Alle Marokkaanse gastarbeiders kwamen naar Nederland – inmiddels meer dan een halve eeuw geleden – in de overtuiging dat zij door deze arbeidsmigratie erop vooruit zouden gaan. In materiële zin is die verbetering er voor de meesten – aanvankelijk mondjesmaat – gekomen, ondanks de belabberde werk- en leefomstandigheden. Die vernederende factoren werden grotendeels stilzwijgend gedragen.

 Deze fysieke en bovenal mentale lasten konden worden meegetorst enerzijds door het daadwerkelijk financieel kunnen steunen van de eigen familie, anderzijds door verwachtingen over de toekomst van de kinderen en kleinkinderen. Gezinshereniging werd mogelijk en het verblijf was niet langer tijdelijk van aard. Die toekomst zou vele slagen beter moeten kunnen zijn. Hiertoe hadden de belaste lijven zich tenslotte ingespannen.

Van een cent naar een kwartje

Al zal het nooit in deze termen zijn geuit het gedroomde adagium was: ik mag voor een cent geboren zijn, jullie – mijn kinderen en kleinkinderen – moeten ervoor zorgen dat het een dubbeltje en uiteindelijk een kwartje gaat worden! Stel mij niet teleur. Ahmed Aboutaleb, Mohammed Benzakour en Najib Amhali zijn geen uitzonderingen, om nog maar te zwijgen over de vele Marokkaans-Nederlandse meiden en vrouwen die scoren.

Het is feitelijk hoogst opmerkelijk dat deze hooggespannen verwachtingen van de Marokkaanse gastarbeiders in twee, drie generaties door tal van hun (klein)kinderen werd gerealiseerd. De vaart waarmee dit geschiedde kan voor vele leden van het autochtone proletariaat – de nazaten van fabrieksarbeiders, veenstekers, rietsnijders en wat dies meer – niet zonder meer gezegd worden.

Ondanks de verbetering van de sociale mobiliteit lijkt mij de dominante gedachtegang nog steeds van toepassing: als je voor een dubbeltje geboren bent, word je nooit een kwartje. Recent verschenen boeken als De net-niet elite van Dylan van Rijsbergen en De nieuwe standenstaat van Martin Sommer bevestigen dit.

Zou de islamitisch geschraagde opvoeding binnen de (Nederlands-)Marokkaanse samenlevingsgroep -waaronder die hoge verwachtingen – bijdragen aan de succesvolle invulling van de voorvaderlijke verwachtingen? Ongetwijfeld, al zou van die vormende bijdragen weinig terechtkomen zonder de mogelijkheden en vereisten van de Nederlandse samenleving.

Belangwekkender is echter de vraag: zou die islamitisch geschraagde opvoeding eveneens voor de gedragspatronen zorgen die een ongekende agressiviteit en gewelddadigheid met zich meebrengen? Er is een groep Marokkaanse jongeren in de Nederlandse samenleving die exclusief in wij-zij termen denkt. Op die groep is de volgende beschrijving van toepassing:

‘[De groep] die zich enorm snel op de pik getrapt voelt, permanent verongelijkt is, altijd anderen de schuld geeft van hun eigen ongeluk gebrek aan succes en de Nederlandse samenleving vijandig gezind is. Bij wie de zin “Ik maak je dood” in de mond bestorven ligt. Deze groep noemt de Marokkanen die wat van het leven proberen te maken en hun best doen, “verkaasd”. Deze groep neemt snel het woord verrader in de mond voor de Marokkanen die succesvol zijn. Dat zijn de jongens met een grote bek die roepen: “Wij zijn Marokkanen, wij zijn geen Nederlanders”.’

Geknakt machismo

Dit zijn, zo wil de hedendaagse verwijzing, ‘de jongeren op scooters’. Deze beschrijving werd vijftien jaar geleden al gemaakt door Paul Andersson Toussaint in zijn boek Staatssecretaris of seriecrimineel. Het smalle pad van de Marokkaan. Hoe indringend zijn beschrijving van factoren die van invloed zouden zijn op ‘criminaliteit, wangedrag, agressie en intimidatie’ ook mag zijn, de meest essentiële factor blijft ongenoemd.

Dé doorslaggevende factor: de ‘jongeren op scooters’ worden vernederd. Zij worden vernederd juist door de vele succesvolle Marokkaanse-Nederlanders, meer in het bijzonder door de (jonge) vrouwen. Juist zij zorgen als het ware voor een ‘geknakt machismo’.

De emancipatoire ontwikkelingen in Westerse landen contrasteren heftig met de traditionele islamitische man-vrouw verhoudingen. Aan het thuisfront zijn die nog volop leidraad bij de opvoeding. Hiervan tekent de invloedrijke wetenschapper Ed Husain, zelf moslim, de agressieve consequenties in zijn onderzoekingstocht door islamitisch Groot Brittannië, Among the mosques; A Journey across muslim Britain (Londen, 2022). Het is hier niet anders: vrouwenemancipatie voedt agressieve weerstand door mannen wanneer zij ervaren door die emancipatie achtergesteld en ondergeschikt te raken. Tegen die agressie lopen de vrouwen zelf aan én de buitenwacht.

De Marokkaanse grootvaders – én moeders – van de jongere generatie werkten keihard, opdat kun kinderen en kleinkinderen de mogelijkheden zouden hebben om een beter leven op te bouwen. Die voorouders gaven het voorbeeld: steek bovenal zélf de handen uit de mouwen.

Wanneer je niet aan die hoge verwachtingen kunt voldoen, terwijl zo velen uit jouw etnische groep dat wél blijken te kunnen doen, dan is dit – onbedoeld – uitgesproken vernederend. Je wordt praktisch gekleineerd, opzij gezet en zodoende diep gekrenkt. Deze vernedering wordt aanhoudend gevoed door je succesvolle ‘broeders en zusters’. Voor deze gevoelens hebben we een woord, namelijk schaamte.

Het betreft feitelijk een samenballen van primaire emoties verdriet, angst en agressie. Het kanaliseren van schaamte geschiedt onder meer op de wijzen zoals hiervoor door Andersson Toussaint al werd beschreven (al realiseerde hij zich dit niet). Schaamte is inderdaad een uitgesproken belangrijke voedingsbodem voor agressie: er moet hoe dan ook worden teruggeslagen.

Externe zondebok

Hoewel de beschaming in de eerste plaats in de eigen etnische groep plaatsvindt, wordt de zondebok per definitie buiten de eigen gelederen gezocht: de Nederlandse samenleving. (Voor een nadere onderbouwing van de relatie schaamte-agressie, zie mijn in 2006 verschenen boek De terreur van schaamte. Brandstof voor agressie). In die samenleving wordt deze ‘beschaming’ ruimhartig door met name politiek linkse partijen en groeperingen – en die zij omarmen, zoals het ultraconservatieve DENK – bevestigd, zelfs gekoesterd. Hoe pijnlijk bizar, maar bovenal fnuikend om tot een juiste preventie te kunnen komen.

Het antwoord op bovengestelde vraag is, zo moet duidelijk zijn geworden: ‘Ja, die islamitisch geschraagde opvoeding zorgt eveneens voor de gedragspatronen die een ongekende agressiviteit en gewelddadigheid met zich meebrengen.’ Dát is de integratieparadox: een schijnbare tegenstelling, met enerzijds (uitzonderlijk) succes en anderzijds (ongeremde) agressie uit een en dezelfde groep. De vraag of dit iets met de religieuze ideologie islam te maken heeft, mag u zelf beantwoorden. Het is wel raadzaam – zo mag uit een beschouwing van mij blijken – voorzichtig te zijn.      

Dr. Aart G. Broek is (historisch) socioloog en letterkundige. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De Marokkaanse scooterjongens voelen zich vernederd – door succesvolle Marokkaanse meisjes en vrouwen verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland kan nu mooi gebruik maken van het recente bezoek van EU-president Von der Leyen aan Marokko. Zij beloofde op 6 februari 1,6 miljard EU-geld aan Marokko, in ruil voor de belofte dat Marokko zich zal inspannen om de betrekkingen met de EU te versterken.

Von der Leyen sprak in de eerste plaats over toekomstige milieu-acties van Marokko, en dat is prachtig, maar Marokko moet op een ander gebied nog een grote stap zetten om een echte vriend te worden van Nederland (en Denemarken, Duitsland, Oostenrijk en meer EU-leden): zich houden aan artikel 12.4 van het ICCPR, dat stipuleert dat iedereen het recht heeft om terug te keren in zijn vaderland.

Werkvergunning aanvragen in Rabat

Marokko heeft dit VN-verdrag getekend en daarna ook officieel ingevoerd op 3 augustus 1979, maar creëert problemen voor Europa met de systematische  weigering om eigen Marokkaanse staatsburgers weer toe te laten tot hun vaderland wanneer een EU-staat ze niet wil huisvesten als economisch immigrant. Dat is niet alleen in strijd met het ICCPR maar ook met de Universele Verklaring van de Mensenrechten (artikel 13.2): ‘Iedereen heeft het recht om in zijn vaderland terug te keren’. (NB: Zelfs al schrapt een regering iemands nationaliteit, dan blijft zijn vaderland toch zijn vaderland en houdt hij volgens de juristen het recht op terugkeer).

Waarom is dat voor Nederland zo belangrijk? Wij kunnen zogenaamde ‘uitgeprocedeeerde asielzoekers’ uit Marokko niet op het vliegtuig zetten naar Rabat omdat Marokko hen weigert toe te laten. Het gaat ieder jaar om vele honderden jonge Marokkaanse mannen die zich in Nederland willen vestigen, niet als ‘asielzoeker’, want Marokko heeft hen niet vervolgd, maar voor een betere financiële toekomst. Bij normale betrekkingen tussen Marokko en Nederland zouden zij daarvoor eerst een werkvergunning moeten aanvragen bij de Nederlandse ambassade in Rabat, wetende dat als zij zich zonder zo’n vergunning melden in Ter Apel ze in hechtenis worden genomen en zo spoedig mogelijk teruggestuurd naar hun vaderland.

Stop met goedkope retoriek

Om zo’n normale toekomst te bereiken is een zorgvuldig stappenplan vereist:

1. Minister Hoekstra van Buitenlandse Zaken moet definitief stoppen met neerbuigende kritiek op landen aan de Middellandse Zee. Hoekstra en zijn voorgangers Dijsselbloem en ‘il duro’ Zalm hebben niets bereikt en alleen kwaad bloed gezet met hun ordinaire uitlatingen over Italië.  Bedenk zelf: waarom zouden Italiaanse politici zich daar iets van aantrekken? Goedkope retoriek voor de Bühne moet stoppen, want ook Marokko zal eerder onderhandelen wanneer respect wordt getoond.
2. Hoekstra doet er wijs aan om advies te vragen in Spanje dat ervaring heeft met onderhandelingen over vluchtelingen uit Marokko. Spanje en Marokko moeten regelmatig problemen oplossen over de betwiste Spaanse enclaves in Marokko die – als de Marokkaanse grensbewaking het per abuis of expres even laat afweten – opeens duizenden vluchtelingen een kans bieden op toelating tot de EU.
3. Hoekstra kan voor een deel appelleren aan Marokkaans eigenbelang. 70 procent van de Marokkaanse jongens missen aan het eind van hun lagere school nog de basisvaardigheid in het lezen (bron: Wereldbank). De overige 30 procent die wél kunnen lezen zijn hard nodig in hun eigen land, wil dat zich beter ontwikkelen dan tot nog toe. Wat zouden mannen en vrouwen van het kaliber van Aboutaleb, Marcouch en Arib niet kunnen bijdragen? Nederland zou kunnen beloven om geen werkvergunning te geven aan hoger opgeleide Marokkaanse jongens en meisjes, die in hun eigen land zo nodig zijn, bij voorbeeld als toekomstige managers of als arts (Nederland heeft vijf keer zo veel artsen per 1000 inwoners als Marokko).
4. In ruil voor die belofte zou Marokko moeten accepteren dat onze ambassade in Rabat in de meeste gevallen ‘nee’ moet verkopen aan jongens en meisjes die de lagere school niet goed hebben afgemaakt (niet kunnen lezen speelt minder een rol bij meisjes, waar 40 procent leesvaardig is).

Ook convenanten met andere landen

Ik ben niet vertrouwd met de bestuurlijke regels van de EU – moeten alle lidstaten een keer instemmen met de 1,6 miljard? Maar iedereen weet dat lidstaten soms een spaak in het Europese wiel steken om iets te forceren dat voor hen van groot belang is. Voor Nederland gaat het om een einde aan de massale immigratie van Marokkaanse jonge mannen naar Nederland, die dan bij ons een half jaar of langer moeten rondhangen in afwachting van de 1 procent kans (het echte cijfer van vorig jaar) dat zij kunnen blijven, en intussen uit begrijpelijke verveling problemen creëren voor buschauffeurs, politie en toezicht, en ook voedsel geven aan de giftige theorie van Wilders dat jonge analfabeten uit Marokko hier niet passen vanwege hun religie

Tot slot: een goede afspraak met Rabat kan als voorbeeld dienen voor soortgelijke convenanten met andere landen die in strijd met de VN-verdragen weigeren om hun eigen burgers terug toe te laten (dit jaar opnieuw Tunesië).  Europa geeft links en rechts zo veel geld aan bevriende nabuurlanden dat het ook eisen kan stellen. En dan komt een veel zuiverder situatie dichterbij waarin Ter Apel zich kan richten op echte asielzoekers die uit hun land moesten vluchten, terwijl economische immigranten hun papieren laten beoordelen op de Nederlandse ambassade in hun woonland.  

Hoogleraar economie Eduard Bomhoff publiceert zijn column wekelijks in Wynia’s Week. Bent u al supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Laat Marokko beloven zijn eigen burgers weer toe te laten in hun vaderland verscheen eerst op Wynia's Week.

Hij kreeg vorig jaar in de Kamercommissie algemene instemming van andere partijen, maar er kwam nog geen actie. Deze maand is Paternotte uit het Haagse peleton naar voren gestormd in de kopgroep van de Nederlandse politiek en nu kan hij ‘aanjagen’ en ‘snelle resultaten’ eisen.

Nederland heeft twee grote problemen met Marokko. Eén is de verplichte dubbele nationaliteit: de koning van Marokko maakt het onmogelijk om de Marokkaanse nationaliteit op te zeggen.

Paternotte’s website heeft twee goede artikelen hierover en zijn fractiegenote Salima Belhaj sprak ontroerend uit eigen ervaring in de Kamer: ‘Op het vlak van vrouwenrechten, nationaliteit, naamkeuze, religieuze oriëntatie en seksuele voorkeur lopen [Marokkaanse Nederlanders] nog steeds vast. Ook zelf ben ik hier meermaals tegenaan gelopen en heb ik hier ook tegenaan geschuurd als Marokkaanse Nederlander op het punt van een vrije partnerkeus. In mijn geval is dat een Nederlander die niet islamitisch — sterker nog: zwaar atheïstisch — is. En we zijn ook niet getrouwd.’ Elke reis naar Marokko is voor haar daarom stressvol.

Toen Marokko vorig jaar opeens de covid-reisregels veranderde, konden sommige Marokkaanse Nederlanders niet terug naar Nederland, omdat zij volgens de Marokkaanse autoriteiten immers al in hun vaderland verbleven en daarom niet hoefden te reizen.

Verhoog druk op Marokko

Over het tweede probleem sprak in de Kamercommissie Jasper van Dijk (SP): ‘Marokko heeft gewoon geen trek om uitgeprocedeerde asielzoekers uit Marokko terug te nemen. Ik zou toch een oproep willen doen aan de Nederlandse regering om aan tafel te gaan zitten met de Marokkaanse autoriteiten om te zeggen: luister, we hebben een aantal dringende wensen en we willen dat daaraan gevolg wordt gegeven. Wij hebben natuurlijk op allerlei fronten relaties met Marokko en we moeten daar maar eens goed naar kijken. Wellicht kun je op het gebied van de handelsrelaties of op andere fronten bekijken of je de druk kunt verhogen, als u begrijpt wat ik bedoel.’

Nederland is niet het enige land dat schade oploopt door de bizarre houding van Marokko dat uitgeprocedeerde asielzoekers uit Marokko hun Marokkaanse nationaliteit verplicht behouden, maar dat Nederland ze niet op het vliegtuig terug naar hun vaderland kan zetten.

Afgewezen Marokkaanse staatsburgers kunnen niet terug naar  vaderland 

Ik vond cijfers voor 2020: 774 nieuwe asielzoekers uit Marokko vragen bij ons asiel aan; één procent wordt goedgekeurd; 99 procent moet terug, maar mag niet van de koning. Al onze buurlanden worstelen met hetzelfde probleem. Duitsland: 902 aanvragen, één procent mag blijven. Denemarken: 101 aanvragen, 0 mogen blijven; Oostenrijk: 745 aanvragen, 0 mogen blijven; Zweden: 148 aanvragen, 7 procent mag blijven; België: 148 aanvragen uit Marokko; ook 7 procent geaccepteerd. Bij elkaar uit deze landen dus zo’n 2750 afgewezen aanvragen uit Marokko omdat gemiddeld slechts één op de honderd aanvragen voor asiel succes heeft. Alle 2750 afgewezen asielzoekers uit Marokko zijn volledig staatsburger van Marokko, maar kunnen niet op onze kosten met het vliegtuig terug naar hun vaderland.

Algerije en Tunesië nemen wel asielzoekers terug

De ongelijkheid van de inkomens in Marokko is extreem hoog. Marokko heeft zo weinig economische groei dat het land in de rangorde van welvaart per burger binnenkort door India wordt ingehaald. Misschien is koning Mohamed daarom wel opgelucht over de stroom van jonge asielzoekers naar West-Europa die hun woede over de werkloosheid en hun geringe kansen in Marokko dan niet meer op hem kunnen richten. Geen Arabische Lente in Marokko; wel een jaarlijkse instroom van duizenden jonge Marokkaanse mannen in West-Europa.

Algerije en Tunesië hebben een beter beleid, ontvangen EU-politici (waaronder twee keer Angela Merkel) om hierover te onderhandelen en nemen wel asielzoekers terug. Marokko is een stuk armer, maar wat redelijk is in de twee buurlanden, zou daar ook moeten kunnen. Als zes EU-staten met identieke problemen nu samenwerken, zou Jasper van Dijk dan niet gelijk kunnen krijgen met zijn pleidooi om  de druk op Marokko te verhogen?

Stop uitzonderingspositie Marokko

Marokko is een van de grootste ontvangers van steun uit het ‘buurlandenprogramma’ van de EU (honderden miljoenen euro’s per jaar). Daar kan Paternotte misschien een hefboom vinden om de uitzonderingspositie van Marokko te stoppen, omdat zo veel EU-landen net als Nederland enorme bedragen verspillen aan tijdelijke opvang van asielzoekers uit dit officieel veilig verklaarde land.

En, misschien nog belangrijker: afspraken over terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers uit andere landen, zoals Syrië, worden kansrijker wanneer die landen weten dat de EU ‘wir schaffen das’ zegt wanneer barmhartigheid is vereist, maar snel en strikt is met economische gelukszoekers.

En, het allerbelangrijkste: onmiddellijke terugkeer naar Marokko geeft een krachtig signaal aan jonge mannen die dromen van West-Europa om die zinloze gok niet te wagen. Volgend jaar misschien duizend minder asielzoekers.

Eigenbelang

Tot slot het eigenbelang van Paternotte en zijn partij. De man is een getalenteerde beroepspoliticus. Wie kan het presteren om in maart 2010 voor het eerst gekozen te worden tot lid van de gemeenteraad van Amsterdam en nog datzelfde jaar een prijs te winnen voor het beste raadslid van Nederland? Direct daarna fractievoorzitter in Amsterdam, architect van een verkiezing die D66 in de hoofdstad tot de grootste partij maakte, en nu D66-aanvoerder in de Tweede Kamer.

Zo’n politieke topper zal zeker aftasten hoe D66 landelijk het verlies in de peilingen onder Sigrid Kaag kan herstellen (volgens Maurice de Hond staat D66 nu op 19 zetels, vijf minder dan bij de verkiezingen in maart). Modieuze miljarden voor het milieu zijn kennelijk een recept voor stemmen in Amsterdam, Utrecht en Nijmegen, maar landelijk heeft D66 andere thema’s nodig. Paternotte is afgestudeerd in EU-recht en heeft voor D66 vier jaar de migratie behandeld.

Zijn ideale onderwerp ligt voor de hand: in EU-verband twee tegenprestaties te eisen van Marokko voor de honderden miljoenen jaarlijkse steun.

Eduard Bomhoff schrijft sinds drie jaar (vrijwel) wekelijks colums voor Wynia’s Week. Steunt u de onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Paternotte (D66) moet Marokko ertoe bewegen afgewezen asielzoekers terug te nemen verscheen eerst op Wynia's Week.