Sinds de Europese electorale triomf van de partij van Jordan Bardella en Marine Le Pen (31,3 procent van de stemmen) verkeert links Frankrijk in een anti-fascistische en anti-racistische hysterie. Voetballers uit de banlieues, linkse media, YouTubers met miljoenen volgers, een keur van bekende Fransen en de uiterst linkse partij La France Insoumise (LFI) vrezen een autoritair regime onder leiding van premier Bardella.

Buitenlanders, voor zover niet blank, kunstenaars, betogers, ambtenaren, werkers in de culturele sector krijgen het dan zwaar te verduren, volgens de linkse krant Libération: ‘Frankrijk wordt dan als het Hongarije van Viktor Orbán.’ En toch bereikt de hysterie niet dezelfde massale omvang als in 2002, toen Jean-Marie Le Pen de tweede ronde haalde van de presidentsverkiezingen. Theatermaker Ariane Mnouchkine verzuchtte in de krant Nice-Matin: ‘Een deel van onze medeburgers is onze onmacht, ons narcisme, ons sektarisme beu.’

Nieuwe rellen dreigen

Zondagavond, als om acht uur de eerste exitpolls verschijnen, zal Frankrijk extra letten op de acties van jongeren in de banlieues. Hoe reageren zij als volgens de laatste peilingen het racistisch geachte RN rond de 33 procent van de stemmen haalt, genoeg voor een relatieve parlementaire meerderheid? Een nieuwe opstand is dan niet uitgesloten, precies een jaar na het ongekend heftige oproer van 2023.

Maar ook extreem-linkse elementen kunnen zorgen voor geweld, dat in Frankrijk altijd dicht aan de oppervlakte ligt. Zeker omdat hun verzet tegen het ‘fascisme’ goeddeels wordt gelegitimeerd door LFI, die vorig jaar weigerde de geweldsexplosie van allochtone jongeren te veroordelen en de politie de schuld gaf. Le Monde citeerde een voormalige hoge politiefunctionaris: ‘Een RN-regering zal de spanningen en de verdeeldheid aanwakkeren, met alle kansen op geweld vandien, ook tijdens de Olympische Spelen in Parijs.’

Het Rassemblement National heeft nog moeite om de omvang te beseffen van zijn electorale triomf bij de Europese verkiezingen: in meer dan 32.000 van de 35.000 Franse gemeenten kwam de RN-lijst bovenaan. Nu regeringsverantwoordelijkheid wenkt, doet de partij er alles aan om niet extremistisch of verkwistend over te komen.

Zo belandde de verkiezingsbelofte over afschaffing of verlaging van de btw op honderd producten van eerste levensbehoeften en brandstof al in de ijskast. De veel rechtsere concurrent Reconquête, die ruziënd uiteen is gevallen, wordt op afstand gehouden. Marine Le Pens nicht Marion Maréchal, wegens insubordinatie uit Reconquête gezet door partijleider Eric Zemmour, ving bot toen ze haar tante verzocht om weer in genade te worden aangenomen.

Samenwerking met Les Républicains?

Marine Le Pen begint zich al presidentieel te gedragen. Ze wil ‘alle Fransen’ vertegenwoordigen, niet alleen rechtse. Wel hapert de missie van het RN om een geloofwaardige regeringspartij te worden. Want waar haalt de partij goede, niet door extremisme besmette, mensen vandaan? Mogelijk uit de dezer dagen geïmplodeerde post-gaullistische partij Les Républicains (LR).

Partijleider Eric Ciotti werd afgezet en uitgemaakt voor collaborateur toen hij samenwerking aanging met Le Pen en Bardella, maar de meeste LR-kiezers zijn daar juist voorstander van. De partij telt veel ervaren bestuurders. Overigens wil Bardella alleen premier worden als het RN de absolute meerderheid haalt in de Assemblée Nationale. Daar zijn 289 van de 577 zetels voor nodig. Peilingen voorzien, met de nodige slagen om de arm,  een RN-fractie van rond de 240 zetels. Dat zou al sensationeel zijn. In de ontbonden Assemblée had de partij er 89.

Mélenchon geliefd in banlieues

Alle aandacht gaat uit naar de voorspelde zege van het RN, waarbij de goede score van het linkse Nieuwe Volksfront naar de achtergrond verdwijnt. Alle invectieven ten spijt, stijgt deze gelegenheidscoalitie in de peilingen tot 27 procent. Fransen die gruwen van het RN zullen, desnoods met de neus dicht, stemmen op kandidaten van LFI, de Parti Socialiste, de Parti Communiste en de Groenen.

De leider van LFI, Jean-Luc Mélenchon, houdt zich er officieel buiten, op dringend verzoek van zijn partners die walgen van zijn Hamas-vergoelijkende standpunten en beledigingen. Maar hij kan bogen op veel meer aanhangers dan zijn coalitiegenoten. Vooral in de deels geïslamiseerde banlieues is hij geliefd. De beschuldigingen van antisemitisme deren zijn populariteit niet.

Maar het gelegenheidspact is vernederend voor gematigd-linkse politici als oud-president François Hollande die zich uitsluitend met hem hebben verbonden om het ultra-rechtse gevaar te keren. Hollande verzocht Mélenchon wel om tijdens de verkiezingscampagne zijn mond te houden. Lekker sfeertje bij de kameraden. Als straks de Franse politiek wordt beheerst door rechtse radicalen van het RN en linkse radikalinski’s van LFI liggen instabiliteit en geweld op de loer.

Geïsoleerde Macron mag blij zijn met een derde plaats

President Emmanuel Macron hintte daar maandag op, toen hij zei te vrezen voor een ‘burgeroorlog’ als ‘extremen’ aan de macht komen. Overdrijving blijft dus niet beperkt tot links. De president maakt na de zware Europese nederlaag van zijn partij (14,6 procent) een verwarde, geïsoleerde indruk. Hij had de vervroegde verkiezingen niet hoeven uitschrijven en kunnen aanblijven tot 2027. In plaats daarvan rekende hij op een schokeffect van de zege van het RN bij verkiezingen die Fransen weinig interesseren. Als het er wél op aankomt, zouden ze kiezen voor het veilige midden, vooral zijn partij Renaissance, en de extremen naar de marges duwen.

Het tegendeel gebeurde: RN en LFI werden nóg populairder. Macrons bondgenoten, voor zover niet gevlucht, mogen zondag blij zijn als ze de derde plaats behalen. Macron zal ongeacht de uitslag aanblijven als president, verzekerde hij zondag in een ‘brief aan de Fransen’. Hij is in eigen kring inmiddels zo ongeliefd, dat aspirant-parlementsleden van Renaissance zijn konterfeitsel van hun verkiezingsposters halen.

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler. Hij vertaalde het boek ‘De laatste dagen van Samuel Paty’ over de terroristische moord op een Franse leraar. Het boek is overal te koop, zoals in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Macrons hoop gaat niet in vervulling: uiterst rechts en uiterst links zijn populairder dan ooit verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze eiste in zijn overwinningsspeech vervroegde verkiezingen, een rituele geste. Hij zal er zelf niet in hebben geloofd, tot dé schok van de verkiezingsavond: Macrons aankondiging dat hij, gezien de voor hem rampzalige uitslag, de Assemblée Nationale ontbindt.

Op 30 juni en 7 juli moeten de arme Fransen wéér naar de stembus, na een veel te lange ‘Europese’ campagne.

Een schrikbeeld voor velen

De man die de president ‘gek’ noemde, tegen de nieuwszender France Info, laakte het ‘immens grote risico’ dat Macron neemt. Ook andere partijgenoten van de president zijn als de dood dat hij hiermee de deur openzet voor een tweede zege binnen zeer korte tijd van het Rassemblement National van partijleider Bardella, de jonge kroonprins van  Marine Le Pen.

Dat zou Macron geen andere keus laten dan Bardella te benoemen tot premier.

Een schrikbeeld, volgens bijna alle partijen, behalve natuurlijk het RN en de nog rechtsere afsplitsing daarvan, Reconquête, aangevoerd door Marion Maréchal, een nicht van Marine Le Pen.

Met de 31,36 procent voor de Europese lijst van Bardella en de 5,47 procent voor die van Marion Maréchal omvat nationalistisch rechts in Frankrijk bijna veertig procent van het electoraat, uniek in Europa.

Links Frankrijk, verongelijkt over de zoveelste afwijzing door ‘het volk’, wentelt zich opnieuw in ‘anti-fascistische’ hysterie. Vier partijen bliezen maandag hun door ruzie uiteengevallen ‘Volksfront’ nieuw leven in om het gevaar te keren.

Immigratie nam hoge vlucht

Maar ook doorgaans nuchtere waarnemers vrezen het ergste. ‘Het gaat bij de vervroegde parlementsverkiezingen om de toekomst van de democratie,’ aldus de linksige krant Le Monde. De krant La Croix hamert op de noodzaak ‘het nationalistische gevaar’ te temmen. De gematigde socialist Raphaël Glucksmann beleefde de aankondiging van vervroegde verkiezingen als ‘een stomp in de maag’. Niets verplichtte de president volgens hem ‘om zich te verlagen tot inwilliging van Bardella’s eis’. Maar ook een leidend figuur van Macrons partij Renaissance sprak van ‘een riskante, gevaarlijke weddenschap’.

Macron beloofde of dreigde bij zijn eerste verkiezingszege, in 2017, dat hij zou afrekenen met extreem-rechts én met de redenen om op Le Pen c.s. te stemmen. Hij doelde vooral op de niet-westerse immigratie. Die heeft sindsdien echter zo’n hoge vlucht genomen, dat de linkse intellectueel Aquilino Morelle schrijft over een ‘immigration de peuplement’, waardoor Fransen zich verdrongen kunnen voelen.

Macron hield belofte niet

Morelle, oud-adviseur van president François Hollande, schrijft dit in zijn recente boek La Parabole des Aveugles. En komt daarmee in de buurt van de theorie van de ‘grand remplacement’, een groot taboe in linkse kringen. Overigens is zorg om niet-blanke immigratie slechts een van de vele redenen voor Fransen om op nationalistisch rechts te stemmen.

Macron heeft dus zijn belofte over een afrekening daarmee niet gehouden. ‘Nu maakt hij de weg vrij voor Jordan Bardella als premier’, aldus een linkse politicus na het bekomen van de schrik over de nieuwe verkiezingen.  

Angst voor jonge Fransen onder Russisch vuur

Pijnlijker kan het inderdaad niet. Het RN kreeg zondag meer dan twee maal zoveel stemmen als de door Macron aangewezen lijsttrekker Valérie Hayer, 14,60 procent. De Parti Socialiste is dankzij Glucksmann bezig aan een langzame terugkeer met 13, 83 procent. Het ultra-linkse La France Insoumise van Jean-Luc Mélenchon haalde 9,89 procent, de centrumrechtse Les Républicains 7,24 procent.

Macron had zich nadrukkelijk met de Europese verkiezingscampagne bemoeid, vooral door te wijzen op het gevaar van een RN-zege nu in Europa opnieuw een oorlog woedt. Maar Macrons verwijzingen naar de russofilie van RN-leden in het Europees Parlement vielen in dorre aarde. Zijn weigering uit te sluiten Franse militairen naar Oekraïne te sturen joeg veel Fransen, niet alleen aan uiterst rechterzijde, de stuipen op het lijf. Zij voorzagen al jonge Fransen onder Russisch vuur in de loopgraven.

Opvallend tijdens de verkiezingsavond was het zwijgen van de bekendste politieke duiders op de vraag waarom de president had besloten tot ‘zijn sprong in het diepe’. Een analiste van de publieke omroep wist bij wijze van antwoord niets beters te bedenken dan wedervragen. Was Macrons besluit ‘riskant, gevaarlijk of handig’, ze kwam er niet uit.

Want de smadelijk verloren verkiezingen betroffen niet de Assemblée in Parijs maar een instelling die de meeste Fransen weinig of niets interesseert. De Grondwet, die de president grotere macht geeft dan in andere westerse landen, verplichtte hem niet tot dit staaltje blufpoker, aldus een ander veelgehoord cliché. De volgende presidentsverkiezingen, waarbij hij zich na twee ambtstermijnen niet opnieuw kandidaat kan stellen, zijn pas in 2027.

Demonisering

Macron regeert sinds 2022 zonder parlementaire meerderheid, hetgeen in een presidentiële democratie als de Franse geen probleem hoeft te zijn. Hoopt hij dat de schok van zondag kiezers overhaalt om hem een stevige parlementaire basis te verschaffen? Voor bijna veertig procent was de uitslag echter geen schok, maar reden tot grote vreugde. De triomf van zondag kan nationalistisch rechts vleugels geven. Waarom zouden deze kiezers over drie weken anders stemmen? Een peiling gepubliceerd op dinsdag 11 juni – hoe doen die peilers dat zo snel? – voorziet dan een nóg hogere score: 34 procent.

Ruim veertig jaar lang drukten het Front National van Jean-Marie Le Pen en het latere RN van zijn dochter hun stempel op de Franse politiek. Zonder ooit maar in de buurt van de macht te komen. Tot nu, als we bezorgde en bange Franse politici en media mogen geloven. De eerder genoemde Aquilino Morelle: ‘Ziedaar wat de demonisering van de Le Pens heeft opgeleverd.’

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler. Hij vertaalde het boek ‘De laatste dagen van Samuel Paty’ over de terroristische moord op een Franse leraar. Het boek is overal te koop, zoals in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Na triomf radicaal-rechtse Rassemblement National is weldenkend Frankrijk in paniek om vervroegde verkiezingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat betekent flexibilisering van de door de zuidelijke lidstaten als hinderlijk ervaren afspraken omtrent een maximaal begrotingstekort van 3 procent en een maximale overheidsschuld van 60 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Dit tot verbazing van Duitsland, dat samen met tien andere lidstaten wil vasthouden aan de strakke voorwaarden van het SGP.

Zelfs het vetorecht is voor Nederland niet heilig meer

Niet alleen op financieel gebied heeft Nederland de kritische houding ten opzichte van de EU laten varen. De traditionele subsidiariteitsblik – alleen waar de EU meerwaarde biedt worden nationale bevoegdheden overgedragen – is vervangen door een visie waarbij voor allerhande problemen wordt getracht een EU-oplossing te vinden.

We zien dat het meest in het oog springend bij klimaat-, landbouw-, visserij en natuurbeschermingsbeleid, maar ook bij bevoegdheden die tot voor kort vooral een nationale invalshoek hadden, zoals buitenlands en defensiebeleid. Nederland pleit er zelfs voor om het vetorecht op (onderdelen van) het buitenlandse beleid van de EU op te heffen.

Tevens gaat het mee in de stappen die de EU steeds vaker op defensiegebied zet. De NAVO is formeel nog de hoeksteen van onze veiligheidsbeleid, maar inmiddels met de amendering dat er binnen de NAVO een sterke EU-defensiepilaar dient te worden ontwikkeld (waarmee een afscheid van de NAVO te zijner tijd een stuk makkelijker wordt gemaakt).

De opstelling van Nederland binnen de EU is sinds het aantreden van Rutte IV veranderd. Na het vertrek van de Britten, onze traditionele (vrijhandels)bondgenoot in de EU, trachtte Nederland aanvankelijk nieuwe bondgenoten te vinden in Oostenrijk met bondskanselier Sebastian Kurz, de Nordics en de Baltische Staten (de ‘zeven dwergen’ van Hoekstra), maar sinds Rutte IV lonkt onze minister-president steeds meer naar zijn ‘vriend’ Emmanuel Macron.

Hoewel Rutte en Macron het niet over alles eens zijn, houdt hij een nauw lijntje met de Franse president. Hij belt hem regelmatig en gaat vaak naar Parijs, vooral aan de vooravond van een Europese top. Of de ‘liefde’ geheel wederzijds is, weet ik niet, maar ook van zijn kant toont Macron belangstelling voor zijn Nederlandse vriend. Na enkele informele bezoeken bracht hij recentelijk zelfs een officieel staatsbezoek aan Nederland.

De band is bijzonder, want traditioneel zijn de Fransen onze tegenstrevers. Zo zette toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Joseph Luns zich in de tijdens het presidentschap van Charles de Gaulle (1959-1969) af tegen de Franse megalomane wensdromen. Het Verenigd Koninkrijk was onze partner, niet Frankrijk. En door Nederlandse toedoen werden de (vrijhandelsgezinde) Britten de EU ingeloodst, als tegenwicht tegen de staatsinterventionistische Fransen.

Nederland werpt zich op als bemiddelaar

Wat verklaart deze politieke omslag? Wel, het is niet alleen de andere houding ten opzichte van Frankrijk. Na het vertrek van de Britten is Nederland zich gaandeweg op gaan werpen als bemiddelaar in de Europese Unie. Zoals in het regeerakkoord van Rutte IV staat, wil Nederland een ‘voortrekkersrol spelen binnen een sterke en slagvaardige Europese Unie’.  

Onder invloed van D66 koestert het Rutte IV kabinet de ambitie om van de EU een succes te maken en daarbij dienen alle (potentiële) plooien glad gestreken te worden. Nederland als oliemannetje van de Europese Unie. Compromissen dienen gevonden te worden over diverse hete hangijzers die de lidstaten verdeeld houden, zoals begrotings-, asiel-, klimaat-, industrie-, buitenlands en defensiebeleid.

Het verklaart de pogingen van minister Kaag om samen met Spanje een compromis te bewerkstellingen op begrotingsgebied en van minister-president Rutte om met premier Giorgia Meloni van Italië Tunesië te bezoeken ten einde de instroom van illegale migranten uit Afrika in te dammen en daarmee een EU-asielbeleid van de grond te tillen.

Altijd is de EU de oplossing, nooit het probleem

We zagen een poging daartoe op de afgelopen Europese top in Moldavië. Onze minister-president wierp zich op als bemiddelaar tussen de voorstanders van een asielverdelingsmechanisme en de tegenstanders Polen en Hongarije. Overigens zonder succes. Alles vanuit de gedachte dat de EU de oplossing is voor problemen en niet de oorzaak.

Waar komt deze ambitie vandaan? Is het een calimerocomplex, is het zelfoverschatting (de mier die tegen de olifant zegt ‘wat stampen wij toch hard’) of gelooft Rutte echt dat Nederland na het vertrek van de Britten de rol van compromisvinder in de EU kan overnemen? Denkt hij de opvolger te zijn van Angela Merkel – Rutte had de bijnaam van haar schoothondje – die bij conflicten in de EU altijd de ‘boel bij elkaar probeerde te houden’?

Ik vermoed het laatste. De mensen die hem kennen, weten dat hij zo in elkaar zit. In Nederland is hij ook niet de grote leider met een visie. Hij zoekt immer het compromis, ook al moet hij daarbij de beginselen van zijn eigen partij, de VVD, geweld aan doen. Om zijn kabinet niet te laten vallen heeft hij zich bijkans volledig uitgeleverd aan (de wensen van) D66.

En daar vinden we naast de persoonlijkheidsinslag van onze minister-president ook het tweede antwoord op de vraag waarom Nederland zich in de EU opwerpt als oliemannetje. D66 is fervent voorstander van een federale unie. De partij gelooft dat vele problemen opgelost kunnen worden als ze maar op een grotere schaal worden aangepakt. Het subsidariteitsbeginsel – alleen overdracht van bevoegdheden naar de EU als zaken op nationaal niveau niet kunnen worden opgelost – is door D66 begraven.

De opstelling van deze partij is niet uit lucht komen vallen. Nederland kent een lange traditie van het ‘opgestoken vingertje’, het beter denken te weten en de ingebakken neiging om de ander daarvan te willen overtuigen.

Deze Nederlandse houding valt terug te voeren op het internationalisme van Hugo de Groot, met zijn zeerecht dat voor iedereen in de wereld moest gelden, niet verschoond overigens van eigen Nederlands belang, maar dat terzijde. Dit denken vond ook z’n vertaling in de missie van Jan Pronk om met behulp van ontwikkelingssamenwerking de mensen in den vreemde te ‘verheffen’, een begrip uit de PvdA-koker, dat ook op de eigen bevolking in Nederland werd uitgeprobeerd.

Als founding father voelt Nederland een verplichting

Last but not least kunnen we de oorsprong van de opstelling van Nederland terugvinden in het ontstaan van de Europese samenwerking zelf. Nederland is één van de zes ondertekenaars van het Verdrag van Rome (1957), van de oprichting van de EEG, de voorloper van de Europese Unie. Als founding father voelt het een bijzondere verplichting om van de Europese samenwerking een succes te maken.

Maar welke motieven en achterliggende redenen ook aan de Nederlandse opstelling ten grondslag liggen, de harde werkelijkheid is dat een klein land in een gezelschap van 27 lidstaten, waarvan vijf veel groter zijn dan Nederland, niet de illusie moet hebben een rol van betekenis te spelen. Zeker niet als – zoals de officiële positie van Nederland is – het vetorecht wordt opgegeven. Bij meerderheidsbesluitvorming valt de Nederlandse stem letterlijk in het niet. Het idee dat Nederland een bemiddelende rol kan spelen op het EU-toneel is botweg een waanidee.

Nederland doet er (veel) verstandiger aan bondgenoten te zoeken en met die bondgenoten gezamenlijk een tegenwicht te bieden aan de dominante Frans-Duitse as of andere kongsi’s van grote lidstaten.

Nederland moet in Europa nieuwe bondgenoten zoeken

Want afgezien van het feit dat Nederland als klein land niet de illusie moet hebben ‘de boel bij elkaar te kunnen houden’ (zoals Merkel als vertegenwoordigster van de grootste en machtigste lidstaat dat wél kon), met het bemiddelen bij controverses tussen lidstaten verdwijnt het eigen Nederlandse belang. Als bemiddelaar ben je niet geloofwaardig als je je eigen belang voorop stelt. Dat geldt voor (dag)voorzitters, moderators, scheids- en andere rechters en ook voor lidstaten die zich als bemiddelaar opwerpen.

Nederland doet er verstandiger aan na het verlies van onze belangrijkste bondgenoot, het Verenigd Koninkrijk, nieuwe bondgenoten te zoeken, de zich zelf bemeten bemiddelingsrol op te geven en zeker niet de Franse koers te volgen.

Meedoen met de opbouw van een Europese superstaat is niet in het belang van Nederland. Nederland delft nu al vaak het onderspit. In een Europese superstaat zullen we volledig worden overruled. Nederland stribbelt soms even tegen, maar tekent uiteindelijk altijd bij het kruisje. We hebben dat gezien bij de kortstondige oppositie van Nederland tegen het EU-herstelfonds van bijna 800 miljard euro. Het kwam er eind 2018 toch.

We zagen directeur Klaas Knot van De Nederlandsche Bank zich verbaal afzetten tegen de beslissing van de Europese Centrale Bank – lees: Mario Draghi – om weer schuldpapier te gaan opkopen en de Italiaanse banken uit de wind te houden – maar het gebeurde toch. Het Nederlandse belang wordt in het Brusselse besluitvormingsproces amper en vaak helemaal niet meegewogen.

Nederland bokst in z’n eentje niets voor elkaar. Met (een voldoende aantal) bondgenoten staat Nederland veel sterker en kunnen onwelgevallige beslissingen worden tegenhouden. Alleen op die manier kan worden voorkomen dat Nederland braaf de Franse megalomane projecten meefinanciert en de Italiaanse banken uit de wind houdt.

Alleen met bondgenoten is Nederland krachtig genoeg om Europese richtlijnen, zoals Natura 2000, naar eigen inzicht in te vullen en geen stikstofcrisis over zich af te laten roepen. Frankrijk en Italië doen ook wat hun goeddunkt en laten zich weinig gelegen liggen aan – zoals zij dat formuleren – de ‘suggesties’ van Brussel.

Het verdedigen van het Nederlands belang is niet vies

Bovendien kan het ook geen kwaad af en toe gewoon ‘nee’ te zeggen. Dat doen andere lidstaten ook. Vaak uit onderhandelingsoogpunt. Waarom moeten wij altijd het beste jongetje van klas willen zijn? Het verdedigen van het Nederlandse belang is niet vies. Het is een democratische plicht. Het geeft geen pas een aangenomen motie van de Tweede Kamer naast je neer te leggen, omdat het zogenaamd ‘hogere’ EU-belang daarom zou vragen. Denk aan hoe staatssecretaris van Financiën Alexandra van Huffelen (D66) omging met de motie over de Europese digitale identiteit.

Niettemin ben ik bang dat het kabinet doof is voor deze argumenten, het eigen Nederlandse belang blijft veronachtzamen en de illusie blijft koesteren dat Nederland na het vertrek van de Britten de ‘derde’ belangrijkste EU-lidstaat is en als zodanig kan opereren.

Als het kabinet daarin niet wordt gecorrigeerd door de Tweede Kamer, zal Nederland een hoge prijs betalen en verworden tot één van de kikkers in de Brusselse kookpot. Sluipenderwijs zal onze nationale soevereiniteit verder worden afgeroomd. In Brussel en niet in Den Haag wordt straks over Nederland beslist.

De prijs voor de illusie van Rutte IV is de uitverkoop van Nederland.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht In Brussel en niet in Den Haag wordt straks over Nederland beslist – en dat is Mark Rutte aan te rekenen verscheen eerst op Wynia's Week.

Tijdens zijn recente staatsbezoek aan Nederland hield President Macron zijn tweede ‘strategische autonomie’ speech. In 2017 had hij met zijn Sorbonne-speech al een eerste (vergeefse) poging gedaan om de lidstaten van de EU te bewegen om niet alleen op economisch, maar ook op geopolitiek en militair gebied in de wereld met één stem te spreken. Hoewel niet expliciet genoemd, was het overduidelijk dat dit onder Franse leiding zou zijn. Met de ‘force de frappe’ als atoomparaplu voor een Europese politieke en defensie-unie.

Mark en Macron

Dat Macron Nederland uitkoos voor zijn rede is opvallend. Wellicht dat hij van zijn ‘vriend’ Mark Rutte steun verwacht om met name de Duitsers voor zijn plan te winnen. Die zijn niet bepaald enthousiast voor een geopolitieke en defensie-unie ‘onder Franse leiding’.

Zoals eerder gesteld maakte bondskanselier Scholz dat nog niet zo lang geleden al een keer duidelijk in zijn Praag-rede. Hij sprak daar weliswaar steun uit voor meer defensiesamenwerking in Europa – er was volgens hem sinds de oorlog in Oekraïne sprake van een Zeitenwende –  maar niet voor een EU-leger onder Franse leiding. De NAVO moet volgens Scholz het ankerpunt blijven voor de veiligheid in Europa. Scholz pleitte voor een grotere rol van Duitsland in de verdediging van de Oostflank van de NAVO en kondigde een investering in de Duitse defensie van 200 miljard aan. Een grotere defensie-inspanning wel te verstaan ‘binnen’ de NAVO en niet zoals Macron wenst ‘buiten’ de NAVO.

Hoewel de twee grootste lidstaten het dus niet bepaald eens zijn over de wijze waarop meer samenwerking op defensiegebied in de Europese Unie dient plaats te vinden, lijken zij het wel eens te zijn over de vorming van een (geo)politieke unie. De EU-lidstaten zouden in hun visie op buitenlands politiek gebied hun vetorecht moeten opgeven.

Er wordt in de discussie over een eigen EU-buitenlandbeleid vaak gesproken alsof dat slechts een kwestie van politieke wil zou zijn. Maar zo simpel is het niet. Er wordt gemakshalve voorbijgegaan aan het feit dat lidstaten (soms zeer grote) uiteenlopende belangen hebben. Aan drie noodzakelijke voorwaarden voor het spreken met één stem door de Europese Unie wordt niet voldaan. Er is geen gezamenlijk buitenlands beleid, er is geen centraal gezag en een eigen Europese Unie-identiteit ontbreekt.

Geen gezamenlijk buitenlands beleid

Bij de eerste voorwaarde gaat het al mis. Een recent voorbeeld is de deconfiture van de EU-buitenlandchef Josep Borrell. In een paper pleitte hij voor het patrouilleren met Europese marineschepen in de Straat van Taiwan.

Terwijl Macron tijdens zijn recente bezoek aan China had verklaard dat de EU niet ‘caught up in crises [moest geraken] that are not ours, which prevents it from building its strategic autonomy.’ Macron mag dan pleiten dat de EU met één stem spreekt, maar zo makkelijk is dat dus niet. Zelfs op fundamentele zaken als wel of niet solidair met de VS in de verdediging van de ‘vrije wereld’ wordt binnen de EU (zeer) verschillend gedacht.

Maar ook op minder zware instrumenten van buitenlandse politiek zoals het sanctiebeleid verschillen de lidstaten van mening. In de afgelopen tijd zagen we regelmatig dat geen consensus kon worden bereikt. Griekenland (sancties tegen China) en Hongarije (sancties tegen Rusland) torpedeerden de uitvoering van EU-sancties met een veto.

Het is de reden dat Frankrijk en Duitsland, maar ook Nederland voor afschaffing van het vetorecht op het gebied van EU-sanctiebeleid pleiten. En er zijn meer belangentegenstellingen tussen de lidstaten die de vorming van één EU-buitenlandpolitiek tot een onrealistische wensdroom maken. Een saillant voorbeeld van enkele jaren terug is Libië.

Libië: een debacle voor de EU

De rol van de EU in de burgeroorlog in Libië was onbeduidend. Men beperkte zich tot verbale steun aan de VN-bemiddeling en kwam niet verder dan een oproep tot een wapenstilstand. De facto steunde men daarbij het officiële regime van Fayez al-Sarraj in Tripoli en accepteerde dat evenals indertijd in Egypte de Moslimbroederschap in Libië de dienst uitmaakte en het land getransformeerd werd tot een islamitische staat.

Frankrijk is de enige EU-lidstaat die dat gevaar inzag. Het steunde de opstandenleider generaal Haftar, omdat men in hem een garantie zag tegen een dergelijke ontwikkeling. Haftar bezocht Parijs en kreeg de beschikking over uit Frankrijk afkomstige raketten. De Franse regering ontkende dat overigens.

Italië stelde zich formeel neutraal op en deed een vergeefse poging tot bemiddeling. Informeel steunde het land echter de officiële regering, om historische redenen, maar ook omdat de Italiaanse regering een akkoord met Tripoli sloot om de migrantenstroom vanuit Libië naar Italië enigszins in te dammen.

Het resultaat was een machteloze EU. Een situatie waarvan de ijveraars voor een geopolitieke EU zich rekenschap zouden moeten geven.

Geen centraal gezag

Men wordt het derhalve niet of zeer moeizaam eens over de door Macron bepleitte éne stem in de wereld. Daar gaat het nogmaals al mis. Maar er is nog een groter obstakel. Het commando. Wie gaat de EU-buitenlandspolitieke besluiten uitvoeren? Aan EU-verklaringen is meestal wel een mouw te passen. Met wollig taalgebruik waarbij geit en kool worden gespaard kom je een heel eind.

Lastiger wordt het met het uitoefenen van politieke druk op andere landen om EU-belangen veilig te stellen. Gaat de buitenlandchef Borrell dat doen? Gaan de lidstaten akkoord om van hem een Henri Kissinger te maken, die met pendeldiplomatie internationale problemen oplost? https://history.state.gov/milestones/1969-1976/shuttle-diplomacy

Frankrijk noch Duitsland zullen dat toestaan. Die behouden graag hun eigen diplomatieke kanalen. Het is niet voor niets dat de diplomatieke buitenlandse dienst van de EU niet functioneert. De (grote) lidstaten geven daarvoor niet de ruimte.

Von der Leyen opperbevelhebber?

Dreigt een militair conflict, wie is dan de opperbevelhebber? Toch niet de voorzitster van de Europese Commissie hoop ik. Die had ons bijna in een oorlog met Rusland doen belanden.

Wie beslist er over de inzet van Nederlandse militairen? Heeft de Tweede Kamer daar nog iets over te zeggen, zoals in de Nederlandse Grondwet (artikel 100) is vastgelegd?

In tegenstelling tot de Verenigde Staten bestaat er in de Europese Unie geen gevoel van saamhorigheid. Er bestaat geen EU-natie, er heeft nooit ‘nationbuilding’ plaats gevonden. Simpel gezegd, de EU is geen natie, is geen land. Er zijn geen EU-burgers. Een Italiaan heeft niets of weinig gemeen met een Zweed. Een Hongaar helemaal niets met een Fransman. Een Pool nog minder met een Spanjaard.

Verwachten dat een Nederlandse soldaat voor een Hongaars belang zal willen sterven of een Griek voor een Duits belang is niet bepaald realistisch. De EU is geen eenheidsworst, de EU bestaat uit lidstaten met een eigen geschiedenis, cultuur, taal en nationale identiteit.

De EU is met andere woorden heterogeen. Niet een probleem op zichzelf – integendeel, het ‘oude continent’ herbergt een rijkdom aan diversiteit om maar eens een actueel populair begrip te gebruiken – , maar vanuit een oogpunt van gevoel van saamhorigheid bezien onvoldoende voor een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.

De NAVO

Aan de drie gestelde noodzakelijke voorwaarden voor een EU-buitenlands en defensiebeleid wordt dus niet voldaan – er is geen gezamenlijk buitenlands beleid, er is geen centraal gezag en een eigen Europese Unie-identiteit ontbreekt. Erger nog, het zou het Atlantisch bondgenootschap, de NAVO, verzwakken. De VS zullen maar al te blij zijn de hoge kosten van VS-troepen in Europa niet meer te hoeven dragen. De EU verliest daarmee echter z’n veiligheidsparaplu. Het gat dat de Amerikanen achterlaten zal niet makkelijk kunnen worden opgevuld. In de tussentijd – als de EU al in staat is om een leger uit de grond te stampen, dat zich kan meten met het Russische leger – is de EU (en dus ook Nederland) kwetsbaar.

Er is geen reëel alternatief voor de NAVO. Europese leiders zullen moeten inzien dat er maar één echte garantie is voor de bescherming van ons continent. De enige machtige, betrouwbare en gelijkgestemde bondgenoot is en blijft de VS.

Als de lidstaten in Europa zich netjes aan de afgesproken 2%-norm houden en zich niet langer afzetten tegen de VS, kan van Amerikaanse kant eenzelfde positieve houding worden verwacht en is er geen enkele reden om te twijfelen aan onze belangrijkste bondgenoot. Willen we niet alleen fysieke veiligheid, maar ook bescherming van onze morele veiligheid, de bescherming van het gedachtegoed van het Vrije Westen, dan kunnen China noch Rusland onze partners zijn.

Nederland

Komt er ondanks het feit dat er niet aan de drie noodzakelijke voorwaarden wordt voldaan toch een Europese geopolitieke en wellicht zelfs defensie-unie, dan is dat niet in het belang van Nederland. Het beleid zal zonder twijfel worden gedicteerd door de Frans-Duitse as. Ook nu is dat al het geval. Moeilijke zaken worden eerst onderling opgelost. Het door beide grote lidstaten gesloten  compromis wordt aan de andere lidstaten vervolgens min of meer opgelegd.

Het zou de facto een Frans-Duits bestuur van de EU betekenen. De belangen van kleine(re) landen zullen in een dergelijke situatie ondergeschikt zijn.

De Europese Commissie was oorspronkelijk bedoeld om het belang van kleine lidstaten te beschermen, maar is in de loop der tijd verworden tot een ‘regering’ met eigen ambities. De onbesuisde actie van buitenlandchef Borrell is een typerend voorbeeld daarvan. De Commissie is niet langer de verdediger van de belangen van de kleine(re) lidstaten. Het is een extra reden waarom Nederland op buitenlandspolitiek en zeker op defensiegebied z’n vetorecht niet moet opgeven.

Toen de Britten nog in de EU zaten, was Nederland, vaak in Benelux-verband, de partij die het compromis in de EU vond. De Benelux papers waren regelmatig de basis voor EU-beleid. De 3 grote lidstaten, Duitland, Frankrijk en het VK slaagden er zelden in om tot een compromis te komen met hun uiteenlopende standpunten.

Nu lonkt Nederland naar Frankrijk in de hoop een bemiddelende rol tussen Frankrijk en Duitsland te kunnen spelen. Macron vindt het prachtig, houdt hier zijn ‘strategische autonomie’ speech, maar als het erop aankomt telt alleen het compromis tussen Frankrijk en Duitsland. De rest wordt min of meer gedwongen mee te buigen. En dit wordt alleen maar erger als er een politieke unie komt.

Een belangrijke Nederlandse inbreng in een Europese politieke en defensie-unie is zodoende een illusie. Gelukkig willen middenpartijen als VVD en CDA ook geen Europese defensie-unie. Wel meer militaire samenwerking in de EU, zoals pantserdivisies met Duitsland onder één commando en marinesamenwerking met België. Alleen D66 is voorstander van een EU-leger.

Ten opzichte van een Europese politieke unie is Nederland minder gereserveerd. Het huidige kabinet gaat een eind mee in het wensdenken van Macron. Tijdens zijn recente staatsbezoek aan Nederland parafraseerde premier  Rutte de Nederlandse opvatting over EU-strategische autonomie als volgt: ‘Wij hebben ook consequent gezegd dat Europa niet het speelveld moet zijn, maar een speler.’ Niet realistisch en onverstandig, want niet in het Nederlandse belang.

Strategische autonomie

Is er dan helemaal geen ruimte voor strategische autonomie in de Europese Unie? Zeker wel, maar niet op politiek en defensie gebied. Op economisch gebied is de EU een wereldspeler. Met de douaneunie kunnen valsspelende niet-EU landen via importtarieven of anti-dumping maatregelen worden gecorrigeerd. Hun oneerlijk behaalde voordeel kan worden geneutraliseerd.

Als landen zich niet houden aan de WTO-regels (verboden overheidssteun, valutamanipulatie en dumping) kan de EU tegenmaatregelen nemen. Ook kunnen onwelkome buitenlandse investeringen om de markt te domineren worden verboden. De EU kan met andere woorden zorgen voor een gelijk speelveld tussen het eigen bedrijfsleven en dat van derde landen.

Dat is een machtig instrument waarmee strategische autonomie op economisch gebied wordt gecreëerd. En dat instrument wordt ook regelmatig ingezet, bijvoorbeeld in het geval van China. Maar het streven naar meer autonomie op politiek gebied, is onrealistisch en op defensiegebied zelfs gevaarlijk.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Europese Unie een militaire wereldspeler? Gevaarlijk wensdenken. verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo was het uitgebreide actualiteitenprogramma van France Inter, de best beluisterde radio-omroep, donderdagochtend 19 januari ingekort tot luttele minuten. En dat terwijl die dag de stakingsgolf tegen het pensioenproject begon, genoeg te melden dus. Maar ook dit paradepaardje van de publieke omroep staakte. Daarmee kozen de met belastinggelden betaalde journalisten en andere werknemers duidelijk partij.

De door de stakingscultuur murw gebeukte Fransen, in meerderheid gekant tegen de pensioenvoornemens, kijken daar niet meer van op. Maar het blijft vreemd.  Als NOS-medewerkers zich zo zouden opstellen in een belangenconflict, zou dat terecht voor een flinke rel zorgen.

Megafoon van de stakers

Enkele uren later ging het middagjournaal van de televisieomroep France2 wel door. Maar die andere tak van de publieke omroep fungeerde als megafoon van de stakers: de opkomst was verrassend hoog, de mobilisatiegraad ook, de stemming zat erin. En meer van zulke peptalk voor Macrons tegenstanders. Dat zijn alle vakbonden, de linkse oppositiepartijen en, iets discreter, het zeer rechtse Rassemblement National van Marine Le Pen.

En ook, verholen, delen van de publieke omroep. Aan het begin van wat een nieuwe, ontwrichtende en gewelddadige stakingsgolf kan worden, was het middagjournaal al zo’n twintig minuten aan de gang zonder dat er ook maar een enkele tegenstander van de stakers aan het woord was geweest. Na die twintig minuten mocht eindelijk, in Straatsburg, een winkelbediende de stakers betichten van het, voor de zoveelste keer, ‘gijzelen van het volk’. Daar bleef het bij.

Wel kwamen gedupeerden aan de beurt, zoals ouders die door de lerarenstaking thuis moesten blijven om hun kinderen op te vangen. Maar zij troostten zich met de gedachte dat de stakers bij onder meer de spoorwegen, de Parijse metro, nutsbedrijven en raffinaderijen voor álle werknemers strijden. De geleidelijke verhoging van de pensioenleeftijd van 62 naar 64 jaar gaat immers iedereen aan. 

Dit credo ‘ze staken ook voor ons’ past in het Stockholmsyndroom waaraan Fransen de komende weken weer zullen lijden: slachtoffers die sympathie krijgen voor daders. De vakbonden staken echter vooral voor het behoud van pensioenprivileges voor hun leden bij staatsbedrijven en semi-staatsbedrijven. Gesalarieerden in de privésector kunnen daar niet aan tippen.

Ruim baan in de Franse ‘staatsmedia’ ook voor de man en vrouw in de straat die de linkse onheilsprofeten geloven van de partij La France Insoumise (LFI) volgens wie mensen in zware beroepen vaak de 62 niet eens halen. Voor hen komen de pensioenplannen neer op een doodvonnis. LFI-leider Jean-Luc Mélenchon, al in de zeventig, hitst scholieren op tot demonstreren. In weinig landen zullen kinderen zich al zorgen maken om hun pensioen, maar in Frankrijk dreunen ze netjes de leuzen op die ze continu op radio en televisie horen. 

Zo dreigt Frankrijk de komende tijd opnieuw te vervallen in een staat van collectieve hysterie tegen de uiterst gematigde pensioenplannen en andere zaken die de bonden niet zinnen. De grote opkomst bij de aftrap op 19 januari smaakt naar meer. De felste vakbond CGT pleit voor het opnieuw blokkeren van elektriciteitscentrales en raffinaderijen, benevens het van stroom en gas afsluiten van politici van president Macrons partij en van de landhuizen van ‘miljardairs’.

Vandalen staken mee

Te vrezen valt dat nogal wat media dan in hun berichtgeving opnieuw neigen naar sympathie voor niet alleen de vreedzame demonstranten, maar ook voor lieden die dan altijd hun kans schoon zien om brandschattend en plunderend de Parijse Champs-Elysées en winkelgebieden in andere steden te terroriseren.  

Als dan zo’n vandaal een oog kwijtraakt door een onhandig afgeschoten rubberkogel van de politie, gaat alle aandacht uit naar het onrecht dat hem is aangedaan, niet naar het banale feit dat je andermans eigendommen niet mag stelen of vernielen.

Nadat ‘gele hesjes’ of hun aanhangers in 2019 een krantenkiosk in brand hadden gestoken op de Champs-Elysées schrokken de media wel erg, De barbaarse verbranding van een resterend cultureel symbool op de door de commercie versjteerde avenue was nu ook weer niet de bedoeling. Een inzamelingsactie moest de gedupeerde kioskhouder schadeloos stellen.

Het was rond die tijd dat de Franse intellectueel Pascal Bruckner media in zijn land maande tot meer journalistieke afstand. De journaals van France2, in veel delen van Nederland rechtstreeks of via TV5Monde te ontvangen, berichtten destijds net zo activistisch als nu. De ene invoelende reportage na de andere gaf de gele hesjes het aureool van arme maar nobele strijders tegen onrecht; hun gewelddaden en vernielingen bleven bedekt onder een vernis van begrip en mededogen.

Bruckner waarschuwde in een interview met het weekblad Le Point dat de media de gewelddadige, tirannieke, antidemocratische kanten van de gele hesjes veronachtzaamden. Hij kreeg gelijk, want na verloop van tijd keerden ze zich tegen ‘de’ media, trachtten ze de publicatie van in hun ogen ‘foute’ bladen te voorkomen en mishandelden ze met enige regelmaat journalisten.

Als voorbeeld van de collectieve hysterie herinnert Bruckner aan de uitroep van wijlen collega-intellectueel Pierre Bourdieu bij de stakingsgolf van 1995. De toenmalige pensioenplannen, ingetrokken onder druk van wekenlange protesten, betekenden volgens hem niets minder dan ‘de verwoesting van de beschaving’. Bruckner zal ook dezer dagen niet tevreden zijn over France Inter, die in de ochtend van 30 januari binnen een uur twee tegenstanders van Macrons plannen uitgebreid aan het woord liet.

Wat niet wegneemt dat de nieuws- en actualiteitenprogramma’s in Frankrijk doorgaans van hoog niveau zijn. Alleen bij grote gebeurtenissen krijgt journalistieke distantie het soms zwaar te verduren.

France Inters bekendste presentator Nicolas Demorand was ooit hoofdredacteur van de zeer linkse krant Libération. Hij schreef in 2012 ‘verheugd, immens verheugd’ te zijn dat de socialistische kandidaat François Hollande de rechtse president Nicolas Sarkozy had verslagen. Het bleek geen beletsel voor zijn latere benoeming bij ’s lands best beluisterde radiozender, misschien zelfs een aanbeveling.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De publieke omroep demonstreert in Frankrijk mee tegen de hogere pensioenleeftijd verscheen eerst op Wynia's Week.

Het kabinet RutteVier speelt daarbij geen rol van betekenis, maar steunt de voorstellen voor méér Brussel. Nederland laat de oppositie over aan Scandinavische en Oost-Europese landen.

Macron naar Straatsburg en Berlijn

Maandag de 9^e mei 2022 was een cruciale dag voor de jongste poging vanuit Brussel en de hoofdsteden van de grootste EU-landen (Frankrijk, Duitsland en Italië) om meer macht en geld naar Brussel over te hevelen èn om de Europese Unie groter te maken.

De Franse president Emmanuel Macron – pas herkozen – is tot op zekere hoogte de architect van de nieuwe Europese machtsgreep. Macron wilde toen hij vijf jaar geleden voor het eerst werd gekozen al een nieuw rondje machtsuitbreiding voor de Europese Unie. Toen ving hij bot bij de Duitse bondskanselier Angela Merkel, die hem welwillend bejegende, maar geen zin had in een nieuw Europees verdrag.

De ondergang van de Europese Grondwet in 2005 stond Merkel nog maar al te goed bij, dat was vragen om problemen. In 2005 stemden de Fransen en de Nederlanders immers de Europese Grondwet weg, waarna in 2009 het Verdrag van Lissabon verrees uit de puinhopen van die Grondwet (zij het deze keer zonder referendum voor Fransen en Nederlanders).

Sinds een half jaar heeft Macron in Berlijn te maken met de opvolger van Merkel, de sociaaldemocraat Olaf Scholz, en die heeft in zijn regeerakkoord met Groenen en Liberalen vastgelegd, dat Duitsland nu wel een nieuw Europees verdrag wil, eventueel zelfs een nieuwe Europese Grondwet.

En dus toog Macron op maandag 9 mei naar Straatsburg om daar als versgekozen president èn als tijdelijk voorzitter van de Europese Unie oude wensen warm te presenteren. Eerder al had Macron om de geesten rijp te maken een ‘conferentie voor de toekomst van Europa’ bedacht, waarin 800 ‘Europeanen’ hun wensen kenbaar mochten maken. Dat is een methode die Macron eerder in eigen land ook al toepaste: ‘gewone’ burgers een soort van zeggenschap geven om er vervolgens uit te vissen wat hem van pas komt en daarmee aan de haal te gaan.

Van ’conferentie’ naar ‘conventie’

In Straatsburg rondde Macron zijn ‘conferentie’ af en legde meteen de volgende stap in de week, een ‘conventie’ waarin EU-functionarissen samen met nationale parlementariërs een nieuw Europees verdrag (of zelfs een nieuwe ‘Grondwet’) voorbereiden. In juni wil Macron als scheidende EU-voorzitter al van zijn collega’s in de Europese Raad het fiat krijgen voor die volgende stap.

Van Straatsburg vloog Macron meteen door naar Olaf Scholz in Berlijn, waar zijn plannen meteen warm werden onthaald. Zoals de Italiaanse premier Mario Draghi – eerder president van de Europese Centrale Bank – al bij voorbaat enthousiast was. Evenals de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen. En evenals een meerderheid van het Europees parlement.

Kleinere landen overstemd

De kern van Macrons wensenlijst – en die van zijn fans en medestanders – is dat hij af wil van het vetorecht van landen – andere landen – binnen de Europese besluitvorming. Dat veto bestaat al niet meer als het bijvoorbeeld gaat om de EU-binnenmarkt, maar bijvoorbeeld wel bij defensie en buitenlandse politiek.

Afschaffen van het vetorecht betekent dat landen overstemd kunnen worden en vooral makkelijker dan nu het geval is. Macron is voorstander van stemmen met gekwalificeerde meerderheid, wat in de praktijk betekent dat de drie grootste landen (Duitsland, Frankrijk en Italië) maar een handjevol kleine landen mee hoeven te krijgen om hun zin op te dringen aan de rest.

RutteVier is enthousiast eurofiel

Had premier Mark Rutte eerder nog wel de reputatie dwarsligger te zijn in Brussel, nu is daar niet de minste sprake van. Rutte was eerder wel tegen de ‘conferentie’ die Macron had belegd. Dat noemde Rutte ‘navelstaren’.

Maar Rutte’s jongste kabinet is eurofiel als nooit tevoren. Het heeft er alle schijn van dat D66-leider Sigrid Kaag carte blanche heeft gekregen om het Europa-hoofdstuk voor RutteVier te schrijven. Het coalitieakkoord legt het kabinet op om ‘een voortrekkersrol’ te nemen en Nederland ‘neemt een leidende rol om de EU slagvaardiger, economisch sterker, groener en veiliger te maken.’ Nederland begint eventueel ook ‘kopgroepen’.

‘Open voor verdrag’

Nederland wil ‘slimme industriepolitiek’ – een Franse hobby waar voorgaande Nederlandse kabinetten tegen waren. Nederland zou best een ‘Europese veiligheidsraad’ willen, die gezamenlijk defensiebeleid zou moeten sturen. En, last but not least, RutteVier ‘staat open voor verdragswijzigingen naar aanleiding van de conferentie over de toekomst van Europa als dit in het Nederlands en Europees belang is’. De voorwaarde in die laatste woorden zijn natuurlijk dode letters.

De coalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie en het kabinet RutteVier tekenden zo al bij voorbaat voor het aangaan van een nieuw Europees verdrag – een Europese Grondwet, wellicht – die meer geld, macht en bevoegdheden naar Brussel en Straatsburg brengt. Dat is niet opzienbarend voor regeringspartij D66, maar wel voor de VVD, in zekere mate ook voor het CDA – dat vóór het vertrek van Pieter Omtzigt ook voorzichtige eurosceptici in de gelederen had – en zeker ook voor de ChristenUnie, die in 2005 nog actie voerde tegen de Europese Grondwet.

In de achterkamers van de kabinetsformatie is dus al besloten dat Nederland mee gaat met Macron, Scholz en Draghi, met de euro-activisten in het Europees parlement en de technocraten van de Europese Commissie. Die hadden de afgelopen jaren al het tij mee, omdat iedere crisis in Brussel als een ernstige bedreiging van de Europese eenwording wordt gepresenteerd, waarna er per saldo een nieuwe rondje macht en geld naar Brussel blijkt te zijn gegaan. De eurocrisis leidde tot macht en miljarden naar Brussel, de coronacrisis idem dito, zorgen over het klimaat deden daar een schep bovenop.

En nu is er de Oekraïnecrisis, die bijdraagt tot een roep om meer Europese zeggenschap en misschien wel een Europese krijgsmacht. Gemakshalve wordt er daarbij aan voorbijgegaan dat je niet alles kunt oplossen met het opheffen van veto’s. In de Oekraïnecrisis blijkt Duitsland bijvoorbeeld te verdeeld en te geremd om door te pakken met militaire steun aan Oekraïne. Gaat Duitsland dan overstemd worden? Ondenkbaar.

Nederland wilde niet ‘meer Europa’

Bijzonder is natuurlijk dat de Nederlandse regering die in 2005 toch met een oorverdovend ‘nee’ tegen de Europese Grondwet te maken kreeg (61,5 procent tegen, bij een grote opkomst van 63,3 procent) dezelfde fout als toen lijkt te willen maken.

Met het verschil dat er toen een referendum mogelijk bleek, omdat linkse partijen volkomen ten onrechte dachten dat het referendum een wolk van Nederlands EU-enthousiasme zou genereren. Maar het vorige kabinet-Rutte heeft het referendum afgeschaft (en D66 wilde sowieso niet dat Nederlanders nog machtsoverdracht naar Brussel konden tegenhouden).

Teveel Europa, te groot Europa

De Nederlandse weerstand tegen de Europese Grondwet in 2005 kon kortweg worden samengevat als ‘teveel en te groot’. Er was teveel macht naar Brussel gegaan, toen vooral door de komst van de euro.

En de massale uitbreiding met steeds meer landen in het oosten (er waren toen net onderhandelingen begonnen met Turkije) vielen evenmin goed, niet in het minst in combinatie met die machtsoverdracht. Er ging steeds meer macht en steeds meer geld naar een EU waarin Nederlanders zich steeds minder herkenden, daar kwam het op neer.

Is er veel verschil met 2005?

Dat is nu natuurlijk niet anders. De Europese Commissie wil meer macht, meer immigratie en altijd meer landen er bij, Oekraïne incluis. Het Europees parlement wil zelf wetten kunnen indienen, wat een ernstige verdere bedreiging is van de nationale democratie (en dat is de enige plek waar democratie nog enigszins functioneert).

De Italiaanse premier Mario Draghi (en hij is de enige niet) wil zonder dralen een hele reeks wankele ex-Joegoslavische landen er bij. Er wordt vaak geklaagd dat de Europese Unie een reus op lemen voeten is, maar die reus wordt zo alleen maar wankeler.

De Franse president Macron heeft daar, net als zijn voorgangers, wel enig oog voor. Die zet steevast een rem op al die uitbreidingen, al was het maar omdat grootscheepse EU-uitbreidingen de machtspositie van Frankrijk (en de Franse greep op Duitsland) verzwakken.

Macron kwam op 9 mei – niet voor het eerst voor een Franse president – met het idee om een groep landen om de Europese Unie heen te creëren, die dan geen lid van de EU hoeven te zijn. Dat zou zowel een idee kunnen zijn voor ex-lid Groot-Brittannië als voor kandidaat-lid Oekraïne, naar het idee van Macron dan.

Wopke Hoekstra, de CDA-leider die nu minister van Buitenlandse Zaken is, hield in Maastricht een redevoering die helemaal in lijn was met het door D66 gedicteerde coalitieakkoord. In het vorige kabinet leidde hij als minister van Financiën nog de oppositie tegen Frankrijk en Duitsland die al te gretig waren met honderden miljarden aan giften en Europese staatsleningen toe.

Nederland hobbelt mee, laat de oppositie aan anderen

Maar de oppositie tegen de nieuwe machtsgreep in Europa komt niet van Nederland. Nederland doet juist mee met de machtsgreep. Het zijn nu dertien andere, Noord- en Oost-Europese landen die zich verzetten tegen Macron, Scholz, Draghi, Von der Leyen en de Europarlementariërs.

Nederland, dat vaak pretendeerde de grootste van de kleinen te zijn, laat de andere kleineren het werk opknappen. Nederland waant zich nu de kleinste van de groten en hobbelt mee, zonder een rol van betekenis te spelen. Hoe zouden de Nederlandse referendumstemmers van 2005 zich voelen als de Europese Grondwet binnenkort weer – of: alsnog – in de steigers staat?

Wynia’s Week is gratis, maar niet goedkoop. Bent u al sponsor van Wynia’s Week? Zeer welkom! Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Nederland wordt weer een Europese Grondwet in gerommeld verscheen eerst op Wynia's Week.

Het komt niet vaak voor, dat bij presidentsverkiezingen in een democratie de verliezer bijna evenveel aandacht krijgt als de winnaar. Toch is dat wat in Frankrijk gebeurde. Macrons score van 58,5 procent was even nieuwswaardig als Le Pens 41,5 procent.

Want in 2017 kreeg Macron nog 66,1 procent van de stemmen, zij 33,9 procent. Ditmaal stemden 13,2 miljoen Fransen op haar, toen 10,6 miljoen.

Niet voor Macron, maar tegen Le Pen

Macron erkende zondag bovendien in zijn overwinningsspeech dat veel kiezers niet uit overtuiging op hem hadden gestemd, maar omdat ze Le Pens zege wilden voorkomen. Dat schept verplichtingen voor zijn tweede ambtstermijn, vooral richting de ultralinkse leider Jean-Luc Mélenchon, die bijna net zo’n grote aanhang heeft als Le Pen en had opgeroepen tot een stem tégen haar. Dankt Macron daarom zijn zege mede aan de veteraan die hem betitelt als ‘de president van de rijken’?

Hoe dan ook, net als bij vorige verkiezingen waarschuwden belangrijke media om niet op Le Pen te stemmen, evenals vakbonden, werkgevers, kunstenaars, de kerken, de Grote Moskee van Parijs en politici variërend van trotskisten tot de oud-presidenten Nicolas Sarkozy en François Hollande.

Ook de regeringsleiders van Duitsland, Spanje en Portugal riepen op tot een stem tegen Le Pen. Want onder haar leiding zou Frankrijk uit de EU stappen, of eruit worden verwijderd, bondgenoot worden van Rusland, de persvrijheid beknotten, niet-blanken behandelen als tweederangsburgers en wat niet al.

De Franse kiezers reageerden lauw, 28,01 procent meed de stembus, de laagste opkomst sinds 1969. Dat kan verband houden met de boycot-oproep van Mélenchon, die in de eerste ronde op 10 april was uitgeschakeld. Bijna had hij Le Pen van de tweede plaats gestoten. Zo’n veertig procent van zijn aanhangers, volgens een peiling van de omroep Public Sénat, stemde op Macron. Zeventien procent negeerde zijn stemadvies en koos voor Le Pen. De rest stemde blanco of helemaal niet.

Met zijn allen tegen Le Pen

Ondanks alle tegenwerking wist ‘Marine’ meer Fransen dan ooit te verleiden tot een stem. Ze kreeg volgens de krant Le Monde ook steun in gebieden waar centrum-links lang heerste, zoals in Bretagne en in het zuidwesten. In Caribisch Frankrijk bereikte Le Pen zelfs monsterscores, de overwegend zwarte bevolking vindt haar kennelijk geen raciste. Zelfs in Parijs kreeg ze voor het eerst bescheiden voet aan de grond.

Je vraagt je af hoe ze zou zijn gevaren zonder het ‘Republikeins front’ tegen haar, als ze zou zijn behandeld als een ‘gewone’ politica. Inderdaad, haar voornemens tot de bevoorrechting van Fransen boven buitenlanders, een verbod op ‘islamitische’ hoofddoeken en de massale uitwijzing van illegalen en buitenlandse criminelen zijn radicaal. Toch lijken ze eerder op rechtse wensdromen dan op een realistisch verkiezingsprogramma.

Het linksige Le Monde wist dat zijn waarschuwingen weinig effect zouden sorteren. ‘Donkere wolken dreigen een schaduw te werpen over Macrons zege in een land waar extreemrechts bijna de helft van de stemmen krijgt,’ schreef de krant even voor de opening van de stemlokalen.

Al sinds het begin van de jaren tachtig, na de eerste overwinning van de toen nog zeer linkse president François Mitterrand, worstelen Fransen met de vraag hoe te worden verlost van hard rechts. Pogingen om het antiracisme in te zetten als wapen, en te verheffen tot officieuze staatsleer, faalden of werkten averechts. President Nicolas Sarkozy gooide het roer later radicaal om en trachtte vader en dochter Le Pen te verzwakken door hun kiezers te paaien. Hij hamerde op de positieve kanten van het Franse kolonialisme en laakte de cultuur van zelfkastijding waartoe ‘de blanke man’ zou zijn veroordeeld.

Niets hielp, uiterst rechts is met de jaren alleen maar sterker geworden: Marines ouderwets-extreme vader Jean-Marie haalde in 2002 17,79 procent van de stemmen in de tweede ronde; dat hij het zover had geschopt is een trauma waarvan links Frankrijk nog niet is hersteld. In 1995 had de oude Le Pen nog 15,1 procent behaald, te weinig voor de tweede ronde.

Marine Le Pen zuiverde haar partij

Dochter Marine kreeg in 2012 bij haar eerste poging 17,9 procent van de stemmen, onvoldoende voor de finale. Ze begon meteen met de verburgerlijking van haar partij Front National, die ze zuiverde van extreme elementen als haar eigen vader en die ze omdoopte tot Rassemblement National. Met die ont-demonisering verhoogde ze haar scores bij de twee volgende presidentsverkiezingen spectaculair. Zondag kwam, ondanks weer een nederlaag, de angstige voorspelling van Le Monde uit.

Macron mag dan hebben gefaald in zijn streven extreemrechts te liquideren, dat lukte hem de afgelopen vijf jaar wonderwel met twee ooit invloedrijke partijen. Steeds meer leidende politici van de Parti Socialiste en de rechtse Les Républicains liepen naar hem over, hun presidentskandidaten Anne Hidalgo (PS) en Valérie Pécresse (LR) werden in de eerste ronde weggevaagd.

De president wilde dat Marine Le Pen zijn enige serieuze uitdager zou worden. Ze is gemakkelijker te demoniseren dan voornoemde dames met wie hij niet al te diep van mening verschilt.

Macron waarschuwde voor burgeroorlog

Zo kon het gebeuren dat Macron een ‘guerre civile’ voorspelde als Marine Le Pen hem uit het Elysée zou verdrijven. Die burgeroorlog, dreigde Macron in hun televisiedebat, kon uitbreken als Le Pen ernst zou maken met haar verkiezingsbelofte, of -dreigement, de islamitische hoofdbedekking te verbieden in de openbare ruimte. Vooral in de cités, een minder beladen term dan banlieues, zouden islamitische bewoners in opstand komen. De politie, voorspelde Macron tevens, zou tegen een dergelijk oproer niet kunnen of willen optreden.

Le Pen was geschokt, of veinsde zulks overtuigend. Want hiermee stelde de president volgens haar vast dat moslims straffeloos de wet zouden overtreden.

Het was een van de betere momenten in dat veel te lange debat. Want hier ging het om de kern van Le Pens strijd tegen de islamisering en andere aspecten van het multiculturalisme die Frankrijk volgens haar ondermijnen.

Ze had die brisante zaken tijdens haar campagne onder de pet gehouden in haar streven naar net genoeg respectabiliteit om het Elysée in te komen. Liever richtte ze zich op de strijd tegen de stijgende kosten van levensonderhoud. Dat deed ze overtuigend, want volgens peilingen vinden veel Fransen dat zij de problemen van de gewone man beter begrijpt dan de arrogant en elitair geachte Macron.

Maar voor zaken als de ‘koopkracht’, een Franse obsessie, kunnen de kiezers ook terecht bij Jean-Luc Mélenchon, die minstens zoveel gratis geld beloofde als zij. Hij geldt echter als ‘soft’ tegen de islam en verwelkomt de ‘creolisering’ van de Franse bevolking. ‘Marine’ wil echter de niet-westerse immigratie zoveel mogelijk stoppen en de strijd opvoeren tegen migratie-gerelateerde ellende, zoals de criminaliteit en de terreuraanslagen waarbij de laatste jaren ten minste driehonderd doden zijn gevallen en nog meer mensen gewond raakten.

Nogal wat criminelen en terroristen komen uit veelal geïslamiseerde voorsteden waar Mélenchon in de eerste ronde de meeste stemmen kreeg. Het dreigende verbod op hoofddoeken had daar veel mee te maken. Blanken zijn die banlieues en cités massaal ontvlucht, de achterblijvers zijn vaak te oud en/of te arm om te verhuizen. Alleen wanneer Macron in zijn tweede ambtstermijn kans ziet die ‘verloren gebieden van de Republiek’ te heroveren, kan hij voorkomen dat hard rechts over vijf jaar afstevent op een meerderheid.

Journalist René ter Steege schreef boeken over Frans extreemrechts, zoals belichaamd door vader en dochter Le Pen.

Bent u al supporter van de verhelderende artikelen van Wynia’s Week? Donateurs maken het mogelijk. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Marine Le Pen verliest dan wel, maar ze heeft meer aanhang dan ooit verscheen eerst op Wynia's Week.

Macron was voor de Russische invasie al praktisch verzekerd van een herverkiezing, omdat een alternatief ontbreekt. Valérie Pécresse (centrumrechts) heeft nooit echt duidelijk kunnen maken waarin zij verschilt van de huidige president.

De nationaal-populisten Marine Le Pen en Éric Zemmour worstelen me een geloofwaardigheidsprobleem dat door hun Poetin-bewondering alleen maar groter is geworden.

Zemmour is in de peilingen nu gedaald tot onder Valérie Pécresse (centrumrechts) die eindelijk weer een beetje stijgt. Maar Le Pen behoudt haar tweede positie. ‘De Poetin van toen is niet dezelfde als de Poetin van nu’, zei Le Pen deze week eenvoudig. Kennelijk neemt haar aanhang hier genoegen mee.

Anti-Amerikanisme

Zemmour heeft heel wat meer uit te leggen. In 2018 bijvoorbeeld zei hij bijvoorbeeld – hij was toen nog geen politicus maar TV-commentator – dat hij verlangde naar een Franse Poetin die Frankrijk er weer bovenop kon helpen.

Een paar jaar eerder prees hij le maître du Kremlin in een radio-column als de laatste die weerstand biedt tegen de ‘politiek correcte orkaan uit de VS die over ons heen trekt en niets heel laat van alles dat houvast biedt: familie, religie, vaderland.’ Recenter wist Zemmour te vertellen dat de Russische taal in Oost-Oekraïne verboden was.

Zemmour werd aangemoedigd door zijn adellijke vriend Philippe de Villiers, een veteraan in de strijd tegen de EU en eigenaar en bedenker van het erg succesvolle historische themapark Le Puy du Fou. Als hij het heeft over Rusland, is het alsof je Alexander Doegin hoort, de huisfilosoof van het Kremlin.

In 2014 zei Villiers de ‘duivel Poetin’ in Rusland juist bezig was om burgerlijke, morele en spirituele te herstellen. ‘Terwijl in Europa een McDonalds wordt geopend, verrijst in Rusland een nieuwe orthodoxe kerk.’

De Villiers en Zemmour zijn uitgesproken voorbeelden van russofilie dat wordt gevoed door een flinke dosis anti-Amerikanisme. Maar de fascinatie en begrip voor de Russische president werden veel breder gedeeld.

Zo traden de prominente Rusland-kenner Hélène Carrère d’Encausse en de gerespecteerde buitenlandcommentator Renaud Girard geregeld op als ware Poetin-exegeten. Tot het bittere eind verzekerden zij dat Poetin absoluut niet de intentie had om Oekraïne binnen te vallen. Hij zou alleen maar antwoorden op de dreigende uitbreiding van de NAVO en de ‘oekraïnisering’ van de Russische minderheid.

Schaamteloze omkering

Al jaren waren er meer dan genoeg redenen om je grote zorgen te maken over Poetin. Maar velen – ook op links trouwens – deden dat niet. Het meest interessante antwoord op die vraag waarom niet komt van de socioloog en filosoof Jean-Pierre Le Goff.

Le Goff (72) groeide op in Normandië en studeerde in Caen, waar hij als achttienjarige in zijn eerste jaar gelijk gegrepen werd door de beweging van mei 1968. Een paar jaar later besloot hij in het mijngebied van Nord-Pas-de-Calais de arbeider te ontmoeten en te helpen met alfabetiseringscursussen. Want van het proletariaat moest, nee zoú de revolutie komen.

Le Goff hield het jaren vol, een periode waarin hij vrijwel uitsluitend Marx, Lenin, Mao en andere theoretici las, tot hij van zijn geloof viel. Waarschijnlijk doorziet hij daarom een logica die voor generaties die het communisme niet hebben meegemaakt moeilijk voorstelbaar is. 

‘Poetin gebruikt de strategie van de destabiliserende leugen, die afkomstig is uit het totalitaire communisme’, schrijft Le Goff. ‘De enormiteit van zijn beweringen en de schaamteloze omkering van agressor en slachtoffer zijn een poging om de rede en de realiteitszin aan het wankelen te brengen.’

Het is de wereld op zijn kop, de propaganda verandert wit in zwart, oorlog in vrede en aanval in bevrijding.

Projectie

Dat een invasie voor onmogelijk werd gehouden, is omdat een groot deel van onze elite probeerde zichzelf tot elke prijs gerust te stellen, noteert Le Goff. ‘Dat is geen kwestie van onwetendheid, maar van een weigering de waarheid onder ogen te zien. Een mechanisme dat eerder zichtbaar was bij de ontkenning van het gevaar dat uitging van het islamisme voor de grote aanslagen.’

Wij hebben onze eigen denkkaders geprojecteerd op Poetin en hem niet werkelijk begrepen. Het pro-Poetin kamp heeft steeds gedaan alsof men in staat was zijn gedachten te lezen en wist zijn manoeuvres altijd weer te verklaren.

Ondertussen werden basale historische waarheden vergeten. Zoals dat de Sovjet-Unie implodeerde en nooit is aangevallen. De ineenstorting van het communisme is door de volken die onder het Sovjet-juk leefden nooit beleefd als de ‘grootste ramp van de twintigste eeuw’ maar als een bevrijding.

Het NAVO-lidmaatschap was een legitieme wens om gevrijwaard te blijven van nieuwe Russische agressie, meent Le Goff. Deze waarheden negeren, zoals Zemmour, Marine Le Pen maar ook de links-populistische leider Jean-Luc Mélenchon deden, komt neer op het niet serieus nemen van deze volken. ‘Het is alsof je zegt dat ze beter op hadden moeten passen om hun oude onderdrukker niet te ontrieven en maar beter bij hem in de buurt kunnen blijven.’

Spiegeleffect

Voor Le Goff is het een paradox dat Zemmour en anderen in Poetins Rusland een alternatief zagen voor de decadentie van de westerse democratieën.

‘Poetin zou staan voor autoriteit, goede zeden, traditionele waarden, voor alles wat wij niet meer zouden hebben. Met de echte Russische samenleving heeft dit alles weinig te maken. Maar door een spiegeleffect zag extreemrechts de concretisering van de eigen dromen over een restauratie. Poetin heeft zijn bewonderaars steeds bevestigd in dat idee om ze beter te kunnen manipuleren.’

Het heeft zijn effect niet gemist. Zelfs deze week, terwijl zijn tanks door Oekraïense straten rolden, de bommen vielen en de Russische oppositie de kop werd ingedrukt, noemde Zemmour Poetin nog een ‘autoritaire democraat’. ‘Veel verder kan je niet gaan wat betreft doctrinaire blindheid.’

Het meest verrassende is uiteindelijk niet de invasie, maar het eensgezinde antwoord van de Europese Unie en de steun voor het Oekraïense volk, besluit Le Goff die hierin een reden tot hoop ziet. ‘Op momenten dat iedereen wordt geconfronteerd met een grote beproeving manifesteert zich het gevoel dat wij samen een geheel vormen en gemeenschappelijke waarden delen waarvan we dachten dat ze verdwenen waren. En staan er uitzonderlijke persoonlijkheden op.’

De EU, door Le Goff altijd zeer kritisch gevolgd, is naar zijn idee niet langer een boekhoudende instantie, een anonieme bureaucratie die ons de lees leest op zedelijk of cultureel gebied. ‘Wij zijn er nog lang niet, maar ik hoop dat deze periode geen uitzondering zal blijken. Om het anders te zeggen, op dit tragische moment in de geschiedenis waar het boven alles draait om de verdediging van de vrijheid, ben ik er trots op om zowel Fransman als Europeaan te zijn.’

Kleis Jager bericht voor Wynia’s Week uit Parijs. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? Graag! Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De president heeft baat bij de oorlog. En Poetins Franse vrienden juist niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Die verkiezingen zijn voor Nederland minstens zo relevant als de Amerikaanse verkiezingen. Het blijft dan ook onverklaarbaar en onverdedigbaar dat aandacht voor deze beide verkiezingen zo ver uit elkaar loopt. Talkshow na talkshow gaan over de Amerikaanse verkiezingen. De NPO vloog er zelfs eigen studio’s voor over naar New York.

Wat een schril contrast met de aandacht voor de Duitse verkiezingen. Die komt niet veel verder dan correspondenten-stukken in de kranten of expertgesprekken op de radio. Schijnbaar alleen omdat in de ene campagne miljoenen dollars worden geïnvesteerd, waardoor deze op sensationeel Hollywood-entertainment lijkt, en de andere zich saai afspeelt op schilderachtige marktpleinen tussen currywurst en Weizenbier.

Macron nodigt kandidaten uit

Voor Europa én Nederland staat er veel op het spel bij de Duitse verkiezingen. Dat kun je aflezen aan de politieke schijnbewegingen en schoten voor de boeg vanuit diverse Europese landen.

Neem de Franse president Macron. Die nodigde onlangs twee Duitse kanselierskandidaten uit voor een bezoek aan Parijs, de geplaagde Armin Laschet van CDU/CSU en ‘Merkel-kopie’ Olaf Scholz van de SPD.

Ook de derde kandidaat Annalena Baerbock van de Groenen had een uitnodiging van het Élysée ontvangen, maar daarvoor vriendelijk bedankt. Ze gaf de voorrang aan een binnenlands campagne-bezoek, daarmee zich, wat mij betreft, direct ongeschikt verklarend voor het kanselierschap.

Buitenland afwezig in Duitse campagne

Zo’n internationale afzegging is wel symbolisch voor de Duitse verkiezingscampagne overigens. De Duitse bondskanselier is door het gewicht van functie en land als vanzelf een van de wereldleiders, en speelt een belangrijke rol bij de betrekkingen tussen China, Amerika en Europa. Maar tot mijn verbijstering speelt het buitenland een totaal ondergeschikte rol in de Duitse campagne.

Zo werd er in het laatste driedebat, das Triell op ARD en ZDF, twee uur lang met geen woord over Europese en internationale politiek gesproken. China of Rusland: ze werden niet genoemd. Zelfs over de toekomst van de Europese Unie werd in dat debat niet gesproken. Wat een totale ontkenning van de rol van Duitsland in Europa en van de verwachtingen van Duitsland in Europa!

Eigenbelang

Als er nu iemand verwachtingen van Duitsland heeft, dan is dat wel Macron. De Franse president heeft direct eigenbelang bij de Duitse verkiezingsuitslag, want per 1 januari 2022 bekleedt Frankrijk het voorzitterschap van de EU (tot 30 juni). Frankrijk staat in de startblokken om daar een ambitieus succes van te maken en dat kan alleen in tandem met een nieuwe Duitse regering.

Daarom hoopt Macron op een vlotte regeringsvorming in Duitsland, zodat hij vaart kan maken. Hij heeft dat EU-voorzitterschap namelijk vooral ook nodig voor zijn mogelijke herverkiezing als President. De eerste ronde van de Franse presidentiële verkiezingen start al in april 2022. Macron zou graag het Europees leiderschap en de internationale uitstraling die gepaard gaan met het EU-voorzitterschap gebruiken voor zijn herverkiezing.

Macron gaat voor SPD en Groenen

Het gerucht gaat dat hij voor deze etappes het liefst Olaf Scholz als kanselier zou hebben, want die past het beste bij de Franse en Zuid-Europese EU-plannen. Macron zou twee dagen met Scholz in Parijs geconfereerd hebben, tegen één dag voor Laschet.

Macron weet dat met de SPD van Scholz, en eventueel de Verkeerslicht-coalitie van Rood, Groen en Geel (SPD, Groenen, FDP), beter zaken te doen valt over de Muntunie en het NextGenerationEU-Herstelfonds, dan met een coalitie waarin CDU/CSU en FDP elkaar versterken in hun kritiek op de (door Zuid-Europa gewenste) Schulden- en TransferUnie.   

Een mediterrane wind

De grote vraag is wie in Europa het vacuüm van Angela Merkel zal opvullen. Sommigen experts hopen of vrezen, al naar gelang hun positie, dat president Macron en Mario Draghi (de Italiaanse premier met grote Europese ervaring) na Merkel het sterke leiderskoppel van Europa zullen zijn.

Dan zou er een mediterrane wind door de Muntunie gaan waaien en wordt afgekoerst op de EU als permanente schulden- en transfer-Unie en wordt het NextGenerationEU coronaherstelfonds geen eenmalige crisisoperatie, maar een precedent voor Europese investeringen en belastingen.

Spaarzame Acht waarschuwen

De Noord-Europese landen voelen deze bui al hangen, en hebben daarom op hun beurt een schot voor de boeg gegeven bij de Duitse verkiezingen. Politico (9 september) bericht over een position paper van 1A4 van de ministers van Financiën van maar liefst acht meest Noordelijke landen: Oostenrijk, Denemarken, Letland, Slowakije, de Tsjechische republiek, Finland, Nederland en Zweden.

Deze landen – men zou ze de ‘Spaarzame Acht’ kunnen noemen – verzetten zich, volgens Politico, tegen ‘Southern dreams of a debt-friendly Europe’. Zij waarschuwen ervoor dat in de coronacrisis en de klimaatcrisis geen makkelijk alibi gevonden mag worden voor een blijvende verslapping van de EMU-spelregels. De keus is die tussen een ‘schulden-vriendelijk’ Europa of een ‘schulden-onvriendelijk’ Europa. 

Zuinig of vrijgevig

Deze scheidslijn loopt dwars door de Duitse politiek en dus dwars door de Duitse verkiezingen. Met aan de ene kant de ’Club Med’ van SPD en Groenen en aan de andere kant de liberale FDP en delen van CDU/CSU.

Het ene kamp waarschuwt terecht dat de austerity politics (hardvochtige bezuinigingspolitiek) tijdens de eurocrisis meer economische schade dan herstel heeft opgeleverd, maar het andere kamp is terecht beducht voor de onverantwoordelijke ‘gratis geld en kapitaal’-stemming die de wereld nu in zijn greep heeft.

Die zou later – bij andere rentestanden, stagflatie en kapitaalmarktinterventies – evengoed tot grote financieel-economische rampspoed kunnen leiden. Dit debat speelt zich in alle hevigheid in Duitsland af, van politieke partijen tot Bundesbank en Bundesverfassungsgericht.

De uitkomst van dat Duitse krachtenveld zal voor een belangrijk deel bepalen welke koers de EU gaat varen: meer zuidelijk of meer noordelijk. Meer ‘solidair’ of meer ‘solide’. Ook voor een land als Nederland. Daarom is het zo naïef en onverdedigbaar dat er zo’n oppervlakkige interesse in de Duitse verkiezingen is.

Het bericht Uitkomst Duitse verkiezingen bepaalt koers EU: solidair of solide verscheen eerst op Wynia's Week.