onderzoek naar het kostenplaatje van de bever. Met het inhuren van experts om bevers te verjagen, te verhuizen of op andere manieren geen schade te laten aanrichten, waren de waterschappen de afgelopen vier jaar ruim vijf miljoen euro kwijt. Ook Rijkswaterstaat en spoorbeheerder ProRail hebben tegenwoordig op hun begrotingen heel wat met de bever te stellen.

De Telegraaf ging te rade bij het Kenniscentrum Bever dat er naar streeft ‘om mens en bever door één deur te kunnen laten gaan’. Daar luidt het devies, dat wij, de mens dus, ‘in de huid moeten kruipen van de bever om te weten wat hem beweegt en hoe hij leeft’. Het anders zo nuchtere ochtendblad gaat mee in het enthousiasme: ‘De bever lijkt op ons. Hij is de Hollander van het dierenrijk.’

Vleermuizen in spouwmuren

De realiteitszin lijkt terug met de vaststelling dat bij gevaarlijke situaties voor de mens, zoals ondergraven van spoorrails of een lekke dijk, er ondanks de beschermde status van de bever toch kan worden ingegrepen. Speciaal daarvoor is een escalatieladder opgesteld die afschieten mogelijk maakt. Dat is al het geval in Limburg, vanwege grote economische schade aan gewassen.

In Flevoland hebben ecologen een goede boterham aan het verrichten van onderzoek naar de aanwezigheid van vleermuizen in spouwmuren. Ook deze diersoort is beschermd. Blijken er vleermuizen in een pand gehuisvest dan is isoleren uit den boze. In het Friese Bakkeveen, gemeente Opsterland, loopt een breed onderzoek naar vleermuizen om te voorkomen dat iedere bewoner die zijn pand wil isoleren zelf voor een hoop geld ecologisch onderzoek moet laten verrichten.

Alternatieve broedlocaties voor meeuwen

Menigeen zal zich afvragen waarom bepaalde meeuwen- en ganzensoorten een beschermde status moeten hebben. Het Havenbedrijf Rotterdam lijkt te weten hoe gevoelig dierenonderwerpen kunnen liggen. Boven een eigen verhaal prijkt dan ook de voorzichtige kop: ‘Haven waardeert meeuwen, maar wil de overlast beperken.’

Hoe groot die overlast kan zijn, blijkt uit de vaststelling dat het Rotterdamse havenindustriegebied de grootste kolonie zilver- en kleine mantelmeeuwen van Europa herbergt. Broeden er meeuwen op een terrein dan mag dat gebied niet in gebruik worden gegeven aan een bedrijf. Ook mag daar dan geen onderhoud worden gepleegd.

De oplossing is de haventerreinen zoveel als mogelijk broedvrij te houden. Dat mag dan weer wel, mits er een alternatieve broedlocatie voorhanden is. Die worden gecreëerd door juist daar brood te strooien en hekken om de locatie te plaatsen waar de meeuw wel welkom is. De afrastering moet ervoor zorgen dat vossen zich niet aan de vogels kunnen vergrijpen.

Poepende ganzen

Bewoners van grote steden ondervinden tegenwoordig bijna overal overlast van ganzen. Ze gakken en poepen dat het een lieve lust is. Glij er niet over uit. Degenen die niet respectvol een straatje voor de ganzen omlopen, kunnen agressief worden bejegend.

In buitengebieden zijn het vooral verwilderde boeren- en grauwe ganzen die irritatie opwekken en schade aanrichten. Vooral laatstgenoemde komt in grote getalen voor en weet zich beschermd door de Omgevingswet. De provincie Overijssel moest vorig jaar voor 1,5 miljoen euro schadevergoeding aan boeren uitkeren.

In ons door Brussel en de kabinetten-Rutte tot immigratieland verworden koninkrijk ontbeert Defensie terreinen om te kunnen oefenen en munitie op te slaan; moeten sportverenigingen een ledenstop invoeren bij gebrek aan speelvelden en wonen steeds meer jongeren tot vervelens aan toe bij hun ouders, bij gebrek aan woningen.

Om dan ook nog het belang van beschermde diersoorten als eikelmuis, kamsalamander, kieuwpootkreeft, korenwolf, rugstreeppad en zandhagedis te laten prevaleren boven simpele mensenrechten, waar het gaat om de invulling van de schaarse openbare ruimte is – met verontschuldiging voor het woordgebruik – beestachtig.

Roodkapje-syndroom

Dit is ook het land dat als eerste in Europa en ver daarbuiten een Partij voor de Dieren in het parlement kreeg. Echter, zonder het meehuilen van andere politici met de wolven in het bos (verrek daar hebben we het nog niet eens over gehad: de wolf), zou die politieke stroming niet meer zijn geweest dan een eendagsvlinder.

En die wolf? We lijden gewoon aan het Roodkapje-syndroom. Bang om te worden opgegeten, sluiten we gedwee bossen af, zogenaamd in het belang van onze kinderen en honden.

De mens doet het met zijn rammelende wet- en regelgeving echt allemaal zelf.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Beschermde dieren richten enorme schade aan verscheen eerst op Wynia's Week.

Triodos Bank, een van de pioniers in Nederland in groen en duurzaam financieren, moet op zoek naar een nieuwe bestuursvoorzitter. De huidige chef, Jeroen Rijpkema, stopt volgend jaar. Hij heeft de bank dan vier jaar geleid en wordt 65. Tijd voor verjonging en verfrissing.

Op zijn beurt moet de nieuwe topman (m/v) op zoek naar nieuwe beleggers. Want de bank die nooit iets wilde weten van de effectenbeurs, van winstbeluste kapitaalverschaffers, laat staan van speculanten buigt voor het onvermijdelijke.

Relaties ontspoord

De relaties met een deel van de huidige aandeelhouders, tevens vaak ook klanten van de bank, zijn de afgelopen jaren ontspoord. Begin 2020 brak de coronapandemie uit. Beleggers wilden in grote getale hun aandelen kwijt. Triodos Bank staakte haar toezegging om aandelen van beleggers zelf in te kopen als zij ervan af wilden. Beleggers boos. Begrijpelijk. Ze voeren rechtszaken.

Inmiddels, vier jaar verder, is er een keer per week een markt in de aandelen. De koers is dramatisch gekelderd. Begin 2020 kocht Triodos nog aandelen van beleggers voor 81 euro, nu krijg je op de markt drie tientjes.

Beursplein 5 moet redding brengen. Wie dat wil kan zijn aandelen daar straks verkopen.

De bank tobt echter met zijn achilleshiel. Dat is de wanverhouding tussen de (hoge) kosten en de (achterblijvende) opbrengsten. Gevolg: het rendement op het eigen vermogen is heel wat lager dan bij commerciële banken waarmee Triodos straks op de beurs concurreert om beleggerskapitaal. Tegenover NRC zei Rijpkema twee weken geleden: ‘Wij hebben een ander model en zijn niet van het hoogste financieel rendement.’

Klinkt mooi, idealistisch zelfs. Maar is het streven naar een ondermaats rendement inderdaad een geslaagd verdienmodel?

Groene groei

Wij zijn groen, dat mag wat kosten, is kennelijk de onderliggende boodschap. Dat is een gevaar dat ook bij andere partijen speelt die met groene intenties schermen. Denk aan pensioenfondsen die het geld beleggen van pensioengerechtigden en overlopen van groene ambities.

Denk zeker ook aan de overheid die het belasting- en premiegeld van burgers en bedrijven besteedt. In het kabinet-Schoof is er nu een speciaal departement voor groene ambities: het ministerie van Klimaat en Groene Groei, geleid door Sophie Hermans (VVD).

Verdienmodel goedpraten

Maar eerst terug naar Triodos. Als je het Triodos-model beziet zijn de kosten te hoog, de opbrengsten te laag of beide. Kleinere banken zijn altijd wat duurder uit dan grote, bijvoorbeeld bij het aantrekken van spaargeld en deposito’s. Dus moeten ze efficiënter zijn, een unieke niche hebben of persoonlijker service bieden. Dan kunnen zij hun kostennadeel compenseren met hogere rentetarieven of provisies.

Het is de vraag of banken als Triodos dat doen. Of dat ze juist, omdat hun klanten ideële motieven hebben, niet meer vergoeding vragen, maar juist mínder. En daarmee hun bleke ‘verdienmodel’ goedpraten.

Banken die milieuvervuilende klanten bedienen doen dat slimmer. Zij vragen juist een hógere rentevergoeding, bleek onlangs uit een onderzoek van de ECB, de Europese Centrale Bank. Anders gezegd: ze doen precies wat klimaatactivisten graag zien, namelijk de vervuiler extra belasten én deze banken hebben er nog extra verdiensten aan ook.

Een etiket zonder inhoud

Waar Triodos iets aan moet doen, wil ze straks op de beurs geen verschoppeling zijn, is de scheve verhouding tussen opbrengsten en kosten. En daar zit de parallel met de pensioenwereld en het Groene Groei-ministerie.

In de praktijk winnen groene ambities het o zo gemakkelijk van financiële nuchterheid. Dan is het verleidelijk om een lager rendement te accepteren op een groene pensioenbelegging. Of het rekenwerk wordt aangepast, bijvoorbeeld door de afschrijvingsperiode van een investering te verlengen, zodat het van jaar tot jaar allemaal wat beter uitkomt.

Dat geldt ook voor de overheid. De verleiding is immens om straks, als staalbedrijf Tata Steel en overheid onderhandelen over een groene subsidie van misschien wel 3 miljard euro, toch Ja te zeggen. Dan heet het groene groei. Twee keer goed. Want groei én groen. Het is een etiket zonder inhoud. Het punt is: zowat élke uitgave van de overheid stimuleert de groei, dus groen is vooral een mooie strik om de groei die er toch al kwam dankzij het geld van de overheid.

De verleiding is ook groot, gezien de ambities, om toch maar door te gaan met geld geven voor het goede groene doel. In de jaren zeventig van de vorige eeuw deed de overheid dat om scheepsbouwconcern RSV overeind te houden. Toen heette het industriepolitiek, nu is de slogan: leve de groene industriepolitiek.

Het blijkt vaak ondoenlijk om de pressie van goede bedoelingen te weerstaan. Maar het kan wel. Shell heeft bijvoorbeeld onlangs de bouw van een biobrandstoffenfabriek in Pernis stilgelegd. De fabriek is nu niet rendabel. Shell geeft prioriteit aan wat zijn aandeelhouders willen, namelijk rendement. Niet raar voor een beursgenoteerd bedrijf.  

Streef wél naar het hoogste rendement

Daar kunnen de groene pleitbezorgers nog wat van leren. Wie de beste wil zijn in groene financiering kan niet pronken met ondermaats financieel rendement. Elke ondernemer die een groen (of niet zo groen) product maakt wil de beste in zijn vak zijn. Wie de beste wil zijn bewijst dat óók met een eersteklas of het beste rendement.

Dus streef juist wél naar het hoogste rendement. Bouw een bank, bestuur een pensioenfonds of een ministerie van Groene Groei dat het lichtend voorbeeld is met zijn kennis, kunde én rendement. Dan heb je goud in handen. Anders dreigt het zwarte gat van goede bedoelingen waarin het geld verdwijnt.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Een ministerie van Groene Groei moet een lichtend voorbeeld zijn van kennis, kunde én rendement verscheen eerst op Wynia's Week.

Die begrippen behoren tot het sleutelrepertoire van de christendemocratie. Maar het CDA heeft ze verwaarloosd. Ze staan misschien nog wel in het partijprogramma, maar spelen in de praktijk geen rol. Zoals de VVD ons in elk verkiezingsprogramma verzekert dat ze de immigratie stevig gaat aanpakken, maar dat voornemen tot dusver in de coalitieonderhandelingen zonder problemen heeft ingeleverd, zo is het CDA omgegaan met subsidiariteit en rentmeesterschap.

Geen subsidiariteit

In de kabinetten Rutte-3 en Rutte-4, waaraan het CDA deelnam, is van een streven naar subsidiariteit niet veel te merken geweest. Integendeel. De EU is voortgegaan op de weg naar steeds verdere integratie, naar een federale Unie. Ze is zich gaan bemoeien met gebieden die veel beter geregeld kunnen worden door de lidstaten zelf. Een groot deel van die toenemende bemoeienis ligt op het gebied van milieu en klimaat, dus op het gebied van de natuur.

Ik denk natuurlijk aan alle wetgeving in het kader van de Europese Green Deal. Die Green Deal heeft als doel om Europa tegen 2050 klimaatneutraal te maken, en daarmee het eerste klimaatneutrale continent te worden. In 2030 moet de CO2-uitstoot al met 55% verminderd zijn ten opzichte van 1990.

Dit is een uiterst radicaal programma dat waarschijnlijk onhaalbaar is, maar de burger bovendien opzadelt met een hoop ellende. In Nederland worden we gedwongen van het gas te gaan, door dat gas steeds duurder te maken. Ook worden flora en fauna van ons grootste natuurgebied, de Noordzee, ernstig aangetast door windturbines. De paniekzaaiers van de klimaatverandering lijken niet te beseffen dat ze een bedreiging voor het milieu vormen. En dat om een CO2-vermindering te bereiken die op wereldniveau niets voorstelt en geen enkele invloed zal hebben op de wereldtemperatuur (als zoiets al bestaat).

Het zou daarom goed zijn als de EU een andere houding zou aannemen tegenover klimaatverandering. Die houding zou minder paniekerig, minder fanatiek en minder extreem moeten worden. Het zal best zo zijn dat het klimaat verandert, maar het is niet zo dat het ‘vijf voor twaalf’ is of dat we ‘aan de rand van de afgrond staan’.

Ontzag voor de natuur

Daarbij zou het ook helpen een andere kijk te krijgen op de natuur. In onze tijd wordt over de natuur met veel ontzag gesproken en wij worden voortdurend gemaand de natuur te eerbiedigen, niet aan te tasten en, als we dat per ongeluk of opzettelijk, toch hebben gedaan, haar in haar oorspronkelijke, zuivere toestand te herstellen. Daarbij lijkt het alsof de natuur dat deel van de wereld is dat buiten ons staat.

Maar zo is het niet. In werkelijkheid maakt de mens deel uit van de natuur en is het, zeker in Nederland, helemaal niet mogelijk om de natuur niet aan te tasten. Niet alleen boeren, ook instanties als Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer oefenen invloed uit op de natuur. De algemeen aanvaarde opvatting is dat de invloed van boeren op de natuur negatief is, bijvoorbeeld door de uitstoot van stikstof, en die van de natuurbeherende instanties positief. Maar dat is maar hoe je het bekijkt.

Ideaalbeeld

Stikstof is geen stof die, zoals Rob Jetten ooit dacht, verstikkend werkt op de natuur, maar een stof die onontbeerlijk is voor plantengroei. Veel stikstof leidt echter tot een toename van plantensoorten die de natuurgoeroes juist niet willen en tot de verbossing van heide die zij juist willen tegengaan.

De natuurbeherende instanties hebben dus een bepaald beeld van de ideale natuur en ze doen hun uiterste best de werkelijkheid in overeenstemming te brengen met dat ideaalbeeld. Maar ook dat is ingrijpen in de natuur. In de duinen zijn ze vaak bezig stukken duin af te graven en uit te diepen, met de bedoeling dat daardoor bepaalde planten en insecten terugkomen. In het populaire tv-programma BinnensteBuiten zag ik ooit twee boswachters over een heideveld struinen waarbij ze elk beginnend boompje genadeloos uit de grond trokken met een speciaal daarvoor vervaardigd apparaat. Potsierlijk.

Het is niet helemaal duidelijk waar het ideaalbeeld van de natuur op gebaseerd is. Zelf zeggen de natuur beherende instanties dat ze de biodiversiteit willen herstellen. Maar de biodiversiteit van wanneer? Willen ze terug naar de natuur in het Nederland van de 19^de eeuw, van de 17^de eeuw, van de Middeleeuwen, van de prehistorie?

Hoe dan ook, de natuurbeherende instanties grijpen evengoed in in de natuur als de boeren. Echte natuur, natuur die niet door mensenhanden is aangeraakt, bestaat in Nederland helemaal niet. En op wereldniveau ook steeds minder. Is dat erg? Veel hedendaagse natuurgoeroes vinden van wel, ik vind van niet.

Geen honger meer

Het ligt er maar aan hoe je tegen de natuur aankijkt. Hedendaagse natuurverheerlijkers zien alleen maar de mooie kanten, de bloemetjes en de bijtjes, en niet de kwade kanten. Niet de kat die een vogel vangt, een vleugeltje afbijt en een pootje en vervolgens nog ruim een uur met het diertje speelt voor hij het doodmaakt.

In BinnensteBuiten wordt elke dag de lof van de natuur gezongen en de biologische landbouw, met een minimaal ingrijpen van de mens, de hemel ingeprezen. En niemand die zegt dat de oogsten van die biologische landbouw gemakkelijk mislukken, dat je er heel veel ruimte voor nodig hebt en dat je er nooit de wereldbevolking mee kunt voeden. Het geleidelijk verdwijnen van de honger uit de wereld, ondanks een sterk gegroeide bevolking, is juist te danken aan de niet-biologische landbouw, aan het gebruik van kunstmest en gewasbeschermende middelen.

Moeder Aarde

De hedendaagse verheerlijking van de natuur in de westerse werteld heeft onder meer te maken met het verdwijnen van het christendom, waardoor het heidendom, dat er als een soort grondverf onder zit, weer aan de oppervlakte is gekomen. De adoratie van de natuur die doorklinkt in de spotjes van Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer, en bij de paniekzaaiers van de klimaatverandering, lijkt op de aanbidding in de voorchristelijke tijd van de natuurgoden. Iemand als Frans Timmermans, tot voor kort in EU-verband de natuurgoeroe bij uitstek, spreekt zonder enige gêne over Moeder Aarde. Dat lijkt mij toch echt een heidense godin.

Er worden nog geen kinder- en mensenoffers gebracht, maar de meest radicalen onder de huidige natuuraanbidders zijn wel degelijk van mening dat de natuur zonder mensen veel beter af zou zijn.

Versteliefde

Een ander probleem van het verdwijnen van het christendom is dat elementen ervan blijven voortbestaan, maar in een onbegrepen vorm. Een belangrijke christelijke deugd is de naastenliefde. De Vlaamse filosoof Paul Moyaert zei ooit tegen mij: ‘Het grote gevaar dat ons bedreigt is dat de naastenliefde volledig wordt losgemaakt van haar religieuze kader, van de grenzen die het christendom eraan gesteld heeft. Als het geloof in God wegvalt, en de naastenliefde blijft bestaan, dan zal die naastenliefde ons uiteindelijk terroriseren.’ Als je ziet hoe de asielimmigratie ons vandaag overweldigt, kun je Moyaert alleen maar gelijk geven. De naastenliefde voor de mensen in ons eigen land heeft plaatsgemaakt voor de liefde voor mensen die ver van ons vandaan leven. Naastenliefde is versteliefde geworden.

Een onderdeel van het christendom, waaraan de gewone gelovigen nauwelijks aandacht besteden, de apocalyps, de ondergang van de wereld, is in onze huidige, postchristelijke tijd verworden tot een voortdurend aanwezige dreiging, waarmee de burgers permanent gechanteerd worden. De westerse elite die allang niet meer gelooft in Christus, gelooft wel in onze plicht tot een mateloze naastenliefde en in de ondergang van de wereld door een klimaatcatastrofe.   

Het zou goed zijn om terug te gaan tot wat normalere opvattingen, te beginnen met een wat normaler begrip van de natuur. Daarvoor kunnen we te rade gaan bij de manier waarop in het christendom tegen de natuur wordt aangekeken. Het christelijke gedachtegoed ligt immers als erfenis gewoon voor ons klaar om uit te putten.

Volgens het joods-christelijk geloof is de natuur een waardevolle gift van God aan de mensen, waarmee de mensen als een rentmeester moeten omgaan. De natuur zelf is helemaal niet goddelijk en onaantastbaar. Integendeel. Zij moet door de mens bewerkt en verbeterd worden. De mens heeft de opdracht om van natuur cultuur te maken.

Hou het christelijk gedachtegoed in ere

Deze christelijke opvatting van de natuur heeft vanaf ongeveer de dertiende eeuw geleid tot de ontwikkeling van de wetenschap die de westerse wereld een enorme welvaart heeft opgeleverd. Onder meer door de toepassing van die wetenschap op de landbouw. Het schuldgevoel dat we daarover van de nieuwe heidenen moeten hebben, is volkomen ongegrond en ongepast.

De waarden van naoberschap, subsidiariteit en rentmeesterschap hangen nauw samen met het christelijke gedachtegoed. Ook al hebben veel mensen in West-Europa het christelijk geloof verlaten, dat betekent niet dat we ook dat gedachtegoed achter ons moeten laten. Zeker als het gaat om een goede omgang met de natuur, maar ook voor een goed begrip van naastenliefde, heeft het nog steeds veel te bieden.

Dit is een licht bewerkte versie van de lezing die Chris Rutenfrans op dinsdag 7 mei in Deventer hield voor de Stichting Sociale Christendemocratie.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht De natuur is niet heilig maar moet door mensen vruchtbaar worden gemaakt verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Heel goed’, zegt het PBL in een belangrijk nieuw rapport van vorige week over de toekomst van de energievoorziening. Boomkap is de belangrijkste aanbeveling. Omdat het PBL geen serieuze rol wil zien voor nucleair (parallel aan de opvatting van  Frans Timmermans), maar extreem snel af wil van olie en gas, wil  het op enorme schaal bomen kappen en opstoken. De beoogde volumina zijn ongekend. Een Finse studie – het land dat het meest heeft te vrezen omdat het voor zeventig procent uit bossen bestaat – noemt met angst het cijfer van een  jaarlijkse kap van 15 miljoen kuub bos.

Plant snel nieuwe bomen

De redenering van het PBL is dan als volgt: zo lang de bomen al in het Finse bos staan, slurpen ze CO2 uit de atmosfeer. Dat telt als een negatieve post in de CO2- boekhouding van het PBL. Zijn de bomen gekapt, en verbranden we ze in de elektriciteitscentrales, dan komt een beetje CO2 vrij door de verbranding, maar het PBL vindt het zelfs niet essentieel om al die CO2 af te vangen. De CO2 die vrijkomt bij de boomverbranding (+CO2) is immers zo veel geringer van omvang dan de CO2 die al eerder is geabsorbeerd (-CO2) tijdens de groei van de boom.

Daarom is de belangrijkste aanbeveling van het PBL om vanaf nu zo veel mogelijk elektriciteit op te wekken met het opstoken van omgekapte bomen. Daarna moeten we dan snel nieuwe, jonge bomen planten. Het PBL pleit voor ‘nieuw aangeplante bossen met snelgroeiende soorten’ (pagina 98).

Ziet u de fout in deze redenering? Het PBL kennelijk niet, want het gaat door met reclame voor houtkap – alles om maar niet op een serieuze manier te hoeven kiezen voor kernenergie. Een team van zes Finse researchers legt toch duidelijk genoeg uit waarom dit een crazy idee is. Het PBL doet alsof een groen, nieuw geplant boompje, zoals je die in Boskoop (de naam zegt het al) langs de N207 kunt kopen voor in de tuin, het CO2- slurpen van haar voorgangster in het bos direct volledig kan overnemen. Tere Vaden, Antti Majava (beiden van de universiteit van Helsinki) en hun vier medeauteurs leggen uit dat grootschalige kap van bossen netto de CO2 in de atmosfeer niet verlaagt maar juist verhoogt omdat de nieuwe bomen eerst moeten volgroeien voordat ze evenveel CO2 absorberen als de omgekapte oude bomen: ‘de bossen hebben tientallen jaren nodig om weer volledig te hergroeien… nog meer boomkap [zoals bepleit door het PBL] verslechtert de absorptie van CO2 voor de komende vijftig jaar.’

Hun artikel in Energy Strategy Review slaat daarom groot alarm en is in de twee jaar sinds publicatie al 37 keer aangehaald in de literatuur (maar niet door het PBL). Dit zal Finland nooit laten gebeuren.

Lelijke wonden

Zweden is de tweede EU-staat met nu nog heel veel bos. Boomkap betekent ook daar netto een toename van de CO2 in de atmosfeer, het omgekeerde van wat iedereen zou wensen. Zweedse actiegroepen protesteren ook om die reden deze maand op de jaarvergadering van het Zweedse staatsbedrijf Vattenfall (ook groot in Nederland) om te stoppen met boskap.

Gesproken met mijn Maleisisch-Chinese vriend, ondernemer dr Wee Chong, onder meer actief in de chemische industrie op Sarawak, de grootste provincie van Maleisisch Borneo met 77.000 vierkante kilometer oerwoud. Daar worden bomen gekapt, maar gelukkig veel minder dan vroeger, en nooit voor verbranding in electriciteitscentrales: ‘Bomen zijn veel waardevoller voor Ikea en vooral voor de luxe meubelindustrie dan om ze op te branden. Boomkap richt lelijke wonden aan in het oerwoud. Houtzagerijen gebruiken hun eigen zaagsel, afval en biomassa in de drooghutten voor net gekapte bomen, maar ik heb nog nooit gehoord van houtstook voor energie. Sarawak heeft waterkracht, er is veel olie en gas in de zee en wij zijn begonnen met een experiment met waterstof voor onze chemische fabrieken. Van houtverbranding voor energie heb ik nog nooit gehoord – misschien alleen nog in heel afgelegen delen van Myanmar; China is dat stadium ook al lang gepasseerd.’

Het PBL schrijft luchtig dat er slechts ‘beperkte ecologische effecten’ komen als we nog harder gaan kappen zolang we de nieuwe aanplant beperken tot ‘snelgroeiende soorten’. Uw columnist heeft lang in Zuid-Oost Azië gewerkt (hoogleraar in Singapore en Kuala Lumpur)  en kon langs de snelwegen en nog beter vanuit de lucht bij landing in Kuala Lumpur zien hoe saai en monotoon het landschap wordt als oerwoud wordt vervangen door strak in het gelid opgestelde rijen van oliepalmen. De hele milieubeweging was daarom erg tegen kappen van oerwoud voor het planten van oliepalmen en demonstreerde in Rotterdam bij het hoofdkantoor van Unilever.

Het PBL was het toen nog hartgrondig eens met de activisten tegen boskap in Maleisië en Indonesië. Een PBL-rapport uit 2016 schrijft:  in een paragraaf tegen palmolie dat de natuur er door achteruit gaat en ook dat minder CO2 wordt vastgehouden: ‘Door … ontbossing gaan natuurlijk kapitaal en de diensten die het levert verloren.’  

Ramp voor natuur

Ondanks dit alles wil het PBL nu de Finse en Zweedse bossen kappen en vervangen door ‘snelgroeiende soorten’. Wat is dat anders dan de  uiterste consequentie van het dogmatisch afwijzen van kernenergie? Triomf voor Timmermans die PvdA en GroenLinks bij elkaar wil houden en daarom tegen kernenergie moet zijn; een definitieve blamage voor het PBL en – belangrijker – een ramp voor de natuur.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.   

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER . Hartelijk dank!   

Het bericht Uit afkeer van kernenergie wil het Planbureau voor de Leefomgeving de bossen in Finland en Zweden opofferen verscheen eerst op Wynia's Week.

Ongeveer tegelijkertijd benoemde minister van Natuur en Stikstof Christianne van der Wal een eigen praatclub: de Ecologische Autoriteit. Die komt nu met een even voorspelbare boodschap: het gaat slecht met de natuur, er moet nú actie ondernomen worden voor herstel.

NatuurDoelAnalyse

Waar ging het deze week om? Van elk stikstofgevoelig Natura2000-gebied moet een NatuurDoelAnalyse (NDA) gemaakt worden, een uitvoerige rapportage hoe de ‘staat van instandhouding’ (de officiële wettelijke term) van de natuur in dat gebied is, en vooral: of die sinds de aanwijzing van het gebied als Natura2000 (meestal rond de eeuwwisseling) verslechterd of verbeterd is. En op basis daarvan een plan van aanpak.

Dat gebeurt door lokale natuurbeheerders. Daar zijn wel richtlijnen voor, maar het is onvermijdelijk dat ze het allemaal op hun eigen manier invullen. De Ecologische Autoriteit bekijkt al die NDA’s in samenhang en doet daar een soort peer-review op.

Op zichzelf heel verstandig, en hun oordeel is bepaald niet mals: de meerderheid van die NDA’s is kwalitatief onder de maat. Grootste probleem is, dat heel veel gegevens ontbreken, met als ernstigste manco dat de staat van het gebied ten tijde van de aanwijzing als Natura2000 veelal niet, of onvoldoende, bekend is. Als je de staat nu niet kunt vergelijken met de staat van toen, weet je niet of er sprake is van verslechtering. En dat is allesbepalend in de Europese wetgeving: Natura2000-gebieden mogen niet verslechteren. Als verslechtering niet is aangetoond, hoef je strikt genomen als natuurbeheerder niks te doen.    

Dat die NDA’s qua data gatenkazen zijn, is niets nieuws, zie deze column uit mei 2023. Maar ook bij het ontbreken van relevante data kun je volgens de Ecologische Autoriteit nog alle kanten op. Dat is voor één voorbeeld, het Aamsveen in Overijssel, tot in detail uitgezocht door de redactie van Agrio.

0,09 hectare

Ook voor het Aamsveen ontbreken gegevens over de staat van dit gebied bij de aanwijzing als Natura2000-gebied in 2004. Met name over de staat van een piepklein stukje ‘herstellend hoogveen’ in het Aamsveen. Maar volgens de Ecologische Autoriteit is het nu in slechtere staat dan het beoogde doel als het hoogveen volledig hersteld is, dus moet het sinds 2004 verslechterd zijn, althans dit is niet uit te sluiten.

Nota bene: dit gaat over 0,09 hectare herstellend hoogveen. Dat is zoiets als het strafschopgebied van een voetbalveld. En alleen om dit lapje grond te laten floreren, geldt de zeer lage KWD (kritische depositie waarde, de maximale stikstofbelasting) van herstellend hoogveen, en kan er 25 kilometer in de omtrek vrijwel niets meer wegens overschrijding van de drempelwaarde voor stikstof: geen woningbouw, geen nieuwe elektriciteitsleidingen, geen evenementen, en barbecueën in je achtertuin kan eigenlijk ook niet. 

Het perfide voorzorgbeginsel

Aamsveen is geen incident, het is exemplarisch voor hoe de Ecologische Autoriteit alle twijfelgevallen beoordeelt: omkering van de bewijslast. ‘Tal van maatschappelijke groeperingen stellen vragen bij de betrouwbaarheid van natuurgegevens en de concreetheid van doelen. Echter, vanwege het geldende voorzorgsbeginsel zal twijfel of onzekerheid geen oplossing bieden. Integendeel. Bij aanwijzingen dat het slecht gaat met de natuur (bijvoorbeeld bij een overschrijding van de kritische depositiewaarde voor stikstof) én bij gebrek aan natuurgegevens die deze aanwijzingen kunnen ontkrachten, ligt er juridisch juist een zwaardere motiveringsplicht bij de initiatiefnemer en vergunningverlener.’

Hier zien we het perfide voorzorgbeginsel weer opduiken, de helaas door de Raad van State omarmde dooddoener waarmee je als milieuactivist ook je zin krijgt als je geen data en geen argumenten hebt. Want dan valt ‘verslechtering niet uit te sluiten’.

En natuurlijk sluit ook de Ecologische Autoriteit aan in de rij van instanties, politici en ecologen die ons wijs willen maken dat er geen keus is: dat Nederland op slot zit vanwege de erbarmelijke staat van onze natuur. Terwijl Nederland toch echt op slot zit door zelf gecreëerde, wurgende stikstofregels die geen enkel ander EU-land hanteert.

Daar mag niet aan getornd worden; het is voor de Ecologische Autoriteit niet eens een bespreekpunt. De enige uitweg is volgens hen om volgens het huidige, dwangneurotische systeem de natuur te herstellen. ‘Daarmee ontstaat ook het zo noodzakelijke perspectief. Perspectief op herstel van een goede milieukwaliteit, die niet alleen bijdraagt aan de natuur, maar ook aan de gezondheid van de mens.’ 

Slecht voor de gezondheid

Daarmee zijn we aangeland bij het kwalijkste stuk desinformatie over het stikstofprobleem in Nederland: dat het een volksgezondheidsprobleem zou zijn. Mensen hebben begrijpelijkerwijs heel veel (belasting)geld over voor de gezondheid van hun medemens, maar aanzienlijk minder voor beschermde natuur. Dat weet de sector ook. Dus moet het stikstofprobleem worden verkocht als een bedreiging van onze gezondheid.

Jaren langer op een huis moeten wachten omdat de bouw volgens de huidige regelgeving te veel stikstof uitstoot, kun je desnoods nog aan de burger uitleggen als je daarmee mensenlevens zou redden, of zieke kinderen een beter leven geeft, maar niet omdat een lapje hoogveen ergens in Overijssel ter grootte van een strafschopgebied moet ‘herstellen’. Dus wordt telkens de suggestie gewekt dat als hoogveen last heeft van te veel stikstofdepositie, die stikstof ook mensen vergiftigt.

Maar zeker de stikstofuitstoot die gepaard gaat met de bouw van een woonwijk is zo gering, dat die een volstrekt verwaarloosbare invloed heeft op de volksgezondheid.

Stop met omkering van de bewijslast

Er zijn Europese regels voor de luchtkwaliteit met normen voor NH3, NOx en fijnstof. Bij overschrijden van die – zeer strenge – normen kun je een zinnig gesprek voeren over de invloed van stikstof op de volksgezondheid. Maar Nederland voldoet ruimschoots aan die Europese normen voor luchtkwaliteit. Het zijn onze eigen, uniek Nederlandse normen voor stikstofdepositie op Natura2000-gebieden die momenteel de maatschappij voor een flink deel lamleggen en splijten tot op het bot.

Hier ligt een schone taak voor de nieuwe minister van Landbouw (een nieuwe minister voor stikstof komt er vast niet): eis van de Ecologische Autoriteit dat ‘verslechtering’ van Natura2000-gebieden wordt onderbouwd met data, niet met omkering van de bewijslast.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers schreef De Stikstoffuik, het boek dat ontleedt hoe Nederland in de handen van activistische ecologen raakte en zichzelf zo als enige land ter wereld een ‘stikstofcrisis’ bezorgde. Hij bereidt nu een boek voor over ‘de Nederlandse energietransitie’.

Wynia’s Week viert deze maand het vijfjarig bestaan. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee – ook in 2024?

Het bericht Kwalijkste desinformatie is dat stikstof onze gezondheid zou bedreigen verscheen eerst op Wynia's Week.