De eis kwam in 2019 uitsluitend vanwege CO2-doelen in het Klimaatakkoord. Niet dus om Nederland mooier te maken of om de vogels en de variatie in de begroeiing van de sloten te promoten. En dus moeten we de eis van een hoger waterpeil daarop beoordelen. Het kan een heel goed idee zijn om hier en daar het waterpeil te verhogen om andere redenen, en dan moeten de waterschappen daar een kosten-baten analyse van maken, maar in het Klimaatakkoord was de enige reden om hoger water te eisen in Friesland, het Groene Hart enz. dat de uitstoot van CO2 daardoor iets afneemt. 

Parken en bomen zijn effectiever 

De scheikunde en de biologie kloppen, zij het dat het effect heel gering is. Een representatief cijfer uit recent Nederlands onderzoek is dat de uitstoot van CO2 per hectare veengrond daalt met 4,5 ton per jaar als we de waterstand in de sloten verhogen. Een hoger cijfer van 6,5 ton CO2 per jaar is ook mogelijk, maar dan moeten extra pompen en buizen worden aangelegd om de waterstand met het seizoen te variëren. Dat kost niet alleen geld, maar ook extra CO2 want metaal is geen eco-vriendelijk product (1000 kilo staat eist al 2 ton CO2 in de staalfabriek). Dus reken ik verder met de 4,5 ton per hectare per jaar.  

Om dat bedrag in perspectief te plaatsen: als we in een nieuwe woonwijk een klein park aanleggen levert dat per vierkante meter de dubbele CO2-reductie op, en dat houdt er dan rekening mee dat we het parkje niet alleen kunnen opvullen met CO2-opslurpende bomen, maar dat er ook wandelpaden, grasveldjes en speelplekken gewenst zijn. Parken en bomen zijn dus veel effectiever dan werken met het water.  

In het Klimaatakkoord is niettemin afgesproken dat de veenweidegebieden voor 2030 de uitstoot met één megaton CO2 per jaar moeten terugbrengen. Dat kolossale cijfer is daar terecht gekomen volgens de aanpak van de slechte koningin in Alice in Wonderland: ‘Eerst het vonnis, daarna het onderzoek.’ Het totaal van de CO2-uitstoot door boerenland is ongeveer vier megaton CO2 per jaar, en het klonk de vergaderaars in 2019 wel redelijk in de oren om daarvan een kwart te elimineren in de periode tot 2030 en de rest daarna.  

De tafelgenoten van Ed Nijpels hadden toen nog geen beschikking over de cijfers die pas dit jaar zijn gekomen, en konden dus niet weten dat daarvoor in elk van de elf jaar tussen 2019 en 2030 het water omhoog moet op 20.202 extra hectare grond, voor een totaal van bijna tweehonderdvijftigduizend hectare over de elf jaar. Een nachtmerrie, dus.  

Eis en dreigement 

Het Klimaatakkoord stipuleerde dat er binnen een jaar een goed plan zou komen om de waterstand te verhogen, en er is na 2019 zeker veel gepraat tussen waterschappen, provincies, gemeentes en (hopen we) boeren en tuinders, maar nog niets bereikt. Omdat er geen vorderingen waren, heeft het Rijk in een Kamerbrief van november 2022 de eis nog eens herhaald: ‘Voor laagveengebieden is de inzet een reductie van de CO2-uitstoot van 1 Megaton CO2-eq in 2030, [en] verdere reductie richting 2050…. Een peil van 20 cm onder maaiveld [is] optimum voor reductie van uitstoot van de broeikasgassen.’  

En dan een dreigement, typerend voor de stijl van Rutte-3 en 4: ‘Wanneer het peil van 40 naar 20 cm onder maaiveld beweegt, zal de huidige landbouwpraktijk steeds meer beïnvloed worden en zullen extensivering en aangepaste teelten onderzocht moeten worden. Dit betekent uiteraard niet dat overal een peil van 20 cm onder maaiveld gehaald moet of kan worden.’   

Beschermlaag verdwijnt 

Existentiële onzekerheid dus voor boeren en tuinders. Ik woon er zelf midden tussen en kwam deze week de manager tegen van een grote plantenkwekerij in Boskoop. ‘Ik ben er niet nerveus over’, zei hij. ‘Het waterschap weet dat de waterstand niet met meer dan een paar centimeter mag stijgen.’ 

In de Nessepolder (tussen Rotterdam en Zevenhuizen) zien de boeren al wel wat er dreigt. Hun waterschap is namelijk al begonnen met het verhogen van het waterpeil. Een boer legt uit: ‘Een goed bemeste grasmat is in het veenweidegebied van oudsher de beschermlaag van de veenmassa. … Door het hoge waterpeil wordt die beschermlaag poreus en kalven de bloemrijke slootkanten sterk af. Als je die laag eenmaal kwijt bent, is het heel lastig om die weer terug te krijgen.’ En een schapenhouder voegt er aan toe: ‘Als de grond natter wordt, lopen [de] dieren het land sneller kapot.’  

In de Nessepolder is het hogere water dus al controversieel. En dan beslist de provincie. ‘Eigenlijk voeren wij hier besluiten van provincie en gemeentes uit. Die bepalen welke functie er aan een gebied wordt toegekend’, verklaart Hoogheemraad Agnes van Zoelen. Dat wordt straks spannend in Boskoop, waar de tuinders rekenen op het waterschap, maar de gemeenteraad van Alphen a/d Rijn (waar Boskoop onder valt) en de provincie anders kunnen beslissen. 

Boskoop adverteert zichzelf als ‘het grootste aaneengesloten sierteeltgebied ter wereld’, maar misschien blijft Links bij ‘alles opofferen voor minder CO2’, en dat is dan het einde van Boskoop zoals we dat kennen.  

Een duidelijke instructie van minister Wiersma en de Tweede Kamer is daarom vereist om die onzekerheid op te lossen en officieel te bevestigen dat Nederland niet meer koploper wil zijn, en dat er nog meer is dan alleen minder CO2.  

Sluit biomassacentrales 

En intussen nog wat ammunitie voor de andere partijen in de Provinciale Staten (in NRC en Volkskrant bekend als ‘populistisch’ en ‘extreem rechts’). 4500 kilo CO2 valt inderdaad per hectare te verdienen door het grondwater van 40 cm tot 20 cm onder het maaiveld te laten stijgen en de ‘extensivering’ (ambtelijk eufemisme voor boeren wegjagen) op te leggen.  

 Maar er is nog een heel andere manier: door zo snel mogelijk te stoppen met de onzinnige verbranding van bomen in biomassacentrales. De stook van bomen spuit namelijk iedere twaalf minuten dat de verbranding aanstaat 4500 kilo CO2 in de atmosfeer – en doet daarmee dus waterwerk van een volle hectare te niet. En is ook nog heel slecht voor de natuur in de Baltische republieken, waar die bossen worden gekapt en verkocht. 

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.    

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER . Hartelijk dank! 

Het bericht Jaag geen boeren weg met hoger waterpeil maar stop met het verbranden van bomen verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar er is meer aan de hand. De boeren zijn slachtoffer van het rampzalige honderden miljarden kostende klimaat- en natuurbeleid van de EU. De afbouw van de subsidie op agrarische diesel is maar één aspect daarvan. Het natuurbeleid dwingt de boeren 4 procent van hun akkerland braak te laten liggen. Gewasbeschermingsmiddelen mogen niet of nog maar in beperkte mate worden gebruikt. Mest mag slechts in kleine hoeveelheden over de weiden worden uitgereden. De intensieve veehouderij moet plaatsmaken voor extensieve, niet rendabele veeteelt. Het klimaatbeleid zet in op minder zuivel- en vleesconsumptie.

Derde landen hoeven niet te voldoen aan strenge EU-eisen

Al deze maatregelen tellen op. Elke keer dat de boeren via innovatie (en het maken van enorme kosten, waarvoor ze zich in de schulden moeten steken) tegemoet komen aan de eisen uit ‘Brussel’, komt er weer een nieuwe maatregel. Klimaatbeleid is ontaard in een groene planeconomie die op z’n grenzen stuit en (onder andere) de landbouwsector verstikt.

Aan de andere kant is de EU-markt grotendeels open voor producten uit derde landen, die niet hoeven te voldoen aan de strenge eisen van de EU. Dat geldt in het bijzonder voor Oekraïne en als het Mercosur-akkoord in de huidige versie wordt aangenomen ook voor Brazilië en Argentinië. Groeihormonen en antibiotica voor de vleesindustrie zijn daar niet verboden en klimaat- en natuurbeleid kent men al helemaal niet.

De Franse boeren protesteren hier terecht tegen. Handelsakkoorden zijn prima – weten we sinds Ricardo (comparatieve kostenvoordelen van internationale handel) – maar er moet wel een level-playing-field zijn. Zo worden er nog steeds kooi-eieren, die al sinds 2012 verboden zijn, geïmporteerd uit Oekraïne. Met Canada is er wel grotendeels een level-playing-field – handelsakkoord, het CETA-verdrag, hoewel ook tegen onderdelen daarvan bezwaar wordt gemaakt.

Maar met Mercosur dus nog niet. Op recent verzoek van Macron, die hiermee het boerenprotest in zijn land wil sussen, zullen waarschijnlijk heronderhandelingen met de 4 Mercosurlanden (Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay) plaatsvinden.

Frankrijk

De (nieuwe) Franse regering is de boeren inmiddels tegemoetgekomen, met onder andere een steunpakket van 450 miljoen euro. Dat bedrag komt bovenop de 200 miljoen euro die het kost om het afschaffen van de subsidie op agrarische diesel weer ongedaan te maken.

Saillant is echter dat de regering een verbod heeft afgekondigd op de import van groente- en fruitgewassen die behandeld zijn met thiacloprid, een insecticide dat sinds 2019 verboden is in de EU. Tevens zegt de Franse regering de import van pluimvee en graan uit Oekraïne te gaan beperken. De Franse regering heeft dergelijke bevoegdheden echter helemaal niet. Het nemen van importmaatregelen is een bevoegdheid van de EU. Als andere lidstaten de Franse maatregelen overnemen is het einde van de exclusieve bevoegdheid van ‘Brussel’ op het gebied van handelspolitiek in zicht.

Confrontatie met ‘Brussel’

De nieuwe Franse premier Attal zegt ook onomwonden dat dit zijn intentie is: ‘We willen autonoom zijn en zelf beslissen over de landbouw. Zelf beslissen over onze oogst. Zelf ons land voeden.’ Attal wil het streven naar voedselautonomie zelfs opnemen in de wet. Of de soep zo heet wordt gegeten als door Attal opgediend, moet worden afgewacht, maar een stevige confrontatie met ‘Brussel’ ligt op de loer.

Het geven van de schuld aan ‘Brussel’ is niet nieuw. Het is voor regeringen van lidstaten de gemakkelijke weg om zichzelf vrij te pleiten. Maar deze keer ligt de hoofdoorzaak van de maatregelen die de boeren raken toch echt in Brussel. De protesten van de boeren gaan niet alleen over handelspolitiek. De boeren zijn de dupe van de Green Deal en de natuurherstelwet (van Timmermans). Met maatregelen die elke keer een stuk verder gaan. Tot uiteindelijk in 2050 de EU ‘klimaatneutraal’ is.

Het zijn daarenboven niet alleen de boeren die slachtoffer zijn van het rigoreuze klimaat- en natuurbeleid. Iedereen heeft er last van. Met de verhoogde energieprijs (zonne- en windenergie zijn veel duurder dan fossiele brandstof), het gebrek aan aansluitingen (het netwerk kan de intermittent/onregelmatig beschikbare zonne- en windenergie niet aan en moet met forse kosten worden verstevigd en uitgebreid) en veel andere kostenverhogende maatregelen van dit beleid. Zowel de bevolking  als de industrie protesteert hier tegen. Zo komen in Frankrijk ook de leraren al in opstand. Het beleid vermindert de koopkracht van de bevolking en doet de industrie failliet gaan of vertrekken naar elders. Het is om deze reden dat het boerenprotest zoveel steun onder de bevolking ondervindt. Men is niet alleen solidair met (de noden van) de boeren, die noden heeft men zelf ook.

Politieke landschap gaat danig veranderen

Met de verkiezingen voor het Europees Parlement in juni, eind dit jaar in België en volgend jaar in Duitsland en daarna in Frankrijk zijn politici van de huidige (coalitie)regeringen ongerust over hun toekomst. En niet zonder reden. De opiniepeilingen laten al een dramatisch verlies zien. Politieke partijen, die opkomen voor de boeren en een verzachting willen van het rigoreuze klimaat- en natuurbeleid – EVP en ID in het Europees Parlement, PVV, BBB en NSC in Nederland,  N-VA en Vlaams Belang in België, AfD en CDU/CSU in Duitsland en Rassemblement National en les Républicains in Frankrijk – zitten in de lift.

Als de boerenprotesten doorzetten, als de bevolking zich achter de boeren schaart, de boeren niet ontzien worden en het rigoreuze klimaat- en natuurbeleid niet wordt afgezwakt zouden de huidige peilingen wel eens kunnen uitkomen en het politieke landschap in de Europese Unie danig kunnen wijzigen.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs. 

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank

Het bericht Als de bevolking zich achter de boerenprotesten schaart kan het politieke landschap er heel anders gaan uitzien verscheen eerst op Wynia's Week.

In dit regressieve denken is elk middel des te verwerpelijker, naarmate het effectiever en moderner is. Hoe beter iets werkt, hoe onnatuurlijker, dus fouter. Het antieke kopersulfaat is een schimmelbestrijder die giftiger is, persistenter in het milieu en minder effectief dan moderne middelen. Maar kopersulfaat mag wel gebruikt worden in de biologische landbouw, en die moderne middelen niet.

Met name onder mensen die geen benul hebben van landbouw en zelf nog geen volkstuintje vrij hebben hoeven houden van onkruid en slakken, is het geloof wijdverbreid dat de moderne landbouw tot in de wijde omtrek de natuur vernietigt en de grond vergiftigt en ‘uitput’.

Sterker nog, velen van hen geloven dat boeren dit nodeloos doen, uit luiheid en slechtheid; omgekocht of gehersenspoeld, of allebei, door Big Agro. Landbouw kan immers net zo goed – nee, béter – zonder kunstmest en al dat gif. Ik heb zelf-verklaarde linkse mensen na een paar borrels in de kroeg over boeren horen praten zoals neo-nazis over joden praten.

Een oproep van D66 tot eigenrichting tegen boeren

Dit voorjaar deed Tjeerd de Groot, landbouwwoordvoerder van D66, een nauwelijks verhulde oproep tot eigenrichting tegen boeren die glyfosaat gebruiken voor hun groenbemester. Terwijl een groenbemester juist een gewas is dat wordt aangeplant om de bodem te verbeteren en minder kunstmest te hoeven gebruiken.

Maar om te voorkomen dat die groenbemester vervolgens je oogstgewas overwoekert, moet die wel tijdig dood. Glyfosaat is daarvoor zeer geschikt, omdat je relatief heel weinig van het middel nodig hebt, en omdat dit in de bodem snel afbreekt. Je kunt dan al snel weer je oogstgewas op die natuurlijk bemeste akker inzaaien. Heel organisch dus.

De Groot riep vanuit de Tweede Kamer iedereen op zulke gele velden te fotograferen en de foto’s naar de minister van Landbouw te sturen. Natuurlijk wist De Groot precies hoe dat zou uitpakken: als een virtuele pogrom. Onwetenden zetten hun foto’s van gele ‘velden des doods’ op social media met felle aanklachten erbij, alsof ze een geval van satanisch kindermisbruik ontdekt hadden.

De sfeer werd zo grimmig, dat LTO Nederland boeren adviseerde om bespoten groentebemesters voortaan maar onder te ploegen voordat ze geel werden.  

Veel mensen schijnen werkelijk niet te weten, dat ‘gif’ een hoogst relatief begrip is: glyfosaat is zeer giftig voor een bepaalde groep planten, maar totaal niet giftig voor zoogdieren. Kwestie van bio-chemie: glyfosaat blokkeert enzymen die planten wel hebben, maar zoogdieren niet. Ook hebben die mensen blijkbaar geen idee dat moderne herbiciden – in tegenstelling dus tot dat kopersulfaat waar niemand zich druk over maakt – biologisch afbreekbaar zijn.

Een paar maanden na het doodspuiten van een veld met glyfosaat, is 99,99 prcoent van dat gif verdwenen. Niet in de omgeving, maar in het niets, omdat het uiteen gevallen is in onschadelijke componenten.

En weer ging de ecolobby los

De nanogrammen glyfosaat die sommige laboratoria claimen gevonden te hebben in menselijk voedsel zijn volstrekt verwaarloosbaar. Je kunt dat spul bij wijze van spreken op je brood smeren. Maar zelfs de notie dat de dosis bepalend is voor de giftigheid van een chemische stof, wordt door vrijwel alle journalisten die zich met ‘gif’ bezig houden doelbewust genegeerd.

Recent ging de ecolobby los op de herkeuring van glyfosaat. Elk bestrijdingsmiddel moet periodiek opnieuw de Europese toelatingsprocedure doorlopen, om de nieuwste wetenschappelijk inzichten over het effect en de bijwerkingen van zo’n middel mee te nemen. Het Europese agentschap dat daar over gaat, de EFSA, gaf in 2021 al voorlopig groen licht, en de slepende procedure heeft nu geresulteerd in een definitief positief advies aan de Europese Commissie en de lidstaten, die daar voor het eind van het jaar over moeten stemmen.

Glyfosaat is al decennia over de hele wereld in gebruik, de effecten zijn uit en te na op vijf continenten onderzocht, en al die kennis is nu opnieuw door de EFSA geëvalueerd. Zelfs in de VS boeken letselschade-advocaten nu de ene nederlaag na de andere in rechtszaken als ze proberen glyfosaat de schuld te geven van de kanker waar hun cliënten aan lijden. The science is settled, zeg je dan.

Desondanks vindt de ecolobby, bij monde van hun club van betaalde lobbyisten in Brussel, het Pesticide Action Network, dat glyfosaat verboden moet worden. Behalve de regelrechte desinformatie die zulke clubs verspreiden, wordt vaak ook nog het wonderlijk feitenvrije voorzorgsbeginsel aangeroepen. 

Het voorzorgsbeginsel is de woke-pest. Het eist honderd procent zekerheid op risico nul, dus kan je er alles mee verbieden wat je niet bevalt. Het is een toverstok waarmee je decennia wetenschappelijk onderzoek van tafel denkt te kunnen vegen wegens een vaag gevoel dat er toch iets niet klopt.

Het is bijzonder ironisch, dat het dogmatisch afwijzen van glyfosaat doorgaat voor ‘links’, terwijl dat neerkomt op hetzelfde soort wetenschapsontkenning waar ‘rechtse’ antivaxxers en corona-ontkenners door ‘links’ voor worden afgefakkeld.

Regenwormen met stress

In het ‘biologische’ evangelie van de modale bakfietsouder is de Nederlandse bodem op sterven na dood: een vergaarbak van landbouwgif die ook nog eens ‘uitgeput’ is door decennia kunstmestgebruik. In die dode grond zouden met name de knuffeldieren van de biologische landbouw, de regenwormen, het loodje gelegd hebben.

Het was hilarisch, in welke bochten Tjeerd de Groot zich moest wringen toen uit onderzoek bleek, dat in landbouwgrond juist meer regenwormen zitten dan in de grond onder natuurgebieden: ja maar, dat telt niet, want die landbouw-regenwormen zitten permanent in de stress vanwege de mest!

De mythe van de door intensieve landbouw uitgeputte bodem wordt ook breed uitgemeten in Uit de shit, een door De Correspondent uitgebracht boekje dat wel wordt aanbevolen als het ‘constructieve antwoord op De Stikstoffuik‘. 

De auteur, bioloog Thomas Oudman, beschrijft lyrisch de netwerken van schimmels, bacteriën en kleine bodemdiertjes die in symbiose met de wortels van planten zorgen voor een duurzaam ecosysteem dat ook de mens in principe alles zal geven wat die nodig heeft. De intensieve landbouw met zijn tractoren en bestrijdingsmiddelen, daarentegen, maakt dat bodemleven kapot en maakt de grond ‘verslaafd aan kunstmest’.

Werkelijk? Laten we eens kijken naar de recente, tot nu toe grondigste inventarisatie van het bodemleven in Europa. In onderstaande afbeelding is voor diverse groepen bodemleven grafisch voorgesteld hoeveel soorten er voorkomen in akkerland, weidegrond en bosgrond, gebaseerd op DNA-analyse.  

Als het verhaal van de dode landbouwbodem klopte, zouden in de gele ovalen veel lagere getallen moeten staan dan in de groene en paarse ovalen. Het tegendeel is het geval. Bekijk bijvoorbeeld de schimmels (fungi), die het volgens Oudman juist het moeilijkst hebben (‘Door kunstmest verdwijnen grote schim[1]melnetwerken in de bodem als sneeuw voor de zon’). Onder akkerland komen in totaal 13.308 soorten schimmels voor (6758+909+4865+776), onder bos 10.906 (5132+909+4865) en onder weide 8708 (4865+776+3067).

Ook de andere groepen organismen laten zien dat de biodiversiteit onder akkers zeker niet minder is dan onder bos of weidegrond.

Onderzoek naar bodemleven is ingewikkeld en onoverzichtelijk

De nuchtere feiten zijn, dat momenteel ongeveer de helft van de wereldbevolking zijn voedsel te danken heeft aan het gebruik van kunstmest in de landbouw, en dat het bodemleven in Europa ook na decennia van intensieve landbouw nog steeds floreert. Er is evenmin sprake van een neerwaartse trend in de, internationaal gezien, spectaculaire oogsten die van de Nederlandse landbouwgrond af komen.   

Onderzoek naar bodemleven is ingewikkeld en onoverzichtelijk, en invloed op de bodem heeft landbouw zeker, dus daar valt voor iedereen wat te shoppen. Maar het idee dat kunstmest en intensieve landbouw de bodem uitputten of dood maken is al meermaals weerlegd.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik’. Zijn columns verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Tegen het waanidee dat kunstmest en intensieve landbouw de bodem dood maken, lijkt geen kruid gewassen verscheen eerst op Wynia's Week.

Verbazingwekkend?

Nee, volstrekt logisch.

In de geschiedenis van het naoorlogse georganiseerde overleg tussen werkgevers, vakbonden en ministers, dat veel later bekend werd als het ‘poldermodel’, neemt de land- en tuinbouw een aparte plaats in. De agrarische wereld liep namelijk voorop. Zij hadden het Landbouwschap. Dat was een organisatie met dwingende bevoegdheden waarin de vertegenwoordigers van boeren en tuinders permanent overleg voerden met ‘hun’ minister van Landbouw. Ook dat was uniek: een bedrijfstak met een eigen ministerie.

Drie belangenblokken

Het belang van de landbouw in de Nederlandse economie nam na 1945 vervolgens steeds verder af ten opzichte van andere sectoren, zoals de industrie,  de dienstensector en niet te vergeten de overheid. Dáár groeide de werkgelegenheid. Daar werd het nationaal inkomen verdiend.

Inmiddels wordt het poldermodel al decennia niet meer geassocieerd met landbouw en met boeren. In het poldermodel zijn de werkgevers (VNO-NCW, MKB Nederland, LTO), de vakbonden (FNV, CNV, VCP) en het kabinet centraal komen te staan. Deze drie belangenblokken overleggen in de Sociaal Economische Raad (SER), al doen ze dat veel minder dan vroeger. De werkgevers en vakbonden hebben daarnaast hun eigen overleg in de Stichting van de Arbeid.

Kenmerkend voor de huidige stand van het poldermodel is misschien wel dat je vooral iets van de deelnemers hoort als er successen uit het verleden gevierd kunnen worden. Zoals 75 jaar Stichting van de Arbeid in 2020. Of het feit dat het in 2022 veertig jaar geleden was dat werkgevers en vakbonden het zogeheten ‘Akkoord van Wassenaar’ sloten. De vakbonden beloofden toen loonmatiging, zodat de werkgevers winstherstel tegemoet konden zien om de economische depressie uit te zingen. Op hun beurt beloofden de werkgevers een betere verdeling van banen zodat de torenhoge werkloosheid werd bestreden.

Het akkoord kreeg eind jaren negentig mythische proporties. De Amerikaanse president Bill Clinton en de Engelse minister-president Tony Blair bejubelden het Nederlandse sociaal overleg als voorbeeld van de zogeheten ‘derde weg’. Dat was een kortstondig populaire politieke koers tussen linkse geldsmijterij en rechtse afbraak van de verzorgingsstaat.

Wereldkampioen deeltijdwerken

Toen het Akkoord van Wassenaar werd gesloten zagen weinigen daar echter de verlossing in. Sterker nog: een jaar later, in 1983, hielden de vakbonden bij de overheid, van brandweerlieden tot postbezorgers en vuilnisophalers, de langste stakingen na 1945. Zij pikten de 3 procent verlaging van salarissen en uitkeringen niet die het eerste kabinet Lubbers oplegde.

Inmiddels is wel duidelijk dat het Akkoord van Wassenaar de basis legde voor een inmiddels hardnekkig probleem: personeelstekorten. Nederland werd wereldkampioen deeltijdwerken. De akkoorden kennen ook een lelijk manco: ze zijn een voldongen feit, de volksvertegenwoordiging mag tekenen bij het kruisje.

Pop-up acties

De stakingen van 1983 zijn, met de kennis van nu, misschien wel kenmerkender voor de richting van de samenleving dan de consensus die het Akkoord van Wassenaar wilde uitstralen. Het kenmerkende is dat de achterban steeds vaker niet langer de leiders volgt die in Den Haag de belangen van diezelfde achterban moeten behartigen. Langer geleden zag je dat al in de gezondheidszorg (NU’91). In 2018 zorgde de pop-up actiegroep PO-in-actie buiten de vakbondskaders om voor reuring, looneisen en demonstraties in de onderwijswereld. De vakbonden namen de actievlam graag over.

Dat is de trend die zich heeft voorgezet. De samenleving tendeert naar meer confrontatie. De plotselinge inflatie heeft de onzekerheid en het ongenoegen verder aangewakkerd. Zeker de FNV wil niet nog eens overtroefd worden door pop-up acties van groepen (niet)leden. Vandaar ook de hoge looneisen.

Maar het pensioenakkoord dan, zult u misschien tegenwerpen?

Dat is precies de bevestiging van het voorgaande. Het eerste pensioenakkoord, het wordt nog wel eens weggemoffeld, dateert uit 2010. Deze afspraken werden getorpedeerd door dwarsliggers bij de FNV-bonden voor bedrijven en later ook de ambtenarenbond. Zij waren bang dat pensioen zou uitdraaien op een ‘casinopensioen’, een speelbal van de financiële markten. Dus, zelfde verhaal: werknemers die vertegenwoordigd waren, voelden zich niet vertegenwoordigd. Zij ondernamen actie.

In 2019 volgde, na tien jaar bevriezing van miljoenen pensioenen, een nieuw akkoord dat sneller hogere pensioenen belooft. Uiterlijk in 2028 moeten de nieuwe pensioenregelingen zijn ingevoerd. Iedereen in Den Haag en in de pensioenwereld weet nu al dat deelnemers, met name gepensioneerden, rechtszaken zullen voeren. Je kon het verwachten. Het poldermodel werkt niet voor iedereen, want gepensioneerden waren bijvoorbeeld bij het onderhandelen over het akkoord niet vertegenwoordigd als aparte groep belanghebbenden.

Fiasco

En het landbouwakkoord? Het concept telt maar liefst 84 pagina’s tekst. Dat is het beste bewijs van gebrek aan vertrouwen en het verlangen naar zekerheid. Ter vergelijking: het Akkoord van Wassenaar was anderhalve A4.

Het fiasco van het landbouwakkoord laat zien dat er geen overeenstemming was over de belangen van de verschillende deelnemers, toch een eerste vereiste voor een akkoord. Boeren zijn boos, organiseren zich zelf, kiezen confrontatiepolitiek, voeren de druk op hun vertegenwoordigers op en dan klapt het. Waar het poldermodel na de oorlog begon, met de voorloper van het Landbouwschap, tekent zich ook het einde af. De cirkel is rond.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Geen landbouwakkoord? Hoe erg is dat? Het poldermodel heeft zijn tijd gehad. verscheen eerst op Wynia's Week.

Nu is er weer groot enthousiasme onder progressieven voor de landbouwtransitie die Meino Smit bepleit: helemaal stoppen met gemechaniseerde landbouw. Boeren zonder trekker: het zal bepaalde gremia in politiek en maatschappij als muziek in de oren klinken.

Landbouw als bij de Rode Khmer

Dan moet er wel een half miljoen mensen gerekruteerd worden om voortaan ‘zinvol werk’ op het land te gaan doen: namelijk met de hand ploegen, zaaien, wieden, snoeien en de oogst binnenhalen. En dan niet als weekenduitje bij mooi weer, maar full time, jarenlang.

Dat roept visioenen op van de glorieuze landbouwtransitie onder de Rode Khmer in Cambodja, midden jaren zeventig. Het plan van Meino Smit zal snel vergeten worden omdat er weer een nieuwe regressieve hype voor in de plaats komt. Paleolandbouw, iemand? Of zullen we met z’n allen weer jager-verzamelaars worden?

Het is op dit gebied gelukkig niet allemaal treurnis uit de tijd van de trekschuit en nog antieker. Er is in ieder geval één groepering die de landbouw en de energievoorziening ingrijpend wil hervormen met gebruikmaking van de nieuwste technologie en wetenschap. RePlanet is een internationale club met een stevige Nederlandse poot.

Veel van wat zij prediken is vloeken in de groene kerk: ze zijn vóór economische groei, vóór kernenergie en vóór intensieve landbouw. Nog veel intensiever dan nu, liefst. Biologische landbouw, zo argumenteren ze, is een ramp voor de natuur, want wegens de lagere opbrengst per hectare zal er anderhalf maal zo veel landbouwgrond nodig zijn om de productie op peil te houden. En dat zal ten koste gaan van land dat nu nog natuurgebied is.

‘Rewilding’

Terwijl traditionele milieuorganisaties al lang blij zouden zijn als de ontbossing in de tropen gestopt kan worden wanneer er nog wat oerbos over is, heeft RePlanet veel hogere ambities: die wil enorme lappen landbouwgrond ‘teruggeven aan de natuur’, in het Engels rewilding geheten. De helft van de aardbol zou weer volledig wilde natuur moeten worden, waarin de mens hoogstens nog bezoeker is. 

Aangezien RePlanet geen probleem ziet in de omvang van de huidige wereldbevolking of de verdere groei daarvan deze eeuw, zal de mondiale landbouw drastisch geïntensiveerd moeten worden. De opbrengst per hectare moet omhoog, door meer kunstmest, meer mechanisatie en genetisch gemodificeerde organismen, om van het kleinere resterende landbouwoppervlak voldoende oogst te blijven halen.

Bacteriën als voedselproducent

Hun nieuwste favoriet op dat gebied heet precisie-fermentatie. Met fermentatie maken we al eeuwen voedingsmiddelen, bijvoorbeeld bier uit granen. Door genetische technieken moet het binnenkort mogelijk zijn om ook dierlijke eiwitten die precies gelijk zijn aan die van vlees en melk te laten produceren door bacteriën en gisten. Veeteelt kan dan vervangen worden door bioreactoren. Dat zou een enorm verschil maken in het ruimtebeslag en de methaan-, ammoniak- en CO2-uitstoot van de landbouw.  

Vergeleken met het defaitisme van de traditionele – of beter gezegd regressieve – milieubeweging, die alleen maar met oplossingen komt die neerkomen op dingen duurder en schaarser maken, verbieden en afschaffen, is het techno-optimisme van RePlanet een verademing. Het is het verschil tussen iedereen verplicht veganist en in Overijssel op fietsvakantie om de wereld te redden, of blijven vliegen, maar dan op klimaatneutrale brandstof en vlees blijven eten, maar dan zonder er dieren voor dood te maken.

De regressieve milieubeweging roept veel te makkelijk dat technologische vernieuwing niet werkt. Stel je even voor in wat voor wereld we nu zouden leven als Greenpeace en Milieudefensie al in de 18e eeuw het publieke debat net zo in de houdgreep hadden gehad als nu.

Met zijn allen in grote Bijlmers

Ben ik dus lid geworden van de RePlanet fanclub? Dat nou ook weer niet. Hoewel in de missie van RePlanet staat, dat ieder mens recht heeft op een goed leven – zodat in de ‘Global South’ nog veel economische groei nodig is – vraag je je toch af waar hun prioriteiten echt liggen.

Zo wil RePlanet de wereldbevolking juist geconcentreerd zien in grote steden, en dan liefst nog wonend in enorme Bijlmers, want als je de desbetreffende rekensommen doet, is dat energie-efficiënter en heeft een kleinere ecologische voetafdruk dan al die kleine gemeenschappen in schijnbare harmonie met de natuur. Zo kun je dus nog meer land teruggeven aan de natuur. 

‘Teruggeven aan de natuur’, het klinkt zo edelmoedig. Eeuwenlang hebben we Moeder Natuur bestolen, en nu gaan we Haar teruggeven waar Zij recht op heeft. Voor een club die zich beroept op wetenschappelijk onderbouwd beleid, is het hoogst merkwaardig hoe zij van de Natuur een mythische entiteit maken, met de impliciete suggestie dat de Natuur verlangens, behoeften en wellicht zelfs een ziel heeft. Dat zou Haar dan rechten geven die, als inderdaad de halve wereldbol wordt vrijgesteld voor rewilding, in de praktijk boven de rechten van mensen uit gaan. 

Grote gebieden teruggeven aan de natuur zal ongetwijfeld gunstig zijn voor de biodiversiteit, maar hoeveel biodiversiteit is er minimaal nodig, en voor wat eigenlijk? Dat een gezond mondiaal ecosysteem minimaal de halve aarde moet omvatten is niet wetenschappelijk te onderbouwen, want dat hangt voor een belangrijk deel af van wat de mens mooie, waardevolle natuur vindt. 

Stel, precisiefermentatie doet wat het belooft zodat we de enorme prairies van Noord-Amerika terug kunnen geven aan de natuur. Dat is nu grotendeels landbouwgebied en een van de graanschuren van de wereld, maar ooit liepen daar tientallen miljoenen bisons rond. Die zijn in de 19e eeuw in een van de grootste slachtpartijen ooit vrijwel allemaal afgeschoten, onder meer door jagers vanuit rijdende treinen die niet eens de moeite namen om de dode beesten te villen of mee te nemen.

Wat zegt de bison daar van?

Zo moet het dus zeker niet, maar wat is nu eigenlijk de meerwaarde van herverwildering boven verstandig beheer van zo’n populatie? Bekijk het eens vanuit de individuele bison: die leeft een paar jaar in een kudde, plant zich misschien voort, en wordt dan oud.

In het herverwilderingsscenario wacht dat beest een gruwelijk einde door een slopende ziekte, of omdat hij tijdens een genadeloze winter van honger omkomt, ofwel omdat hij levend verscheurd wordt door roofdieren. In het beheersscenario wordt dit dier op het eind van zijn gezonde leven afgeschoten, naar het slachthuis gebracht en door mensen opgegeten.

De natuur vindt er niets van

Waarom is het slecht als mensen een dode bison opeten en van zijn huid schoenen maken, maar een wonder van natuurlijke harmonie als coyotes en gieren het karkas aanvreten en de restjes laten liggen voor de wormen? Als bison zou ik niet lang over mijn keuze hoeven nadenken.

Als er een referendum werd gehouden, dan zouden de bisons, denk ik, in ruime meerderheid kiezen voor intensief beheer door de mens. Liever bijgevoerd worden in de winter, dan maandenlang honger en kou lijden om een antropomorf ideaal van zuivere natuur hoog te houden.

Als land teruggeven aan de natuur een doel op zich wordt, wil je eigenlijk een wereld waar mensen in reservaten leven. Om energie- en grondstoffengebruik te minimaliseren zullen dat zeer dichtbevolkte stedelijke gebieden moeten zijn, naar het model van HongKong of Singapore maar nog veel groter, omringd door ongerepte natuur waar de bewoners van die reservaten dan hoogstens als eco-toerist nog een kijkje mogen nemen. Voor wie zouden we dat moeten doen? Moeder Natuur heeft daar helemaal geen mening over. 

U leest de heldere, nuchtere berichten van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom willen progressieven toch steeds achteruitboeren? verscheen eerst op Wynia's Week.

Onder Stalin werd het Lysenkoïsme de officiële leer, en iedereen die dat tegensprak raakte op zijn minst z’n baan kwijt, als het al geen enkeltje concentratiekamp werd. De op Lysenko’s pseudo-wetenschap gebaseerde landbouwpolitiek heeft bijgedragen aan hongersnoden met miljoenen doden in de Sovjet-Unie en in het China van Mao.

Rutte is geen Stalin, en aan de universiteit Wageningen (WUR) wordt nog echte landbouwkunde onderwezen, maar een deel van de politiek in Nederland is in de greep van het 21ste eeuwse Lysenkoïsme: kringlooplandbouw. We gaan er maar niet van uit dat boeren die zich daar niet toe willen bekeren in heropvoedingskampen worden opgesloten, maar hun baan en hun bedrijf dreigen ze wel kwijt te raken, en als de hele Europese Unie net zo enthousiast meegaat in deze gekte als Nederland, is massale hongersnood in kwetsbare regio’s als Afrika evenmin uit te sluiten.

Niet verrassend, loopt GroenLinks voorop in het 21ste eeuwse Lysenkoïsme, op de voet gevolgd door D66. Hoe progressiever een politieke partij, hoe vatbaarder voor grandioze ideeën, die er altijd op neer komen dat harde keuzes niet bestaan en iedereen zijn zin kan krijgen, behalve de 1% kapitalisten.

In het geval van de kringlooplandbouw betreft dit het grandioze idee dat er geen tegenstelling bestaat tussen natuur en landbouw. De hele moderne landbouw met zijn krachtvoer, kunstmest, herbiciden, pesticiden, genetisch gemodificeerde organismen, antibiotica, tractoren en melkrobots is in die gedachte op z’n gunstigst een tragische vergissing, maar eigenlijk natuurlijk een complot van het agro-industriële complex om voor die 1% miljonairs woekerwinsten te maken over de ruggen van boer en consument.

Dit is allemaal niet nodig als we maar in harmonie met de natuur leven. Dan zal de natuur ons alles geven wat we nodig hebben.

Knutselen met de wetenschap

Lysenko bedacht een eigen genetica, omdat die niet de hinderlijke beperkingen van de bestaande genetica oplegde aan het verbeteren van de landbouw in de Sovjet-Unie. De Lysenko’s van progressief Nederland verkondigen, dat als we zo’n beetje alle moderne technologie overboord zetten en de agrarische kringlopen sluiten, de landbouw, hand in hand met de natuur, voedsel voor 8 miljard mensen zal blijven produceren, en over een tijdje voor 10 miljard.

Het Lysenkoïsme was evident in strijd met de feiten, maar dat wilde Stalin niet horen. Lysenko’s invloed taande pas toen Chroetsjev aan de macht kwam. Het idee dat je aan een landbouw met gesloten kringlopen (van voedingsstoffen als stikstof en fosfaat), dus zonder kunstmest, elk jaar honderden miljoenen tonnen voedsel voor mensen kunt onttrekken zonder het landbouwsysteem uit te putten, is net zo feitenvrij als Lysenko’s erfelijkheidsleer. Maar dat wil de Europese Commissie niet horen zolang met name Frans Timmermans daar nog zit, en zo lang houden ook de kringlopers in de Nederlandse politiek de wind in de zeilen.   

Eén plaatje zegt meer dan duizend loze woorden, zal Tweede Kamerlid Laura Bromet gedacht hebben, toen ze afgelopen week de nieuwste cartoon van het GroenLinkse wensdenken op Twitter zette. Dit kaartje beeldde ‘Nederland voorbij de stikstofcrisis’ af. Wat een paradijselijk perspectief vol kringloopknuffels voor boeren, burgers en buitenlui! 

Daarin hebben boeren ‘in balans met de natuur een goed inkomen’ en woont iedereen in ‘betaalbare en natuurinclusieve woningen’.  Ook aan de wolf is gedacht, waar laatst toch wat probleempjes mee waren qua balans. Die blijft voortaan vanzelf op de Veluwe, ‘waar de eikenboom weer herstelt en de wolf rustig kan bestaan’.

‘Smulbos voor allochtonen’

Rustig. Proef dat woord. Een roofdier dat voor de lol hele kuddes schapen doodbijt en uit elk schaap maar één hap neemt, ligt toch een beetje moeilijk in de kringloop. Dus zal ook de wolf een wonderbaarlijke transformatie ondergaan en voortaan ‘rustig’ leven. Het staat er niet bij, maar ik gok dat rustige wolven alleen de hoogst noodzakelijke, balans herstellende prooien zullen doden, als onbezoldigde euthanasieartsen voor het wild op de Veluwe.     

De meest geliefde kringloopknuffel is het voedselbos. Volgens de cartoon maakt ‘intensieve veehouderij onder andere plek voor voedselbossen’. Het idee van een voedselbos is, dat je met eventueel een klein beetje bijsturen, een bos laat ontstaan dat een rijk menu aan eetbare vruchten, noten, bladgroente, paddenstoelen en knollen produceert.

De aartsvader van het Nederlandse voedselbos is het ‘smulbos voor allochtonen’ dat een Gelderse milieuclub in 2004 ging aanleggen. Speciaal omdat volgens hun eigen onderzoek allochtonen niet veel met natuur op hadden, maar des te meer met gratis eten oprapen. Toegegeven, dat genereerde nogal wat satire, dus dat was een valse start; vanaf nu zijn alle voedselbossen ‘inclusief’, dus ook voor autochtonen om van te smullen.

Het Schijndelse voedselbos

Weliswaar bepleit zelfs Bromet niet dat we de hele landbouw moeten vervangen door voedselbossen, maar het blijft toch een relevante vraag: hoeveel hectare voedselbos heb je nodig om 1 hectare intensieve akkerbouw of intensieve veeteelt te vervangen? Over die intensieve landbouw zijn gegevens makkelijk te vinden: een hectare aardappelen levert per jaar 40 ton oogst op. Zeg maar: een grote vrachtwagen met aanhanger vol aardappelen per voetbalveld. Een hectare van het door ecologen verfoeide ‘grasfalt’ met 5 koeien, levert jaarlijks 40 kubieke meter melk op: een volle tankwagen per voetbalveld.

Hoeveel noten, knollen en bosvruchten levert een hectare voedselbos op? Hierover heb ik geen serieus te nemen gegevens kunnen vinden. Voedselbossen in Europa zijn toe nu toe altijd opgezet als educatie- of hobby-project, waarbij de omvang van de productie geen rol speelt. Vanuit de WUR loopt sinds enige tijd wel een monitoringsproject van voedselbossen in Nederland, maar dat heeft zo te zien nog geen publicatie opgeleverd.  

Ook niet onbelangrijk: koeien geven elke dag melk, en van een akker haalt de boer een of twee keer per jaar een oogst. Maar het perspectief dat een nieuw voedselbos biedt, is wachten, wachten, wachten. Het grootste voedselbos van Europa – 20 hectare – is momenteel in aanleg bij Schijndel, en dat noemt zichzelf bewust ‘productievoedselbos’. Initiatiefnemer Wouter van Eck meldt vol trots dat er al na drie jaar frambozen en bessen te oogsten zijn, na vijf jaar appels en peren, en na vijftien jaar walnoten en kastanjes. Dus als we nu de intensieve veehouderij opdoeken, kunnen we vanaf 2037 verantwoord kastanjes smullen om aan onze eiwitten te komen.

Een voedselbos op subsidie?

Van Eck plakt daar nog een paar onhoudbare claims aan vast, zoals dat in het Schijndelse voedselbos geen onderhoud (snoeien, wieden) nodig zal zijn, dat onkruid er vanzelf dood zal gaan, en dat er geen plagen en ziektes kunnen ontstaan. Misschien dat Bromet dat gelooft, maar geen boer trapt daar in. 

GroenLinks en verwante kringlopers zijn ook altijd zeer verontwaardigd over subsidies voor de intensieve landbouw. Dat bewijst immers dat de intensieve landbouw zelfs economisch onhoudbaar is? Het Schijndelse voedselbos van 20 hectare ontvangt om te beginnen 3 ton subsidie van de provincie Noord-Brabant voor de aanleg, en nog vijf jaar vrijstelling van pacht voor de grond. Ook wordt veel van het werk gedaan door vrijwilligers. Blijven die dat werk onbetaald doen, tegen de tijd dat de oogst uit het bos eindelijk enige inkomsten begint op te leveren?

Echte gegevens over de productie van een voedselbos zijn dus niet te vinden, maar ik schat dat de jaarlijkse oogst van voedselbossen hoogstens tien procent is van moderne akkerbouw en veeteelt, en waarschijnlijk slechts een paar procent. Waarom? Omdat moderne landbouwgewassen duizenden jaren lang zijn geselecteerd en gekweekt om zo snel mogelijk, een zo groot mogelijk gedeelte voor de mens eetbaar product te leveren. En op akkers wordt het groeien van voor de mens waardeloze planten actief tegengegaan.

Daarentegen groeien in een voedselbos allerlei soorten in concurrentie met elkaar om schaars zonlicht en voedingsstoffen. En verreweg het grootste deel van die jaarlijkse groei – dus de potentiële oogst – bestaat uit voor de mens oneetbaar spul: hout, bladeren en houtige wortels.  Alleen als mensen hout konden eten, dan waren snelgroeiende jonge naaldbossen misschien een optie geweest als voedselbos.

Terug in de tijd

Als de mens voortaan op die manier ‘in balans met de natuur’ moet leven, komt dit in feite neer op terug naar de tijd van de jager-verzamelaars: kleine, rondzwervende groepjes mensen die leefden van de kruimels die de natuur overliet. Een prima oplossing, mits 98% van de huidige wereldbevolking eerst vrijwillig het veld ruimt.

De natuur geeft namelijk niks om mensen, net zo min als om enige andere diersoort, het is voor alle levensvormen altijd een kwestie geweest van pakken wat je pakken kan. Zo deed de mens dat, zo doet de wolf op de Veluwe dat nog steeds. Alleen wij mensen zijn zo buitengewoon succesvol geworden, dat we ons daarin beperkingen moeten opleggen. Er is onvermijdelijk een tegenstelling tussen landbouw en natuur, maar het is de mens die bepaalt hoeveel de natuur moet inleveren, niet andersom.   

U leest de heldere, nuchtere berichten van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Als we van het smulbos moeten eten gaan we honger lijden verscheen eerst op Wynia's Week.

Thee- en rijstoogst in gevaar

In dat land is revolutionair beleid een stuk makkelijker door te voeren dan in de EU, omdat president Gotabaya Rajapaksa dictatoriale bevoegdheden heeft. In zijn onweerspreekbare wijsheid besloot Rajapaksa in april dat Sri Lanka per direct 100 procent biologische landbouw moest gaan bedrijven. De import van kunstmest werd verboden, net als het gebruik van pesticiden.

Inmiddels luiden echte experts de noodklok, omdat de helft van de thee-oogst verloren dreigt te gaan. Thee is met een opbrengst van 1,25 miljard dollar het belangrijkste exportproduct van Sri Lanka. Maar ook de oogst van het basisvoedsel rijst komt in gevaar. Rajapaksa heeft maar alvast de noodtoestand uitgeroepen en een legergeneraal aangesteld om voedselspeculanten mores te leren.

Ronkende beleidsmakerstaal

Ondertussen blijft Rajapaksa verkondigen, zoals onlangs nog op een VN-bijeenkomst, dat zijn radicale, moedige omslag naar biologische landbouw de voedselzekerheid en de kwaliteit van het voedsel op Sri Lanka zal verbeteren, en een model is voor de rest van de wereld.   

De landbouwcomponent van de Green Deal heet de Farm to Fork -strategie. Deze is neergelegd in lijvige nota’s vol ronkende, opportunistische beleidsmakerspraat: ‘Europa’s herstel van de Covid-19 crisis geeft ons een vroegtijdige kans om de Green Deal te realiseren, doordat die een breed draagvlak creëert voor duurzame productie en consumptie.’

Zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen

Dat de miljarden verslindende corona-crisis de Europese hoofden ineens rijp gemaakt zou hebben voor een duurzame levensstijl is niet meer dan mediahype. Volgend jaar zal het besef indalen dat geld toch niet ineens gratis geworden is door corona, en dan zal ook duidelijk worden bij wie de astronomische rekening terecht komt.

Hoe dan ook, Farm to Fork zet voluit in op ‘biologisch’, wat neerkomt op het afzweren van kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen. De consequentie daarvan wordt afgedaan in één zinnetje: ‘De opbrengsten zullen dalen.’ Inderdaad, en niet zo’n beetje ook: volgens een recent artikel in Nature Food met 36% als de mondiale landbouw in zijn geheel ‘biologisch’ gaat.  

Genetisch gemodificeerde organismen

Het Europese FADN heeft de oogstverliezen voor biologische landbouw in Europa gedetailleerd in kaart gebracht: 

Daaruit blijkt dat in grote delen van Europa, sommige oogsten met meer dan de helft zullen afnemen bij overschakeling op ‘biologisch’. 

De ‘biologische’ geloofsbelijdenis stelt ook, dat het gebruik van genetisch gemodificeerde organismen (gmo’s) een doodzonde is. Niet alleen het zelf telen van gmo’s is taboe, ook het indirect gebruik maken van gmo’s diskwalificeert een landbouwproduct.  

Biodiverse heg

Dat levert voor ‘biologische’ veehouders het curieuze probleem op, dat ze geen noodzakelijke vitaminen en andere additieven meer aan hun veevoer kunnen toevoegen, omdat die steeds vaker geproduceerd worden door genetisch gemodificeerde bacteriën of schimmels. Die additieven bevatten zelf geen enkele genetisch gemodificeerde bacterie, en het additief is chemisch identiek aan ‘natuurlijke’ additieven, maar toch moet voorkomen worden dat een ‘biologisch’ kalf of schaap besmet raakt met verderfelijk gmo-karma.

Qua modieuze beleidsmakerspraatjes valt er nog veel meer te genieten in Farm to Fork. Zo wordt beweerd dat dankzij meer biodiversiteit (in de natuur om de landbouw heen), boeren zich beter aan kunnen passen aan klimaatverandering. In z’n algemeenheid is dat flauwekul. Die nieuwe aardappel- of mais-variant die beter bestand is tegen hitte of droogte ga je echt niet aantreffen in de biodiverse heg rond een biologische akker. Het is veel efficiënter om die gericht te kweken in een laboratorium of, nog beter: op maat te maken met genetische modificatie.      

Toch te dik

Maar, zou je kunnen tegenwerpen, is minder voedsel niet juist beter? Veel Europeanen zijn immers al te dik. Maar het idee dat tien of twintig procent minder voedsel produceren mooi uitkomt omdat de modale Europeaan toch moet afslanken, is een misvatting.

Het relatieve overschot aan geconsumeerde calorieën door mensen die geleidelijk dikker worden, is namelijk verrassend klein: iemand die een kilo per jaar aankomt, eet als het ware voor 53 weken in een jaar, ofwel nog geen 2 procent te veel.

Juist meer voedsel nodig

Uiteraard zullen de biologisch drastisch verminderde oogsten in het kapitaalkrachtige Europa geen hongersnood veroorzaken; dat ontbrekende voedsel importeren we gewoon. Maar dat gaat voedsel op de wereldmarkt duurder maken, wat vooral de armen op deze wereld hard zal raken.

De realiteit is dat de mondiale voedselproductie juist drastisch zal moeten toenemen, omdat de wereldbevolking van nu 7,9 miljard zielen de komende decennia groeit naar 10 of 11 miljard. 

In weelde opgegroeid

Dat de EU een bijdrage zou kunnen leveren aan het voeden van de wereld door innovatieve, intensieve landbouw is in Farm to Fork een grote, zwarte blinde vlek.   Sowieso lijkt het concept schaarste geheel uit het collectief bewustzijn van ‘progressieve’ politici verdwenen. Landbouw? Dat is te vervuilend voor onze natuurgebiedjes, dus daar stoppen we mee, er is toch eten zat. Kerncentrales? Die vinden we eng, dus die sluiten we, er is toch energie zat. Eten stukken duurder maken? Geeft niks, we hebben geld zat. Typisch de mindset van een in weelde opgegroeide generatie.

Het bericht Sri Lanka als gidsland voor de EU landbouw: kijk en huiver verscheen eerst op Wynia's Week.