Na de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023 en de daaropvolgende Israëlische militaire acties in Gaza ontstonden aan Nederlandse universiteiten protesten. Wat begon als een reactie op het conflict, groeide al snel uit tot bredere oproepen om de samenwerking met Israëlische instellingen te beëindigen.

De protesten wijzen op belangrijke mondiale zorgen, maar onthullen ook de kwetsbaarheden in de manier waarop onze academische instellingen omgaan met politieke druk en internationale samenwerkingsverbanden. Universitaire bestuurders bleken vaak slecht voorbereid op de uitdagingen die deze gebeurtenissen met zich meebrengen, zoals bezettingen van gebouwen en verstoringen van het onderwijs.

Zo werd door het college van bestuur van de Universiteit van Amsterdam onderhandeld met gemaskerde personen waarvan onduidelijk was of ze deel uitmaakten van de academische gemeenschap en werd grote schade aangericht aan gebouwen en publieke ruimte. Aan de Universiteit Maastricht werd en buitenplaats van een faculteitsgebouw bezet en een hongerstaking gehouden.

Escalerende spanningen

De vorige regering liet het aan de universiteiten zelf over om met deze problemen om te gaan, wat leidde tot terughoudendheid en besluiteloosheid onder bestuurders. Hierdoor escaleerden de spanningen binnen de academische gemeenschap, met name voor Joodse, Israëlische en pro-Israël studenten en medewerkers. De grens tussen kritiek op het Israëlische beleid en vijandigheid jegens Joden vervaagde, wat resulteerde in een gevoel van uitsluiting en onveiligheid voor deze groepen. Op het terrein van de Erasmus Universiteit in Rotterdam werd jacht gemaakt op een persoon met een Israëlische vlag. Joodse studenten moesten er om bepaalde ruimtes te kunnen betreden verklaren tegen Israël en tegen Benjamin Netanyahu te zijn. De Universiteit Maastricht deed aangifte van antisemitisme en vandalisme.

In plaats van het geconstateerde antisemitisme stevig aan te pakken, kozen de universiteiten voor het instellen van ethische commissies die de samenwerking met instellingen in conflictgebieden, en vooral Israël, zouden evalueren. Hoewel deze maatregel tijdelijk rust bracht, creëerde deze ook grote ethische, juridische en academische problemen.

De werkwijzen en samenstellingen van deze commissies zijn vaak ondoorzichtig en juridisch kwetsbaar. Er ontbreken duidelijke normen over hoe evaluaties worden uitgevoerd, welke informatie wordt verzameld en of er eerlijke hoor- en beroepsprocedures zijn. Dit roept de zorg op dat dergelijke commissies kunnen verworden tot politieke echokamers in plaats van tot objectieve beoordelingsorganen. Dat er een wettelijk kader ligt voor kennisveiligheid werd lange tijd genegeerd. De Erasmus Universiteit bevroor de Israëlische samenwerkingsverbanden.

Het feit dat de focus specifiek op Israël ligt, wekt de indruk van een dubbele standaard. Andere conflicten waarin ernstige mensenrechtenschendingen plaatsvinden, blijven onbesproken. Dit selectieve beleid roept vragen op over de motieven en procedurele rechtvaardigheid van de commissies.

Juridische consequenties

Daarnaast kunnen de juridische consequenties aanzienlijk zijn. Europese wetgeving verbiedt discriminatie op basis van nationaliteit. In Spanje werd een besluit van een universiteit om de banden met een Israëlische instelling te verbreken door de rechter teruggedraaid wegens schending van non-discriminatieprincipes. Nederlandse universiteiten lopen vergelijkbare juridische risico’s als zij doorgaan zonder overtuigend bewijs voor hun beslissingen.

Het afschrikwekkende effect van deze ontwikkelingen op internationale samenwerking is al merkbaar. Onderzoekers aarzelen om samen te werken met Israëlische instellingen uit angst voor politieke repercussies. Wetenschappers die toch dergelijke samenwerkingen aangaan, riskeren gestigmatiseerd te worden, met negatieve gevolgen voor hun loopbaan en academisch werk. Wanneer politieke overwegingen gaan bepalen met wie wordt samengewerkt, verliezen universiteiten hun objectiviteit, wat de kwaliteit van academisch onderzoek onder druk zet en de zozeer door henzelf geprezen internationalisering schaden.

Wat kan er gedaan worden om deze situatie te verbeteren? Nederlandse universiteiten moeten zich opnieuw inzetten voor academische vrijheid en ervoor zorgen dat samenwerkingen uitsluitend worden beoordeeld op basis van wetenschappelijke verdienste, niet op politieke druk en zelfs propaganda.

Als ethische commissies noodzakelijk zijn, moeten deze transparant en rechtvaardig opereren, met duidelijke procedures, brede vertegenwoordiging en consistente normen voor alle internationale partners. Deze commissies zouden een afspiegeling moeten zijn van de diverse perspectieven binnen de academische gemeenschap en moeten werken onder regels die rechtvaardigheid en beroepsmogelijkheden waarborgen. Ook zonder dit risico van partijdigheid kunnen ze beter direct worden ontmanteld.

Daarnaast moeten universiteiten bij hun beslissingen rekening houden met juridische consequenties en zorgen dat hun beleid in lijn is met Nederlandse en EU-wetgeving, vooral rond non-discriminatie. Dit minimaliseert niet alleen het risico op rechtszaken, maar benadrukt ook het principe dat academische instellingen opereren binnen de rechtsorde, terwijl ze academische vrijheid en individuele rechten beschermen. Daarbij behoort het meespelen in geopolitiek en buitenlandpolitiek niet tot de taak van universiteiten.

Op een keerpunt

Nederlandse universiteiten bevinden zich op een keerpunt. De komende besluiten zullen bepalend zijn voor de academische vrijheid, de wetenschappelijke integriteit en de internationale reputatie van deze instellingen. Door politieke motieven buiten het academisch bestuur te houden, kunnen Nederlandse universiteiten hun toewijding aan academische vrijheid, op verdienste gebaseerde samenwerking en non-discriminatie behouden, en daarmee hun integriteit en mondiale leiderschapspositie versterken.

Eliyahu Sapir en Amanda Kluveld zijn respectievelijk politicoloog en historicus.

In samenwerking met Onderwijs Community NL/ Studeerveilig onderzochten de auteurs de ervaringen van Joodse en Israëlische studenten en medewerkers van Nederlandse universiteiten tijdens de protesten na 7 oktober 2023. Het rapport is te lezen op antisemitismenieuws.nl. Sapir en Kluveld hosten samen de podcast Campuscontroverses NL en werken aan een studie over definities van antisemitisme.

Het bericht Universiteiten op een keerpunt: politieke propaganda bedreigt de academische vrijheid verscheen eerst op Wynia's Week.

In de Nederlandse pers werd gesproken van hit-and-run-acties. Hit-and-run-acties komen onder hooligans regelmatig voor, maar de essentie ervan is dat ze zich richten op harde-kernsupporters van andere voetbalclubs; in beginsel niet op ‘normale’ supporters of anderen die niets met het voetbal te maken hebben. En cruciaal: de daders van zulke acties zijn hooligangroepen, maar daar was nu ook geen sprake van.

Dit is eerder gebeurd

In de nacht van wat premier Schoof terecht antisemitisch geweld noemde werd gejaagd op Joden. Jagende brigades ondervroegen passanten in Amsterdam op basis van hun uiterlijk naar hun afkomst, nationaliteit of religie. Het doel was om de Joden te vinden. Wie een Israëlisch paspoort had of een Maccabi-shirtje of -sjaal droeg was schuldig.

Het is belangrijk te beseffen dat hoewel de omvang van dit geweld tegen Joden in Nederland ongekend is, de aard dat niet is. Aan het begin van dit millennium speelde dezelfde problematiek als nu al. Er werd in de media geschreven over intimidaties en geweldsincidenten tegen Joden in Amsterdam door Marokkaanse jongeren. Bij de start van de Tweede Intifada in Israël eind 2000 werd er gedemonstreerd voor het Amerikaanse consulaat bij het Museumplein in Amsterdam. Dat liep uit de hand en bezoekers van een synagoge werden aangevallen omwille van het Joods-zijn.

Op 13 april 2002 liep een grote anti-Israël-demonstratie die op de Dam in Amsterdam begon – en mede werd georganiseerd door politieke partijen – uit op de grootste manifestatie van antisemitisme in Nederland sinds 1945. Niets dat als joods werd gezien was veilig, het nationaal monument op de Dam hing vol hakenkruisen en alom werd ‘Hitler’ geroepen, evenals ‘Joden de zee in’.

Wat gebeurde er nu, in 2024, dan precies in Amsterdam? Wie viel wie aan en waarom? En wat kunnen we daarvan leren? Het vele beeldmateriaal van de geweldplegers toont aan dat de daders geen hooligans waren. Er worden geen voetbal gerelateerde leuzen gescandeerd bij het plegen van het geweld tegen de Joden; althans niet op de vele filmpjes die ik heb gezien. Er wordt Nederlands of Arabisch gesproken.

Er wordt ‘kankerJoden’ gescandeerd door een grote menigte mannen die voornamelijk gezichtsbedekkende kleding draagt. De mannen scanderen ook ‘Free Palestine’ en ‘Takbir’ (de erkenning dat Allah het hoogste is). Wat er qua uiterlijk te zien is en qua accenten hoorbaar bij de daders – en ik ben hier wat voorzichtig omdat dit lastiger vast te stellen is – wijst er inderdaad op dat het gaat om mannen met een Noord-Afrikaanse of Midden-Oosterse achtergrond. En nogmaals, het gaat hier dus niet om Ajaxsupporters of herkenbare supporters van een andere club.

‘Free Palestine’

Harde-kernsupporters van Maccabi zouden de avond ervoor een Palestijnse vlag hebben afgescheurd en verwijderd bij een raam in Amsterdam. Ook zou een taxi vernield zijn en een groep zou ‘dood aan de Arabieren’ hebben gescandeerd. Het is onnodig om te zeggen, maar dat is natuurlijk verwerpelijk. Als de reactie van de volgende nacht hier een tegenreactie op zou zijn door een groep harde-kernsupporters van Ajax of een andere club, dan zou die zich richten op harde-kernsupporters van Maccabi. Maar dat was niet het geval. Er werd op alle Joden gejaagd. Daarmee wordt de hele voetbalcontext irrelevant.

Het geweld was politiek, ideologisch of religieus van aard, of waarschijnlijker: een combinatie van alle drie. De politieke component zat met name in het scanderen van ‘free Palestine’ en het dwingen van Joden om dat ook te zeggen, al dan niet voor een filmende telefoon. Er werden Palestijnse vlaggen gedragen. Er werd een Israëlische vlag verbrand. Het ging de plegers kennelijk deels om wat er in de Palestijnse gebieden gebeurt en de vernedering van Joden als vergelding daarop.

Het gelijk van Mona Keijzer

De ideologische of religieuze component wordt zichtbaar bij het scanderen van ‘takbir’. Daarbij gaat het om de grootheid van Allah. ‘Wat heeft de islamitische god hier nu weer mee te maken?’, denkt u wellicht. Die god heeft het niet zo op de Joden, zoals ik eerder op Wynia’s Week uitlegde over de potentiële strafzaak tegen Mona Keijzer. Keijzer had gezegd dat Jodenhaat bijna onderdeel is van de cultuur in sommige landen met een islamitisch geloof. Journalist Geerten Waling stelt in die context terecht dat ‘de Jodenjacht in het Amsterdam van Femke Halsema’ het gelijk van Mona Keijzer bewijst – en het geen zin heeft om, uit angst voor groepsbelediging van moslims, hiervan weg te kijken.

Zoals gezegd werd er geen onderscheid gemaakt tussen harde-kernsupporter – of zelfs supporter – en niet-supporter. Het ging om de Joodse identiteit van de slachtoffers. Er werd op Joden gejaagd. GeenStijl toonde screenshots van een ‘islamitische appgroep’ met Palestijnse vlaggen in de titel van de groep, waarin een ‘Jodenjacht’ werd aangekondigd.

Mensen waarvan werd gedacht dat ze mogelijk Joods waren werden intimiderend aangesproken. Er werd geëist dat ze aangaven waar ze vandaan kwamen. Ook werd naar de paspoorten van mensen gevraagd; een Israëlische nationaliteit betekende immers ‘schuldig’ aan het Jood-zijn.

Dat gebeurde overigens de daaropvolgende nacht nogmaals. Zoals gezegd werden er in de nacht van donderdag op vrijdag Joden ingesloten, bedreigd en geïntimideerd, met vuurwerk belaagd, in elkaar geslagen, tegen het hoofd geschopt, en in de gracht gegooid. Zulk geweld kan conform de definities van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten worden geclassificeerd als terrorisme. Daarvan is namelijk sprake als er vanuit ‘ideologisch motief [op] mensenlevens gericht geweld [wordt gebruikt of maatschappij-ontwrichtende schade wordt veroorzaakt], met als doel om een deel van de bevolking ernstige vrees aan te jagen, maatschappelijke veranderingen te bewerkstelligen en/of politieke besluitvorming te beïnvloeden’ (intelligence-definitie).

In de strafrechtelijke definitie is al sprake van terrorisme bij het ontbreken van een ideologisch motief. Het gaat dan om het ernstige vrees aanjagen van een deel van de bevolking, het wederrechtelijk dwingen van een overheid om iets (niet) te doen, of het ernstig ontwrichten van de fundamentele politieke, constitutionele, economische of sociale structuren van een land. Een grootschalige gewelddadige aanval op mensen omwille van hun religieuze identiteit kan daar onder worden geschaard. Gelet op die ernst moet het debat kunnen gaan over de achtergrond van de plegers, in het kader van preventie en bestrijding.

Het globaliseren van de Intifada

Op sociale media circuleerde vervolgens een filmpje met beelden van het geweld tegen Joden in Amsterdam, met daarop intimiderende teksten gericht tegen Joden in het algemeen. Bij dat filmpje wordt Tufan al-Aqsa vermeld, ‘de codenaam van de Hamas-operatie op 7 oktober’ 2023. Aan het eind van dat filmpje komt in beeld:

‘We dedicate this attack on the Zionists to our Islamic movement Ha*Mas and its victorious brigades, Izz Al-Din Al-Qassam, and to all our noble resistance in Gaza, to show them that we stand side by side in this battle and that we will resist with all our might, and to our people, our children and our women in the steadfast Gaza Strip, and to our prisoners, male and female, for we have treated these dogs as they treat our prisoners in the prisons, and we will continue to avenge our great people. And it is a struggle of victory or martyrdom.’

Is dit wat mensen willen die met bordjes ‘Globalize Intifada’ rondlopen tijdens demonstraties? Het steunen van de overwinning óf het martelaarschap, zonder middenweg? Dat dualisme toont in elk geval het fundamentalisme van de extremisten die zulke filmpjes maken en steunen: er is geen compromis mogelijk in de context van jihad.                                    

Extremisme

De Jodenjacht in Amsterdam in november 2024 is een vreselijke gebeurtenis. Qua omvang was deze ongekend, hoewel de aard in de historische context niets nieuws is. Het ernstige geweld moet niet worden gezien in de context van hooliganisme, maar als (geo-) politiek, ideologisch en islamitisch geweld en daarmee als extremisme.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De Jodenjacht in Amsterdam maakt deel uit van een patroon verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoe zwaar weegt Israël eigenlijk op economisch vlak, zowel in de regio als op wereldschaal?

Van de Cloot: ‘Het land heeft een bruto binnenlands product (bbp) van bijna 530 miljard dollar. Nu zegt zo’n bbp uiteraard niet alles, maar zeker als je het afzet tegenover de andere landen in het Midden-Oosten is Israël bijzonder welvarend. Je zit daar in de regio natuurlijk ook met een aantal oliestaten met een bijzonder hoog bbp, maar zodra je ook andere parameters mee in rekening brengt, doen die landen het toch veel minder goed. De welvaart is er veel minder evenwichtig verdeeld.

‘Op wereldschaal stelt het Israëlische bbp uiteraard niet zoveel voor, maar tegelijk staat het land er op technologisch vlak zo goed voor dat het eigenlijk boven zijn gewicht speelt. Die technologische superioriteit vertaalt zich dan in een berg groeikapitaal en een indrukwekkend aantal startups, maar zorgt er tegelijk ook voor dat het land behoorlijk kwetsbaar is. Al die hoogtechnologische bedrijven steunen immers op een zeer grote mobiliteit van mensen én kapitaal, en dat is vandaag natuurlijk behoorlijk problematisch geworden.’

Hoe groot was de economische impact van de terreuraanslagen van oktober vorig jaar, en in welke mate is het land erin geslaagd om die min of meer te boven te komen?

‘Israël kan gelukkig terugvallen op bijzonder bekwame beleidsmakers, waardoor de economie aanvankelijk zeer goed standhield. Meteen na de aanslagen kwam er bijvoorbeeld zware druk op de munt en gierde de angst door de financiële markten, maar de Israëlische centrale bank beschikte over voldoende financiële reserves om die schokken en eventuele negatieve speculaties te weerstaan. Enkele weken later noteerde de Israëlische sjekel zelfs hoger dan voor de aanslagen.

‘Op korte termijn bleef de impact dus relatief beperkt, maar tegelijk moest het land wel in ijltempo overschakelen op een oorlogseconomie. Er moesten enkele honderdduizenden mensen naar het front worden gestuurd. Die kwamen niet zelden uit het bedrijfsleven of uit de landbouw, twee cruciale sectoren. Zoiets kon natuurlijk ook economisch niet zonder gevolgen blijven. Bovendien weigerde de minister van Financiën te besparen op niet-militaire uitgaven – wat Oekraïne en Rusland bijvoorbeeld wél doen – waardoor hij dit jaar al tweemaal een noodaanpassing van de begroting moest vragen. Israël stevent voor dit jaar ook af op een begrotingstekort van 8,1 procent.’

Met andere woorden: op wat langere termijn dreigt de inflatie te ontsporen en zal het monetaire beleid steeds meer onder druk komen te staan. De Israëlische regering staat dus voor een dilemma?

‘Dat klopt. Er bestaan nu eenmaal geen wonderoplossingen. Toont Israël zich niet bereid zijn monetaire beleid te verstrakken, dan dreigt er een kapitaalvlucht en een instorting van het hele financiële systeem. En dan belanden we dus in een Belgisch scenario, waarbij politici weigeren om de economie pijn te doen uit schrik om de bevolking pijn te doen. Met alle risico’s van dien voor een ontsporing van de inflatie én veel bredere destabilisering van de economie. Naarmate de oorlog langer duurt, nemen ook die risico’s toe.’

Intussen is er in Libanon een tweede front bijgekomen. Kan Israël dit economisch blijven volhouden?

‘Dat blijft natuurlijk altijd een beetje koffiedik kijken, maar het perspectief is intussen grondig veranderd vergeleken met enkele maanden geleden, toen iedereen er nog van uitging dat de oorlog snel zou worden beëindigd. Vorig jaar al stelde de Central Bank of Israël dat de economische schade mogelijk zesmaal groter kon zijn dan die van vorige conflicten, zoals de Libanese oorlog van 2006 of het eerdere conflict met Hamas in 2016. Een langdurige oorlog zal dus onvermijdelijk ook een almaar zwaardere economische tol eisen.’

Daar komt dan nog bovenop dat Israël internationaal gezien ook steeds meer een paria wordt. Kan ook dat zijn tol eisen voor zo’n extreem internationaal georiënteerde economie?

‘Dat klopt, maar tegelijk heeft het land ook enkele unieke troeven. Vanuit Joodse gemeenschappen overal ter wereld is er een bijzonder grote loyauteit, en daarnaast mogen we ook de unieke band tussen de Verenigde Staten en Israël niet vergeten. Ik zie dus nog wel enkele hulplijnen, maar naarmate Israël meer Amerikaanse steun nodig heeft, krijgen de Amerikanen natuurlijk ook meer hefbomen om het conflict te beëindigen.’

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 7 oktober op Doorbraak.be. 

Wynia’s Week is er het hele jaar door, drie keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe lang kan Israël in oorlogsmodus economisch overleven? Vijf vragen aan econoom Ivan Van de Cloot verscheen eerst op Wynia's Week.

De feestdag staat geheel los van de terroristische actie vanuit Gaza op 7 oktober vorig jaar, die zoveel onschuldige levens kostte. We vieren islamofobie dit jaar al voor de 453^ste keer.

De feestdag voor islamofoben is ingesteld door paus Pius V als dank voor de overwinning van de Heilige Christelijke Alliantie op de Ottomanen in de zeeslag bij Lepanto in 1571. Was die slag anders verlopen dan hadden we hier nu waarschijnlijk allemaal – net zoals de vorige burgemeester van Rotterdam – wel honderd keer per dag ‘Allahoe akbar’ (God is de grootste) gezegd. Want dan waren de Turken die de Balkan al hadden veroverd niet alleen over land doorgestoten naar Wenen, maar ook over zee naar Rome.

Feiten nog steeds onduidelijk

Een nadeel van de Islam is dat deze godsdienst lastig is te verwijderen, zodra die zich eenmaal ergens heeft gevestigd. Dat is alleen in Europa gelukt en steeds met veel moeite: in Spanje, in Hongarije en in het grootste deel van de Balkan. In dat licht bezien is islamofobie geen ziekelijke smetvrees maar een soort sociaal-religieuze hygiëne. Het is immers makkelijker om Islam op te doen dan af te doen.

Het islamofoben-feest heette oorspronkelijk Onze-Lieve-Vrouw van de Overwinning, omdat Maria bij de zeeslag zou hebben geholpen. Paus Pius meende dat die hulp van de Heilige Maagd was verkregen door het bidden van de rozenkrans en veranderde daarom na twee jaar de naam van het feest in Onze-Lieve-Vrouw van de Heilige Rozenkrans. Of de overwinning inderdaad aan Maria en vooral aan de rozenkrans was te danken, weten we echter niet zeker want de naamgeving vond plaats drie eeuwen voordat de paus onfeilbaar werd verklaard. Dat gebeurde pas op 18 juli 1870 tijdens het Eerste Vaticaans Concilie.

Er hebben zich vele gelegenheden voorgedaan om achter de waarheid te komen. Bij de achttien keer dat de maagd Maria in 1858 in het dorpje Lourdes verscheen aan de molenaarsdochter Bernadette Soubirous, kwam het onderwerp echter niet ter sprake. Toen Maria in 1917 zes keer verscheen aan drie herderskinderen bij het Portugese dorpje Fatima, verklapte ze tal van geheimen, maar liet ze zich wederom niet uit over wat er destijds bij Lepanto echt is gebeurd.

We weten alleen dat de Spaanse schrijver Miguel de Cervantes in de slag heeft meegevochten zodat we – als hij daar was gesneuveld – nooit hadden gehoord van Don Quichot de la Mancha, de hoofdpersoon in een van de eerste Europese romans. Gezeten op zijn uitgemergelde ros Rocinant trok hij ten strijde tegen alle onrecht en probeerde hij in de gunst te komen van zijn grote liefde, de wonderschone Dulcinea.

Cultureel staat Rocinant tegenover Burak, een wit vliegend paard dat eeuwen eerder in de koran opdook. Dat boek beschrijft hoe de aartsengel Djibriel (Gabriël) Mohammed op een avond uitnodigde Burak te bestijgen en met hem naar Jeruzalem te vliegen. Daar ontmoette Mohammed op de Tempelberg eerdere profeten zoals Ibrahim (Abraham), Musa (Mozes) en Isa (Jezus).

Vervolgens klom Mohammed op een ladder via de zeven hemelen naar Allah en kwam dichterbij Hem dan iemand ooit is geweest. Allah zei Mohammed dat zijn volgelingen voortaan iedere dag vijftig keer moesten bidden. Met deze boodschap ging Mohammed weer naar beneden. De profeet Musa vond dat echter wat veel en haalde Mohammed over om terug te klimmen en vermindering te vragen. Dit lukte. Allah bracht het verplichte aantal terug tot vijf keer per dag. We mogen wel stellen dat de invloed van Mozes op de economie van islamitische landen positief is geweest. Het paard Burak bracht Mohammed vliegensvlug weer terug naar huis.

Heilige plek

Ongelovigen denken dat Mohammed nooit in Jeruzalem is geweest, maar gelovigen weten wel beter. Vanwege de nachtreis met Burak is Jeruzalem een heilige plek voor islamieten. Had die ladder in Mekka gestaan, dan was de hulp van Burak niet nodig geweest en was het conflict in het Midden-Oosten misschien iets makkelijker op te lossen geweest.

Wij kijken echter niet religieus, maar cultureel. Zoals Rossinant staat voor de westerse cultuur, zo staat Burak voor de islamitische. Wat het verschil tussen beide precies is, kunt u vragen aan de vader en broers van het onlangs vermoorde meisje Ryanne uit Joure dat uit Syrië hierheen wist te vluchten maar zich volgens haar familieleden ‘te westers’ gedroeg.

Alle dagen feest

Tussen Rossinant en Burak staat het paard van Sinterklaas. Vroeger heette diens schimmel Amerigo. Sinds 2019 heeft de Sint een nieuw paard dat luistert naar de naam Ozosnel. Zowel Burak als Ozosnel zijn in onze gedachten gekoppeld aan een feest.

De islam viert jaarlijks (dit jaar op 8 februari) de Nachtreis van Mohammed op zijn witte paard. Nederland viert jaarlijks het feest van Sint-Nicolaas op zijn schimmel. Ook de heilig verklaarde paus Pius V, de islamofoob, heeft zijn eigen feestdag. Die is op 30 april. Vrijheid van godsdienst laat dat allemaal toe.

Gelovigen zelf willen anderen echter vaak verbieden iets anders te geloven dan wat zij zelf geloven. ‘Een christelijke levensovertuiging kan onmogelijk samengaan met een extreemrechtse ideologie,’ luidde op 21 september een verklaring die was ondertekend door 843 predikanten en andere theologen.

We weten dat de theologie, de wetenschap van het leven na de dood, al heel lang beduidend minder vooruitgang boekt dan de biologie, de wetenschap van het leven vóór de dood. De situatie blijkt nog erger te zijn: hier zien we zelfs regressie. De initiatiefnemer van de verklaring, ene Harmen Niemeijer, gemeenteraadslid voor GroenLinks in Amersfoort, zei immers: ‘We willen een duidelijke ondergrens stellen, het evangelie en extreemrechts gaan niet samen. In Duitsland heeft de Katholieke Kerk zoiets al eerder gezegd.’

Nou Harmen. De katholieke kerk heeft zeventig jaar geleden al gezegd dat het evangelie niet samen gaat met de PvdA en GroenLinks. In 1954 schreven de katholieke bisschoppen van Nederland in een brief aan alle gelovigen (het Mandement) dat katholieken geen socialist konden zijn en geen lid mochten zijn van de VARA. Wie dat toch deed werd voor straf niet in gewijde grond begraven. Als dan zeventig jaar later een GroenLinkse Amersfoorter met zijn verklaring komt vlak nadat iemand die de pers het beste meende te kunnen omschrijven als een ‘Amersfoorter’ onder het aanroepen van Allah dood en verderf zaaide in Rotterdam, weet ik niet of ik moet huilen of moet lachen.

Liever Alkmaarder dan Amersfoorter

Enfin. Er valt iedere dag wel iets te vieren. Ook vandaag. Want de strijd tegen de Turken heeft ons in Nederland geen windeieren gelegd. Terwijl de Spanjaarden nog druk met de Turken bezig waren op de Middellandse Zee, verjoegen de Alkmaarders op 8 oktober 1573 andere Spaanse troepen die hún stad belegerden. Zo begon hier de victorie.

Dit heugelijke feit wordt jaarlijks op 8 oktober herdacht, zodat we vandaag allemaal onze vrijheid kunnen vieren onder het motto: Je suis Alkmaarder! Daarbij hoort het herlezen we de Essays die Michel de Montaigne begon te schrijven in 1572, het jaar tussen de zeeslag bij Lepanto en het ontzet van Alkmaar. Dat is tevens het jaar dat in Parijs – op de feestdag van de Heilige Bartholomeus – alle protestanten werden vermoord.

Montaigne, die wel de eerste moderne mens wordt genoemd, was een scepticus. Dat is iemand die gelooft dat geen enkele overtuiging het alleenrecht bezit. Destijds stond hij vrijwel alleen. Vandaag heeft hij meer medestanders. Maar nog niet genoeg.

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Paul Frentrop: De jaarlijkse feestdag voor islamofoben is wederom rustig verlopen verscheen eerst op Wynia's Week.

Alle ogen zijn dezer dagen gericht op Doha, waar delegaties van Israël, de Verenigde Staten, Egypte en Qatar opnieuw rond een tafel schuiven om tot afspraken te komen over een staakt-het-vuren en de bevrijding van de gegijzelden. Het voeren van onderhandelingen, het maken van afspraken – het lijkt een rationeel proces, gebaseerd op belangen en toegankelijke argumenten. Maar in de internationale politiek spelen ook irrationele angsten en verlangens een bepalende rol. In de strijd om Jeruzalem gaat het om de gevolgen van de zoektocht naar een volmaakte rode vaars. 

Op 14 januari gaf Hamas een video uit, waarin deze terroristische organisatie het grote excuus aanvoerde voor de pogrom van 7 oktober 2023, waarbij 1200 Joden werden vermoord en 230 Joden in gijzeling werden genomen. Dat excuus was dat Israël bezig was rode koeien het land binnen te brengen. Blijkbaar ging van deze import van de edele viervoeters – Red Angus, uit Texas – zoveel dreiging uit dat de slachting van vorig jaar een soort preventieve daad was. 

Een oude geschiedenis  

De logica achter deze argumentatie ligt niet direct voor de hand, zeker niet voor moderne, westerse mensen, die seculier zijn en in toenemende mate religieus analfabeet. Toch zouden we beter moeten weten. Hoezeer geschiedenis en religie, en vooral ook de vaak irrationele combinatie van deze twee, het heden blijven beïnvloeden, weten we bijvoorbeeld uit troebelen op de Balkan. De duistere herinnering aan een middeleeuwse veldslag, de slag op het Merelveld van 15 juni 1389, speelde een rol bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog: de befaamde aanslag door Gavrilo Prinzip op aartshertog Frans Ferdinand had (volgens de Juliaanse kalender althans) op die datum plaats, en was een Servische actie tegen onderdrukking, door de Ottomanen in de Middeleeuwen, door de Habsburgers in 1914. En de herinnering aan die middeleeuwse veldslag was ook een factor van betekenis in de oorlogen na het uiteenvallen van Joegoslavië. 

De combinatie van geloof en een ver verleden inspireert ook Vladimir Poetin bij zijn buitenlandse politiek. Op grond van de ideeën van de getroebleerde zoon van de dichteres Anna Achmatova, Lev Goemiljov, koestert Poetin de droom van een op een geïdealiseerd verleden gebaseerde ‘heilige Russische natie’ dat alle Slavische volkeren verenigt. 

Wat in Israël speelt, in het conflict met Hamas, is eveneens een oude geschiedenis, een duizenden jaren oude tekst uit het boek dat de Joden Torah noemen en christenen het Oude Testament. In het negentiende hoofdstuk van het Bijbelboek Numeri (Bemidbar), een van de vijf boeken van Mozes, staat een voorschrift over de rode koe (parah adoemmah), die ‘volkomen’ moet zijn, zonder enig gebrek en geen juk heeft gedragen. Die geheel gave, rode koe moet buiten de legerplaats (het kamp) worden geslacht en verbrand en de as moet met water worden aangelengd. Deze mengeling van as en water moet als ‘reinigingswater’ dienen om mensen te ‘ontzondigen’ die met een dood lichaam in aanraking zijn geweest. Alleen dan konden zij het huis van God – de tabernakel of (later) de tempel – betreden. 

In de christelijke traditie is dit verhaal over de rode koe gelezen als een voorafschaduwing van Christus (zie de brief aan de Hebreeën, hoofdstuk 9, vers 13), maar in de Joodse traditie (vastgelegd in de Mishnah Parah) is de interpretatie natuurlijk anders. Volgens de Joodse overlevering zijn er in de geschiedenis negen van zulke volmaakte rode koeien geweest. Orthodoxe Joden zien uit naar de komst van de tiende. De volkomenheid van het beest bestaat onder meer hierin dat de vacht uitsluitend uit rood haar bestaat. Eén haartje van een andere kleur is genoeg voor de conclusie dat de koe niet volmaakt is en dus niet de beloofde tiende koe.  

Sleutel tot de toekomst 

Er zijn speciale fokprogramma’s voor deze dieren op speciale kibboetsen. In 1996 dacht men dat de koe er was, maar Melody (de naam van het beest) verloor haar rossige vacht – ongetwijfeld tot opluchting van de redactie van Ha’aretz, die schreef dat het beter was geweest om Melody dood te schieten. In 2002 dacht men opnieuw dat het zo ver was, maar de kosjer-verklaring van de rabbijnen moest toen al na zeven maanden weer worden ingetrokken. De zoektocht blijft in volle gang, onder andere dus door het importeren van Red Agnus-koeien uit Texas. 

Waarom wordt er zo naar deze tiende rode koe uitgezien? En waarom schreef Ha’aretz dat dat beest, als het komt, beter kan worden doodgeschoten? 

Volgens het orthodox-Joodse geloof is de rode koe de sleutel tot de toekomst. Als die koe er zal zijn, als zij zal zijn geslacht en verbrand (op de Olijfberg), als haar as en het restant van de as van de vorige, negende rode koe (waarschijnlijk verborgen in de Tempelberg) vermengd zal zijn met het levende water uit de vijver van Siloam of de Gihonbron, zal men over het reinigingswater beschikken waarmee de Tempelberg kan worden ontzondigd.  

En als dat zal zijn gebeurd, kan de Tempel (de derde, na die van Salomo en Herodes) worden gebouwd. En dan zal ook de Messias komen. Alles is al in gereedheid gebracht. Zeven genootschappen, verenigd in The United Association of Movements for the Holy Temple, zijn bezig om de dienst in de Tempel te herstellen. Er is op de Olijfberg (net buiten Jeruzalem, direct tegenover de Tempelberg) een altaar om de koe te slachten (Miphkad). De toegang tot de Tempelberg is al gerestaureerd. De priesterklederen zijn geweven, de gouden Menorah (in 70 na Christus, bij de verwoesting van Jeruzalem en de Tweede Tempel, door de Romeinen afgevoerd) is door een Joodse goudsmid uit Los Angeles exact gekopieerd. 

Nu staat er tussen deze oude droom en de daad van de wederopbouw van de Tempel een probleempje in de weg. Op de Tempelberg, nu Haram al-Sjarief geheten,  staan nu immers twee islamitische heiligdommen: de gouden Rotskoepel en de Al Aksa-moskee. Jeruzalem is in 638 door de moslims veroverd en is sindsdien de derde heilige plaats voor hen. Na de oorlog van 1967, toen Israël Oost-Jeruzalem, inclusief de Tempelberg, heroverde, bepaalde generaal Moshe Dayan dat het bestuur van de berg in islamitische handen moest blijven, de Waqf, de hoogste moslimraad. Alleen de Klaagmuur werd voor de Joden vrij toegankelijk. 

De charidim, de orthodoxe Joden, stemden in met deze regeling. Zolang de derde Tempel niet kan worden herbouwd, moet worden voorkomen dat de berg door bedevaartgangers wordt ontheiligd. Maar als de Tempel wél kan worden herbouwd, na de vondst van de tiende rode koe, wordt alles natuurlijk anders. Dan moeten Rotskoepel en Al-Aksamoskee plaatsmaken voor de Derde Tempel. 

Beslissende uren en dagen  

Dat is een scenario dat de moslims natuurlijk willen voorkomen. Vandaar dus ook dat Ha’aretz schreef (daarmee de gevoelens vertolkend van een meer gematigde meerderheid van de Israëlische bevolking) dat het potentiële gevaar van een volmaakt rode koe groter is dan de ‘destructieve eigenschappen van een terroristenbom’. Vandaar (mede?) de preventieve actie van 7 oktober 2023. Omdat moslims ergens diep van binnen, onuitgesproken, bang zijn voor de komst van de Joodse Messias? Ooit (in 1530) hebben zij de toegang tot de Gouden Poort, waardoor die Messias Jeruzalem zou betreden, met graven gebarricadeerd en de Gouden Poort zelf dichtgemetseld. Of omdat zij weten dat de charidim deel uitmaken van de regering-Netanyahu en zich na de vondst van de tiende, rode koe wel eens voor een politiek en militair vervolg op die vondst zullen kunnen gaan inzetten?  

We weten het niet. We weten wel dat de politieke tak van de charidim uit de regering van Netanyahu dreigt te stappen als hij een akkoord met Hamas sluit. En we weten ook wat er door de hoofden gaat van de leden van de Hamas-delegatie die nu met de Israëlische delegatie in Doha aan tafel zit. Voor hen is deze oorlog de Al-Aksa-zondvloed, een oorlog dus ter verdediging van de Tempelberg. ‘De komende uren en dagen zullen de toekomst van het Midden-Oosten bepalen’, zei de Britse minister David Lammy. 

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.  

Wynia’s Week verschijnt altijd, twee keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Hamas vreest de volmaakt rode koe verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is immers niet de handeling die de verontwaardigde pijn doet, maar de dader. De actie van de tegenstander roept verontwaardiging op, maar als een medestander hetzelfde doet blijft dat gevoel achterwege. Een heel voetbalstadion loeit verontwaardigd wanneer een speler van de thuisclub wordt neergehaald, maar niemand ziet een overtreding als de tegenstander valt.

Het verontwaardigde gevoel is niet verbonden aan de misdaad, maar aan degene die hem begaat. Verontwaardiging is dan ook geen echte woede, het is gespeelde woede. Wie verontwaardigd is, doet alsof hij boos is over onrecht, terwijl hij in feite gewoon zijn tegenstander wil straffen.

Vanouds was die tegenstander lokaal. Het waren de bewoners van het andere dorp wier schaamteloze gedrag jegens onze dochters op de kermis tot verontwaardiging leidde. Inmiddels zijn de tenen van degenen die graag woede spelen verlengd. De hele wereld is hun schouwtoneel. En als zij hun verontwaardiging actief tonen, heten ze ‘activisten’.

Die activisten zijn de laatste maanden vooral verontwaardigd over bombardementen. In casu die op de schuilplaatsen van Hamas in Gaza. Als anderen het doen worden ze echter niet boos over bombardementen. We hoorden niets toen de Saudi’s Jemen bombardeerden of toen het Syrische regime eigen steden bombardeerde. Zij worden ook niet boos als voor Arabische milities in Soedan het verlies van ‘Black Lives’ geen enkele ‘Matter’ uitmaakt of als de Russen van veraf op Oekraïense burgerdoelen mikken. Slechts ‘misdaden’ van hun uitgekozen tegenstander roepen bij hen emotie op. Die selectie kenmerkt gespeelde woede.

Politiek toneel

Gespeelde woede is vooral bedoeld om bij de eigen groep in het gevlei te komen. Doen alsof je boos bent op de ander, geeft aanzien binnen de eigen gelederen. Kijk eens hoe boos ik ben!

Mede daarom is verontwaardiging veruit de meest getoonde emotie op het politieke toneel. Echt kwaad worden levert geen stemmen op. Integendeel. Publiek je woede uitten kost de sympathie van de kiezer. Echt boos kunnen publieke figuren alleen achter de schermen zijn. (En als dat uitlekt moeten ze alsnog vertrekken, zo leerden presentator Matthijs van Nieuwkerk en voormalig onderwijsminister Dennis Wiersma).

En plein public gespeelde woede legt politici echter nooit windeieren. Verontwaardiging wordt zelfs van hen verwacht. Blijkt ergens iets verkeerds te zijn gegaan, dan kan een politicus niet rustig zeggen dat hij de details zal bestuderen en zo nodig maatregelen zal zoeken om herhaling te voorkomen, want dan zou hij zich ‘koud’, ‘kil’ en ‘ongevoelig’ tonen. Dat zijn doodzonden in een democratie die altijd vertoon van medeleven eist. ‘Dit kan niet’ en ‘dit mag niet’ zijn de eerste formules die de politicus moet uiten om zijn verontwaardiging te tonen. Die gespeelde woede moet zijn empathie met elk slachtoffer in woord en beeld bewijzen. Dat toneelspel maakt hem tot een warm mens.

Veel teveel verontwaardiging

Laatst zag ik een voetbalfragment uit mijn jeugd. Willem van Hanegem scoorde een doelpunt en draaide zich weer om. Kalm liep hij terug naar de middenlijn. Onderweg schudde hij de feliciterende hand van een teamgenoot die hij tegenkwam. Maar televisie, smachtend naar bewegende beelden, leeft van emotie. Die zien we dus steeds meer. Vandaag de dag raakt de scorende voetballer in extase, werpt de handen ten hemel en wordt bedolven onder omhelzende medespelers, waarna de camera’s zich richten op het springende en juichende publiek dat ten diepste bewogen is. Emotie; dat is wat media willen zien en horen: ‘Wat ging er door je heen?’ vragen ze de atleet. Blijdschap is aanstekelijk en een traan is goud waard.

Sport maakt gevoelens los, maar de meeste emoties zijn niet makkelijk te veinzen. Dat kunnen alleen echte toneelspelers. Amateurs kunnen er slechts één overtuigend spelen: woede. En politici moeten emoties leveren. Dus brengt de groeiende vraag naar emoties ons dagelijks veel vreugde en verdriet uit de sport en een overdosis aan verontwaardiging uit de politiek.

Brood en spelen zijn nodig om het volk rustig te houden. Brood hebben we genoeg, dankzij de wetenschap. Maar van spelen krijgen we nooit genoeg, zo lijkt het wel. We kunnen slechts hopen dat de wal in het landsbestuur de supertanker vol emoties eens zal keren. Dat op een gegeven ogenblik gewenning de overweldigende dagelijkse dosis verontwaardiging zal  matigen. Net zoals in restaurants de porties kleiner zijn geworden.

Totdat het zover is, kunnen wij de werkelijkheid slechts verstandig beoordelen door onze aandacht te richten op situaties die géén verontwaardiging wekken, hoewel ze wel woede zouden moeten losmaken.

Sta mij enkele voorbeelden toe ter staving. De Nederlandsche Bank, die sinds de introductie van de euro in 2002 weinig meer om handen heeft dan bankbiljetten drukken, wist vorig jaar toch 3,5 miljard euro vermogen kwijt te raken. Dat gigantische verlies is meer dan de 3 miljard euro belastinggeld die nodig is om de Indiase eigenaren van de hoogovens ertoe over te halen om staal in Nederland te blijven maken. Het leidde echter niet tot verontwaardiging.

De tien miljoen euro gemeenschapsgeld die De Nederlandsche Bank uitgaf als boetedoening voor de slavernij deed dat evenmin, hoewel ‘de Nederlanders’ verantwoordelijk houden voor slavernij net zoiets is als ‘de joden’ verantwoordelijk houden voor de dood van Christus. Een oud gebruik, waar we met afschuw op terugkijken.

Een ander voorbeeld was de reactie op het oordeel van de Hoge Raad dat de Nederlandse regering jarenlang honderdduizenden mensen heeft bestolen door belasting te heffen op niet bestaande winsten. Van verontwaardiging was niets te merken. Integendeel. Men sprak van een ‘tegenvaller’. De kop boven het NOS-bericht luidde: ‘Miljardenstrop kabinet: compensatie voor te veel betaalde belasting box 3.’ Daar staat eigenlijk: ‘Wat zielig. Regering moet buit teruggeven.’

Zonder spel geen cultuur

Tot slot valt het totale gebrek aan verontwaardiging op over de manier van strijden van één van de partijen in Gaza. Bij de eerste hulpgoederen die Nederland naar Oekraïne stuurde, zaten uniformen voor het leger. Maar niemand heeft sinds 7 oktober ook maar voorgesteld om twintigduizend uniformen beschikbaar te stellen aan Hamas. Hoewel de beste manier om burgerslachtoffers in Gaza te voorkomen is dat de ‘strijders’ van Hamas zich duidelijk van burgers onderscheiden.

Enfin. Verontwaardiging is gespeelde woede en spel is belangrijk voor de mens. De historicus Johan Huizinga heeft in zijn boek Homo ludens (1938) zelfs betoogd dat spel een noodzakelijke voorwaarde is voor het ontstaan van cultuur. Maar dat spel moet niet kinderachtig zijn. Huizinga moest niets hebben van wat hij onbeschaafd en verwerpelijk puerilisme noemde. In de politiek zag hij graag ernst. Ik ook. Maar de camera niet.

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Stop eens een keer met al die gespeelde woede verscheen eerst op Wynia's Week.

De deurwaarder is er intussen al enkele keren geweest, op de politie blijft het voorlopig wachten. Maar een korte passage en een wat lastig interview in het Gentse UFO-gebouw leerden ons gisteren alvast één ding: aan radicalisme hebben de studenten en activisten daar nog niet veel ingeboet.

Een blonde vrouw met een mondmasker en een soort Arafat-sjaal op het hoofd wandelt ons zwijgend voorbij. Ze klimt op een eerder wankel ogende constructie met houten paletten en Palestijnse vlaggen en begint daar een houten balk vast te sjorren. Volgens het bijhorende uitlegbordje – in het Engels – gaat het om een kunstinstallatie ter ere van de bevrijding van Palestina.

Een wegwijzer richting Mekka

We schrijven donderdagmiddag twaalf uur en in de grote ontvangsthal van de Gentse universiteit is het vrij rustig. Langs het raam staan een twintigtal tentjes opgesteld, iets verderop schuiven enkele actievoerders aan bij een soort veldkeuken. Helemaal in de hoek van het UFO-gebouw treffen we zowaar ook een gebedsruimte aan. De wegwijzer richting Mekka doet ons vermoeden dat die gebedsruimte zich toch vooral op één bepaalde religie richt. Ook het feit dat een aantal opschriften in het gebouw tweetalig Arabisch-Engels zijn, gekoppeld aan de vaststelling dat de voertaal er Engels is, voeden het vermoeden dat het lang niet enkel goedbedoelende Gentse studenten zijn die hier het heilige vuur brandend moeten houden.

Exact een maand geleden besloten een aantal studenten en radicaal-linkse activisten om het UFO-gebouw te bezetten. Ze weigerden het gebouw te verlaten zolang de Gentse universiteit de samenwerking met Israëlische partners niet zou stopzetten. Ook nadat rector Rik Van de Walle op 30 mei een stevige knieval had gedaan en aankondigde dat alle lopende samenwerkingen met Israëlische universiteiten en onderzoeksinstellingen zouden worden stopgezet, loopt de bezetting er voorlopig gewoon door.

‘De universiteit heeft inderdaad de banden verbroken met alle Israëlische universiteiten, maar niét met alle Israëlische onderzoeksinstellingen’, zegt actievoerder Joëlle. ‘Dit is dus geen volledige academische boycot, wat wij nochtans altijd geëist hebben.’ Een uitspraak die radicaal in tegenspraak is met een verklaring van  enkele dagen geleden, waarbij een gemaskerde woordvoerster nog verklaarde dat de ‘verbreking van alle banden met Israëlische universiteiten door de Gentse universiteit een enorme stap was in het isoleren van de zionistische identiteit’.

Joëlle stelt zich aan ons voor als de Engelstalige woordvoerster van de actievoerders en is zelf afkomstig uit Libanon. In Gent volgt ze een jaar lang lessen in de masteropleiding Conflict & Development. Pittig detail: dat is ook de opleiding waar professor Koen Bogaert les geeft. Hij ontpopte zich de voorbije weken tot een fel pleitbezorger van de bezetting van de Gentse universiteitsgebouwen en ondertekende recent ook een stemoproep van 150 bekende Vlamingen voor de extreemlinkse PVDA [niet te verwarren met de Nederlandse Partij van de Arbeid]. Toeval bestaat niet.

Geen seksueel geweld

Veel leerzamer dan het interview met de woordvoerster – overigens de enige die ons gisteren mocht of wilde te woord staan – is een kleine wandeling door het bezette UFO-gebouw. Met een beetje goede wil kan je het spandoek met de tekst ‘Hey Rik, are you a zionist dick?’ nog als ludiek omschrijven, maar dat etiket is al lang niet meer op zijn plaats bij de talrijke steunbetuigingen aan de Palestijnse activist en dichter Refaat Alareer.

Die kwam vorig jaar om het leven bij een Israëlische luchtaanval, maar baarde eerder veel opzien nadat hij de Hamas-slachtpartij van 7 oktober als ‘gelegitimeerd en moreel’ omschreef. Alareer ontkende toen ook dat de Hamas-terroristen zich bezondigd zouden hebben aan seksueel geweld. Heel prominent aanwezig in Gent is ook de – bepaald niet onschuldige – leuze ‘From the river to the sea, Palestine will be free’. Een slogan die sinds 2017 overigens ook is opgenomen in het officiële handvest van terreurbeweging Hamas.

Het einde van Israël

Na onze vraag aan de woordvoerster of deze slogan hier wel thuishoort, slaat de sfeer plots om. ‘Ik zou het interview hier liever afbreken’, klinkt het. ‘Je vragen zijn niet constructief genoeg, je zit duidelijk op een andere golflengte. Deze slogan gaat over de bevrijding van Palestina, het is veelzeggend dat jij hierbij vragen hebt. De voorbije decennia werden tienduizenden Palestijnen uit hun dorpen verdreven door het Israëlische kolonialisme, zij hebben dus het volste recht om in een vrij en democratisch Palestina te wonen.’

Op onze vraag wat zo’n vrij Palestina dan concreet zou betekenen voor het huidige Israël antwoordt ze, na een korte aarzeling. ‘Dat zal het einde van Israël betekenen. Maar dit is een hypothetisch debat: in zo’n scenario zouden de mensen die nu in Israël wonen daar gewoon kunnen blijven, ze zouden dan in een democratische Palestijnse staat leven.’

Of veel Israëli’s voldoende ‘constructief’ zullen zijn om zich neer te leggen bij zo’n nieuwe constructie is maar zeer de vraag.

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 7 juni op Doorbraak.be.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Al een maand bezet: ook op de Universiteit Gent delen pro-Palestijnse extremisten de lakens uit  verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij die laatste is een herstel van de situatie ex ante het ultieme strategisch doel van Oekraïne en zijn bondgenoten. We hebben niet de ambitie om met de miljarden extra investeringen in militair materieel in Rusland iets te veranderen. Terug naar de oude grenzen zou al een overwinning zijn. Gaza daarentegen kan niet als voorheen bestuurd blijven worden door de terroristische Hamasbeweging, die daar in 2006 aan de macht kwam. Er zal een nieuw regime moeten worden gevormd.

Verschil in aanpak

Na de Eerste en na de Tweede Wereldoorlog zagen we hetzelfde verschil in aanpak.

De Eerste Wereldoorlog eindigde met een wapenstilstand gesloten tussen de Duitse regering en de overwinnende landen. Die oorlog was geheel buiten Duitsland uitgevochten. Het land werd niet bezet, maar moest wel schadevergoeding betalen. De Duitsers zetten zelf hun keizer af en voerden een democratie in die bijna twintig jaar stand hield. Geïnteresseerden in die veel beschreven periode kan ik het recente boek Hoogteroes van Harald Jähner aanbevelen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog begingen de Duitsers met name in Oost-Europa en de Sovjet-Unie op veel grotere schaal dezelfde misdaden als Hamas vorig jaar in het zuiden van Israël. Met het naziregime wilden de geallieerden geen vrede sluiten. Het Duitse leger en het Duitse regime moesten volledig worden vernietigd en Duitsland werd plat gebombardeerd zonder enige aandacht voor burgerslachtoffers. Het hele grondgebied werd bezet waarbij vooral van Sovjetzijde gruwelijkheden tegen de burgerbevolking niet werden geschuwd.

De kopstukken van het verslagen Duitse regime pleegden zelfmoord. Winston Churchill wilde alle andere hoge nazi’s gewoon doodschieten. Jozef Stalin wilde daarnaast ook nog eens 100.000 Duitse officieren executeren. Maar de Amerikaanse regering overtuigde haar bondgenoten ervan dat een strafrechtelijke procedure beter was.

De overwinnende landen stelden daartoe een gezamenlijk rechtscollege in en zo kregen we de processen van Neurenberg. Daar werden in eerste instantie 24 personen aangeklaagd. Het argument dat ze geen enkele Duitse wet hadden overtreden, hield bij deze rechtbank geen stand. Elf van hen kregen de doorstraf. Op 16 oktober 1946 bleek Herman Göring in zijn cel zelfmoord te hebben gepleegd en werden de andere tien opgehangen in de sportzaal van de gevangenis van Neurenberg. Daarmee werd de basis gelegd van het nog steeds bestaande denkbeeld dat er internationaal recht bestaat.

Duitsland moest een landbouwsamenleving worden

Intussen hielden de geallieerden Duitsland bezet en lieten ze de burgerbevolking bewust verhongeren. Duitsland mocht geen industriële natie meer zijn. Het moest maar een landbouwsamenleving worden die nooit meer zijn buurlanden zou kunnen aanvallen. Daar hoorde een veel kleinere bevolking bij. Voedselhulp werd dan ook niet toegelaten. Ongetelde Duitse burgers, onder wie vele bejaarden en kinderen, stierven door ziekte en ondervoeding en werden in de winters van 1945-1946 en 1946-1947 in massagraven gedumpt. Na bijna twee jaar, in maart 1947, begonnen enkele Amerikanen de noodklok te luiden. Voormalig president Herbert Hoover waarschuwde dat de reductie van Duitsland tot een bezette landbouwstaat 25 miljoen Duitsers het leven zou kosten.

Meer indruk nog maakte een memo dat William Clayton, een succesvol zakenman die werkte als onderminister voor Economische Zaken, op 5 maart 1947 aan president Harry S. Truman stuurde:

‘The reins of world leadership are fast slipping from Britain’s competent, but now very weak hands. These reins will be picked up either by the United States or by Russia. If by Russia, there will almost certainly be a war in the next decade or so, with the odds against us. If by the United States, war can almost certainly be prevented.’

Geen ondergang, maar wederopbouw

Clayton bepleitte een ommekeer in het beleid. In plaats van Duitsland economisch, sociaal en politiek te laten instorten, moesten de Verenigde Staten Europa versterken en weer opbouwen om communistische agressie tegen te gaan. Zijn argumenten werden gehoord en vormden de basis van het Marshall Plan.

Dat laatste idee werd inzake Gaza vorig jaar meteen omarmd door het amorfe doch spraakmakende gezelschap dat de pers steevast ‘de internationale gemeenschap’ noemt. Sigrid Kaag legde begin dit jaar reeds haar functie van minister van Financiën van Nederland neer om weer bij de Verenigde Naties te gaan werken. Dit keer als ‘senior humanitair en wederopbouw coördinator’ voor Gaza.

In die functie valt echter weinig te doen totdat vaststaat wie Gaza na de oorlog zal besturen. Wie gaat dat doen? Na de Tweede Wereldoorlog bezetten en bestuurden de geallieerden Duitsland vier jaar lang. Maar niemand wil Gaza besturen, als het Israëlische leger zich terugtrekt. De Amerikanen willen geen eigen troepen aan land brengen. De Europese landen willen graag betalen, maar ook geen eigen militairen inzetten. De Verenigde Staten schijnen al maanden te proberen een coalitie van Arabische landen te vormen, die Gaza moeten bezetten en besturen, maar de regimes van die landen zien hun troepen vooral als een soort lijfwacht en gebruiken liever huurlingen voor acties verder van huis.

Er lijken maar drie oplossingen mogelijk. De eerste is dat de Palestijnse Autoriteit, die nu de Westoever bestuurt, ook Gaza (weer) gaat besturen. Die heeft genoeg ‘strijders’ ter beschikking, maar geen al te goede reputatie. Een alternatief is dat Egypte het gaat doen. Begin dit jaar heeft de EU dat land al 7 miljard aan giften en leningen toegezegd. Maar generaal Abdel Fatah al-Sisi heeft met de eigen moslimbroeders al genoeg te stellen.

Enige realistische optie: een Turks Gaza

Dan blijft nog maar één leverancier van de benodigde ‘boots on the ground’ over: het NAVO-land met het één na grootste leger zou Gaza kunnen bezetten. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan lijkt daartoe niet ongenegen. Hij noemt Hamas geen terroristische organisatie, maar een verzetsbeweging. Hij steunt de Moslim Broederschap en droomt van het voorheen zo uitgebreide Ottomaanse rijk, waar Gaza tot aan de Eerste Wereldoorlog deel van uitmaakte.

Of we blij moeten zijn met een Turks Gaza betwijfel ik. Meer keus hebben we niet.

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Turkije moet straks Gaza gaan besturen, er zit niks anders op  verscheen eerst op Wynia's Week.

Profeten verkondigen in de Bijbel de boodschap van God. Valse profeten beweren weliswaar dat ook zij door God zijn geroepen, maar in werkelijkheid zetten ze mensen op een dwaalspoor.

‘Wacht u voor de valse profeten, die in schapenvacht tot u komen, maar van binnen zijn zij roofgierige wolven,’ waarschuwt Jezus in het Evangelie naar Matthéüs. Ook in de brieven van de apostelen wordt met grote regelmaat gewezen op het gevaar van valse profeten. ‘Geliefden, vertrouwt niet iedere geest, maar beproeft de geesten, of zij uit God zijn; want vele valse profeten zijn in de wereld uitgegaan,’ schrijft bijvoorbeeld Johannes in zijn eerste brief. Minstens zo alarmerend is de voorspelling van Jezus dat het aantal ‘valse profeten en valse christussen’ met het voortschrijden van de tijd steeds verder zal toenemen. Ze zullen ‘grote tekenen en wonderen’ doen, waardoor veel mensen in hun ban raken. 

Niet alle valse profeten zijn religieus 

In het allerlaatste Bijbelboek, de apocalyptische Openbaring van Johannes, figureert eveneens een valse profeet. Hij is het uit de aarde afkomstige ‘tweede beest’, niet te verwarren met het uit de zee afkomstige ‘eerste beest’. Over het tweede beest wordt gezegd dat hij een nieuwe godsdienst sticht en ook dat hij de economische macht op aarde in handen krijgt: door iedereen een ‘merkteken’ op rechterhand of voorhoofd te geven. Maar het loopt slecht af: aan de vooravond van het laatste oordeel worden beide beesten samen met de duivel ‘geworpen in de poel van vuur en zwavel’. Einde verhaal voor de valse profeet.

Het is verleidelijk om dit bijbelse concept ook eens te bekijken door een niet-religieuze bril. Zou het bijvoorbeeld kunnen dat, naarmate de tijd voortschrijdt, ook politieke stromingen in toenemende mate te maken krijgen met valse profeten?

Predikers die zich voordoen als aanhangers van de originele leer, terwijl ze in werkelijkheid een boodschap verkondigen die daar haaks op staat: het is moeilijk om dan niet direct te denken aan de actievoerders die de laatste weken in het nieuws zijn omdat ze zich schuldig maken aan het bezetten en vernielen van universiteitsgebouwen.

In de meeste media worden deze activisten ‘pro-Palestijns’ genoemd, maar het kan geen kwaad een laagje dieper te boeren. We zien dan dat de belangrijkste organisatoren behoren tot de aanhangers van de Internationale Socialisten (IS) en van het eveneens kleine, maar invloedrijke Samidoun, een mantelorganisatie van het terroristische Popular Front for the Liberation of Palestine (PFLP).

Bewondering voor slachters en verkrachters

Beide clubs profileren zich nadrukkelijk als aanhangers van de leer van de negentiende-eeuwse Duitse filosoof Karl Marx. Die kennen we natuurlijk. Nog maar een paar decennia geleden werd de helft van de wereldbevolking bestierd door regeringen die het marxisme verkondigden. ‘De geschiedenis van de twintigste eeuw is de erfenis van Karl Marx,’ concludeerde zijn biograaf Francis Wheen in 1999. Wrede monsters als Jozef Stalin, Mao Tse-toeng, Kim Il-sung en Pol Pot, samen goed voor circa honderd miljoen doden, presenteerden zich als zijn erfgenaam.

Maar, voegde Wheen eraan toe, of Marx hen als zodanig zou hebben erkend, is iets heel anders. ‘Tijdens zijn leven werd hij al vaak wanhopig van de capriolen van zijn zogenaamde volgelingen. Toen hij hoorde dat een nieuwe Franse partij beweerde marxistisch te zijn, luidde zijn reactie dat in dat geval “ik tenminste geen marxist ben”’.

Dat zou ook weleens de respons van Marx kunnen zijn geweest bij het gadeslaan van de ‘marxisten’ die zich roeren op onze universiteiten. Antisemitisme is in hun kringen heel gewoon. Zowel de Internationale Socialisten als Samidoun staan bekend om hun onvoorwaardelijke steun aan Hamas. De Telegraaf deed onlangs een boekje open over de besloten appgroep ‘UvA for Palestine’. De sadistische slacht- en verkrachtpartij van Hamas op 7 oktober oogstte daar volop bewondering. Een joodse docent, verdacht van banden met het CIDI, werd in de appgroep uitgemaakt voor ‘kakkerlak’, ‘fucking bloedzuiger’ en ‘stuk vuil’.

Marx, zo is dan relevant om te weten, werd in 1818 geboren in Trier, op zo’n honderd meter afstand van een oude synagoge waar zijn voorouders van vaderszijde rabbijn waren geweest. Zijn moeder Henriette was een in Nijmegen geboren joodse vrouw, die eveneens uit een rabbijnenfamilie kwam. 

Antisemiet zou Marx begrijpelijkerwijs nooit worden, wel overtuigd atheïst. ‘Godsdienst is opium van het volk,’ luidt niet voor niets een van zijn bekendste quotes. De ‘kritische beschouwing van religie,’ meende Marx, was niet minder dan ‘een noodzakelijke voorwaarde voor alle kritiek’.

Die opvatting staat mijlenver af van de hedendaagse gewoonte van ‘marxisten’ om kritiek op de islam te medicaliseren – en zo te taboeïseren – als ‘islamofobie’. De mensheid moet worden bevrijd van de tirannie van alle religies: wie dat fundamentele inzicht van Marx bestrijdt of probeert te doen alsof Marx in 2024 graag een uitzondering zou hebben gemaakt voor de moorddadige islamitische sadisten van Hamas, kan zich maar beter niet voordoen als zijn volgeling.

Nergens aan arbeider te bekennen

Een ander centraal leerstuk van Marx is dat het kapitalistische systeem gedoemd is te verdwijnen. Ten eerste door de tegenstrijdigheden binnen de kapitalistische economie en ten tweede door het optreden van de enige ‘werkelijk revolutionaire klasse’: die van de arbeiders. De arbeidersklasse is namelijk niet alleen zeer omvangrijk, maar volgens Marx ook meer dan enige andere klasse geschikt om zich te organiseren.

Wie om zich heen kijkt bij de door ‘marxisten’ op touw gezette acties in onze universiteitssteden, ziet echter dat arbeiders schitteren door volledige afwezigheid. Alleen de (aankomende) ‘intelligentsia’ zijn present, daarnaast een flink contingent krakers en straatschuimers en hier en daar een vertegenwoordiger van het ‘stedelijke kleinburgerdom’, zoals Marx – terecht – zou hebben geconstateerd.

Amerika als voorbeeld

Zelfs pógingen om arbeiders bij de acties te betrekken, blijven achterwege. De voertaal is Engels, het jargon woke-academisch en de algehele sfeer verraadt dat wordt gestreefd naar het kopiëren van de protestcultuur die heerst op universiteitscampussen in de Verenigde Staten. Is dat logisch? Marx zou zich hebben afgevraagd wat er in hemelsnaam zo voorbeeldig is aan demonstranten uit een land waar het temmen van het kapitalisme de afgelopen twee eeuwen aanzienlijk minder hard is opgeschoten dan bijna overal elders. 

Bij gebrek aan een bijbelse ‘poel van vuur en zwavel’ zou je soms willen dat er een politiek merkenbureau bestond. Een instantie dus die handhavend optreedt zodra valse profeten zich vergrijpen aan klassieke politieke denkers. Wat zou er op die manier veel verwarring en ellende kunnen worden voorkomen.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht Nergens arbeiders, overal antisemieten: Karl Marx zou zich hebben doodgeschaamd voor de ‘linkse’ Palestina-activisten verscheen eerst op Wynia's Week.

Jesse Klaver probeerde hem te diskwalificeren als ‘rechtse blogger’, toen Brendel (75) in 2020 op zijn site onthulde dat GroenLinks-Tweede Kamerkandidaat Kauthar Bouchallikht vice-voorzitter was van de Europese jongerenorganisatie van de Moslimbroeders. Maar Brendel stemt bijna altijd links en weigert hardnekkig om de overstap naar rechts te maken.

Wel verzet hij zich tegen de kritiekloze houding van veel progressieven ten opzichte van de politieke islam en het gemak waarmee zij het narratief van Hamas – ‘Israël is de bron van alle kwaad’ – overnemen. ‘Zonder grote schoonmaak in de eigen gelederen ondermijnt Frans Timmermans zijn gezag om het nieuwe, zeer rechtse kabinet de maat te nemen,’ meent Brendel.

Wat is u opgevallen bij de acties van pro-Palestijnse activisten en studenten die eisen dat Nederlandse universiteiten hun banden met Israël verbreken?

Carel Brendel: ‘De enorme bubbel waarin deze activisten verblijven. Er valt niet mee te argumenteren. Ze staan niet open voor informatie van buiten hun sekte. Typerend is dat bij sommige acties Nederlandse media worden weggejaagd, terwijl Al-Jazeera, de propagandazender van Qatar en de Moslimbroeders, juichend wordt binnengehaald.

‘Typerend is ook het gemak waarmee deze activisten met het label “zionist” zwaaien. Ze verkondigen over zich zelf dat ze niet antisemitisch zijn, en alleen maar het kolonialisme van de zionisten bestrijden, maar in de praktijk maken ze iedere Jood die niet aan hun ideologische leiband loopt tot doelwit van hun fanatisme. Ik moet heel erg denken aan de Culturele Revolutie in China. Het gezwaai met Rode Boekjes is ingeruild voor geschreeuw over from the river to the sea.

‘Opvallend is verder de snelheid waarmee de terreuracties van 7 oktober zijn vergeten, de aanleiding voor de verschrikkelijke oorlog in Gaza. Als je herinnert aan de moordpartijen in de kibboets en op het muziekfestival, ben je een zionist. Over de gijzelaars moet je het ook niet meer hebben. Een zachtaardige columniste als Natascha van Weezel, die voortdurend oog heeft voor het leed in Gaza, krijgt allerlei antisemitische drek over zich heen.

‘Ik verbaas me ook over de rol van sommige docenten aan onze universiteiten. Hun taak moet het zijn om studenten te leren om kwesties kritisch te onderzoeken. Ik zie tweets voorbijkomen van docenten die juichen als agenten worden ingesloten en belaagd door Palestina-demonstranten, of onder de indruk zijn van de toespraak van Mohamed Khatib, Europees coördinator van de in Duitsland verboden organisatie Samidoun – België wil hem het land uitzetten als gevaar voor de veiligheid, in Nederland kon hij betogers toespreken in Amsterdam en Nijmegen.’

Wat voor rol bij speelden organisaties als Palestine Action en Samidoun – dat 7 oktober toejuicht en in Duitsland is verboden – bij de bezettingen?

‘Samidoun is een creatie van het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina (PFLP), een marxistisch-leninistische terreurgroep. Samidoun is begonnen met internationale acties voor de vrijheid van Palestijnse gevangenen, vooral van PFLP-huize zoals de in Frankrijk wegens twee terroristische moorden tot levenslang veroordeelde Georges Abdallah. Daarnaast hebben ze ook gevangen leden van Hamas geadopteerd – in Nederland bijvoorbeeld de van Hamas-financiering verdachte Amin Abou Rashed, die vorige week overigens om gezondheidsredenen is vrijgelaten in afwachting van zijn proces.

‘Samidoun heeft zich volmondig achter de terreuraanval van 7 oktober opgesteld, waaraan ook PFLP-eenheden hebben deelgenomen. Daarom worden ze nu in Duitsland verboden. De Nederlandse tak bestaat uit leden van de links-marxistische splintergroep Revolutionaire Eenheid. Ze vallen niet erg op bij de grotere algemene demonstraties, maar juist wel in de tentenkampen aan de universiteiten. Het feit dat Mohammed Khatib minstens twee maal mocht overkomen, geeft aan dat Samidoun/Revolutionaire Eenheid invloed heeft op de organisatie van het studentenprotest.

‘Palestine Action is in Nederland een nieuw fenomeen. De beweging is in 2020 Groot-Brittannië opgericht door Richard Barnett, een oud-activist van Extinction Rebellion, en Huda Ammori van de Palestine Solidarity Campaign. Het is een radicale actiegroep die harde acties voert tegen Britse bedrijven die banden hebben met de Israëlische wapenindustrie. Daarnaast kwamen ze in het nieuws door het rood verven van gebouwen. De Nederlandse afdeling deelde het nieuws over het belagen van zangeres Lenny Kuhr. Palestine Action Amsterdam claimde vorige week het met rode verf besmeuren van het bestuursgebouw van de Universiteit van Amsterdam.

‘Ze deelden ook een bericht op Indymedia van ‘some people in black hoodies’ die eerdere, ernstige vernielingen in het bestuursgebouw claimden. Media schreven na deze ‘claim’ de vernielingen gelijk toe aan het anarchistische black block, maar op social media zie ik ook heel sceptische geluiden over die claim.

‘In hoeverre er overlap is tussen Samidoun en Palestine Action weet ik niet. De verhoudingen zijn in elk geval hartelijk. In Engeland heeft Samidoun door de politie opgepakte leden van Palestine Action direct geadopteerd. Ammori mocht met Samidoun-kopstukken Khaled Barakat en Charlotte Kates optreden op een bijeenkomst over de bevrijding van Abdallah.

‘Wie de in het zwart geklede activisten waren is voor mij dus nog onduidelijk. In elk geval waren het geen provocateurs van buiten. Op beeldmateriaal valt te zien dat ze duidelijk deel uitmaakten van de bezetting. Opvallend is dat de aanwezige studenten geen vinger uitstaken tegen het vandalisme. En bij het verlaten van het gebouw werden de zwartpakken afgeschermd door de andere bezetters.

‘De Amsterdamse politie arresteerde kort na de vernielingen een 35-jarige man, die volgens zijn advocaat een in Jordanië geboren Palestijnse asielzoeker uit wat tegenwoordig de LHBTQI-gemeenschap heet. Maar we weten niet bij wat voor soort groep hij zich had aangesloten bij de geweldplegingen in het bestuursgebouw, die volgens een reportage in Het Parool zeer heftig waren.

‘Volgens de advocaat bezocht hij vaker de UvA om “voorlichting” te geven. Gaf hij dan gastcolleges? En zo ja, bij welke vakgroep? Ik voorzie dat deze Palestijn straks het land uit moet, terwijl de activisten en/of docenten die hem binnenhaalden geen enkele consequentie zullen voelen.

‘Al met al een pijnlijke situatie voor de UvA. Eerst zit de rector magnificus Peter-Paul Verbeek te onderhandelen met gemaskerde activisten. Hij weet niet eens met wie. Vervolgens slaan gemaskerde activisten, onder wie mogelijk ook studenten van de UvA, de boel kort en klein. En dat alles nadat enkele docenten de boel hebben opgestookt.

‘En dan hoor en lees je dat het allemaal zo erg niet is omdat de toestand in Gaza veel erger is. Natuurlijk is de toestand in Gaza heel erg, maar moet daarvoor alles wijken en is alles toegestaan?’

Volgens Ayaan Hirsi Ali zijn jongeren in de VS in korte tijd radicaal anders over Israël gaan denken dankzij de propaganda van islamisten die actief zijn in onderwijsinstellingen en op sociale media. Kan je zeggen dat de politieke islam ook in Nederland sterker is geworden?

‘Over Amerika kan ik niet oordelen. De vijandschap tegen Israël in progressieve kringen in Nederland bestaat al veel langer en komt bij elk nieuw conflict rond Gaza weer bovendrijven. In de loop der jaren is daarbij het kritische vermogen tegenover Hamas sterk afgenomen. Op mijn blog heb ik vaak verwezen naar De Fabel van de Illegaal, een zeer linkse site die geen goed woord over had voor Hamas en regelmatig waarschuwde tegen antisemitisme. In 2011 weigerden Nederlandse journalisten nog om zich in te schepen in de Gazaboot omdat ze geen inzicht kregen in de rol van de Moslimbroeders bij de Gaza Flotillas. De nieuwe generatie activisten daarentegen ziet Hamas als een verzetsbeweging en wil niet zien dat het een reactionaire religieuze organisatie is die de eigen bevolking onderdrukt en opoffert. 

‘De Moslimbroeders kregen in de periode 2010-2015 meer invloed in Nederland, maar zijn daarna een kleine beweging gebleven, zeker vergeleken met Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk. Het gaat om een handvol moskeeën. De geldkranen uit de Golfregio zitten dicht. Wel kreeg het islamisme in de Turkse gemeenschap meer invloed. Je had altijd al Milli Görüs maar dankzij Erdogan heeft de politieke islam ook greep gekregen op de staatsmoskeeën van Diyanet.

‘Het paradoxale is dus dat het islamisme zelf hier een relatief kleine beweging is, maar dat hun zogenaamde “narratief” over onderwerpen als islamofobie en Palestina toch vaste voet heeft gekregen, zowel onder islamitische jongeren als in zichzelf progressief wanende kringen.’

Wie zijn in Nederland op dit moment de belangrijkste vertegenwoordigers van de politieke islam?

Milli Görüs, Diyanet, DENK, Palestijnse Gemeenschap NL (een koepel van Palestijnse organisaties waar Abou Rashed tot zijn arrestatie de grote man was, en ook zonder hem gangmaker van de grotere demonstraties) en K7, een verbond van regionale moskeekoepels, vooral in Rotterdam en Den Haag. Het is de beproefde werkwijze van islamisten. Je hebt weinig invloed, maar dan zorg je dat je een rol speelt in een koepel, zodat je op papier toch namens een groot aantal moskeeën spreekt.’

Wordt DENK geïnspireerd door de ideologie van de Moslimbroederschap?

‘Anders dan NIDA, dat niet aansloeg bij de islamitische kiezers, heeft DENK zich nooit als religieuze partij geprofileerd. Het ging om diversiteit, tegen verrechtsing en om sociaal-economische thema’s. Maar in de praktijk fungeert DENK als een belangenclub van Turkse islamisten. De partij zit achter de moties in gemeenteraden om de hoofddoek bij boa’s toe te staan. En rond Gaza treedt DENK op als de spreekbuis van Hamas.’

Hoe zit het met PvdA-burgemeester Ahmed Marcouch van Arnhem? Marcouch verklaarde ooit een bewonderaar te zijn van Yousef al Qaradawi (1926-2022), de ‘global mufti’ die door zijn tv-optredens op de zender Al Jazeera tientallen miljoenen fans had. Nu ijvert Marcouch voor een verbod op Koranverbrandingen en wil hij hoofddoeken toestaan voor BOA’s.

‘Aan het begin van zijn politieke carrière, als voorzitter van het Amsterdamse stadsdeel Slotervaart, stond Marcouch dicht bij de Moslimbroeders. Maar hij heeft zich in andere richting ontwikkeld, voor een politieke carrière gekozen. Er wordt vaak gesproken over het ‘entrisme’ van trotskisten of Moslimbroeders, maar er is ook ‘exitisme’ van politici die zich losmaken van hun oorspronkelijke politieke milieu. Toen Marcouch burgemeester werd van Arnhem was er veel kritiek uit PVV-hoek, maar er kwamen daarnaast heel zure reacties uit islamistische kringen.

‘Andere burgemeesters, zoals Femke Halsema en Sharon Dijksma, hebben eveneens de hoofddoek-boa omarmd met een beroep op inclusie en diversiteit. Marcouch past gewoon in het rijtje van linkse politici die dwalen rond dit onderwerp. Waarom zoeken we bij hem een verborgen agenda die we niet zoeken bij Halsema of Dijksma? Ik doe er in elk geval niet aan mee.

‘Het verbranden van boeken is een dieptepunt in beschaving, maar als het mag, dan kun je geen uitzondering maken voor de Koran. Maar ga er maar aan staan als burgemeester als die extreemrechtse Pegida-gek Edwin Wagensveld steeds zo nodig zijn nummertje wil opvoeren in jouw gemeente. Die Wagensveld is trouwens een godsgeschenk voor de islamisten. Ze moeten hem dankbaar zijn want dankzij deze eenling kunnen ze in Pakistan en Turkije schreeuwen hoe islamofoob Nederland is.’

U bent erg teleurgesteld over de blinde vlek van links voor het islamisme, u schreef hierover in 2007 het boek ‘Het Verraad van Links’ en in 2010 ‘De Onzichtbare Ayatollah’. Is het erger geworden door de fusie van de PvdA met GroenLinks?

‘Met de PvdA leek het de goede kant op te gaan toen de Tweede Kamerleden van DENK zich afsplitsten. Lodewijk Asscher had een duidelijk verhaal. Nee tegen het racisme van de PVV maar daarnaast je niet laten inpakken door religieuze fundamentalisten. GroenLinks was van oudsher veel naïever als het ging om de politieke islam.

‘Dit verschil in partijcultuur werd duidelijk zichtbaar na 7 oktober. De PvdA staat achter het bestaan van Israël, uiteraard wel met stevige kritiek op de corrupte, door extreemrechtse en relifanate partijen gesteunde premier Netanyahu. Frans Timmermans en Jesse Klaver hebben de terreuraanvallen van 7 oktober krachtig en duidelijk veroordeeld. Maar dan zie je dat vooral GroenLinksers toch bezwijken voor de sirenenzang van Hamas.

‘Timmermans kan dit niet negeren met de gedachte dat de luidruchtige Sabine Schawachter of het Gelderse Statenlid Paul Smits (nummer 39 op de Tweede-Kamerlijst, tijdens een Gaza-demo liep hij met een intifadabord) eenlingen zijn. Een dubieuze motie op het GroenLinks-congres kreeg 40 procent van de stemmen.

‘En dan wijzen Timmermans of zijn nummer twee Esmah Lahlah erop dat antisemitisme vooral voorkomt bij extreemrechts. Natuurlijk komt het daar voor, maar de Nederlandse burger ziet op dit moment pleinen, campussen en stationshallen met antisemitisme (vermomd als antizionisme) uit de hoek van extreemlinks en extreem islamisme. Benoem dat dan ook duidelijk en pak alle vormen van antisemitisme aan.

‘Na het GroenLinks-congres blijft het beeld hangen van de DWARS-jongere die Linda Voortman bij de arm vastgreep toen ze bezwaar maakte tegen zijn optreden. Timmermans had op dat congres gelijk duidelijk moeten maken dat hij dat soort aan antisemitisme grenzend gedoe niet in zijn partij wil. Zonder grote schoonmaak in de eigen gelederen ondermijnt hij zijn gezag om het nieuwe, zeer rechtse kabinet, de maat te nemen. En hij verspeelt daardoor ook zijn kansen om alsnog mee te regeren. Yesilgöz en Omtzigt stappen nu in een breekbaar kabinet met Wilders en Van der Plas. Het politieke amateurisme viert hoogtij. Maar bij VVD en NSC denken ze:  liever die ellende dan dat we zaken moeten doen met een door GroenLinks overgenomen PvdA.

‘Bij de PvdA zit overigens ook nog wel de nodige naïviteit. PvdA-fracties zijn overal meegedaan met moties van DENK om de hoofddoek bij boa’s toe te staan. Het is een breekijzer van DENK waarmee ze ook de hoofddoek bij de politie willen doordrijven. PvdA, GroenLinks en D66 doorzien dit niet. Of het is puur opportunisme om een nieuw rechts kabinet dwars te zitten.

‘Ik vind PvdA’er Kati Piri een misgreep als woordvoerder buitenland. Ze hapt op iedere brok vanuit het Hamas-kamp. Onlangs had ze bezwaren tegen het niet toelaten van de Palestijnse arts Ghassan Abu-Sittah. Alsof Duitsland hem zo maar een Schengen-visum weigerde. Piri wist niet of liet weg dat de man banden heeft met de politieke lobby van Hamas in Europa en na 7 oktober dubieuze uitspraken heeft gedaan.

‘Femke Halsema heeft zwak geopereerd rond de opening van het Holocaust-museum, maar andere dingen doet ze gewoon heel goed. Na de rellen rond het Binnen Gasthuis heeft ze heel goed gereageerd op de critici die zeer eenzijdig de schuld bij de politie legden. Het is niet alleen kommer en kwel. Ik ga beslist niet mee met Wilders-kretologie dat GroenLinks en PvdA zijn geïslamiseerd of antisemitische partijen zijn.’

U heeft in 2020 onthuld dat GroenLinks-Kamerkandidaat Kauthar Bouchallikht vice-voorzitter was van FEMYSO, de jongerenorganisatie van de Europese Moslimbroeders. Hoe is daar op gereageerd?

‘Vanuit GroenLinks vooral door ontkenning. Het was niet waar, een verzinsel van rechtse bloggers. Ik noemde in mijn blogs niet alleen experts die al vele jaren terug hadden geschreven over de band tussen FEMYSO en de Moslimbroeders, maar ook het Duitse Bundesamt für Verfassungsschutz en de Bundeszentrale für Politische Bildung, en daarnaast nog oud-bestuurders van FEMYSO zelf. De Council of European Muslims, de koepel van de Europese Moslimbroeders, heeft nota bene begin 2020 zelf nog verklaard dat FEMYSO een van haar instellingen is. Maar dat werd afgedaan als guilt by association. Dus als GroenLinks zegt dat DWARS haar jongerenorganisatie is, en ik schrijft dat DWARS onderdeel is van GroenLinks, dan is dat kennelijk ook guilt by association.

‘Maar goed, mede dankzij mijn blogs is Kauthar met voorkeursstemmen gekozen. Ze heeft zich als backbencher verdienstelijk gemaakt in het dossier van milieuvervuiler Tata Steel. Of ze zich in de toekomst wellicht zou hebben losgemaakt van haar islamistische achtergrond, weten we niet. Vorig jaar in elk geval nog niet, want de verklaring waarin Timmermans de Hamas-terreur van 7 oktober veroordeelde, was voor haar aanleiding om van een Kamerzetel af te zien.’

Waarom is links zo weinig kritisch over de islam? Welke rol speelt woke of identiteitspolitiek – een obsessieve nadruk op het belang van groepsidentiteit en huidskleur in de strijd tegen ongelijkheid – hierbij?

‘De term “woke” wordt zo vaak te pas en te onpas gebruikt dat ik er niks mee kan beginnen. Dit verbond bestaat al veel langer, eigenlijk vanaf de komst van de eerste migranten uit moslimlanden. Links kwam terecht op voor de belangen van wat toen nog “gastarbeiders” heette. Maar bij die belangenbehartiging en strijd tegen discriminatie maakte links de fatale fout om zich te verbinden met conservatieve religieuze krachten. Ze hielpen de voormannen van clubs als Milli Görüs in het zadel. De seculiere Turken en Marokkanen, die hiervoor waarschuwden, werden daarentegen genegeerd. Emancipatie maakte plaats voor slachtofferdenken. De islamisten hebben handig geprofiteerd van deze naïviteit. En ze gaan mee met de mode, en praten nu de hele tijd over diversiteit, inclusie en verbinding. Identiteitspolitiek is gewoon een voortzetting van wat al tientallen jaren gaande is.’

In Amsterdam-West faciliteerde de politie onlangs een toeter-parade van demonstranten die zwaaiden met vlaggen van Samidoun, Hizb ut-Tahrir, Samidoun, Hezbollah en Hamas. Er klonken kalifaatsliederen, er werd opgeroepen tot moord en genocide. Is Nederland naiëf?

‘Nee en ja. De AIVD weet best wat er gaande is. Het islamitisch jihadisme staat steeds bovenaan op de lijst van dreigingen. De hierboven genoemde organisaties worden heus wel gevolgd. Justitie doet nu onderzoek naar financiering van Hamas. Zo ver zijn ze nog niet eens in buurlanden.

‘Aan de andere kant laat men radicalen wel heel erg hun gang gaan. Het recht op demonstratie is belangrijk, maar niet grenzeloos. Burgemeesters kunnen bepalen dat gezichtsbedekkende kleding en terreurvlaggen niet mogen bij demonstraties. Op universiteiten mag gezichtsbedekking sowieso niet. Handhaaf dat dan, en ga niet met bivakmutsen onderhandelen. Hetzelfde geldt voor sit-ins op autosnelwegen en in stationshallen. Onbegrijpelijk dat de NS deze overlast tolereert. Die toetertochten vind ik nogal intimiderend. Ook daar kan de overheid grenzen stellen.

‘Als je alles gedoogt “omdat Gaza zo belangrijk is”, gaan de extremisten denken dat alles kan en mag. De volgende keer zitten ze opeens in de Tweede Kamer en de keer daarop slopen ze vreedzaam een universiteitsgebouw.’

Kleis Jager is journalist en was correspondent in Frankrijk.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Islamisme-expert Carel Brendel: ‘GroenLinksers bezwijken voor de sirenenzang van Hamas’ verscheen eerst op Wynia's Week.