Mijn conclusie is in elk geval dat de rechtstaat heeft gewonnen. Het Hof heeft vastgesteld dat er geen kwantitatieve norm bestaat voor de hoeveelheid CO2 die Shell zou moeten reduceren om mensen te beschermen tegen klimaatverandering. Het Hof heeft ook vastgesteld dat Shell automobilisten niet kan dwingen om minder te tanken. Deze conclusies waren drie jaar geleden al zonneklaar, en het is een raadsel waarom de rechtbank Milieudefensie toen wel in het gelijk stelde met haar onredelijke en destructieve eisen.

Milieudefensie zou blij moeten zijn

De rechter behoort niet op de stoel van de politiek te gaan zitten, en ook niet op de stoel van de bestuursvoorzitter van een bedrijf. Het is cruciaal voor onze rechtstaat dat het Hof dit in hoger beroep heeft erkend. Milieuzorg en verduurzaming zijn belangrijk, maar mogen niet ten koste gaan van onze rechtstaat. Het doel heiligt niet de middelen. Veel activisten van Milieudefensie, Urgenda en Extinction Rebellion geloven van wel, maar vergeten dan dat ze alleen kunnen opereren dankzij diezelfde rechtstaat. In een iets minder democratisch en liberaal land zou hen hun activisme zomaar onmogelijk kunnen worden gemaakt.

Milieudefensie zou daarom blij moeten zijn dat het recht heeft gezegevierd. Hun strijd voor een duurzamere wereld kan onverminderd doorgaan dankzij onze vrije rechtstaat, maar niet meer door op oneigenlijke gronden een bedrijf voor de rechter te slepen. Dat lijkt me voor henzelf, het bedrijfsleven, de rechterlijke macht, de politiek en niet te vergeten ons allemaal goed nieuws. 45 procent minder fossiele brandstoffen in 2030 zou immers massale energiearmoede, economische crises en miljoenen hongerdoden veroorzaken.

45 procent minder fossiel in 2030 zou dood en verderf zaaien. Het zou aanpassingen aan weers- en klimaatverandering door dijkverzwaring en verbeterde waterhuishouding onmogelijk maken. Het zou ons leven en ons werk grotendeels lamleggen. Het zou veelvuldige stroomstoringen, communicatieproblemen, onveiligheid, criminaliteit en  plunderingen veroorzaken. Het zou onze zorg en defensie ernstig inperken.

Al deze belangrijke maatschappelijke thema’s zijn niet aan Milieudefensie, de rechter of Shell om over te beslissen. Dat primaat blijkt zoals het een democratie betaamt bij de door onze in meerderheid verkozen staten-generaal en regering te liggen.

Ook het klimaat heeft gewonnen

De rechtstaat heeft kortom gewonnen, en opmerkelijk genoeg het klimaat ook! Het klimaat is helemaal niet gebaat bij een gehalveerd Shell. Ten eerste zouden Exxon, BP en andere olie- en gasbedrijven glimlachend Shells onder dwang afgestoten marktaandeel hebben overgenomen, om te zorgen dat wij allemaal lustig kunnen blijven tanken. Ten tweede zou het grote en kennisintensieve Shell door gedwongen omzet- en kapitaalverlies niet meer hebben kunnen investeren in schonere technologieën. Ten derde zou er voor Nederland veel strategische energiekennis, innovatie en werkgelegenheid verloren zijn gegaan.

De civiele zaak tussen de twee particuliere organisaties Milieudefensie en Shell wordt al jarenlang internationaal gevolgd. De uitkomst van het hoger beroep zal ongetwijfeld ter sprake komen tijdens de deze week begonnen klimaattop COP-29 in Bakoe. Daar bespreken meer dan 40.000 ingevlogen deelnemers elf dagen lang dat we beneden 1,5 graad opwarming kunnen blijven.

Die 1,5 graad is overigens niet overeengekomen in het Klimaatakkoord van Parijs, want dat stelt maximaal 2 graden opwarming als doel. Bovendien weten die 40.000 deelnemers toch wel dat de mondiale bevolking, energieconsumptie, fossiele brandstoffen en CO2-emissies elk jaar stijgen? Ze weten toch wel dat die langjarige trends onmogelijk in 25 jaar naar netto-nul CO2-uitstoot kunnen worden omgebogen?

‘We denken massaal verkeerd over hoe we de opwarming van de aarde tegen kunnen gaan.’ Volgens cabaretier Theo Maassen maakt de mens de aarde niet kapot, maar is het precies andersom. ‘De hele opwarming van het klimaat is voor de planeet zelf geen probleem. Integendeel, het is een oplossing. Zoals koorts, de opwarming van het menselijk lichaam, niet de ziekte is maar juist het afweermechanisme van het lichaam om de ziekte buiten te drijven. De aarde wil van ons af, en terecht!’

Dit is tegelijk humoristisch, serieus en relativerend. We zijn als enige soort op aarde bang geworden voor klimaatverandering, en eigenen ons nu zowel de oorzaak als de oplossing toe. Dat laatste blijkt in elk geval hoogmoedig. We kunnen het klimaat helemaal niet op die manier beheersen, en onze wereldwijde CO2-uitstoot ook niet. De CO2-reductie in de EU wordt overgecompenseerd door toename in Azië, met name omdat we daar steeds meer producten kopen die we zelf niet meer willen of kunnen maken: Staal, cement, zonnepanelen, autobatterijen, tv’s, laptops, smartphones, chips, kleding, speelgoed, enzovoorts. Ik hoop dat mensen dit beseffen tijdens Black Friday, en niet meedoen aan dit gruwelijk verspillende consumentisme.

Decadent

Ik hoop ook dat onze hoogmoed overgaat in bescheidenheid tijdens de Klimaattop COP-29 in Bakoe. Ik vind het megalomaan om met meer dan 40.000 ingevlogen deelnemers een niet democratisch overeengekomen 1,5 graad opwarming te bespreken. Ik vind het decadent om daar wereldwijd honderden miljarden euro’s voor uit te delen. Geld is niet de bottleneck voor minder CO2-uitstoot, dat zijn we zelf met ons consumptiegedrag. Dat laten de mondiale CO2-emissiedips in 2009 en 2020 duidelijk zien. Alleen een financiële crisis of een pandemie houdt ons een beetje tegen.

De olifant in de kamer

Ik hoop dat die olifant in de kamer eindelijk benoemd gaat worden in het oliestaatje Azerbeidzjan. Zolang wij met acht miljard mensen nu en met tien miljard mensen in 2050 blijven consumeren, blijft de industrie delven, produceren en transporteren. Zolang we over de hele wereld blijven communiceren en crypto-beleggen blijven de datacenters van Google en Microsoft op volle toeren draaien. Zolang we blijven rijden blijven Shell, Exxon en BP benzine en diesel leveren. De wereld zou te klein zijn als ze dat niet meer zouden doen. De uitkomst van het hoger beroep van Shell is dus niet alleen goed nieuws voor de rechtstaat en het klimaat, maar ook voor elke wereldburger.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Winst Shell goede zaak voor rechtsstaat en klimaat verscheen eerst op Wynia's Week.

Het Hof was niet onder de indruk van de ‘vergroenen of verdwijnen’-retoriek van Milieudefensie en wees de vordering af.  Toch liet het arrest van het Hof steken vallen en blijft de dreiging bestaan dat activistische organisaties als Urgenda, Greenpeace en Milieudefensie opnieuw klimaatzaken starten om de democratie opzij te zetten, de burger te knechten en de economie om de zeep te helpen.

Klimaatwetenschap

Hoewel M&M met deskundigenberichten sterk weerwoord had geboden, nam het Hof veel van de feitelijke stellingen van Milieudefensie over de urgentie en ernst van het klimaatprobleem kritiekloos over. Daarbij leunde het Hof, zoals te verwachten viel, op vermeende consensus die uit de IPCC-rapporten zou blijken.

Problematischer is dat het Hof niet alleen de IPCC-rapporten als feitelijke maatstaf nam, maar daaraan ook normatieve kracht toekende. Zo oordeelde het Hof dat klimaatwetenschappers hebben bepaald dat de gemiddelde temperatuur op aarde niet met meer dan 1,5 graden mag stijgen. Wetenschappers zijn echter niet bevoegd om normen te stellen. Het is zorgelijk dat het Hof dat niet ziet en zich tot sciëntisme verlaagt.  

Zo komt het Hof tot de alarmistische conclusie dat ‘het klimaatprobleem het grootste probleem van deze tijd is’ en het gevaar van klimaatverandering groot en zelfs ‘levensbedreigend’ is. Met deze niet erg feitelijke vaststellingen en verwijzingen naar het Parijse klimaatakkoord, het Urgenda-arrest en de Klimaseniorinnen-uitspraak van het Europese Hof, was het voor het Hof slechts een kleine stap om een recht op bescherming tegen gevaarlijke klimaatverandering te bevestigen.

‘Bescherming tegen gevaarlijke klimaatverandering’, zegt het Hof, ‘is een mensenrecht’, zonder enige nuance aan te brengen. Dat dit mensenrecht ten koste gaat van allerlei andere mensenrechten, zoals het recht op betrouwbare en betaalbare energie, en de realisatie van andere ‘sustainable development goals’ schaadt, deert de rechter niet. Grote halen, snel thuis.

Hondenfluitje

Dit nieuwe mensenrecht moet niet alleen door staten gerespecteerd worden, maar ook door grote ondernemingen. In burgerlijke aansprakelijkheidskwesties vertaalt zich dat recht in een zorgplicht voor ondernemingen. Voor het behalen van de doelstellingen van Parijs zijn maatregelen nodig om zowel de vraag naar fossiele brandstoffen te verminderen, alsook het aanbod van fossiele brandstoffen te beperken. Olie- en gasbedrijven dienen daarom bij investeringen in de productie van fossiele brandstoffen rekening te houden met de negatieve gevolgen voor de energietransitie.

Het Hof suggereert hiermee dat het klimaat een soort van langzame onteigening van olie- en gasbedrijven legitimeert. Dit hondenfluitje ontging de advocaat van Milieudefensie niet. Hij zinspeelde al op verdere juridische procedures om te voorkomen dat de winning van olie en gas wordt uitgebreid of gefinancierd, verwijzend naar de reeds aangekondigde nieuwe klimaatzaak tegen ING.

Reductie-percentage

Het feestje dat Milieudefensie in gedachten had ging echter niet door omdat het Hof twee keer roet in het eten gooide. Milieudefensie had geëist dat Shell de scope 1-, 2- en 3-emissies zou verminderen. Ten aanzien van scope 1 en 2 oordeelt het Hof dat Shell zich aan deze doelstelling heeft gecommitteerd, dus die eis werd afgewezen.

Met betrekking tot scope 3-emissies komt het Hof tot de conclusie dat er noch in de wet noch in de klimaatwetenschap specifieke reductienormen worden gesteld voor een bedrijf als Shell. De 45% waarop Milieudefensie zich beriep is slechts een ‘gemiddelde wereldwijde reductie in alle sectoren’ dat niet van toepassing is op elk land en elke bedrijfssector afzonderlijk. Deze bevinding kan onmogelijk als een verrassing gekomen zijn voor Milieudefensie, want dit is in de rechtsliteratuur uitgebreid beargumenteerd.

Het arrest is zo ook een dialoog tussen de rechter en de klimaatbeweging. De klimaatwetenschap weet dus wat van haar verwacht wordt: stel reductienormen vast voor de olie- en gassector en de rechter (althans, de Nederlandse) zal ze afdwingen.     

‘Progressieve realisatie’

Het Hof gooide nog eens roet in het eten door te oordelen dat het door Milieudefensie gevorderde reductiebevel ineffectief is. Ook dat was in de literatuur al omstandig uitgelegd. Zoals het Hof vaststelde, is er geen enkele reden om te denken dat een aan een specifieke onderneming opgelegde reductieverplichting enig positief effect zal hebben: als Shell minder verkoopt nemen andere leveranciers zijn plaats eenvoudigweg in en weg is je ‘klimaatwinst.’

In lijn met de mensenrechtelijke theorie van de ‘progressieve realisatie’ wordt het door rechters bedachte recht op bescherming tegen ‘gevaarlijke klimaatverandering’ langzaam maar zeker ingevoerd. Twee stapen vooruit, een stap terug: eerst de overheden, dan bedrijven, een specifiek reductiepercentage en dan weer niet.

Deze week was het even een stapje terug, maar het vonnis van de rechtbank heeft zijn uitwerking al gehad. Met dat vonnis in de hand zijn vele andere rechtszaken gestart en heeft de klimaatbeweging de Europese Unie kunnen bewegen om ondernemingen te verplichten een ‘klimaattransitieplan’ conform 1,5 graden uit te voeren. Rechters weten inmiddels ook hoe ze het politieke spel kunnen meespelen.

Dit is de eerste klimaatuitspraak in Nederland die gunstig is voor de burger die kreunt onder de almaar stijgende prijzen van energie en andere produkten. De interventie door M&M heeft vruchten afgeworpen. Omdat de punten waarop de vordering afketste feitelijk van aard zijn, zal het bovendien moeilijk zijn om een goede invalshoek te vinden om in cassatie te gaan bij de Hoge Raad. Ook dat is positief.

Er is een slag gewonnen maar de klimaatoorlog zal voortwoeden. Activistische NGO’s zullen aan het arrest van het Hof nieuwe juridische grondslagen voor verdere klimaatzaken kunnen ontlenen. Om te voorkomen dat de democratie opzij wordt gezet en het volk geknecht, zullen interventies door de burger goedgezinde NGO’s nodig blijven. Ook met de nieuwe coalitie kunnen die NGO’s op geen enkele overheidssteun rekenen.

IJkpunt voor wetswijziging

Het wachten is ook nog steeds op actie van de nieuwe coalitie om de vertegenwoordigingsbevoegdheid van algemeen-belang-organisaties te beperken.

Het arrest van het Hof verschaft een goede handleiding voor zo’n wetsonderwerp. Zo merkte het Hof op dat de wetgever niet heeft bepaald dat bedrijven die zich aan de Europese en Nederlandse klimaatwetgeving houden, niet aansprakelijk kunnen worden gesteld. 

Het is nu zaak dat de wetgever spreekt.

Lucas Bergkamp is arts en advocaat te Brussel. Hij trad op als deskundige voor de stichting Mens & Milieu in de ‘klimaatzaak van de eeuw’.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht In de klimaatoorlog is een slag gewonnen maar het Hof legt de basis voor eindeloze reeks klimaatprocedures verscheen eerst op Wynia's Week.

Volkswagen kondigde onlangs aan meerdere productielocaties in Duitsland te gaan sluiten. Het met de vakbonden afgesproken en al decennia van kracht zijnde verbod op collectieve ontslagen werd in september opgezegd. Het boegbeeld van de Duitse auto-industrie verkeert in slecht weer.

Klimaatkoplopers

Dat de Duitse industrie het moeilijk heeft, blijkt al jaren uit de cijfers. Het vertrouwen is laag, er wordt weinig geïnvesteerd en bedrijven verplaatsen productie naar het buitenland. Dat het vooral opvalt in Duitsland komt doordat het land als één van de weinige EU-landen nog een relatief grote industriesector heeft. In Nederland is het echter niet anders. Ook hier is het vertrouwen al jaren laag, maar wordt de slechte situatie deels aan het zicht onttrokken doordat de industriesector hier veel kleiner is en meer gediversifieerd. Zo deelt de relatief grote Nederlandse industrie van computerchips niet in de malaise.

De belangrijkste reden dat het nu slechter gaat met de industrie zijn de hoge energiekosten in West-Europa. Die worden gemakshalve op het conto geschreven van Poetin, maar dat is niet het juiste verhaal. EU-landen als Nederland en ook Duitsland willen koploper zijn als het gaat om klimaatbeleid. In Duitsland speelt ook een ongefundeerde angst voor nucleaire energie mee, die de aanzet gaf tot de ‘Energiewende’.

Binnen dat klimaatbeleid is geen toekomst voor fossiele energie. Reden waarom de politiek in veel EU-landen al tien jaar geleden is begonnen nieuwe winningsprojecten voor olie en gas zoveel mogelijk tegen te werken. En als zij het niet doen, dan doen (vaak rijkelijk gesubsidieerde) NGO’s dat wel door bij elk nieuw project meteen naar de rechter te lopen of via geestverwante bestuurders en parlementariërs vergunningen tegen te houden. Zo kan er op land vrijwel niet meer worden gewonnen en op zee maar mondjesmaat. Waar de EU zo’n vijftien jaar geleden voor een belangrijk deel zelf voorzag in haar energiebehoefte is het nu merendeels afhankelijk van importen.

Toen Poetin de oorlog tegen Oekraïne begon, voorzag Rusland voor een groot deel in de stijgende Europese energie-importbehoefte. Dit aanbod viel weg door de westerse boycotmaatregelen. Russische energie komt nu via een omweg tot ons en relatief dure producenten zijn in het gat gesprongen, zoals die van schaliegas uit de VS. Schaliegas dat wordt gewonnen via ‘fracking’. Dat is niet toegestaan in de EU, hoewel de methoden veel beter zijn geworden dan de techniek van twintig jaar geleden waarop de regeringen hier hun oordeel baseren.

Fossiele energie in EU veel duurder dan in VS

Een tweede component van het klimaatbeleid betreft het ook via bewust beleid duurder maken van fossiele energie. Dit soort politici gelooft sterk in prijsprikkels als het goederen duurder maakt waar ze een hekel aan hebben en het ook nog eens flink de schatkist vult. Dezelfde politici die nu moord en brand schreeuwen over de btw-verhoging op een aantal goederen en diensten, hebben de belastingen op energie de afgelopen jaren fors verhoogd. Dat laatste heeft een veel groter effect op de koopkracht. Wannabee koploper Nederland spant de kroon, maar ook andere EU-landen kunnen er wat van. De opbrengsten van dit soort belastingen zijn hard nodig om de miljardensubsidies op duurzamer geachte vormen van energie te kunnen financieren, die anders niet kunnen concurreren met olie en gas.

En zo komt het dat gas in de EU gemiddeld vijf keer duurder is dan in de VS en elektriciteit gemiddeld twee tot drie keer duurder.

Het zijn orde van groottes die meteen verklaren waarom energie-intensieve bedrijven in Europa ten dode zijn opgeschreven. Want energie in de VS is als gevolg van vier jaar Biden niet eens echt goedkoop en het land is niet langer zelfvoorzienend zoals onder Trump. Trump heeft aangekondigd flink in te gaan zetten op het winnen van fossiele energie, waardoor het prijsverschil met de VS eerder zal stijgen dan dalen.

Bedrijfsleven ingekapseld in klimaatbeleid

Hoe kan het nu dat we organisaties van werkgevers hier niet over horen in Nederland? Had VNO-NCW niet allang aan de bel moeten trekken? Te meer daar Nederland qua energiekosten zelfs binnen de EU de kroon spant.

De werkgevers klagen alleen over steunmaatregelen die andere EU-landen nemen. Kortom, het niveau van de energieprijzen is niet zo zeer het probleem, maar wel dat andere landen dat met subsidies proberen te drukken. De werkgeversorganisaties hebben zich jaren geleden aan de klimaattafels van Rutte III al gecommitteerd aan het klimaatbeleid van de afgelopen jaren. Ze hebben een kader dat, aangevoerd door D66-lid Ingrid Thijssen, vol inzet op de in VN-verband overeengekomen duurzame ontwikkelingsdoelen. Die zijn uitgewerkt in criteria op het terrein van Environment, Social and Governance (ESG), waarvan duurzame energie integraal deel uitmaakt.

Bedrijven worden afgerekend op de mate waarin zij voldoen aan ESG-doelstellingen. Zo niet, dan worden zij daar op aangesproken door activistische pensioenfondsen als het ABP onder leiding van Paul Rosenmöller tijdens aandeelhoudersvergaderingen, NGO’s als het zwaar gesubsidieerde Milieudefensie in de rechtszaal of Extinction Rebellion via acties en blokkades. Kortom het bedrijfsleven is ingekapseld in het klimaatbeleid en wie een ander geluid laat horen, zoals bijvoorbeeld Tata Steel, wordt in de politiek en de media weggezet als milieucrimineel. De landbouwsector kan daarover meepraten.

Maar, zult u tegenwerpen, het voorgaande is natuurlijk geklets. Zelfs de overheid geeft toe dat fossiele energie in Nederland zwaar wordt gesubsidieerd. Begon het een paar jaar geleden nog met enkele miljarden, inmiddels overtroeven de schattingen elkaar en zou het gaan om meer dan 40 miljard euro per jaar. Hoe kan zwaar ‘gesubsidieerd’ gas hier vijf keer duurder zijn dan in de VS, waar het niet wordt gesubsidieerd?

Een simpel voorbeeld over hoe deze ‘subsidies’ worden berekend kan dat duidelijk maken. Op een liter benzine wordt in Nederland een accijns geheven van 79 cent. Op een liter diesel is dat 52 cent. Het verschil van 27 cent is, vermenigvuldigd met een btw-tarief van 21%, een subsidie op fossiele energie. Dat vinden niet alleen klimaatactivisten en groene politici. Ook onze overheid denkt er zo over en een organisatie als de Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde.

Accijns mag wel verhoogd worden maar niet verlaagd

Deze wordt bevolkt door tal van hoogleraren economie waarvan er geen één uitspreekt dat de keizer, zoals in het sprookje van Andersen, geen kleren aan heeft. Integendeel, zoals bij een vorige maand gehouden bijeenkomst over hoe deze subsidies zo snel mogelijk kunnen worden afgebouwd, gaat men braaf mee in het sprookje. Het sprookje waarin doelbewust de Engelse term subsidies, dat voor veel meer staat dan wat we in Nederland verstaan onder subsidies en ook belastingvrijstellingen of lagere tarieven omvat, wordt vertaald naar het Nederlandse subsidie.

In de redenering van al deze instanties is het afbouwen van deze fossiele subsidies maar op één manier mogelijk. Om terug te keren naar het eerdere cijfervoorbeeld is de fossiele subsidie op diesel pas verdwenen als de accijns op een liter diesel wordt opgetrokken naar 79 cent. De accijns op een liter benzine verlagen naar 52 cent mag niet.

Doel is fossiele energie zo duur mogelijk te maken

Dat geldt ook als je de belastingopbrengst gelijk houdt en een bijbehorend tarief vaststelt dat voor benzine en diesel gelijk is en ergens tussen 52 cent en 79 cent ligt. Het geeft wel aan dat de illusie van fossiele subsidies als stok bedoeld is om een zo groot mogelijke negatieve prijsprikkel te creëren tegen fossiele energie. Als de accijns op benzine en diesel volledig verdwijnt, is er helemaal geen fossiele subsidie meer.

Er is de afgelopen jaren een stelsel gecreëerd in West-Europa in het algemeen en, vanwege de wens om klimaatkoploper te zijn, in Nederland in het bijzonder, waarin energie schreeuwend duur is gemaakt. De consequenties daarvan voelt de gemiddelde burger al een aantal jaren in de portemonnee en de gevolgen worden nu ook zichtbaar in het bedrijfsleven.

Bedrijven die dit soort prijsstijgingen kunnen doorberekenen, zullen niet aarzelen dat te doen. Dat is een verklaring voor de hardnekkig hoge inflatie in ons land. Het sterke verband tussen energieprijzen en voedselprijzen wordt bijvoorbeeld graag genegeerd. Liever beschuldigt men bedrijven van graaien, hoewel het bewijs daarvoor ontbreekt en de winstgevendheid en marges van het bedrijfsleven niet zijn toegenomen.

Rampzalige gevolgen

Bedrijven die kostenstijgingen niet kunnen doorrekenen en die, zoals Volkswagen, niet alleen concurreren op de EU-markt die met tarieven kan worden beschermd, sluiten hun Europese vestigingen en verplaatsen de productie naar buiten de EU. Voor de generatie die denkt dat voedsel uit de supermarkt komt en auto’s uit de showroom is dat geen probleem. Tot het moment waarop zij worden geconfronteerd met schaarste en prijsstijgingen. Dan wordt de roep om overheidsingrijpen luid.

De overheid produceert echter geen auto’s en verbouwt geen voedsel en als ze het zou doen dan zou er niet genoeg zijn. Het huidige door ideologie gedreven beleid is kortzichtig en kan bij voortzetting alleen maar rampzalige gevolgen hebben als op een gegeven moment een nieuwe crisis de tekortkomingen ervan genadeloos bloot legt. 

Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week over hoe de schaduwwereld van de meningsvorming en besluitvorming in Nederland werkt.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Klimaatbeleid zorgt voor schreeuwend dure energie, hoge voedselprijzen en vertrekkende bedrijven verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik voorzie nochtans weinig toekomst voor elektrisch rijden. Mijn advies is om met lef in te zetten op de voorsprong in brandstofmotortechniek, en daar een nieuwe ‘blue ocean’ voor te creëren waar je het rijk alleen hebt. Zeg niet meteen dat dat een gepasseerd station is, maar probeer u voor te stellen dat dat niet zo is.

Mijn advies is om gezamenlijk een programma te maken voor de ontwikkeling van brandstofauto’s die gemiddeld 1 op 50 rijden. Die stoten nog maar 50 gram CO₂ per kilometer uit. Vervolgens zou ik samen met toonaangevende onafhankelijke wetenschappers van internationale universiteiten en instituten zoals Fraunhofer en TNO aantonen dat daarmee meer CO₂ wordt bespaard dan met elektrisch rijden. 

Grote voordelen

Toon ook aan dat het onze internationale afhankelijkheden vermindert en netcongestie tegengaat. Toon tenslotte aan dat het veel werkgelegenheid en belastinginkomsten oplevert. Mijn analyse is dat al deze dingen aantoonbaar en ook haalbaar zijn. Het zal wel vijf jaar van moed, doorzettingsvermogen en hard werken betekenen. Het alternatief is teloorgang op afbetaling, inzakkende EU-economie, groeiende afhankelijkheid van China, en toenemende milieuschade. Laten we lateraal gaan denken, in plaats van meezwemmen met de haaien.

Ik voorzie zoals gezegd weinig toekomst voor elektrisch rijden, met name vanwege de batterijproblematiek. Elektrische mobiliteit is prima als de stroom uit een draad komt. Trein, metro, tram en trolleybus zijn efficiënt, hebben geen zware vervuilende batterijen nodig, hoeven nooit op te laden, hebben geen last van winterkou en zijn niet beperkt in actieradius.

Auto’s, bussen en vrachtwagens daarentegen moeten honderden of zelfs duizenden kilo’s batterijen meezeulen. Die batterijen hebben een beperkte levensduur, vergen aanzienlijke oplaadtijden, doen het slecht in vrieskou, zitten vol met zeldzame giftige chemicaliën, en veroorzaken voor en na gebruik enorme milieuschade.

Elektrische mobiliteit op batterijen is daarmee een fysisch inferieur concept. Het is ouderwets, achterhaald en weinig innovatief. Daar kan geen overtuiging, beleid of wet omheen. Het feit dat de EU vanaf 2035 alleen nog maar nieuwe elektrische auto’s toestaat betekent niet dat dat goed is voor milieu en klimaat, of zelfs überhaupt mogelijk is.

Door mensen gemaakte wetten zijn feilbaar en lang niet altijd toekomstbestendig. Ze kunnen wel in tegenstelling tot natuurwetten veranderd worden als ze niet goed blijken te werken. Dat laatste gebeurt helaas nog veel te weinig. Daardoor zitten we nog steeds opgescheept met grootschalige boomverbranding en een contraproductief aardgasverbod.

Ik heb al eerder een pleidooi gehouden tegen elektrische auto’s en voor superzuinige brandstofauto’s. De reacties daarop vallen uiteen in drie categorieën: mensen die het roerend met me eens zijn, mensen die zich twijfelend afvragen of het misschien toch een goed idee is, en mensen die me belachelijk proberen te maken. Die laatste groep draagt in het algemeen geen inhoudelijke argumenten aan, maar etaleert politiek correcte dogmatiek en onvermogen om kritisch te twijfelen. Het zonder inhoudelijke argumenten aanvallen van de integriteit van criticasters is helaas een beproefde tactiek in het publieke energiedebat.

Twijfel is de sleutel tot vooruitgang

Het is vanzelfsprekend prettig om onverbloemde bijval te krijgen, maar de twijfelaars zijn voor mij het zout in de pap. Ik begrijp met alle politieke en commerciële propaganda heel goed dat veel mensen geloven dat elektrisch rijden heilzaam is voor milieu en klimaat. Ik heb respect voor mensen die desondanks durven te twijfelen, hun persoonlijke overtuiging en politieke voorkeur kunnen parkeren, en kritische tegengeluiden serieus nemen. Die attitude is de sleutel tot maatschappelijke en wetenschappelijke vooruitgang, zo leert ook de historie.

Ik kan veel zeggen over de mensonterende praktijken van kobaltmijnen in Congo, over de massale milieuschade van kobalt-, koper- en lithiummijnbouw, over de protesten in Noord-Portugal tegen die lithiummijnbouw, over de spontane onblusbare branden van autobatterijen, en over het feit dat steeds meer parkeergarages (onder andere bij ziekenhuizen) daarom elektrische auto’s weigeren.

Ik kan ook veel zeggen over het feit dat elektrische auto’s helemaal niet emissievrij zijn, omdat de overgrote meerderheid van de stroom op het gekoppelde Europese hoogspanningsnet uit fossiele centrales komt. Ik kan nog veel meer zeggen over de gigantische afvalproblematiek van autobatterijen, want we weten vanuit ons afvalscheidingsbeleid allang dat elke grote en kleine batterij vol zit met giftige stoffen.

Al die problemen zijn relevant, maar worden veronachtzaamd in het dogmatische beleid van elektrisch rijden. Nog veel relevanter is het gegeven dat elektrische auto’s niet zonder structurele aanschafsubsidies en fiscale voordelen blijken te kunnen, en dat we fysiek niet genoeg grondstoffen kunnen delven om een elektrisch wagenpark van meer dan 200 miljoen auto’s in de EU te realiseren en te onderhouden. Die twee dingen maken elektrische auto’s blijvend onhaalbaar en onbetaalbaar, en daar kan geen politicus of beleidsmaker iets aan veranderen.

We moeten gaan beseffen dat door mensen gemaakte wetten ook door mensen veranderd kunnen worden. We moeten eveneens gaan beseffen dat we natuurwetten niet kunnen veranderen omwille van het handhaven van door mensen gemaakte wetten. We hebben het in dit verband zelfs over de fundamentele natuurwet van behoud van energie, die we allemaal kennen en ook allemaal elke dag ervaren. We weten allemaal dat niets in ons dagelijks leven vanzelf gaat bewegen, of vanzelf blijft bewegen zonder toevoer van energie.

Energiedragers verspillen slechts energie

We weten ook allemaal dat elektriciteit niet vanzelf uit het stopcontact komt, dat batterijen niet vanzelf opladen en dat waterstof niet vanzelf ontstaat. Hoe kan het dan dat we deze tamelijk inefficiënte dragers van energie als oplossing en zelfs als energiebron zijn gaan beschouwen? We weten toch allemaal dat de energiebronnen die deze complexe en peperdure energiedragers mogelijk maken schaars en problematisch zijn.

Fossiele energiebronnen moeten verdwijnen, biomassa is mens- en milieuschadelijk, kernenergie is beperkt en niet alom geliefd en niemand wil een windmolen of zonnepark in zijn achtertuin. Het is verspillend en niet CO₂-verlagend om de kostbare schaarse energie uit deze bronnen met forse verliezen om te zetten in elektriciteit en op te slaan in batterijen en waterstof. Elke vorm van energie-omzetting en -opslag in de keten veroorzaakt energieverlies en is er daarom één teveel. Dat is eveneens een natuurwet waar niemand omheen kan.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Elektrisch rijden wordt geschiedenis, brandstofauto’s hebben de toekomst verscheen eerst op Wynia's Week.

Die partijen snappen dat wat in Duitsland aan de hand is – drie grote fabrieken van Volkswagen tegelijk gesloten, een economie die al vijf jaar stagneert – ook bij ons dreigt. We kunnen ons geen minister van ‘Klimaat en Groene Groei’ permitteren die nog steeds alle klimaatdoelen wil doorzetten, en daarmee de industrie en grote delen van het MKB dreigt te verwoesten.  

Geen kosten-baten-analyse uit angst voor tegenstanders 

Dat moet anders en niet omdat klimaatbeleid niet belangrijk zou zijn. Integendeel, het klimaat is een serieuze zaak, maar het beleid is zo omvangrijk dat een land zich niet kan laten leiden door een minister die roept: ‘De klimaatdoelen staan niet ter discussie’. Daarmee is ze niets wijzer dan haar voorganger Jetten met zijn ‘ik wil niet meer horen of het wel haalbaar en betaalbaar is’. Precies omdat de uitdaging zo groot is, moeten we al het klimaatbeleid onderwerpen aan de discipline van een strikte kosten-baten analyse.   

Zo’n discipline ontbreekt volledig in de zojuist uitgekomen ‘Klimaat en Energie Verkenning’ van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Van goed ingevoerde insiders leer ik dat het PBL weigert om met enige kosten-baten analyse te komen, omdat tegenstanders van het klimaatbeleid zulke cijfers dan misschien zouden gebruiken als ammunitie. Dat zou zeker gebeuren wanneer het PBL niet alleen de tientallen miljarden euro’s zou optellen voor de kosten van waterstof, ammoniak, windmolens in zee, ondergronds opslaan van CO2 en zo verder, maar ook een behoorlijke schatting zou meenemen van de economische schade voor de industrie, de zee- en luchtvaart en het MKB.  

Nee, die discipline begint nu te komen van PVV, BBB en JA21, en als dat nog niet genoeg is, dan meer in de aanloop naar de volgende verkiezingen. Misschien laat de ellende van het huidige klimaatbeleid die partijen groeien, en anders zullen CDA en VVD toch ooit gaan beseffen dat ook in Nederland een ongeluk dreigt als we economisch blind blijven vliegen zonder het kosten-baten instrumentarium.  

Omdat de kosten-baten analyse ontbreekt – en ook elke vergelijking met andere landen en hoe die de ‘transitie’ goedkoper aanpakken – moet het PBL zich wel verlagen tot dwingen in plaats van overtuigen. Opsommingen van wat allemaal moet om de doelen te bereiken zijn er genoeg; argumenten op basis van ‘de baten zijn hoger dan de kosten’ ontbreken. Zo schrijft het PBL geheel in de geest van Nederlands meest invloedrijke transitieprofessoren, Jan Rotmans en Jan-Willem Erisman. Misschien ten dele omdat die twee een goed aantal van de medewerkers zal hebben opgeleid.  

‘De kern van het probleem’ 

Het is niet meer genoeg om het PBL af te doen met ‘GroenLinks-bastion’. Hoe waar dat ook is, het PBL valt extra tegen, omdat de tweehonderd medewerkers goed worden betaald om kosten en baten van een krachtig CO2-beleid naar voren te brengen, zodat andere GroenLinksers, die daar niet voor hebben gestudeerd, daarvan kunnen leren. Het PBL zit helaas vol met GroenLinksers die menen dat ze het klimaat een dienst bewijzen door de kosten-baten afweging over te laten aan de politici. Veel belastingbetalers, autorijders en ondernemers wachten op de dag dat meer politici Vermeer (BBB) en Eerdmans (JA21) gaan volgen en verantwoordelijkheid nemen waar het PBL faalt.  

Om te beseffen hoe ver het PBL weg is van een complete analyse, proef dit citaat van hun leermeester, transitie-professor Jan Rotmans: ‘De snelheid van de transitie stuit in de maatschappij op steeds meer weerstand. Veel mensen ervaren dit inderdaad niet als prettig. Aan de andere kant is het ook een goed teken, want op deze manier naderen we de kern van het probleem.’  

De transitie moet nog sneller 

Die kern is voor Rotmans – op zijn website staat trots dat hij naast professor ook oprichter is van Urgenda – dat slechte bedrijven als Shell en KLM nog steeds bestaan, en dat liefhebbers van vliegvakanties, barbecues, open haarden, en een auto voor de deur niet willen toegeven dat hun tijd voorbij is. Maar Rotmans is optimistisch dat een combinatie van almaar duurdere benzine, almaar duurdere vliegtickets en burgemeesters die open haarden en barbecues gewoon verbieden, een ‘transitie’ kunnen forceren.  

Geen interesse om te bezien wat Nederland, gegeven onze sterkte (research in Wageningen, Delft, Eindhoven) en onze handicaps (klein land, niet veel ruimte voor bossen), het beste kan bijdragen aan het CO2-probleem. Nooit iets van een sterkte-zwakte analyse van Nederland bij Rotmans. Alleen maar: de transitie moet nog sneller, en hoe meer weerstand van autorijders en andere fossielen, des te beter.  

In dezelfde trant opereert de tweede leermeester van het PBL, ‘stikstofprofessor’ Jan Willem Erisman. In zijn Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) benoemde Erisman voor de helft bèta’s met kennis van scheikunde en energie, maar vulde dat aan met bestuurskundigen, filosofen, en een paar psychologen, om te helpen bij de re-educatie van iedereen met die foute, achterhaalde voorkeuren voor auto’s, vliegen en echt vlees van echte dieren.  

In het begin was er ook één econoom in de WKR van Erisman, prof Machiel Mulder uit Groningen, maar die vertrok voortijdig al na één jaar toen duidelijk werd dat de filosofen en psychologen geen behoefte hadden aan een serieuze analyse van kosten en baten. De vacature heeft Erisman een half jaar later nog niet weten in te vullen, en dus is er niemand in zijn ‘wetenschappelijke’ orgaan die de economische wetenschap kan hanteren om te helpen met kosten-baten en met de consequenties van de ‘transitie’ voor de Nederlandse economie. Maar dat zal Rotmans en Erisman een zorg zijn, immers: hoe meer boze slachtoffers van hun transitie, des te beter.  

Doe iets aan de extreme energieprijzen 

Bij alle angst voor het doorrazen van de klimaattrein van Rotman en Erisman is er één lichtpunt. De Raad van State onderstreept dat de energieprijzen in Nederland niet ‘uit de pas’ mogen lopen met Duitsland en Frankrijk. De regering moet daar voor zorgen. Maar, zegt de Raad van State: ‘Concrete maatregelen om deze problematiek het hoofd te bieden, worden in de concept-Klimaatnota niet benoemd. De Afdeling adviseert om dergelijke maatregelen alsnog te formuleren.’ Wilders, Vermeer en Eerdmans zullen er zeker op blijven hameren.  

De Raad van State trekt nog niet de conclusie dat de broodnodige correctie van onze energieprijzen het einde betekent van het ‘koplopen’, bij voorbeeld koplopen met elektrolysers (7 miljard!), want daar is dan gewoon geen geld meer voor. Ook jammer dat de Raad van State nog geen kritisch geluid laat horen over die dure waterstof-plannen. Groene waterstof is te duur; blauwe of grijze waterstof is niet effectief, en alle waterstof en ammoniak zijn gevaarlijk. Maar goed, laten we blij zijn dat de Raad van State nu op één cruciaal punt – de extreme energiekosten – de hakken in het zand heeft gezet.  

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.       

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Transitieprofessoren Rotmans en Erisman vormen een bedreiging voor de economie verscheen eerst op Wynia's Week.

In de huidige, onzekere geopolitieke tijden moet de Rotterdamse haven zichzelf ook nog eens opnieuw zien uit te vinden als gevolg van klimaatverandering, energietransitie en ongelijke concurrentie vanuit het buitenland. Er is bovendien een onderschat probleem waar we als Nederland zélf veel aan kunnen doen: het vergunningen-infarct.

Om de irritante spaak uit het toestemmingswiel te halen, wordt vanuit de haven van Rotterdam gepleit voor een Transitiewet. Vergunningverlening kan dan vlotter verlopen waardoor het verduurzamen van bedrijven en upgraden van de energie-infrastructuur sneller van de grond komen.

Antwerpen loert

Rotterdam beseft dat de huidige situatie funest is. Er wordt zelfs gesproken over de-industrialisatie, lees: vermindering van industriële activiteit en capaciteit. Grote concurrent Antwerpen loert op de krenten uit de industriële pap met een soepeler milieubeleid: veertig procent minder CO2-uitstoot in 2030, in plaats van de 49 procent die ons land nastreeft.

Daarnaast is er een groeiend verschil in energieprijzen ten voordele van ons omringende landen. Terwijl industriële bedrijven in ons land 95 euro per megawattuur aftikken, is de concurrentie in België 41 procent voordeliger uit, die in Duitsland 52 procent en Frankrijk maar liefst 66 procent. Dat was de stand van zaken afgelopen april.

Een deze zomer uitgevoerde studie in opdracht van energie-intensieve bedrijven, zoals BP, Chemelot, Nyrstar, Sabic, Shell en Tata Steel wijst zelfs uit dat de tarieven in België, Duitsland en Frankrijk vandaag de dag tot 80 procent lager kunnen liggen.

De chemie in het Rotterdamse havencomplex heeft het ongekend zwaar. Zes kwartalen krimp op rij en in sommige gevallen zelfs stilvallende productie en sluitingen – zoals Indorama, producent van petflessen – liegen er niet om.

In een alarmerende brief aan de Tweede Kamer luidt Deltalinqs, de ondernemersorganisatie die de belangen behartigt van meer dan 95 procent van alle logistieke, haven- en industriële bedrijven in de Mainport Rotterdam, de noodklok.

Het resultaat van stroperige vergunningverlening, torenhoge energieprijzen en een overheid die afspraken en toezeggingen niet altijd nakomt, is dat alsmaar meer bedrijven de Rotterdamse haven mijden.

Voorbeelden van de afgelopen jaren: Borealis (recycling van kunststoffen), Covestro (fabrikant kunststoffen), Ineos (petrochemie), Kaneka (materialen onder meer voor gezondheidszorg) en Nippon Shokubai (producent van super-absorbers). Zij gaven de voorkeur aan Antwerpen in plaats van Rotterdam. Miljarden aan investeringen vloeiden daardoor naar onze zuiderburen.

Bovendien baren gebrek aan capaciteit op het elektriciteitsnet, tekort aan stikstofruimte, het ontbreken van toekomstbestendige regels en een grote vraag naar technisch geschoolde vakkrachten (enige duizenden) Deltalinqs zorgen. Alleen een gerichte strategie kan dat oplossen.

Wateraansluitingen in gevaar

Ook in andere sectoren zitten ondernemers in ons land met de handen in het haar, vooral waar het gaat om vergunningverlening. Onder de vaderlandse bodem bevindt zich volgens deskundigen voldoende water om in de eigen behoefte te voorzien. Het vooruitzicht is echter dat lang niet alle nog te bouwen woningen een wateraansluiting kunnen krijgen, evenals nieuw op te richten bedrijven. Ook waterlevering aan grootverbruikers kan een onzekere factor worden.

Zeven van de tien waterleidingbedrijven in ons land balanceert op het randje van de reserves. Begin dit jaar werd een duister scenario helder. In Den Haag lopen nieuwbouwplannen voor woningen gevaar en in Noord-Brabant kan op sommige plekken tijdelijk geen drinkwater uit de kraan komen.

Voor het aanboren van nieuwe bronnen zijn vergunningen nodig en net als in de haven van Rotterdam wringt hier de schoen. Waterleidingbedrijven zijn voor vergunningen afhankelijk van provincies die de tijd nemen voor een gedegen belangenafweging, zoals de toestand van de natuur en het voorkomen van schade aan woningen.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft vanwege de trage gang van zaken de provincies eerder dit jaar gewezen op hun zorgplicht uit de Drinkwaterwet om voor de noodzakelijke randvoorwaarden te zorgen.

In de huisvestingsector is het niet anders. Er is grote behoefte aan woningen om jongeren de kans te geven een gezin te stichten. Velen zitten noodgedwongen nog thuis bij vader en moeder – tot aan hun dertigste is al geen uitzondering meer. Ook hier doet zich het vergunningeninfarct gelden.

Arno Visser, voorzitter van Bouwend Nederland, de vereniging van 4.600 aangesloten bouw- en infrabedrijven, zei in het televisieprogramma WNL op Zondag dat niet het gebrek aan wetgeving ertoe heeft geleid dat het woningtekort in ons land inmiddels de 400.000 is gepasseerd, maar het gebrek aan afgegeven bouwvergunningen. ‘Als er niet meer dan 66.000 vergunningen worden afgegeven, al twee jaar achterelkaar, is het streven om iedere twaalf maanden honderdduizend woningen te bouwen heel ver weg.’

Daadkrachtige bestuurders

Om het vergunningeninfarct als het ware te dotteren, pleit de Rotterdamse haven voor een Transitiewet. Het uitgangspunt daarbij is om meer vaart te brengen in planontwikkeling. Dat werd eerder gepoogd met de Crisis- en Herstelwet uit 2010 met als doel versnelling van infrastructurele bouwprojecten en projecten op het gebied van duurzaamheid, energie en innovatie.

Het daarbij afwijken van bestaande wet- en regelgeving ligt bij sommigen in politiek en maatschappij gevoelig uit vrees dat rechtsbescherming onvoldoende is gegarandeerd, wat de invoering ervan kan bemoeilijken.

Bouwend Nederland vindt een Crisiswet niet nodig en ziet liever daadkrachtig bestuurders die het simpel houden. ‘Het is geen wetgevings-, maar een uitvoeringsprobleem. Geef gewoon die vergunningen af.’

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Waar zijn de daadkrachtige bestuurders die ons kunnen behoeden voor een vergunningen-infarct?   verscheen eerst op Wynia's Week.

Die afhankelijkheid hoeft geen probleem te zijn, zolang we die maar erkennen en wederkerig houden. Wat we vooral níet moeten doen is minder welvarende maar wel veel grotere en sterkere partijen als Rusland, China, India, Zuid-Amerika en Afrika ethisch de les lezen over fossiele brandstoffen en CO₂-uitstoot. Daar trekken die veel grotere en sterkere partijen zich niets van aan. Ze pakken beleefd ons geld aan, maar trekken hun eigen plan naar meer steenkool en minder euro- en dollarafhankelijkheid.

Hoogmoed en onmacht

Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie wil de EU omvormen tot een geopolitieke unie, dat wil zeggen een unie die samen met de Verenigde Staten, Rusland en China de grote wereldthema’s bepaalt. Dat is met 27 verfrissend diverse staatjes – de EU koestert immers diversiteit in haar doelstellingen – in het kleinste werelddeel niet alleen zinloos en onmogelijk, maar ook in strijd met de grondvesten van diezelfde EU. Tom de Bruijn, voormalig ambassadeur van Nederland bij de EU en oud-minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, legt dit uit in zijn nieuwe boek met de veelzeggende titel Hoogmoed en Onmacht. Het illusionaire klimaatkoploperschap van Nederland en Europa is van die hoogmoed en onmacht een uitvloeisel.

De bekende piramide van de Amerikaanse psycholoog Abraham Maslow (1908-1970) helpt ons om te begrijpen wat hier aan de hand is. De piramide brengt vijf niveaus van menselijke behoeftes in kaart. Van onder naar boven: eten en drinken, veiligheid en zekerheid, sociale contacten, erkenning en waardering en zelfrealisatie.

De aandacht van de Nederlandse en Europese politiek voor de drie basisniveaus is verslapt. Dat heeft in ons eigen land onder meer geleid tot een toeslagenaffaire, een aardgasschandaal, achterstallig dijkonderhoud, verwaarloosde defensie, onmenselijke coronamaatregelen, afkalvende onderwijskwaliteit en btw-verhogingen voor boeken, sport en cultuur. Het geld blijkt nodig voor de erkenning, waardering en zelfrealisatie van politici, regeringen en EU-bureaucraten. Het blijkt nodig voor verheven supranationale doelen zoals mondiale netto-nul CO₂-uitstoot, klimaatkoploperschap en een wereldwijde gidsfunctie.

Deze politieke verschuiving van de onderste drie niveaus naar de bovenste twee niveaus van menselijke behoeftes is een kenmerk van decadentie, temeer daar de elite dit zelf niet doorheeft. Het vormt de basis van de implosie van de traditionele volkspartijen, die in de vorige eeuw nog wél aandacht hadden voor de eerste drie behoefteniveaus. Die aandacht was voor iedereen herkenbaar en relevant, en werkte tot twintig jaar geleden redelijk.

In 2004 begonnen de aardbevingen in Groningen zwaarder te worden, en werd een ultrastreng toeslagenbeleid ingevoerd dat tienduizenden mensen zou gaan ruïneren. In datzelfde jaar trad het Protocol van Kyoto voor de terugdringing van broeikasgassen in werking. Tien jaar later viel Rusland de Krim binnen, werd MH-17 uit de lucht geschoten, en kwam het Klimaatakkoord van Parijs tot stand.

Groningse huizen schudden inmiddels kapot, toeslagenslachtoffers betaalden zich suf en de Europese vrede ging teloor. Regering, parlement en Europese Commissie zagen het echter niet, lieten de Groningers en de toeslagenslachtoffers barsten, verrijkten Vladimir Poetin met aardgasbaten en gingen land en zee ongebreideld volbouwen met gesubsidieerde mens- en milieuonvriendelijke windmolens, zonneparken en biomassacentrales. Het is in dat verband goed nieuws dat Vattenfall na vijf jaar maatschappelijke en wetenschappelijke protesten nu eindelijk afziet van een biomassacentrale bij Diemen.

Funeste gevolgen

De gevolgen van het elitaire dedain voor de eerste drie behoefteniveaus blijken funest. Geruïneerde Groningers en toeslagenslachtoffers wachten nog steeds op financiële genoegdoening, huishoudens die gedwongen van het gas af zijn, zitten met hoge kosten in de kou, mensen worden ziek van windmolenlawaai, nieuwe woonwijken en bedrijven kunnen geen stroom krijgen, scholen kampen met lerarentekorten, studenten kunnen steeds slechter rekenen en schrijven, marktkooplui haken gedwongen af omdat ze geen elektrisch busje kunnen betalen, sport en cultuur worden voor veel mensen te duur en onze defensie loopt tien jaar achter.

Dit gebeurt allemaal omdat de erkenning, waardering en zelfrealisatie van de door ons allen betaalde leiders belangrijker zijn geworden dan collectieve behoeften als eten, drinken, warmte, veiligheid, zekerheid, gezondheid, onderwijs en sociale contacten.

Politieke aandacht voor deze eerste drie behoefteniveaus is dienend leiderschap. Met de invulling daarvan door onze overheden kan ieder mens naar eigen vermogen werken aan zijn of haar vierde en vijfde niveau. De veronachtzaming van de eerste drie behoefteniveaus, en de kaping van het vierde en vijfde behoefteniveau door regeringen en supranationale organisaties, is heersend leiderschap. Daarbij worden burgers en ondernemers gereduceerd tot instrumenten van de heersende elites en hun zelfvervullende voorspellingen.

Ondertussen wordt ook de in de vorige eeuw zwaar bevochten democratie uitgehold, via de Verenigde Naties en zijn machtige onderafdelingen IPCC en WHO, die zich onttrekken aan democratische en juridische controle. Zo verworden nationale volksvertegenwoordigers, bewindslieden en rechters tot onmachtige marionetten die geen invloed meer kunnen uitoefenen op het doordenderende energie- en klimaatbeleid. Dat wel steeds meer geld moet kosten, maar in de verste verte niet tot mondiale CO₂-reductie leidt.

De Nederlandse staat en de Europese Unie hebben in tegenstelling tot veel belastingbetalende burgers en bedrijven kennelijk geld genoeg. We hebben een nationaal klimaatfonds van 35 miljard en een Europese Green Deal van 1000 miljard. Mario Draghi bepleit in zijn recente rapport 800 miljard euro voor de versterking van de Europese concurrentiekracht. Dit zijn verblindend grote hoeveelheden belastinggeld waar machthebbers helemaal niet op die manier over zouden moeten kunnen beschikken.

Gebrek aan realiteitszin

Met zoveel geld ziet de EU-elite de eerste drie behoefteniveaus van 447 miljoen mensen niet meer. Aardgasloze woningen, onbetrouwbare wind- en zonnestroom, emissievrije binnensteden en afgedwongen elektrische auto’s zijn belangrijker geworden dan betaalbare verwarming, stabiele stroomvoorziening en gezellige markten met verse producten van hardwerkende marktkooplui met efficiënte dieselbusjes die meer dan tien jaar meegaan.

Ik beticht onze leiders niet van onheuse bedoelingen. Het is niet mijn bedoeling om wie dan ook de morele maat te nemen – dat gebeurt al veel te vaak. Maar het is als kiesgerechtigde en belastingbetalende burger wel mijn recht om inhoudelijke kritiek te leveren op het ineffectieve beleid van onze leiders, op hun gebrek aan realiteitszin en op hun hoogmoed.

Het kan veel beter

Ik zie dat ze daarmee mens en milieu schaden. Ik zie dat ons energie- en klimaatbeleid veel beter kan. Laten we stoppen met de megalomane koploperambitie en ons hoogmoedige steven naar een gidsfunctie en een geopolitieke unie. Laten we onze knopen tellen en met de maat die ons als 27 samenwerkende EU-landjes op het wereldtoneel past naar vermogen bijdragen aan vermindering van fossiele brandstoffen, vervuiling, ontbossing en CO₂-uitstoot. Ook kennisland Nederland – met bijvoorbeeld de Nuclear Research & Consultancy Group (NRG) in Petten, de Kerncentrale Borssele en het uraniumverrijkingsbedrijf Urenco in Almelo – kan daar enorm bij helpen.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Maarten van Andel: De Europese Unie lijdt aan decadente klimaathoogmoed verscheen eerst op Wynia's Week.

De Europese ministers van Milieu hebben vorige week in Luxemburg striktere normen afgesproken voor luchtvervuiling. Ze beloven zero pollution tegen 2050, om zo ‘vroegtijdige doden’ door luchtvervuiling te voorkomen. Voortaan kunnen EU-burgers ook schadevergoeding eisen van de overheid als hun gezondheid onder luchtvervuiling lijdt.

De Europese Commissie wil al sinds 2022 een herziening van de Ambient Air Quality Directive (AAQD). Daarbij draait alles om twaalf zogezegde ‘polluenten’ of vervuilende stoffen. De belangrijkste is stikstof.

Die herziene richtlijn zou dan de drempelwaarden in overeenstemming moeten brengen met de adviezen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Dat gaat vooral over fijnstof, en over solfer- en stikstofoxides. Uitstoot die in verband gebracht wordt met het autoverkeer, de industrie en de verwarming van woningen met fossiele brandstoffen.

Machtige pressiegroep

Al deze regels komen niet uit de lucht vallen. Ze zijn het werk van de machtige pressiegroep ClientEarth. Deze ngo betaalt bijvoorbeeld de juridische campagnes tegen de nieuwe ethaankraker van chemiereus Ineos in de Antwerpse haven. Andere ngo’s of milieuactivisten hoeven alleen de dagvaarding te tekenen, de rest doet ClientEarth.

Dit keer lobbyde Emma Bud, de beruchte advocate van ClientEarth, bij de regeringen van België, Duitsland, Italië en Polen. Bud is specialiste lawfare: procederen om een politiek-ideologische agenda via de rechter af te dwingen. Een bekend voorbeeld daarvan was de klimaatzaak, maar het gaat ook over vergunningen van landbouwers, industrie, bouwsector, enzovoort.

ClientEarth heeft in dit luchtverontreinigingsdossier een belangrijke slag geslagen. Burgers en verenigingen krijgen de mogelijkheid naar de rechter te stappen tegen de eigen overheid als die faalt bij het beschermen tegen luchtvervuiling. De overheid moet in voorkomend geval een schadevergoeding betalen.

De lidstaten moeten na de beslissing van maandag de richtlijn eerst nog omzetten in nationale wetgeving. De deadline is 2030, maar Duitsland heeft in bepaalde gevallen alvast uitstel gekregen tot 2040. Bijvoorbeeld als de luchtvervuiling van over de grens komt. Op zich is dat ironisch, want het Duitse Ruhrgebied is al ruim een eeuw lang de grootste grensoverschrijdende vervuiler. En misschien nog veelzeggender: de Duitsers krijgen ook uitstel als het vervangen van verwarmingsinstallaties in woningen ‘niet beheersbare proporties’ zou aannemen.

Totaal onhaalbaar

In Berlijn beseffen ze heel goed wat de gevolgen van de nieuwe regels zijn. Vandaar dat de Duitse regering ook niet wil dat de Europese Commissie een rijverbod of de sluiting van fabrieken kan opleggen. Het zijn opmerkelijke uitzonderingssituaties, bedongen door een minister die lid is van de groene partij. De Duitse regering wekt op zijn minst de indruk dat ze de nieuwe regelgeving totaal onhaalbaar vindt.

Lode Goukens is journalist en docent. Dit artikel verscheen op 19 oktober op Doorbraak.be

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht EU eist nul luchtverontreiniging in 2050: Duitsers vrezen rijverbod en stilvallen industrie verscheen eerst op Wynia's Week.

En niet te vergeten ook door de demagogie rond dit beladen onderwerp. Alleen voor mensen die er vrijwel niks van af weten, zoals Frans Timmermans, is de zaak heel simpel: kernenergie is ‘hartstikke duur’, veel duurder dan de ‘spotgoedkope windenergie’ die wij van ons deel van de Noordzee kunnen halen. 

Mix van privaat en publiek eigenaarschap

Het vorige kabinet zei twee nieuwe kerncentrales te willen bouwen, dit kabinet mikt op vier. Voor de eerste twee had het vorige kabinet 4,5 miljard euro gereserveerd, dit kabinet doet er nog 9,5 miljard euro bovenop, dus 14 miljard euro voor vier grote kerncentrales.

Is dat genoeg om vier grote kerncentrales te bouwen? Nee, maar het kabinet gaat dan ook geen kerncentrales aanschaffen, al lijken journalisten en politici dat wel te denken. Die stroman wordt onder andere opgevoerd in een artikel over de kosten van kernenergie op De Correspondent.

Hoewel over het financieringsmodel nog geen besluiten zijn genomen, zal het zeker niet zo zijn dat de overheid de bouw van die kerncentrales voor honderd procent uit belastinggeld gaat financieren en dan ook volledig eigenaar wordt.

Het andere uiterste, een kerncentrale die volledig eigenaar is van een of meer commerciële bedrijven en volledig autonoom op de vrije markt voor elektriciteit acteert, lijkt ook uitgesloten. Bij kerncentrales in Europa zien we allerlei varianten in de mix van privaat en publiek eigenaarschap, en allerlei varianten in het verdienmodel zodra een kerncentrale stroom gaat produceren.

In het geval van die vier nieuwe Nederlandse kerncentrales is onduidelijk waar de overheid 14 miljard euro aan denkt te gaan uitgeven. Het staat dan ook slechts als een reservering op de begroting. Een mogelijke bestemming voor die miljarden is om goedkope leningen te verstrekken aan de firma’s die deze kerncentrales gaan bouwen. In dat geval komt dat geld met rente terug, weliswaar over een lange periode, 30 à 35 jaar, maar uiteindelijk kost dat de belastingbetaler dus niets. 

Dat kan flink schelen in de totale kosten, want een groot deel daarvan bestaat uit rente, net als bij een 30-jarige hypotheek. Immers, de bouw kost miljarden en duurt jaren, terwijl er pas inkomsten zijn om de schuld mee af te betalen zodra er stroom aan het net geleverd wordt. Lagere rentelasten betekent daarom: een lagere stroomprijs per kilowattuur, wat de consument direct in de portemonnee merkt. 

De zuivere bouwtijd

Voor de Nederlandse kerncentrales zijn nog geen offertes uitgebracht, dus niemand weet wat die gaan kosten. In opdracht van actiegroep Wise heeft adviesbureau Profundo daar nu een verkenning naar gedaan. Wise is een club van anti-kernenergieactivisten die de demagogie zeker niet schuwen, maar het is niet alleen maar feitenvrij geblaat wat ze produceren. Ook het rapport van Profundo geeft, naast zeer aanvechtbare conclusies, interessante informatie.

Een van de mythes over kernenergie is, dat het bouwen van kerncentrales steeds langer duurt en steeds duurder wordt. Anders dan elke andere technologie, zou kernenergie een ‘negatieve leercurve’  hebben. Om dat te onderbouwen, presenteert Profundo twee bekende plaatjes uit een inventarisatie in 2016:

Bovenstaand plaatje laat de zuivere bouwtijd zien van alle elektriciteit leverende kerncentrales die tussen 1970 en 2016 gebouwd zijn. Door elke puntenwolk kun je formeel een ‘regressielijn’  uitrekenen, en dat is hier ook gedaan: de trend is dat de gemiddelde bouwtijd is gestegen van 6,5 jaar in 1970 naar  krap 9 jaar in 2015.

De bouwkosten

Sowieso is dat veel minder dan de bouwtijden van 15 of 20 jaar die vanuit kamp Timmermans de media ingeslingerd worden. Maar bovendien is die regressielijn niet te rechtvaardigen bij een puntenwolk van die vorm. Het is evident, dat vooral in de jaren tachtig veel kerncentrales een zeer lange bouwtijd hadden, maar die is sindsdien drastisch gedaald. Kijk je naar kerncentrales die deze eeuw stroom begonnen te leveren, dan zijn er drie uitschieters van 11, 12 en 13 jaar, terwijl de rest in minder dan 7 jaar gebouwd is.

Het tweede plaatje geeft de bouwkosten in dollars per kilowatt vermogen (want grote kerncentrales zijn uiteraard duurder dan kleine), en de overeenkomst is opvallend: 

Dat komt, zoals gezegd, omdat de kosten voor een groot deel uit rentelasten bestaan: een lange bouwtijd impliceert hoge kosten. Ook door deze puntenwolk is een onzinnige regressielijn getrokken om de mythe van de negatieve leercurve overeind te houden, terwijl de gemiddelde kosten sinds 1990 duidelijk gedaald zijn. De laatste vijf centrales, die vanaf 2010 stroom gingen leveren, kostten 2000 dollar per kilowatt, terwijl de regressielijn dan boven de 4000 dollar per kilowatt uitstijgt. 

Dat is informatief, maar Profundo gebruikt deze gegevens niet om de kosten van de nieuwe kerncentrales in Nederland te schatten. Een moderne EPR-kerncentrale van 1,6 gigawatt zou dan namelijk maar 3,2 miljard dollar (1.600.000 x 2000) kosten, ofwel 3 miljard euro. Koopje!

In plaats daarvan nemen ze zes recente bouwprojecten die niet in bovenstaande grafieken voorkomen als maatstaf, in zes verschillende landen: Finland, Frankrijk, Groot-Brittannië, UAE, Zuid-Korea en de VS. Daar zitten twee brekebenen bij, Flamanville in Frankrijk en Olkiluoto in Finland, die in bovenstaande grafieken tot de extreme uitschieters zouden behoren qua overschrijdingen. Voor Hinkley Point C in Groot-Brittannië, dat enorm veel media-aandacht krijgt als vermeend nucleair fiasco, valt het relatief nog mee, met een overschrijding qua budget met een factor 1,9 en qua bouwtijd met een factor 1,8.

Wisseltruc

Voor de projecten buiten Europa past Profundo een wisseltruc toe die de budgetoverschrijdingen kunstmatig oppompt. In dollars stegen de kosten voor Vogtle 3 en 4 in de VS van 14,3 miljard naar 36,8 miljard, een stijging met een factor 2,6. Dat is heel fors, maar naar de smaak van Profundo blijkbaar nog niet fors genoeg, want ze rekenen dat om naar euro’s, zodat de kosten stegen van 9,2 miljard naar 33,9 miljard, een stijging met een factor 3,7.

Dit verschil zit ‘m in het feit, dat een euro bij het begin van de bouw 1,55 dollar waard was, en op het eind nog maar 1,09 dollar. Het is uiteraard onzin om een Amerikaanse kerncentrale de ontwaarding van de euro ten opzichte van de dollar als kostenoverschrijding in de schoenen te schuiven. Dezelfde truc halen ze uit met de kostenstijgingen voor de Zuid-Koreaanse en Arabische kerncentrales: in de eigen valuta waren de kostenstijgingen respectievelijk een factor 1,26 en 1,23, in euro’s wordt dat een factor 1,6 en 1,7.

Pandemie en politiek gezwalk

Die opgepomte overschrijdingsfactoren worden door Profundo vervolgens wel als maatstaf gebruikt voor de te verwachten budgetoverschrijdingen van de Nederlandse kerncentrales. Die hele exercitie is natuurlijk zeer speculatief: zijn deze zes projecten en hun budgetoverschrijdingen representatief? Hinkley Point C, en waarschijnlijk de andere Europese bouwprojecten ook, hebben alleen al door corona zo’n anderhalf jaar vertraging opgelopen. De Koreaanse bouw werd twee jaar stilgelegd omdat een nieuw aangetreden regering vond dat Korea beter LNG kon importeren om elektriciteit op te wekken.

Moeten we een pandemie en politiek gezwalk in de komende tien jaar nu al verdisconteren in de kostenschatting van Nederlandse kerncentrales, en daar mede de beslissing van af laten hangen om ze überhaupt te bouwen?

Het nadeel van de lange levensduur

Hier is maar één voorbeeld, in een van de vele rapporten, in detail geanalyseerd om te illustreren hoe dubieuze aannames en creatief gecijfer worden ingezet om kernenergie ‘hartstikke duur’ te maken. De kosten voor nieuwe Nederlandse kerncentrales waar ze op uitkomen, zijn niet meer dan een slag in de lucht, u mag ze zelf opzoeken in het rapport. 

De lange levensduur van kerncentrales, 60 tot 80 jaar, werkt gek genoeg ook in hun nadeel als je er de boekhouders op loslaat. De scenariostudies over de kosten van kernenergie, de financiering en de kostprijs per geleverde kilowattuur stroom zijn namelijk allemaal gebaseerd op het terugverdienen van de investering en het afbetalen van alle leningen in 30 of 35 jaar. Voor ‘hernieuwbare’ bronnen als zon en wind is dat ruim: windmolens en zonnepanelen gaan maar zo’n 25 jaar mee.

Maar een kerncentrale die na 30 jaar alle schulden heeft afbetaald, blijft dan nog 30 tot 50 jaar lang spotgoedkope kilowatturen leveren. De maatschappelijke baten en de uitgespaarde CO2-uitstoot daarvan zijn enorm, maar staan voor 0 euro in de spreadsheets van de boekhouders. Geen enkele scenariostudie brengt die vrijwel gratis en vrijwel CO2-vrije stroom na het 30ste bedrijfsjaar in rekening. Het is alsof een huis waarvan je de hypotheek na 30 jaar heb afbetaald, spontaan instort en niets meer waard is.

Een voorbeeld van die absurde boekhouderslogica zien we ook in bovengenoemd artikel op De Correspondent. Auteur Jesse Frederik denkt dat kerncentrales niet teruggeschakeld kunnen worden, en dus op vol vermogen door moeten draaien, ook tijdens uren dat de marktprijs van elektriciteit door een overschot aan zonne- of wind-energie negatief wordt. Dan moet de eigenaar van zo’n kerncentrale voor elke geleverde kilowattuur bijbetalen, en draait dus verlies.

Negatieve energieprijzen zijn een falen van het marktmechanisme dat sowieso uit het systeem gehaald moet worden, ongeacht of je kerncentrales bijbouwt. Dat is waarom onder meer de saldering voor particuliere zonne-energie wordt afgeschaft.

Worden kerncentrales duurder als ze zijn afbetaald?

Maar Frederik denkt dat dit zieke systeem kerncentrales uit de markt gaat drukken: ‘En dat zal natuurlijk naarmate er meer marktaandeel komt voor zon en wind alleen maar toenemen. Wat dat betreft is het ook opvallend dat de scenariostudie eindigt in het jaar 2050. Een kerncentrale staat er echter voor zestig jaar, dus zal ook na 2050 nog geld moeten verdienen.’

Na 2050 zijn de kerncentrales die we nu moeten gaan bouwen ongeveer afbetaald, waardoor hun kosten per kilowattuur drastisch afnemen. Denken dat het dan juist moeilijker wordt om rendabel te blijven, is als geloven dat een huis bewonen veel duurder wordt zodra de hypotheek afbetaald is.

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Arnout Jaspers: Wat gaat een kerncentrale Nederland kosten en wat levert die op? verscheen eerst op Wynia's Week.

Om die reden zijn we in het vorige decennium gedwongen overgestapt van gloeilampen naar ledverlichting, en is het toegestane vermogen van stofzuigers meer dan gehalveerd. Sinds een paar jaar zijn terrasstralers in de Franse horeca verboden. Dit zijn allemaal nuttige – zij het bescheiden – elektriciteit besparende maatregelen die inderdaad onze CO₂-uitstoot verlagen. Anders zou de EU dergelijke impopulaire beperkingen toch zeker niet opleggen.

Inconsistent elektrificatiebeleid

Het EU-beleid is echter inconsistent. Als het nuttig is om het elektriciteitsverbruik van betrekkelijk kleine verbruikers zoals lampen en stofzuigers te beperken, is dat nog veel nuttiger voor grote verbruikers zoals warmtepompen en elektrische auto’s. Daar gelden echter helemaal geen vermogensbeperkingen voor. Sterker nog, warmtepompen en elektrische auto’s mogen zelfs ‘emissievrij’ worden genoemd, in een overgereguleerde EU waarin op elk potje pindakaas nauwkeurig alle kenmerken vermeld moeten staan.

Dit is meten met twee politieke maten. Lampen en stofzuigers worden aan banden gelegd, terrasstralers worden verboden, airco’s veroorzaken inderdaad CO₂-uitstoot, maar warmtepompen en elektrische auto’s worden duurzaam en emissievrij genoemd. Dit zijn inhoudelijk onverenigbare standpunten, die een vreemd licht werpen op het energie- en klimaatbeleid. Dat licht wordt nog vreemder nu we vernemen dat de EU kernenergie niet aanvaardt als middel om de opwarming van de aarde in 2050 tot 1,5 graad te beperken.

Het wordt op deze manier steeds moeilijker om te geloven dat het de EU daadwerkelijk om CO₂-reductie is te doen. Brussel wil niet meegaan met de door Nederland ingebrachte maatregel van CO₂-vrije kernenergie, maar wel doorgaan met het door de verzamelde Europese wetenschappers afgekeurde verbranden van bomen. De lampen en stofzuigers in onze huizen worden streng aangepakt, maar de honderd- tot duizendmaal grotere elektriciteitsverbruikers die ons verwarmen en vervoeren helemaal niet. De vraagt rijst wat dan wel het doel is, als het niet CO₂-reductie is.

Ik zou nog kunnen begrijpen dat het achterliggende doel de stimulering van ons bedrijfsleven is. Daar zouden onze economie en alle burgers immers van profiteren. Daarmee zouden we ons sociale en medische zorgstelsel betaalbaar kunnen houden, ons onderwijs kunnen verbeteren en onze defensie kunnen versterken. Het huidige klimaatbeleid verzwakt echter het Europese bedrijfsleven, door netcongestie, torenhoge stroomprijzen en steeds meer bureaucratische rompslomp. Daarom moest er een lijvig rapport van Mario Draghi verschijnen over het toekomstige Europese concurrentievermogen. 

Steeds meer hel en verdoemenis

De vraag rijst welke belangen de Europese Commissie en het Europese parlement eigenlijk dienen met ons belastinggeld. Verduurzaming en zorg voor de natuur zijn belangrijk, maar blijken nu via een supranationale agenda ten koste te gaan van de eigen burgers en bedrijven. Die supranationale agenda wordt bepaald door het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), dat in elk volgend rapport meer hel en verdoemenis predikt dan in het vorige.

In de aanloop naar de klimaattop COP-29 in Azerbeidzjan lezen we dit: ‘Gevaarlijke tijden op aarde. We staan aan de rand van een onomkeerbare klimaatramp. Dit is zonder enige twijfel een mondiale noodtoestand. Een groot deel van de basis van het leven op Aarde wordt bedreigd. We stappen in een kritieke en onvoorspelbare nieuwe fase van de klimaatcrisis.’ Dit inmiddels versleten mantra zegt mij weinig, onder andere omdat de aarde en het leven veel warmere periodes hebben doorgemaakt dan nu.

Het IPCC is een politieke organisatie

Het IPCC is, in tegenstelling tot alle pretenties, geen wetenschappelijke organisatie. Het IPCC is in essentie een door de politiek benoemde en gestuurde organisatie, die bovendien niet is onderworpen aan democratische controle en bij mijn weten ook niet juridisch tot de orde kan worden geroepen. Het feit dat er net als bijvoorbeeld bij een ministerie deskundige wetenschappers werken maakt het niet tot een wetenschappelijk instituut. Nederland en de EU baseren hun beleid nochtans eenzijdig op het IPCC, met steeds minder aandacht voor maatschappelijke en wetenschappelijke tegenargumenten.

Dat leidt zoals we hebben gezien tot inconsistent beleid, waarin stroomverbruikers tegelijk wel en niet emissievrij worden genoemd. Elektrische auto’s zouden wel emissievrij zijn, maar de veel kleinere en minder talrijke airco’s niet. Vervuilende biomassacentrales zouden CO₂ besparen, maar schone kerncentrales niet. Met dergelijk inconsistent beleid is het niet verwonderlijk dat onze energie jaar op jaar duurder wordt ten opzichte van andere werelddelen, en dat het fossiele brandstofverbruik en de CO₂-uitstoot in de wereld jaar op jaar blijven stijgen.

Ik kan deze contraproductieve gang van zaken samen met veel andere wetenschappers en journalisten bij herhaling blijven aankaarten, onderbouwd met voor iedereen verifieerbare analyses, feiten en getallen. Dat lijkt echter tevergeefs, kritiek blijkt onwelkom. Zelfs als bewindspersonen en volksvertegenwoordigers die kritiek serieus willen oppakken lopen ze tegen een bureaucratische en juridisch muur van internationale regels, wetten en verdragen aan, die alleen maar dikker wordt en door niemand meer kan worden geslecht.

We hebben ons energie- en klimaatbeleid veel te eenzijdig en veel te ondoorzichtig gemaakt. Nog erger is dat we geen democratische en juridische controle meer kunnen uitoefenen op dat beleid. Het is een autonoom supranationaal proces geworden waar geen enkele nationale regering of rechter in de EU nog iets aan lijkt te kunnen veranderen. Noorwegen kan als bevriend niet-EU land nog wel zijn eigen gang gaan, met miljardeninvesteringen in de exploratie van nieuwe olie- en gasvelden. Ik stel me voor dat de EU in haar zelf aangemeten dwangbuis daar stiekem heel blij mee is. Ik verneem in elk geval geen openlijke kritiek op Noorwegen.

De keizer zonder kleren moet toegejuicht blijven worden

Ik verneem evenmin openlijke kritiek op Frankrijk, Zweden en Polen met hun inzet op kernenergie. Insiders in Brussel en Den Haag weten heel goed dat netto-nul CO₂ -uitstoot in 2050 een onhaalbaar en ook onwenselijk doel voor Europa en voor de wereld is. Zij weten heel goed dat we tot ver na 2050 olie, gas en kernenergie nodig zullen hebben om ons voedsel te verbouwen, ons drinkwater te zuiveren, onze huizen te verwarmen, onze auto’s en treinen te laten rijden, onze polders droog te malen, onze dijken te onderhouden, onze datacenters in de lucht te houden, onze grondstoffen te delven, onze bedrijven te laten draaien en onze defensie op orde te houden. De keizer zonder kleren moet echter tegen de klippen op toegejuicht blijven worden, terwijl iedereen die goed kijkt toch echt kan zien dat hij in zijn onderbroek loopt.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht EU noemt elektrische auto’s en warmtepompen ‘emissievrij’ terwijl ze juist zorgen voor veel CO2-uitstoot verscheen eerst op Wynia's Week.