Alle Marokkaanse gastarbeiders kwamen naar Nederland – inmiddels meer dan een halve eeuw geleden – in de overtuiging dat zij door deze arbeidsmigratie erop vooruit zouden gaan. In materiële zin is die verbetering er voor de meesten – aanvankelijk mondjesmaat – gekomen, ondanks de belabberde werk- en leefomstandigheden. Die vernederende factoren werden grotendeels stilzwijgend gedragen.

 Deze fysieke en bovenal mentale lasten konden worden meegetorst enerzijds door het daadwerkelijk financieel kunnen steunen van de eigen familie, anderzijds door verwachtingen over de toekomst van de kinderen en kleinkinderen. Gezinshereniging werd mogelijk en het verblijf was niet langer tijdelijk van aard. Die toekomst zou vele slagen beter moeten kunnen zijn. Hiertoe hadden de belaste lijven zich tenslotte ingespannen.

Van een cent naar een kwartje

Al zal het nooit in deze termen zijn geuit het gedroomde adagium was: ik mag voor een cent geboren zijn, jullie – mijn kinderen en kleinkinderen – moeten ervoor zorgen dat het een dubbeltje en uiteindelijk een kwartje gaat worden! Stel mij niet teleur. Ahmed Aboutaleb, Mohammed Benzakour en Najib Amhali zijn geen uitzonderingen, om nog maar te zwijgen over de vele Marokkaans-Nederlandse meiden en vrouwen die scoren.

Het is feitelijk hoogst opmerkelijk dat deze hooggespannen verwachtingen van de Marokkaanse gastarbeiders in twee, drie generaties door tal van hun (klein)kinderen werd gerealiseerd. De vaart waarmee dit geschiedde kan voor vele leden van het autochtone proletariaat – de nazaten van fabrieksarbeiders, veenstekers, rietsnijders en wat dies meer – niet zonder meer gezegd worden.

Ondanks de verbetering van de sociale mobiliteit lijkt mij de dominante gedachtegang nog steeds van toepassing: als je voor een dubbeltje geboren bent, word je nooit een kwartje. Recent verschenen boeken als De net-niet elite van Dylan van Rijsbergen en De nieuwe standenstaat van Martin Sommer bevestigen dit.

Zou de islamitisch geschraagde opvoeding binnen de (Nederlands-)Marokkaanse samenlevingsgroep -waaronder die hoge verwachtingen – bijdragen aan de succesvolle invulling van de voorvaderlijke verwachtingen? Ongetwijfeld, al zou van die vormende bijdragen weinig terechtkomen zonder de mogelijkheden en vereisten van de Nederlandse samenleving.

Belangwekkender is echter de vraag: zou die islamitisch geschraagde opvoeding eveneens voor de gedragspatronen zorgen die een ongekende agressiviteit en gewelddadigheid met zich meebrengen? Er is een groep Marokkaanse jongeren in de Nederlandse samenleving die exclusief in wij-zij termen denkt. Op die groep is de volgende beschrijving van toepassing:

‘[De groep] die zich enorm snel op de pik getrapt voelt, permanent verongelijkt is, altijd anderen de schuld geeft van hun eigen ongeluk gebrek aan succes en de Nederlandse samenleving vijandig gezind is. Bij wie de zin “Ik maak je dood” in de mond bestorven ligt. Deze groep noemt de Marokkanen die wat van het leven proberen te maken en hun best doen, “verkaasd”. Deze groep neemt snel het woord verrader in de mond voor de Marokkanen die succesvol zijn. Dat zijn de jongens met een grote bek die roepen: “Wij zijn Marokkanen, wij zijn geen Nederlanders”.’

Geknakt machismo

Dit zijn, zo wil de hedendaagse verwijzing, ‘de jongeren op scooters’. Deze beschrijving werd vijftien jaar geleden al gemaakt door Paul Andersson Toussaint in zijn boek Staatssecretaris of seriecrimineel. Het smalle pad van de Marokkaan. Hoe indringend zijn beschrijving van factoren die van invloed zouden zijn op ‘criminaliteit, wangedrag, agressie en intimidatie’ ook mag zijn, de meest essentiële factor blijft ongenoemd.

Dé doorslaggevende factor: de ‘jongeren op scooters’ worden vernederd. Zij worden vernederd juist door de vele succesvolle Marokkaanse-Nederlanders, meer in het bijzonder door de (jonge) vrouwen. Juist zij zorgen als het ware voor een ‘geknakt machismo’.

De emancipatoire ontwikkelingen in Westerse landen contrasteren heftig met de traditionele islamitische man-vrouw verhoudingen. Aan het thuisfront zijn die nog volop leidraad bij de opvoeding. Hiervan tekent de invloedrijke wetenschapper Ed Husain, zelf moslim, de agressieve consequenties in zijn onderzoekingstocht door islamitisch Groot Brittannië, Among the mosques; A Journey across muslim Britain (Londen, 2022). Het is hier niet anders: vrouwenemancipatie voedt agressieve weerstand door mannen wanneer zij ervaren door die emancipatie achtergesteld en ondergeschikt te raken. Tegen die agressie lopen de vrouwen zelf aan én de buitenwacht.

De Marokkaanse grootvaders – én moeders – van de jongere generatie werkten keihard, opdat kun kinderen en kleinkinderen de mogelijkheden zouden hebben om een beter leven op te bouwen. Die voorouders gaven het voorbeeld: steek bovenal zélf de handen uit de mouwen.

Wanneer je niet aan die hoge verwachtingen kunt voldoen, terwijl zo velen uit jouw etnische groep dat wél blijken te kunnen doen, dan is dit – onbedoeld – uitgesproken vernederend. Je wordt praktisch gekleineerd, opzij gezet en zodoende diep gekrenkt. Deze vernedering wordt aanhoudend gevoed door je succesvolle ‘broeders en zusters’. Voor deze gevoelens hebben we een woord, namelijk schaamte.

Het betreft feitelijk een samenballen van primaire emoties verdriet, angst en agressie. Het kanaliseren van schaamte geschiedt onder meer op de wijzen zoals hiervoor door Andersson Toussaint al werd beschreven (al realiseerde hij zich dit niet). Schaamte is inderdaad een uitgesproken belangrijke voedingsbodem voor agressie: er moet hoe dan ook worden teruggeslagen.

Externe zondebok

Hoewel de beschaming in de eerste plaats in de eigen etnische groep plaatsvindt, wordt de zondebok per definitie buiten de eigen gelederen gezocht: de Nederlandse samenleving. (Voor een nadere onderbouwing van de relatie schaamte-agressie, zie mijn in 2006 verschenen boek De terreur van schaamte. Brandstof voor agressie). In die samenleving wordt deze ‘beschaming’ ruimhartig door met name politiek linkse partijen en groeperingen – en die zij omarmen, zoals het ultraconservatieve DENK – bevestigd, zelfs gekoesterd. Hoe pijnlijk bizar, maar bovenal fnuikend om tot een juiste preventie te kunnen komen.

Het antwoord op bovengestelde vraag is, zo moet duidelijk zijn geworden: ‘Ja, die islamitisch geschraagde opvoeding zorgt eveneens voor de gedragspatronen die een ongekende agressiviteit en gewelddadigheid met zich meebrengen.’ Dát is de integratieparadox: een schijnbare tegenstelling, met enerzijds (uitzonderlijk) succes en anderzijds (ongeremde) agressie uit een en dezelfde groep. De vraag of dit iets met de religieuze ideologie islam te maken heeft, mag u zelf beantwoorden. Het is wel raadzaam – zo mag uit een beschouwing van mij blijken – voorzichtig te zijn.      

Dr. Aart G. Broek is (historisch) socioloog en letterkundige. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De Marokkaanse scooterjongens voelen zich vernederd – door succesvolle Marokkaanse meisjes en vrouwen verscheen eerst op Wynia's Week.

Het leek alsof Omtzigt dat geen prettig vooruitzicht vond. Diverse commentatoren, waaronder in NRC de onvermijdelijke Leo Lucassen, concludeerden dat Omtzigt er racistische opvattingen op nahield. De Leidse hoogleraar beluisterde in diens woorden zelfs de zogeheten omvolkingstheorie. Maar Omtzigt probeerde alleen maar te zeggen dat er een dilemma speelt bij migratiebeleid, namelijk dat als we geen migranten toelaten, Nederland op den duur uitsterft.

Doemscenario

Waarom dat zo is, kunnen we laten zien aan de hand van een voorbeeld dat ook wordt gebruikt door Jan van de Beek, auteur van de bestseller Migratiemagneet Nederland.

Stel in een denkbeeldig land N gaat iedereen op 30-jarige leeftijd werken en met 60 jaar met pensioen. Vervolgens gaat iedereen precies op zijn 90-ste verjaardag dood. Ieder koppel krijgt in dit denkbeeldige land op 30-jarige leeftijd één kind en daar blijft het bij.

Het gevolg is dan dat iedere volgende generatie in omvang de helft is van de vorige generatie. Dat betekent dat er in ieder jaar tegenover één werkende twee ouderen staan. De verhouding van het aantal werkenden ten opzichte van het aantal ouderen noemen we het draagvlak. Die is in dit geval dus gelijk aan 0,5.

Wanneer de bevolkingsomvang iedere 30 jaar nog maar de helft is van de omvang van 30 jaar daarvoor, zal de bevolking van land N op den duur uitsterven. Dat is het doemscenario dat Pieter Omtzigt in de Schoo-lezing voor ogen had.

Demografische krimp betekent ook een relatieve toename van het aantal ouderen. Deze vergrijzing leidt tot hogere kosten voor pensioenen en gezondheidszorg. Kunnen we door middel van immigratie van mensen uit het Midden-Oosten en Afrika de stijgende kosten van de vergrijzing stoppen? Van de Beek schrijft in zijn boek dat er twee redenen zijn waarom dat niet zal lukken. Met de eerste reden ben ik het deels eens, met de tweede reden ben ik het in het geheel niet eens.

Laten we beginnen met de eerste reden. Volgens Van de Beek kosten arbeidsimmigranten uit het Midden-Oosten en Afrika de schatkist per saldo geld. Het is inderdaad een feit dat deze migranten een hoge uitkeringsafhankelijkheid kennen. Maar we kunnen hopen dat dit in de toekomst verbetert. Van de Beek blijkt die hoop niet te hebben. Ik ga er – misschien tegen beter weten in – vanuit dat immigranten zich perfect aanpassen aan de economische en morele sores van het gastland.

De tweede reden waarom immigratie volgens Van de Beek geen oplossing voor vergrijzing kan zijn, is dat ook immigranten oud worden. Zo ontstaat dus weer een nieuw vergrijzingsprobleem. Dat kun je, aldus Van de Beek, ook weer ‘oplossen’ met immigratie, maar je hebt daarvoor wel méér immigranten nodig dan bij de eerste ronde. Van de Beek schrijft dat dit lijkt ‘op een piramidespel, waarbij ook steeds meer nieuwe deelnemers nodig zijn om de piramide overeind te houden’.

Iedere 30 jaar een verdubbeling

We kunnen teruggrijpen naar ons voorbeeld van land N om deze redenering te begrijpen. Stel dat de regering van land N het draagvlak wil verhogen van 0,5 naar 2 en dat zij dit wil bereiken via immigratie van 30-jarigen. Als er oorspronkelijk 1 miljoen autochtone werkenden zijn, zijn er 2 miljoen autochtone ouderen. Er moeten dus 3 miljoen immigranten toegelaten worden om het draagvlak gelijk aan 2 te krijgen. Er zijn dan 4 miljoen werkenden.

Stel nu dat de immigranten ook maar één kind per koppel krijgen. Dan zijn er direct na de eerste immigranteninstroom 2 miljoen jongeren. Dertig jaar later zijn die 2 miljoen jongeren de werkenden, terwijl de 4 miljoen werkenden van dertig jaar daarvoor nu de ouderen zijn. Er moet dus opnieuw immigratie plaats vinden. Maar nu niet van 3 miljoen, maar van 6 miljoen mensen.

Zo verdubbelt iedere dertig jaar het aantal benodigde migranten. Als we aan dat concept vasthouden, is op een gegeven moment de hele wereldbevolking naar land N verhuisd. Je kunt dus de demografie van een land met een afnemende bevolking niet onbeperkt via immigratie naar je hand zetten.

Als je de structurele effecten van vergrijzing wilt tegengaan, moet je als land bereid zijn grote stromen immigranten toe te laten. Dat is niet realistisch, schreef ook migratie-expert Hein de Haas in 2023 in zijn boek Hoe migratie echt werkt. Van de Beek en De Haas – in veel opzichten elkaars tegenpolen – zijn het op dit punt dus eens. Toch denk ik dat ze te pessimistisch zijn. Wat klopt in de redenering van Van de Beek en De Haas is dat we niet door middel van beperkte migratie een soort geboortegolf kunnen opwekken. Die kunstmatige geboortegolf moet dan namelijk steeds groter worden.

Wat we echter wél kunnen bereiken via beperkte migratie is een stabilisatie van het draagvlak op een waarde van 1. Laat in het bovengenoemde voorbeeld in land N geen 3 miljoen, maar 1 miljoen migranten toe. Dan is het draagvlak gelijk aan 1 in plaats van 0,5. Als je iedere periode van 30 jaar 1 miljoen migranten toelaat, stabiliseert vervolgens ook de bevolking.

Autochtonen in de minderheid

De vraag is dan hoe je dit vertaalt naar de Nederlandse situatie. Uit berekeningen die ik in 2022 voor vakgenoten heb gemaakt, blijkt dat het gewenste aantal immigranten per saldo ligt tussen de 35.000 en 100.000, afhankelijk van het aantal kinderen per vrouw. Als men bedenkt dat in Nederland het migratiesaldo de afgelopen drie jaar ver boven de 100.000 heeft gelegen – in 2022 zelfs ruim boven de 200.000 – is in alle gevallen het gewenste migratiesaldo dus lager dan het feitelijke migratiesaldo.

Wat echter hoe dan ook blijft gelden, is dat als het beleidsdoel een stabiele bevolkingsomvang is, bij de huidige geboortecijfers het aandeel van de autochtone bevolking in de loop der tijd zal afnemen. Over honderd jaar zullen Nederlanders met een ‘migratieachtergrond’ dan de meerderheid vormen. De lezer moet zelf maar uitmaken of hij of zij daar blij mee is.

Harrie Verbon was hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine meer dan 150 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!   

Het bericht Harrie Verbon: Voor het vermijden van bevolkingskrimp zijn minder immigranten nodig dan wordt gedacht verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat een pogrom is, dat wisten we tot nu toe vooral uit geschiedenisboeken en romans. Het meest indringend is een pogrom beschreven door mijn favoriete auteur Joseph Roth in diens boek Tarabas, waarin een groep soldaten samen met christelijke boeren een bloedbad onder de Joodse bevolking van het Russische stadje Koropta aanrichten. Een jood zou namelijk een afbeelding van de Moeder Gods hebben bezoedeld en met blauwe kalk bedekt. ‘Soldaten en boeren met zwepen, stokken en sikkels in hun hand dreven de sombere schare joden door de zwak verlichte, nachtelijke straat […] Er ontstond een krankzinnig tumult. De reusachtige, opengesperde monden braakten in een vreemd, regelmatig, bijna strak ritme onmenselijke kreten uit, waarin gesnik, gekrijs, gejammer, gejubel, gelach, gehuil en dierlijke bronst- en hongerkreten doorklonken.’ En het eindigt zo: ‘Daar, op de binnenplaats en in de kamers, in de ruime gelagkamer en de kelder, verdrongen zich de joden en de boeren. Sommigen waren van schrik, vermoeidheid, alcohol, verdoving en pijn in slaap gevallen. Kinderen schreeuwden in hun slaap, vrouwen snikten. Een paar joden hurkten op de grond, ze hadden niet meer de kracht om op te staan, baden neuriënd en zingend en wiegden hun bovenlichaam op de maat van hun oude melodieën.’ – Enzovoort, en zo verder, onverdraaglijk.

En Tarabas, de bevelhebber die de joden had moeten beschermen, lag met zijn officieren laveloos in de kantine van de barak, nadat zij het na een ruzie op een drinken hadden gezet.

Wegkijkende overheid, of erger

Nu hebben we een pogrom zich voor onze ogen zien ontvouwen. Maar wat is een pogrom eigenlijk precies? Een pogrom is een georganiseerde aanval op een deel van de bevolking dat zich etnisch of religieus van hun omgeving onderscheidt, waarbij fysiek geweld en moord gepaard gaan met vernietiging van huizen en religieuze centra. Een ander kenmerk van een pogrom is ook de passieve of zelfs aanmoedigende houding van de overheid.

We hebben allen de beelden gezien van de jonge Marokkaanse mannen die in de straten van Amsterdam op joden jaagden en hen molesteerden. Zij waren bewust op jacht naar joodse mensen, en als er twijfel over de identiteit van een potentieel slachtoffer bestond, moest hij zijn paspoort laten zien. Als dat Israëlisch was, was hij de klos.

De verontwaardiging was aanvankelijk groot. Woorden als ‘pogrom’ en ‘jodenjacht’ werden gebruikt om de taferelen te typeren. Maar al snel kwam er een kentering, op instigatie van linkse politici en de media. Die supporters van Maccabi Tel Aviv waren ook geen lieverdjes geweest. Ze hadden zich als hooligans schandalig misdragen en islamitisch Amsterdam diep beledigd door een Palestijnse vlag van een gevel te rukken. Ook hadden ze lelijke dingen over ‘Arabieren’ geroepen en het geweld van het Israëlische leger in Gaza verheerlijkt. Dus tja, het lag allemaal toch wat ‘genuanceerder’. Alsof een excuus hetzelfde is als een oorzaak. (De Duitsers hadden ook een excuus voor de Kristallnacht van 9 op 10 november 1938: had de jood Herschell Grynszpan niet de Duitse diplomaat Ernst vom Rath doodgeschoten?)

Sussende rol van de media

Vervolgens richtte de verontwaardiging zich op politici die de aperte uitingen van antisemitisme hadden aangegrepen om lucht te geven aan onversneden moslimhaat. En in de media werden vooral, zo niet uitsluitend, mensen uitgenodigd die dit tegenverhaal vertelden: verontwaardiging over de olie die rechtse politici op het vuur hadden gegooid, begrip voor de acties van de Marokkaanse jongeren want die werden al zo lang gediscrimineerd, en pleidooien voor een zachte oplossing, door bij een kopje koffie of thee het gesprek aan te gaan of jongeren op schoolreisje naar Vught of Westerbork te sturen. Eenzelfde tweedeling tekende zich af in het debat dat de Tweede Kamer van de week aan de Amsterdamse ongeregeldheden wijdde.

Dat er door islamitische jongeren georganiseerd op joden is gejaagd en dat velen van hen zwaar zijn mishandeld, staat niet ter discussie. De vraag is of we deze stand van zaken concreet mogen benoemen – zoals bijvoorbeeld Caroline van der Plas dat deed – of dat we bij dit benoemen van de identiteit van de daders telkens ook naar allerlei verzachtende omstandigheden moeten verwijzen en drie keer in de richting van ‘extreemrechts’ moeten spugen. Van links moet dat. Wie dat niet doet, is een hitser.

Hoezo democratie en rechtsstaat?

Het probleem is dat het concept democratie uitgaat van onderlegde en welwillende mensen die er graag op een vredige manier met elkaar uitkomen. Democratie stoelt op een fundamenteel vertrouwen dat de ander mij niet in mijn bestaan bedreigt en dat we al pratend een oplossing kunnen vinden voor alle belangenconflicten. Zo af en toe blijkt dit concept fictie. Dan blijken er ineens mensen te zijn, delen van bevolkingsgroepen, die niet van goede wil zijn, maar ons stelsel en onze spelregels fundamenteel verwerpen. We hebben het hier dus over pro-Palestina-demonstranten en islamitische jodenjagers. Iedere vorm van tolerantie jegens deze mensen, die zich niet als vriend maar als vijand ontpoppen, is ongepast en suïcidaal.

Het antisemitisme dat in de Amsterdamse pogrom aan het licht is gekomen, moet dus radicaal worden bestreden. Gebeurt dat nu ook?

Streep in het zand

In het Kamerdebat zijn enkele moties aangenomen die de strafbaarstelling van de verheerlijking van terrorisme, de veroordeling van antisemitisme, steun aan de joodse gemeenschap, meer wijkagenten, meer lik-op-stukbeleid in de wijken en meer subsidie voor Westerbork en Vught bepleiten. Het lijkt heel wat, maar gaat aan het belangrijkste voorbij. En dat is die vermaledijde integratie, dat niet accepteren of niet verinnerlijkt hebben van de grenzen van ons bestel en de constitutionele spelregels die we met elkaar hebben afgesproken. Met name de islamitische cultuur staat op grote afstand van deze waarden, en groepen binnen de islamitische gemeenschap trekken daar de conclusie van gewelddadig verzet tegen onze samenleving uit, gedragen door een premoderne mannelijkheid die een moderne samenleving slechts met huiver vervult. Ze ruiken het angstzweet van de autoriteiten, het angstzweet van hun uitvluchten en nuanceringen en hun vergoelijkingen en zachte oplossingen.

Het is nu tijd voor een scherpe streep in het zand, een harde grens. Holocaust-onderwijs of bezoekjes aan herinneringscentra trekken die rode lijn niet. Veel duidelijkere maatregelen zoals het afnemen van paspoorten van mensen met een dubbele nationaliteit die zich aan antisemitisme schuldig maken, geven wel een ondubbelzinnig signaal.

Premier Schoof zei deze week dat er binnen het kabinet ‘weinig taboes’ op ‘vergaande maatregelen’ tegen antisemitisch geweld bestaan. Er komt een ‘strategie tegen antisemitisme’, maar minister Van Weel van Justitie en Veiligheid liet gelijk al weten dat de plannen niet al volgende week bij de behandeling van zijn begroting beschikbaar zullen zijn. Dat uitstel mag echter niet leiden tot een laten verlopen van het gevoel van urgentie dat zich nu van veel politici meester heeft gemaakt. Dit kabinet moet de kantine van de barak uit, en daar niet als een Tarabas laveloos van angst en onmacht achterblijven, terwijl het geweld tegen joden door de straten danst.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week – ook in 2025 zijn er weer 156 edities en tientallen video’s en podcasts! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Kabinet-Schoof moet streep in het zand zetten tegen pogrom-geweld en ander antisemitisme verscheen eerst op Wynia's Week.

Diederik Boomsma hield deze week zijn maidenspeech in de Tweede Kamer. Hij zit in de Tweede Kamer als lid van de geplaagde NSC-fractie. Boomsma stond bij de verkiezingen van november vorig jaar eenentwintigste op de NSC-lijst, en NSC behaalde zoals bekend twintig zetels. Er moesten dus wat mensen doorschuiven voordat hij het hoge ambt van lid van de Staten-Generaal kon gaan bekleden. Voor die tijd was Boomsma eenzaam lid van de gemeenteraad van Amsterdam, en vertegenwoordigde toen het CDA. Hij deed dat niet onverdienstelijk. In 2022 werd hij uitgeroepen tot ‘Beste Raadslid van Nederland’.

80.000 euro extra

Die verkiezing had hij vooral te danken aan zijn strijd tegen de gemeentelijke erfpacht. Dat is een zo ingewikkeld systeem dat zelfs ambtenaren die zich uitsluitend met dat onderwerp bezighouden, het eigenlijk ook niet helemaal begrijpen. Maar het kost wel heel veel geld.

Ook hield hij zich bezig met Amsterdamse slachtoffers van de toeslagenaffaire. Hij heeft dus de overheid van zijn heel lelijke kant in het smoel gekeken. ‘De gemeente heeft een systeem opgetuigd waarbij mensen als ze iets te laat hadden ingelogd op een website om een vinkje te zetten, bovenop andere plotselinge en onvoorspelbare verhogingen, nog eens 80.000 euro extra moesten betalen. Letterlijk – zonder dat ze dit hadden kunnen weten. Dan komt de overheid inderdaad over als een roversbende.’

Die typering van de overheid ontleende Boomsma aan Augustinus. ‘Zonder rechtvaardigheid is de overheid, in de woorden van de heilige Augustinus, toch niets anders dan een roversbende, op grotere schaal.’ (Voor de liefhebbers: het citaat komt uit Augustinus’ vuistdikke hoofdwerk over De stad van God, geschreven na de val van Rome in het jaar 410, en het citaat luidt letterlijk: ‘Als de gerechtigheid terzijde is geschoven, wat zijn koninkrijken dan anders dan grote roversbenden? Wat zijn roversbenden anders dan kleine koninkrijken? Zo’n bende is ook een groep mensen, ze wordt door het gezag van een hoofdman geleid, ze wordt bijeengehouden door een verdrag van saamhorigheid en de buit wordt er volgens de regels van een overeenkomst verdeeld.’)

Overheidsbeleid dient dus te beantwoorden aan een norm van buiten: de norm van de rechtvaardigheid. Ze moet zich aan haar fundamentele kerntaken houden en voorkomen dat mensen worden vermalen in de machinerie van de bureaucratie. Gezond verstand en de menselijke maat moeten worden hersteld.

Behoud en vernieuwing

Boomsma hield zich in een vorig leven overigens vooral bezig met natuurbehoud. Hij studeerde in Engeland milieukunde en ecologie, en werkte acht jaar lang in die sector. Toen hij na acht jaar buitenland in Nederland terugkwam en daar eens goed om zich heen keek, realiseerde hij zich dat ‘behoud – en vernieuwing – van onze cultuur minstens zoveel aandacht behoeft’.

In Boomsma begroeten wij dus een dinosauriër, een van de laatste overlevenden uit een vroegere wereld waarin men nog heel conservatief begreep dat politiek en markt moeten worden gedragen door een cultureel fundament.

Hij waagde het zelfs om in zijn maidenspeech niet alleen naar Augustinus maar ook naar Edmund Burke (grondlegger van het conservatisme) te verwijzen en uit te leggen dat een ‘sociaal contract’, waarnaar NSC in haar naam verwijst, geen ‘zakelijke deal’ is maar een verbond, een verbond niet alleen met de mensen die nu leven maar ook met de doden (onze voorvaderen) en met onze achterkleinkinderen. We erven iets en geven dat weer door; op ons berust de verantwoordelijkheid ons een erfenis eigen te maken en die, liefst een beetje verbeterd, weer door te geven, zodat onze ‘achterkleinkinderen’ het minstens zo goed zullen hebben als wij.

Nederland dus als een ‘zorgzame samenleving van vrije burgers die verantwoordelijkheid nemen, voor zichzelf, voor elkaar en voor hun omgeving als een gemeenschappelijk thuis’ – dat is het ideaal. En dat ideaal wordt alleen werkelijkheid als mensen zich niet zien als de bewoners van een ‘willekeurig, neutraal stukje real estate, waarin iedereen alleen maar uit is op eigen rechten en voordelen, maar als leden van een historisch gegroeide ‘cultuurgemeenschap’, met een gedeeld verleden en een gedeelde toekomst.

Nu is Boomsma het woordvoerderschap ‘asiel en migratie’ in de schoot gevallen. De begroting van het ministerie van Marjolein Faber is deze week in de Tweede Kamer behandeld – op een manier die de oppositie en een deel van de coalitie niet bepaald vrolijk stemde. Wat betekenen die conservatieve principes van Boomsma nu concreet als hij ze toepast op de asielcrisis die we in Nederland hebben?

Technocratische tunnels

Het contract, zoals Boomsma dat definieert, is in Nederland onder druk komen te staan. Niet alleen omdat ons land in allerlei technocratische tunnels is gezwommen, maar ook door de ‘ongecontroleerde migratie’. Als Nederland inderdaad, zoals de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen heeft gerapporteerd, naar 23 miljoen inwoners groeit, met daarbij veel nieuwe inwoners met een ‘grote culturele afstand’ tot die Nederlandse ‘cultuurgemeenschap’ en die maar moeilijk in die gemeenschap zullen integreren, dan creëren we daarmee een ‘onhoudbare situatie’.

‘Het roer moet dus om’, aldus NSC bij monde van Boomsma. ‘Er rust een grote verantwoordelijkheid op onze schouders om eindelijk grip te krijgen op alle vormen van migratie’. En daarom steunt NSC de asieldeal die het kabinet in elkaar gesleuteld heeft. Veel migranten zijn gelukszoekers, en in feite zijn het nu de mensensmokkelaars die bepalen wie hier komen, en niet wij zelf. We moeten naar een asielstelsel waarin we zelf kunnen bepalen wie we als echte vluchtelingen kunnen opvangen en wie we willen opnemen omdat ze een bijdrage kunnen leveren aan onze ‘brede welvaart’.

Ook voerde Boomsma een pleidooi voor opvang in de regio en ‘terugkeer zodra dat kan’. Er waait een nieuwe wind in Europa, ‘zelfs in Duitsland en Zweden’, en dit ‘momentum’ betekent dat er steeds meer mogelijkheden komen om binnen Europa deze zaken te regelen via een aanvulling op het asiel- en migratiepact.

Tegelijk wil NSC alle beleidsmaatregelen toetsen aan ‘rechtstatelijk en humanitaire’ principes. Migratiedeals zijn goed, maar wel met een goed protocol om fundamentele mensenrechten’ te waarborgen. Bezuinigingen op IND en COA zijn gewenst, maar niet als die alleen maar tot veel duurdere opvang in hotels leiden. En zeker voor kinderen moet de opvang ‘fatsoenlijk’ zijn.

Er moet een norm zijn

Het klinkt allemaal doordacht en wijs – als een proeve van het herstel van ‘gezond verstand en menselijke maat’, geïnspireerd door een overtuigende visie op een land als cultuurgemeenschap. Migratie als ideaal of als natuurramp – de positie op links – of als een ramp die met slecht doordachte of onrealistische maatregelen moet worden bestreden, zullen geen soelaas bieden. Er moet een ideaal zijn, een norm om te voorkomen dat de staat een roversbende wordt – door óf de grenzen maar open te houden en de cultuurgemeenschap van binnenuit te ondermijnen, óf door de humanitaire grenzen zoals de rechtstaat die aanreikt te overschrijden.

Als Boomsma als asielwoordvoerder deze lijn vasthoudt, kan NSC een positieve bijdrage leveren aan de oplossing van een existentiële dreiging.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Bart Jan Spruyt: Het roer moet om, anders wordt onze overheid een roversbende verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo gebeurde het dat minister van Sociale Zaken Eddy van Hijum (NSC) op 25 oktober uitstel meldde van de bestrijding van malafide praktijken bij arbeidsmigratie. Op dat moment was politiek Den Haag in de ban van de afloop van het asielcrisisberaad.   

Van Hijum wil dolgraag maatregelen nemen, schreef hij aan de Tweede Kamer. Hij heeft echter geen geschikte uitvoerder en toezichthouder gevonden voor de bestrijding van foute uitzendbureaus. De justitiële organisatie die het zóu doen, zag teveel hindernissen. Het woord urgentie valt in zijn brief vijf maal. De minister komt met wat lapmiddelen, maar dat verandert niks aan de vertraging. En dit dossier sleept al zo lang. Al een jaar of vijftien.

Misstanden

Malafide uitzendbureaus spelen een faciliterende rol bij misstanden, met name bij de binnen-Europese arbeidsmigranten: Polen, Bulgaren, Roemenen, Hongaren. Denk bij misstanden aan onderbetaling, gevaarlijk werk zonder adequate veiligheidsmaatregelen, te lange werktijden, slechte of dure huisvesting.

Nederland telde in 2022 984.000 arbeidsmigranten, schreef het Centraal Planbureau eerder dit jaar in een analyse. Veel van hen komen naar Nederland via een uitzendbureau. Een op de zeven uitzendbureaus overtreedt bewust de wet, schatte inspecteur-generaal Rits de Boer van de Arbeidsinspectie twee jaar geleden in NRC. Dat zouden 2.500 bureaus zijn.

Malafide uitzendbureaus zijn om twee redenen een maatschappelijke én een economische uitwas. Om te beginnen is het schadelijk voor de betrokken arbeidsmigranten zelf. Maar het is óók schadelijk voor de Nederlandse economie omdat werkgevers die in zee gaan met malafide bureaus een kostenvoordeel pakken tegenover hun eerlijke concurrenten. De slechteriken saboteren de arbeidsmarkt en ondermijnen hun concurrenten die de wettelijke voorschriften en cao-regels wél in acht nemen.   

En weet u wat het meest verfoeilijke is? Dit probleem bestaat al een jaar of vijftien, misschien langer. En het lukt politici in Den Haag én in Brussel niet om er werkelijk iets aan te veranderen. Waarom niet?

Ondoordachte Europese integratie

Daar zijn drie redenen voor. Goedbedoelde liberalisering, gegroeide economische belangen én ondoordachte en naïeve Europese integratie. Dat was een proces van meer dan twee decennia.

Per 1998 liberaliseerde het links-liberale kabinet-Kok de uitzendmarkt. Wie een uitzendbureau wilde beginnen, had geen vergunning meer nodig. Het was de tijdgeest, zeg maar. Het was óók de tijdgeest om welwillend te kijken naar de arbeidsmigratie die op gang kwam toen Midden- en Oost-Europese landen toetraden tot de EU en hun inwoners in de EU konden werken. Die mensen hadden decennia gezucht onder communistische regimes, nu konden ook zij een welvarende economie opbouwen.

Het zou zo’n vaart niet lopen… Wel dus. ‘De dynamiek van de open grenzen binnen de EU werd sterk onderschat’, constateerde het CPB in zijn eerder genoemde analyse droogjes.

Europese landen mochten zelf beslissen of ze de grenzen van hun arbeidsmarkt terstond openstelden of even uitstel wilden. Engeland wachtte niet. Brexit was het resultaat. Onderschatting van de aantrekkingskracht van welvarend West-Europa was aan de orde van de dag, de maatschappelijke en politieke consequenties op langere termijn (huisvesting, onderwijs, arbeidsomstandigheden) werden genegeerd.

De liberalisering van de Nederlandse uitzendmarkt kwam opeens goed van pas. Je kon een uitzendbureau oprichten, arbeidskrachten werven via bijvoorbeeld een dochterbedrijfje in Polen of Roemenië, hogere lonen betalen dan in hun thuisland, maar wel dáár lagere sociale premies dan in Nederland afdragen. Zo ontdekten werkgevers en hun adviseurs een el dorado van sluipwegen en ontduikkansen.

Links verdeeld

De eerste die dat opviel, waren vakbondsbestuurders. Hun leden zagen de misstanden en de gevolgen voor hun eigen banen. Arbeidsmigratie dreef een wig in de toch al broze ‘rode familie’. Want de Partij van de Arbeid, maar ook de meeste andere linkse partijen (minus de SP) waren juist overtuigd van de zonnige kant van Europese integratie.

Het duurde tot 2013 voordat Lodewijk Asscher (PvdA) als minister van Sociale Zaken steeds luider waarschuwde tegen ongebreidelde binnen-Europese arbeidsmigratie. Critici spraken er schande van. Want de Europese eenwording is een verheven project waarvan de voordelen niet in twijfel mogen worden getrokken en de nadelen liever niet expliciet benoemd. Maar in Brussel én in Den Haag kreeg hij de handen niet op elkaar voor serieuze maatregelen.

De voordelen in de landen van herkomst én voor werkgevers in Nederland zijn te groot. In sectoren als vleesverwerking, land- en tuinbouw en distributie, waar arbeidsmigranten werken, zijn de financiële belangen alleen maar gegroeid. Deze sectoren hadden en hebben machtige politieke bondgenoten. Van oudsher CDA en VVD, nu BBB en VVD.

De nadelen liggen al jaren op tafel. Op 29 september 2011 publiceerde een onderzoekscommissie van de Tweede Kamer het rapport Lessen uit recente arbeidsmigratie. Citaat: ‘De commissie is geschrokken van het groot aantal malafide uitzendbureaus en de slechte, soms schrijnende huisvestingssituaties van arbeidsmigranten.’

Een remmende slak

In 2020 kwam een commissie onder leiding van oud-SP leider Emile Roemer met vijftig concrete aanbevelingen, zoals regulering van de uitzendbranche. Daar zit nu de tegenvaller die Van Hijum twee weken geleden meldde.     

‘Om misstanden structureel aan te pakken, moet ik nu kiezen voor zorgvuldigheid boven snelheid,’ schreef Van Hijum de Tweede Kamer. Snelheid? Het is de snelheid van een slak die afremt in de bocht.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Het lukt maar niet om malafide arbeidsmigratie te bestrijden. VVD en BBB weten waarom verscheen eerst op Wynia's Week.

Nadat duidelijk was geworden dat de oorspronkelijke plannen voor een noodwet op verzet van parlement, ambtenaren en Raad van State zouden stuiten en de daarvoor benodigde ‘dragende motivering’ maar niet op papier leek te kunnen komen, is deze week de voor de hand liggende knoop doorgehakt. Wilders onderhandelde met NSC (de grote dwarsligger binnen de coalitie) en die gesprekken hebben geresulteerd in het oppoetsen van enkele plannen die grotendeels al in het regeerprogramma stonden. En die dus gewoon door Eerste en Tweede Kamer zullen worden behandeld.

Dubbelzinnigheid bij links

‘Geen artikel 110/111-procedure maar wel met spoed fors strengere asielmaatregelen! Erg blij mee. Hoop dat de hele coalitie hier mee instemt!’, juichte Wilders op X. Maar vriend en vijand, van links tot rechts, zegt en schrijft dat de nu aangekondigde maatregelen eigenlijk niet zo heel veel voorstellen. Al staat links er wat dubbelzinnig in. Haha, stelt niks voor, dat pakket. Maar tegelijkertijd – dat dan weer wel – zou dit pakket de ondergang van Nederland als beschaafde natie inluiden: asielzoekers, aldus Volkskrant-columnist Jarl van der Ploeg, zouden in de toekomst alleen nog maar in leven kunnen blijven door zich te prostitueren. En wat nu aan het licht komt, althans volgens singer-songwriter Blaudzun in – opnieuw – de Volkskrant: hoezeer Nederland eigenlijk altijd al een racistisch land is geweest. Terwijl we op de lijst van minst racistische landen ter wereld op nummer drie staan.

Maar goed, het gesloten compromis heet asielnoodrechtwet en de hoofdlijnen ervan luiden zo ongeveer als volgt. Verblijfsvergunningen voor onbepaalde tijd worden afgeschaft. Verblijfsvergunningen voor bepaalde tijd gaan van vijf jaar naar drie jaar.

Er komen grenscontroles, vanaf eind november, zodat asielzoekers die elders in Europa al asiel hebben aangevraagd, direct kunnen worden teruggestuurd. Ongedocumenteerde asielzoekers worden vastgezet. Het nareizen van meerderjarige kinderen en ongehuwde partners (jaarlijks enkele duizenden) moet onmogelijk worden. De dwangwet voor spreiding van asielzoekers wordt mogelijk dit jaar nog afgeschaft. De taakstelling voor gemeenten om statushouders een woning te geven, wordt afgeschaft. Statushouders worden verplicht een aangeboden woonplek te accepteren. Statushouders krijgen geen voorrang meer op sociale huurwoningen. Er komt een aanscherping van het landenbeleid: delen van Syrië worden voortaan als veilig betiteld. In plaats van 500 gaat Nederland maximaal 200 door de VN (UNHCR) geselecteerde vluchtelingen opvangen.

Iedere maatregel is natuurlijk een verbetering van de huidige situatie. En het is een deal. De coalitie is gered en is daarmee de eerste winnaar van maanden discussie. Er komen voorlopig geen nieuwe verkiezingen. Maar brengt deze deal het uiteindelijke doel, het inperken van de asielstroom, dichterbij? Want daar ging het toch allemaal over: bij de val van het kabinet en bij de daaropvolgende verkiezingen van november vorig jaar. Er komen grenscontroles, gezinshereniging wordt bemoeilijkt, door de VN geselecteerde kwetsbare vluchtelingen worden in aantal minder, maar gaan deze maatregelen zorgen voor een grote daling van de instroom (vorig jaar zo’n 48.000 asielzoekers, inclusief nareizigers)?

Als de instroom significant daalt, worden ook de problemen in de opvang (de doorstroom) minder. Daarom is binnen de coalitie ook afgesproken dat voorstellen om de instroom te beperken en maatregelen met betrekking tot de opvang rond dezelfde tijd zullen worden ingediend. Dat is in theorie prachtig, maar tegelijk is duidelijk dat verschillende andere maatregelen natuurlijk wel degelijk voor het opstropen van de doorstroom zullen zorgen.

Het is dus nog maar de vraag of dit het pakket is dat niet alleen een zekere daadkracht suggereert, maar ook daadwerkelijk positieve gevolgen zal hebben – en of rechts Nederland hierbij de vingers aflikt.

Typisch Nederlands

Wat verrast is de vraag waarom het eigenlijk niet is gelukt om een ‘gedragen motivering’ voor die noodprocedures uit de Vreemdelingenwet te formuleren. De gevolgen van de immigratie voor het woningentekort, de verzorgingsstaat en de gezondheidszorg – zozeer dat de overheid haar grondwettelijke plichten op dit gebied niet kan nakomen – zijn immers manifest. En daar komt het allerbelangrijkste nog bij, een aspect dat alleen door migratie-expert Jan van de Beek wordt benoemd: ‘de culturele afstand’ van vele nieuwkomers tot de Nederlandse rechtsstaat en waarden en normen. Dat leidt tot een samenleving waarin vertrouwen afbrokkelt, en dat vertrouwen is nu net het fundament van een samenleving.

Wat eveneens verrast is dat deze deal zo Nederlands is, zo achter de dijken gesloten. In heel Europa voltrekt zich een wending naar een streng migratiebeleid. We schuifelen daar voorzichtig achteraan, via een poldercompromis waarin vooral partijbelangen tegen elkaar zijn weggestreept. In niets klinkt enig besef van urgentie door met betrekking tot de culturele consequenties van al te open grenzen. Het is een pakket dat BBB en PVV hebben aangegrepen als laatste kans om iets van hun macht in Tweede en Eerste Kamer in beleid om te zetten. En waarbij de VVD en NSC zijn meegegaan, omdat de VVD niet nog eens kan breken en NSC electoraal op imploderen staat.

Wat heeft de kiezer gewonnen?

De deal is dus vooral het resultaat van klein, achterdijks denken. Die deal komt nu in de Tweede Kamer, en die zal natuurlijk de hele trukendoos opentrekken om de plannen te vertragen en indien mogelijk af te stellen – al dan niet gesouffleerd door NSC, en luidruchtig ondersteund door tal van ‘maatschappelijke organisaties’ die moord en brand zullen schreeuwen.

Wat precies de effecten van alle maatregelen zullen zijn, zullen we niet morgen of volgende week weten, maar die moeten in de loop van de komende jaren duidelijk worden. Dan zal blijken of niet alleen de coalitie maar ook de kiezer hier iets bij gewonnen heeft. Maar nu al kunnen we zeggen dat het eigenlijk en ten diepste verontrustend is dat een bij verkiezingen uitgesproken zorg in de politieke werkelijkheid zo kleintjes wordt doorvertaald.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bart Jan Spruyt: De asieldeal getuigt van klein, achterdijks denken en is geen goede doorvertaling van de verkiezingsuitslag verscheen eerst op Wynia's Week.

Er waait een andere wind door Europa en het kabinet-Schoof is trendsetter, hoe erg de progressieve familie dat ook vindt. Het vorige kabinet, Rutte IV, zette de draai al in, zelfs met D66 aan boord. Toenmalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Eric van der Burg (VVD) tekende op 15 mei samen met veertien andere Europese lidstaten een ‘gemeenschappelijke brief’ inzake ‘nieuwe oplossingen’ om ‘ongecontroleerde migratie’ tegen te gaan. Die brief omschreef de situatie, met een snelle toename van het aantal migranten, als ‘onhoudbaar’. Doel: ‘thinking outside the box’.

Tijdens de Europese top van vorige week voerden de regeringsleiders het tempo verder op, onder leiding van Nederland, Italië en Denemarken. Die twee laatstgenoemde landen worden geleid door vrouwen die van aanpakken weten: de conservatieve Giorgia Meloni en sociaal-democrate Mette Frederiksen.

Bastion op de morele hoogvlakte

De drie initiatiefnemers kregen de politieke leiders van Oostenrijk, Cyprus, Polen, Tsjechië, Griekenland, Hongarije, Malta en Slowakije mee aan tafel. Ook de voorzitster van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, zat erbij. Zij stuurt de ambtelijke machinerie aan want zonder Commissie is er geen beginpunt voor Europese wetgeving. Coalitievorming is in de Europese politiek verplichte kost. De rest is poëzie.  

Wie is er dan wél geïsoleerd? Progressief Nederland, dat zich heeft verschanst in een intellectueel en politiek zelf-isolement, als bastion op de morele hoogvlakte. In de veronderstelling dat verandering van het migratie- en asielbeleid niet kan en niet mag. Maar het gebéurt wel, zie de ‘tafel van Schoof’. Europa is sinds de Europese verkiezingen veranderd, maar dat proces is aan progressief Nederland voorbijgegaan. Alle heilige huisjes die PvdA en Groen Links vanuit hun fusiereflex aanroepen, worden in Brussel ‘verticaal geklasseerd’, richting oud papier. Dat is natuurlijk pijnlijk, maar wie, zoals de Russische leider Michail Gorbatsjov ooit zei, te laat is, wordt door de geschiedenis ingehaald. In casu aan de stembus.

Wat nu gebeurt, is in Europa niet nieuw. Dat moet ook de actieve Kati Piri, buitenlandwoordvoerder voor GroenLinks-PvdA, weten. De juridische diensten van de Europese Commissie en de Europese Raad zijn inventief. Wat gisteren onmogelijk leek, is morgen haalbaar. De Belgische premier Jean-Luc Dehaene zei ooit: ‘Onder hoge druk wordt alles vloeibaar’. De Poolse premier Donald Tusk, voormalig president van de Europese Unie, wilde al enige tijd dat de Europese migratie- en asielregels worden opgeschort voor de bescherming van de Poolse grens met Belarus en Rusland (Kaliningrad). Finland wil hetzelfde voor de 1600 kilometer lange grens met Rusland. Aldus geschiedde.

Hoe zit het dan met de zuidgrens van de Europese Unie? Italië verplaatst de opvang van asielzoekers en de beoordeling van asielaanvragen naar Albanië. Bij afwijzing worden deze locaties ‘terugkeerhubs’, een systeem dat al wat lijkt op de methode die Hongarije toepast: detentie aan de grens, beoordeling en (in de meeste gevallen) uitwijzing.

De trend is: zo weinig mogelijk asielzoekers binnen de EU, afhandeling van asielverzoeken in derde landen en terugkeer naar een veilige regio buiten de EU. Het beste zou zijn asielverzoeken af te handelen in bijvoorbeeld Afrika en de opvang organiseren in samenwerking met landen ter plaatse. Dat bespaart asielzoekers een lange, soms dodelijke, tocht naar Europa, georganiseerd door misdadige bendes.

Richting ‘vesting Europa’

Het doel van de huidige besprekingen is om elementen uit het Migratie- en Asielpact van mei dit jaar, dat pas in 2026 in werking treedt, naar voren te halen en meteen te beginnen met de uitvoering. De druk is groot en de juridische diensten weten daar zeker een mouw aan te passen.

We gaan stapje voor stapje richting ‘vesting Europa’. Zo wordt het in Brussel niet verkocht, maar is wel waar het op neerkomt. De buitengrens van de EU in Zuid-Europa zal gaan lijken op die met Rusland en Belarus. Er zijn natuurlijk verschillen, maar de bedoeling is hetzelfde: een harde grens. Oftewel een échte grens.

Nu zullen progressieve Nederlanders zeggen: maar Duitsland, Frankrijk, België en Spanje zaten níet bij Schoof aan tafel. De verklaring is eenvoudig. De Duitse bondskanselier Olaf Scholz leidt een kabinet met de groenen die, na de moordaanslag in Solingen, zelf in een politieke doodstrijd verkeren. Het roer bij onze oosterburen ging om: grenscontroles, zeker een half jaar, deportatie van 28 Afghanen die misdaden hadden begaan, korting van uitkeringen en uitzetting van illegalen. Duitse socialisten en groenen hebben noodgedwongen een ommekeer moeten maken die voor de fusiepartij GroenLinks-PvdA onverteerbaar is. Op 28 september volgend jaar zijn er in Duitsland Bondsdagverkiezingen.

In Frankrijk heeft premier Michel Barnier al een strenger asielbeleid aangekondigd, hoewel de Franse grondwet stelt dat asielverzoeken op Frans grondgebied moeten worden afgehandeld. Maar ja, Corsica is ook Frankrijk. België zal onder de mogelijk nieuwe federaal premier Bart De Wever meteen toetreden tot de ‘groep Schoof’.

De Spaanse socialistische premier Pedro Sanchez is de enige uitgesproken criticaster, maar dat zal hij niet lang volhouden. Nu Italië ingrijpende maatregelen treft, daalt daar de toestroom, die zich echter heeft verplaatst naar Spanje, waar het aantal asielzoekers fors toeneemt. Sanchez denkt dat de nieuwkomers aan het werk kunnen, maar hij kent zijn eigen economie niet. Spanje heeft de hoogste werkloosheid van de EU: 11,3 procent. De jeugdwerkloosheid bedraagt 27 procent. Spaanse kiezers zitten niet te wachten op de intocht van immigranten.  

De tafel van Schoof zal drukker worden omdat de feiten zich opdringen aan de regeringsleiders. De kiezer laat van zich horen, in héél Europa, met hetzelfde thema. De migratiedruk zal voorlopig niet verdwijnen. Afrika telt nu 1,2 miljard inwoners; voor 2100 wordt dat aantal geschat op circa 4 miljard. De migratiedruk blijft deze hele eeuw bestaan en daarna ook nog. Open of zelfs poreuze grenzen leiden tot zelfopheffing van Europa.

Timmermans is zwijgzaam 

Hoe zit het met het isolement van progressief Nederland? Alle energie is gericht op de val van het zittende kabinet en dat voelt kennelijk als een warm bad. Resultaat: een naar binnen gekeerde blik, ontkenning van de boze buitenwereld en voor de rest Oost-Indische doofheid. Zelfs PvdA-leider Frans Timmermans, voormalig eerste vicevoorzitter van de huidige Europese Commissie, is opvallend zwijgzaam. Of is er ruzie in de fusiepartij?

Aan het kabinet-Schoof valt wel wat te verbeteren en vooral de bestuurskracht kan omhoog. Maar de stelling dat Nederland met dit kabinet is geïsoleerd in Europa snijdt geen hout. Nederland zet mede de trend in Europa, praat mee, zit aan tafel en bouwt coalities terwijl progressief Nederland zijn toevluchtsoord heeft gevonden in dromenland.

Op 9 oktober verscheen ‘Rechtsomkeert’, het nieuwe boek van Derk Jan Eppink. Daarin schetst hij in heldere taal hoe zich in Europa, de Verenigde Staten en vooral Nederland een rechtse omwenteling voltrok. Het boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,95 en kan HIER worden besteld. Informatie voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Derk Jan Eppink: Niet het kabinet-Schoof zit in een Europees isolement, maar de dromers van GroenLinks-PvdA verscheen eerst op Wynia's Week.

Van de Beek: ‘Mijn boek “Migratiemagneet Nederland” laat zien dat de asielcrisis waarvan in Den Haag sprake is wel degelijk bestaat. Het is eigenlijk een integratiecrisis, die er uit bestaat dat we ieder jaar weer veel mensen met een grote culturele afstand tot Nederland binnenlaten die we heel moeilijk kunnen integreren en waarvan je kunt vaststellen dat die heel vaak in de armoede terechtkomen. En waarvan de kinderen vervolgens ook weer in armoede opgroeien.’

Voorspelbaar kansarm

De kansen op het mislukken van immigratie laten zich goed voorspellen, zegt Van de Beek. Bepaalde groepen immigranten – Scandinaviërs, bij uitstek – doen het uitstekend. Asielmigranten, vooral uit Afrika en het Midden-Oosten, onderscheiden zich van de meeste andere migranten juist omdat ze doorgaans laag opgeleid zijn en andere culturele patronen, waarden en religies hebben en zich dikwijls afwijzend opstellen ten opzichte van de samenleving. Dat hindert hun integratie.

Zo stelde Van de Beek vast,  dat zelfs studiemigranten uit Afrika en het Midden-Oosten het opvallend vaak slecht doen en vaak in een uitkering belanden. Dat verklaart Van de Beek uit de culturele afstand die ze delen met veel asielmigranten met dezelfde achtergrond, maar ook uit het feit dat ze van alle studiemigranten al de slechtste vooropleiding hebben. Daarbij: wie het het slechtst doet, blijft juist vaak in Nederland en dat weer opvallend vaak in een uitkering.

‘Doorbroken taboes’

Van de Beek noemt de 17 hoofdstukken van zijn boek ‘een verzameling doorbroken taboes’. Zoals het taboe op het berekenen van de kosten van (vormen van) immigratie. Van de Beek is wiskundige en cultureel antropoloog, maar promoveerde op historisch onderzoek naar het economisch onderzoek naar de gevolgen van immigratie. Daar leerde hij al van dat onderzoek naar migratie en cijfers in Nederland steevast op tegenwerking stuit. Daar heeft hij zich niet door laten tegenhouden. Uiteindelijk kon Van de Beek voor zijn wetenschappelijk onderzoek ook gebruik maken van heel gedetailleerde data van statistiekbureau CBS.

De media-aandacht rond migratie wordt in Nederland veelal gedomineerd door de socioloog Hein de Haas en de historicus Leo Lucassen, die beiden een nogal rozig beeld hebben over de wenselijkheid van migratie naar en de maakbaarheid van de integratie in Nederland. Van de Beek: ‘Ik denk dat ik migratiekritischer ben dan die twee.’ De Haas laat vooral zijn blik op de wereld op Nederland los. ‘En Lucassen is niet sterk op de cijfermatige component.’ Glimlachend: ‘Het is toch meer een historicus.’

Gesubsidieerde immigratie

Opvallend is, dat alle vormen van immigratie naar Nederland per saldo geld kosten of worden gesubsidieerd. De duurste categorie is asiel en voor familiemigratie geldt dat die extra kostbaar is omdat het om zo’n talrijke groep gaat. Arbeidsmigranten dragen óf weinig bij aan de verzorgingsstaat óf ze krijgen een stevige belastingkorting. En met name bij de EU-studenten moet er ook geld bij. Waarom doen we dat eigenlijk allemaal?

Van de Beek stelt dat het kostbare immigratiebeleid enerzijds het product is van hardnekkige en succesvolle lobby’s en anderzijds van ‘politieke kosten’. Veel bedrijven, instellingen en belangengroepen ijveren voor immigratie, omdat zij er beter van worden – ook al wordt de samenleving als geheel er niet beter of slechts slechter van. Tot dusver taxeerden veel politieke partijen dat hun reputatie er onder leed als ze ijverden voor het verminderen van de toestroom van asielzoekers. Van de Beek: ‘Maar nu zijn de politieke kosten van het doorgaan met de bestaande praktijk juist aan het toenemen, in heel Europa – en ook voor politici van links. De rationaliteit is aan het toenemen en het sentiment is aan het wegebben. Daar draag ik met mijn boek natuurlijk materiaal voor aan.’

Migratiemagneet Nederland van dr Jan van de Beek omvat 480 bladzijden, wordt uitgegeven door Uitgeverij Blauwburgwal en kost 23,50.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER

Het bericht Jan van de Beek: ‘Wat de asielcrisis is? Steeds weer grote aantallen nieuwe mensen, die niet goed kunnen integreren’ verscheen eerst op Wynia's Week.

De Commissie is gevraagd een dergelijk uitzetbeleid op te nemen in het afgelopen mei gesloten EU-migratie- en asielpact, dat in 2026 van kracht wordt. Of de Commissie dat doet en/of het Europees Parlement het vervolgens accordeert is echter zeer de vraag.

Verzorgingsstaat in gevaar

Ondanks alle ophef die de linkse opposite in de Tweede Kamer maakt over de in het hoofdlijnenakkoord afgesproken asielcrisiswet, die niet rechtstatelijk zou zijn en de meesmuilende reactie over de door de Commissie afgewezen opt-out die door minister Faber was gevraagd, staat Nederland niet alleen in de EU als het om de wens gaat de instroom van migranten aan banden te leggen. Het verlenen van asiel (op tijdelijke basis) aan mensen die gevlucht zijn voor oorlog in eigen land en mensen die omwille van hun geloof, geaardheid of politieke opvattingen in eigen land gevaar lopen staat niet ter discussie.

Maar het niet kunnen terugsturen van asielzoekers die zijn uitgeprocedeerd, veelal mensen die om economische redenen hun land verlaten, wordt breed in de EU als probleem ervaren. Zeker, omdat een substantieel deel van de asielzoekers tot de laatste categorie behoort. De meeste lidstaten zien hun sociale systemen, de woningvoorraad en de medische voorzieningen dermate onder druk staan, dat de verzorgingsstaat in het geding komt.

Een EU-migratie- en asielpact werd na jaren van traineren uiteindelijk gesloten. Het betreft behandeling van de asielaanvragen aan de buitengrens en een verdeling van de mensen die aldaar asiel wordt verleend over de lidstaten. Een ‘missing link’ in het akkoord is echter een terugkeerregeling. Althans een werkende regeling. Het aanvankelijke idee dat herkomstlanden hun onderdanen terug zouden nemen als met hen akkoorden zouden worden gesloten over economische hulp bleek al gauw tot het domein van het wensdenken te behoren. De miljarden die de EU, na een bezoek van de Italiaanse premier Meloni, de Nederlandse minister-president Rutte en de voorzitster van de Europese Commissie aan Tunesië toezegde, hebben weinig effect. Ze zijn in dank aanvaard, maar invloed op de stroom migranten die vanuit Tunesië de EU binnenkomt is er nauwelijks.

Terugkeerhubs

Een ander idee, het opzetten van terugkeerhubs buiten de EU werd gelanceerd door dezelfde Italiaanse premier Giorgia Meloni. Niet zo vreemd, want Italië krijgt de grootste instroom te verwerken. Meloni sloot een akkoord met Albanië, alwaar de beoogde hubs werden opgezet. Ze zijn inmiddels operationeel.

Het idee sloeg aan, met als gevolg het voorstel van Nederland en Oostenrijk, omarmd door een meerderheid van de lidstaten van de EU. Eigenlijk is er maar één lidstaat dat zich falikant tegen het voorstel heeft uitgesproken. De premier van Spanje, Pedro Sanchez, wil juist meer immigranten. Zij moeten volgens hem de vacatures vervullen die vanwege de vergrijzing ontstaan. Een argument dat al meerdere malen is weerlegd.

Ten eerste zijn de meeste economische asielzoekers ongeletterd en/of afkomstig uit een cultuur die om het zo neutraal mogelijk te stellen de Noord-Europese werkethiek niet hoog in het vaandel heeft en ten tweede vergrijzen immigranten zelf ook. Ten derde reizen de meeste migranten die Spanje binnenkomen door naar Noord-Europa.

Europees Parlement handhaaft cordon santitaire

Of de Commissie het voorstel overneemt en, zoals door de 15 lidstaten gewenst, incorporeert in het EU-migratie- en asielpact valt echter nog te bezien. De nieuwe Europese Commissie is niet veel anders dan de vorige, lees: pro-open grenzen. Het heeft ook dezelfde voorzitster gehouden.

Maar zelfs als de nieuwe Commissie het voorstel van Nederland en Oostenrijk zou overnemen, zal het Europese Parlement het naar alle waarschijnlijkheid torpederen. Na diverse nationale verkiezingen hebben de meeste lidstaten inmiddels centrum-rechtse regeringen, regeringen die een einde willen maken aan het open-grenzen-beleid van de EU. Maar de ruk naar rechts die we bij de nationale verkiezingen hebben gezien, zagen we maar mondjesmaat terug in de verkiezingen van begin dit jaar voor het Europees Parlement (EP).

Het cordon sanitaire tegen de rechtse fracties (de ECR van Meloni, de nieuwe door AfD gedomineerde ESN-fractie en vooral de nieuwe patriotten van Orbán en Le Pen) wordt in het nieuwe EP gehandhaafd. De rechtse fracties hebben geen enkele voorzitters- of ondervoorzittersfunctie gekregen in de diverse commissies van het EP. De uitkomst van stemmingen over voorstellen van de Commissie wordt dan ook grotendeels bepaald door de traditionele kongsi van christen-democraten, liberalen en groenen.

Incorporatie van terugkeerhubs in het EU-migratie- en asielpact lijkt derhalve niet waarschijnlijk. Dat neemt niet weg dat andere lidstaten het voorbeeld van Italië, dat wil zeggen bilaterale terugkeerhubs, over kunnen nemen. En dat geldt ook voor Nederland. Überhaupt liggen nationale oplossingen van het ongebreidelde instroomprobleem meer voor de hand dan EU-oplossingen. Zo stelde Duitsland onlangs grenscontroles in en andere lidstaten volgen. Het Deense model, een ontmoedigingsbeleid voor asielzoekers, kan eveneens rekenen op navolging door diverse lidstaten, waaronder Nederland.

Lege huls

Kortom, nationale regeringen zullen eigen maatregelen nemen want van ‘Brussel’ valt weinig te verwachten. Zelfs als het EU-migratie- en asielpact in 2026 van kracht wordt, zal het zonder een werkende terugkeerregeling een lege huls zijn. Nederland doet er derhalve verstandig aan zich niet blind te staren op een EU-oplossing. Vooralsnog zullen alleen nationale maatregelen soelaas bieden.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Johannes Vervloed: Nederland moet niet rekenen op EU maar zelf asielstroom afstoppen verscheen eerst op Wynia's Week.

De term ‘brede welvaart’ is economenjargon. Het betekent in de context van arbeidsmigratiebeleid dat je niet alleen moet kijken naar het effect van arbeidsmigratie op een macro-economische grootheid als het bruto binnenlands product (bbp) per hoofd, maar dat ook de gevolgen voor zaken als collectieve voorzieningen, fysieke en sociale leefomgeving in de te maken afwegingen dienen te worden betrokken. De tegenwoordig vaak gehoorde wijsheid als zouden de voordelen van arbeidsmigratie vooral ten goede komen aan werkgevers (en arbeidsmigranten), en de nadelen ten laste van de samenleving als geheel, is een variant op dit thema.

Simplistische reflex

Het rapport van de Adviesraad neemt afstand van de simplistische reflex dat, zodra zich tekorten voordoen op de arbeidsmarkt, je maar meteen ‘een blik arbeidsmigranten moet opentrekken’. Hiervoor in de plaats kiest het voor brede welvaart als richtsnoer voor het beleid. Ik heb in Wynia’s Week, zij het in andere bewoordingen, al enkele keren hetzelfde bepleit.

Het rapport geeft wel aanzetten tot beleid op basis van brede welvaart, maar adviseert om de concrete uitwerking over te laten aan een in te stellen permanente ‘Adviescommissie brede welvaart’. Die Adviescommissie zou ook tot taak krijgen een bandbreedte vast te stellen voor de aantallen toe te laten arbeidsmigranten.

De Adviesraad Migratie verwacht dat met de toenemende vergrijzing, de krimpende bevolking en de stijgende welvaart in Midden- en Oost-Europa het beleid ten aanzien van arbeidsmigranten van buiten de EU steeds belangrijker wordt. Maar de ervaringen met arbeidsmigranten uit Afrika en het Midden-Oosten zijn op zijn zachtst gezegd niet onverdeeld gunstig. Die arbeidsmigranten stromen na verloop van tijd in groten getale door naar de sociale zekerheid en dat is slecht voor de brede welvaart in Nederland. Dit blijkt uit een analyse van microdata in het rapport Grenzeloze Verzorgingsstaat (2021) van onder anderen Jan van de Beek.

Voor kennismigranten van buiten de EU hebben we nu de Kennismigrantenregeling. Wie een aanbod voor een baan heeft tegen een salaris boven een bepaalde grens wordt toegelaten. Jaarlijks maken 10.000 tot 20.000 personen gebruik van deze regeling. Op de overige arbeidsmigranten van buiten de EU – we hebben het dan vooral over arbeidsmigranten uit Afrika en Midden-Oosten – is de Wet arbeid vreemdelingen (Wav) van toepassing. Die eist ook een aanbod van een baan en kent bovendien een ‘arbeidsmarkttoets’, waarin het ontbreken van ‘prioriteitgenietend aanbod’ (lees: arbeidsaanbod binnen de EU/EFTA) centraal staat. Vorig jaar werden in het kader van de Wav ongeveer 4000 vergunningen afgegeven. Zowel de kennismigrantenregeling als de Wav vereisen dus het aanbod voor een baan. Dit is het kenmerk van wat in de literatuur een ‘vraaggestuurd systeem’ wordt genoemd.

In een aanbodgestuurd systeem daarentegen vervalt de eis dat de arbeidsmigrant een werkgever bereid heeft gevonden hem in dienst te nemen. Toelating geschiedt op basis van een puntensysteem (op basis van persoonskenmerken) dan wel quota of beide. Aanbodgestuurde systemen worden onder meer toegepast in Australië, Nieuw-Zeeland en Canada. Dat laatste land hanteert een puntensysteem dat in Nederland vaak als voorbeeldig wordt gezien.

Puntenbureaucratie

In 2006 schreef ik daar in NRC een kritisch stuk over. ‘Je mag,’ merkte ik toen op, ‘van overheidsbureaucraten niet verwachten dat die kunnen testen op moeilijk meetbare zaken als motivatie en sociale vaardigheden. Om nog maar te zwijgen van de fraudegevoeligheid als het gaat om cv’s en diploma’s. In het huidige stelsel ligt de beslissing bij de werkgever die het salaris van de arbeidsmigrant moet gaan betalen en die daardoor een veel sterkere prikkel heeft om goed te selecteren. Dat alles schept onzekerheid of de arbeidsmigranten die door de zeef van de puntenbureaucratie heenkomen ook daadwerkelijk een baan op het beoogde niveau zullen vinden. Nederland is een dichtbevolkt land met een van de meest genereuze stelsels van sociale zekerheid ter wereld. Het kan zich daarom niet veroorloven om via het arbeidsmigratiekanaal de verkeerde mensen binnen te halen. Wat dit betreft is de situatie hier wezenlijk anders dan in landen als Australië en Canada, die al jaren grote aantallen immigranten toelaten via een puntensysteem. Deze landen zijn zeer dun bevolkt en staan bepaald niet bekend om hun genereuze sociale zekerheid. Alles overwegende, lijkt er momenteel voor Nederland geen reden om over te stappen op een puntensysteem.’

Deze analyse is wat mij betreft nog steeds van toepassing. Arbeidsmigranten toelaten op basis van een puntensysteem zonder dat zij een aanbod voor een baan op zak hebben, is in de Nederlandse situatie af te raden.

Bij de nadere uitwerking van het principe van brede welvaart in relatie tot arbeidsmigratie stellen de rapporteurs van de Adviesraad Migratie een zogenaamde ‘bredewelvaarttoets’ voor. De toetsing verloopt in twee stappen. Allereerst wordt getoetst of het werk dat de arbeidsmigrant gaat doen positief bijdraagt aan brede welvaart. Vervolgens wordt getoetst welke effecten de komst van een nieuwe inwoner – los van het werk dat deze gaat doen – naar verwachting heeft op de brede welvaart.

De kennismigrantenregeling met zijn inkomenstoets en de Wav met zijn arbeidsmarkttoets maken in deze gedachtegang plaats voor een puntenstelsel. Dat sluit volgens de rapporteurs enerzijds zoveel mogelijk aan bij de theoretische conceptie van brede welvaart, maar is anderzijds niet zo complex dat het in de praktijk niet uitvoerbaar is of gepaard gaat met een onevenredig zware belasting van de uitvoeringsinstanties. Opmerkelijk is dat in het voorgestelde puntensysteem persoonskenmerken als leeftijd, kennis, opleiding en ervaring geen plaats krijgen. Uitzondering is kennis van het Nederlands, omdat dit bevorderlijk is voor de integratie.

Waar blijft in dit voorstel de eis dat de arbeidsmigrant in spe het aanbod voor een baan moet hebben? Hierover schrijven de rapporteurs:

‘De mogelijke positieve bijdrage van een arbeidsmigrant aan de brede welvaart hangt in belangrijke mate af van het werk dat deze in Nederland gaat doen. Dit betekent dat toelating van een arbeidsmigrant niet alleen dient af te hangen van kenmerken van de persoon zelf, maar vooral van kenmerken van het werk dat zij of hij gaat doen. De (potentiële) arbeidsmigrant dient dus een concreet werkaanbod te hebben. In deze zin pleiten wij voor een vraaggestuurd arbeidsmigratiebeleid, zoals dat nu in Nederland ook geldt […].’

Cruciale rol van werkgevers

Het vraaggestuurde stelsel blijft in het voorstel van de rapporteurs dus overeind, en dat is op zich goed nieuws. Maar de onderliggende redenering is dat we in het kader van de brede welvaart willen weten wat voor werk de arbeidsmigranten gaan doen. Volgens de huidige mode in Den Haag scoort bijvoorbeeld warmtepompen installeren hoger qua brede welvaart dan een baan in de vleesverwerkende industrie.

Het rapport gaat voorbij aan de cruciale rol van de werkgever bij de selectie van potentiële arbeidsmigranten in een vraaggestuurd systeem, om te voorkomen dat we de verkeerde mensen binnenhalen. Als we niet oppassen zou dat concrete werkaanbod in de toekomstige uitwerking van het nieuwe systeem zomaar kunnen sneuvelen. Dan kom je terecht in een aanbodgestuurd systeem. Dat is – zoals gezegd – niet de kant die we in Nederland op moeten. Alles staat of valt daarom met de personele invulling van de op te richten permanente ‘Adviescommissie brede welvaart’.

Hans Roodenburg is econoom en gaf bij het Centraal Planbureau leiding aan onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Hij publiceert sinds 2021 in Wynia’s Week over het Nederlandse immigratiebeleid. 

Wynia’s Week is er diverse keren per week, als video, als podcast en als internetkrant. Wynia’s Week bestaat nu 5 jaar. Op naar het volgende lustrum! Doet u mee, als donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Arbeidsmigranten toelaten die geen baanaanbod op zak hebben? Daar moeten we nooit aan beginnen  verscheen eerst op Wynia's Week.