COP29.

Naar verwachting zullen zo’n 50.000 mensen aan deze wereldwijde jamboree van de internationale klimaatbeweging deelnemen: regeringsleiders, klimaatministers, vertegenwoordigers van de fossiele en groene industrie, klimaatdiplomaten, parlementariërs, beleidsmakers, klimaatwetenschappers, vertegenwoordigers van klimaatdenktanks en klimaat-ngo’s en natuurlijk de onvermijdelijke klimaatactivisten.

Nederland zal in Bakoe vertegenwoordigd worden door een kabinetsdelegatie bestaande uit minister-president Dick Schoof (voor de ceremoniële toespraak en het galadiner voor wereldleiders), de minister van Klimaat en Groene Groei Sophie Hermans (voor het bewaken van de Nederlandse klimaatbelangen), en de staatsecretarissen Chris Jansen (Openbaar Vervoer en Milieu) en Vincent Karremans (Jeugd, Preventie en Sport), die zullen deelnemen aan voor hen relevante workshops. Hermans zal samen met de andere EU-klimaatministers deel uitmaken van het onderhandelingsteam van EU-klimaatcommissaris Wopke Hoekstra.

Meer geld van rijke landen

Waarover gaat het straks in Bakoe? Natuurlijk over geld, een steeds terugkerend en controversieel thema bij de VN-klimaatconferenties. De strijd tegen en de gevolgen van klimaatverandering kosten nu eenmaal heel veel geld. En als het aan de arme landen ligt, moeten de rijke landen – de veroorzakers van het probleem – opdraaien voor de kosten.

Dit jaar is aan de orde een verhoging van de jaarlijkse bijdragen aan het Green Climate Fund, het fonds waaruit klimaatprojecten in de arme landen worden betaald en dat tot nu toe gevuld werd door de rijke landen à raison van 100 miljard dollar per jaar. Dat bedrag moet op zijn minst met een factor tien omhoog, vinden de arme landen. Maar China, de een na grootste economie in de wereld en de grootste CO2-uitstoter, weigert categorisch aan het fonds bij te dragen, tot groot ongenoegen van de rijke G7-landen.

Daarnaast zullen de deelnemende landen weer een groot aantal oude initiatieven bestendigen en nieuwe lanceren. Bijvoorbeeld het methaan-initiatief van de VS, gelanceerd door de oud VS-klimaatgezant John Kerry op de COP26 in Glasgow (2021) met het doel de uitstoot van het broeikasgas methaan extra aan te pakken. Tijdens de COP28 in Dubai vorig jaar heeft de toenmalige Nederlandse klimaatminister Rob Jetten het voortouw genomen voor de vorming van een coalitie om een einde te maken aan fossiele subsidies. Daar zal volgens plan de huidige minister Hermans in Bakoe een vervolg aan geven.

Maar het alles overstijgende centrale hoofdthema van COP29 zal zijn ‘het levend houden van de opwarmingsgrens van anderhalve graad Celsius’ (‘Our fixed objective’). Die grens dreigt binnen niet al te lange tijd te worden overschreden en dat zal desastreuze gevolgen hebben voor het ‘voortbestaan van de mensheid’, als we de secretaris-generaal van de VN, de Portugese sociaaldemocraat António Guterres, moeten geloven.

Kortom, grote paniek in Bakoe. Het is de morele plicht van de mensheid om onder de anderhalve graad te blijven, zo schrijft het Azerbeidzjaanse Presidium van COP29 op de website van de conferentie. In Bakoe zal alles op alles worden gezet om het dreigende onheil af te wenden.

Hoe zit het ook al weer met die anderhalve graad? In het Akkoord van Parijs van 2015 is afgesproken de opwarming van de aarde te beperken tot ruim onder de twee graden en als het even kan tot onder de anderhalve graad, gerekend ten opzichte van het niveau van voor de industriële periode. Tot 2015 gold de Merkel-norm van maximaal twee graden, genoemd naar de voormalige Duitse bondskanselier die daarvan een warm pleitbezorger was. De aangescherpte Parijse opwarmingsgrenzen zijn het resultaat van een politiek onderhandelingsproces en hebben geen directe fysische betekenis. Over de praktische haalbaarheid van de meest ambitieuze ondergrens van anderhalve graad bestond indertijd in Parijs gerede twijfel.

Geen wetenschappelijke grens

Aan die twijfel is in 2018 korte metten gemaakt door het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) met een wetenschappelijk rapport over de haalbaarheid van de anderhalve graad grens (SR15). Daarin werd geconcludeerd dat de anderhalve graad wel degelijk haalbaar is mits de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen zeer drastisch wordt ingeperkt (‘deep cuts’). Daarmee bedoelde het IPCC het terugbrengen van de wereldwijde uitstoot naar netto-nul uiterlijk in 2050, wat neerkomt op een afname van de uitstoot tussen de 3 tot 4 procent per jaar van de uitstoot in 2020.

Sindsdien hebben de VN-klimaatorganisaties, gesteund door de rijke G7-landen, de anderhalve graad en de daarvan afgeleide netto-nul in 2050 als uitgangspunt gekozen voor het internationale klimaatbeleid. De anderhalve-graad grens wordt door de voorstanders van een streng klimaatbeleid steevast gepresenteerd als een kritieke, wetenschappelijk gefundeerde grens die onder geen beding mag worden overschreden. Dat is feitelijk onjuist maar de notie van een kritieke grens is wel gemeengoed geworden in klimaatkringen. Het gevolg is dat de iets minder ambitieuze grens uit het Akkoord van Parijs van ruim onder de twee graden geheel van de radar is verdwenen.

Terug naar de COP29. Traditioneel publiceert de VN aan de vooravond van de jaarlijkse klimaatconferentie een Emissions Gap Report. Daarin wordt aangegeven hoever de in de praktijk gerealiseerde wereldwijde vermindering van de uitstoot achterloopt bij de gewenste en afgesproken uitstootdoelen. Het rapport wordt samengesteld door een geselecteerde groep universitaire IPCC-wetenschappers, aangevuld met beleidsmedewerkers van een groot aantal klimaatdenktanks en klimaat-ngo’s. De coördinatie ligt in handen van het klimaatbureau van het United Nations Environmental Program (UNEP) in Kopenhagen. De regeringen van Nederland en Denemarken dragen bij in de kosten van het rapport.

De toon van het Emissions Gap Report 2024 is aanmerkelijk grimmiger dan in voorgaande jaren. De titel ‘Geen gebakken lucht meer… svp’ windt er geen doekjes om: geen woorden maar daden. De landen moeten hun uitstootambities met ‘kwantumsprongen’ verhogen en die dan ook onmiddellijk tot uitvoering brengen. Alleen dan kan een nakende klimaatcatastrofe worden afgewend. Boter bij de vis in Bakoe: dat is, kortweg, de alarmerende boodschap aan de onderhandelaars. Het sluit naadloos aan bij het hoofdthema van de COP29.

Het Emissions Gap Report 2024 laat zien dat van de door het IPCC in 2018 bepleite drastische inperking van de uitstoot tot dusver bitter weinig is terecht gekomen. De wereldwijde uitstoot is deze eeuw jaar op jaar gestegen (met uitzondering van het COVID-jaar 2020) van 41,5 GtCO2eq (Gigaton CO2 equivalent) in 2000 naar 57,6 GtCO2eq in 2023, een toename van bijna 2 procent per jaar. Weliswaar is de uitstoot in de G7- landen licht gedaald, maar die daling werd meer dan teniet gedaan door een stijging in vooral de opkomende Aziatische landen.

Ook de toekomst ziet er weinig rooskleurig uit. Het rapport heeft becijferd dat bij voortzetting van het huidige beleid de opwarming aan het eind van de eeuw zal zijn opgelopen naar 2,9 graad (mediaan). Als alle landen getrouw hun eerder gedane toezeggingen nakomen (de zogeheten NDC’s, de National Determined Contributions) zal de opwarming aan het eind van deze eeuw iets lager uitkomen op 2,4 tot 2,6 graad Celsius, afhankelijk van de hardheid van de toezeggingen, maar dat is nog steeds veel te hoog. En na 2100 zal de opwarming nog gewoon door blijven gaan totdat de netto-uitstoot is teruggebracht naar nul.

Er is ook goed nieuws

Kortom, de landen die het Akkoord van Parijs hebben ondertekend hebben er tot nu toe een potje van gemaakt. Volgens de uitvoerend directeur van de UNEP, de Deense ontwikkelingseconoom Inger Andersen, is de anderhalve graad ‘op sterven na dood’ en ligt het criterium van ruim onder de twee graden ‘op de intensive care’. Tijd om, in haar woorden, in Bakoe ‘all out’ te gaan op het pad naar de anderhalve graad voor 2030. Zo niet, dan gaat het ons levens en geld kosten en brengen we het planetaire systeem in groot gevaar.

Gelukkig is het niet allemaal kommer en kwel. Er staat ook goed nieuws in het Emissions Gap Report, maar dat is volledig ondergesneeuwd. Het goede nieuws is dat als alle landen hun officieel aangemelde plannen voor de vermindering van de uitstoot ook daadwerkelijk uitvoeren, de opwarming nog deze eeuw zal stabiliseren op 1,7 graad. Dan gaat het niet alleen om de ingeleverde NDC’s tot 2030 maar ook om de officiële toezeggingen te streven naar een uitstoot van netto-nul op enig moment voor of na 2050. Zo heeft China een netto-nul aangekondigd in 2060 en India in 2070.

De 1,7 graad is weliswaar hoger dan de ‘kritieke’ anderhalve graad, maar ligt wel ruim onder de twee graden en voldoet derhalve keurig aan het Akkoord van Parijs. Niets aan de hand dus. Er zijn dan ook helemaal geen ‘kwantumsprongen’ in de NDC’s nodig zoals bepleit in het Emissions Gap Report 2024. Het enige wat er moet gebeuren is de ondertekenaars van het Akkoord van Parijs houden aan hun gedane toezeggingen.

Onderstaande grafiek toont drie scenario’s voor drie karakteristieke uitstootpaden van CO2, het belangrijkste broeikasgas: het officiële IPCC Netto-Nul scenario (blauw), het scenario waarin het huidige beleid wordt voortgezet (oranje) en het optimistische UNEP-scenario met de NDC’s plus Netto-Nul toezeggingen (goud). Op de verticale as staat de jaarlijkse emissie van CO2 in GtCO2 en op de horizontale as de tijd in kalenderjaren. Alle scenario’s beginnen in 2020 met een CO2-uitstoot van 40 GtCO2 per jaar.

De uitstoot van het IPCC Netto-Nul pad daalt snel van 40 naar 20 GtCO2 per jaar in 2030 en daarna iets minder snel naar nul in 2050. De totaal opgetelde uitstoot bedraagt dan 500 GtCO2, exact gelijk aan het door het IPCC vastgestelde koolstofbudget per 1 januari 2020 voor een opwarming van anderhalve graad.

Bij voortzetting van het huidige beleid bedraagt de opwarming aan het eind van de eeuw 2,9 graad en daar hoort een totale hoeveelheid uitgestoten CO2 bij van 2900 GtCO2, gerekend vanaf 2020. Aannemende dat de uitstoot vanaf 2020 lineair afneemt, komt de emissiesnelheid in 2100 dan uit op 32,5 GtCO2.

Wereld van verschil

In het scenario met de NDC’s plus de Netto-Nul toezeggingen stijgt de opwarming naar 1,7 graad. Het koolstofbudget voor een opwarming van 1,7 graad is 850 GtCO2. Met een lineaire afname wordt de netto-nul uitstoot dan bereikt in 2063, nog ver voor het einde van de eeuw. Dat is een wereld van verschil met het dramatische scenario waarin het huidige beleid wordt voortgezet.

De toekomst ziet er dus lang niet zo angstwekkend uit als de gevestigde klimaatorde ons in Bakoe voorhoudt. Ja, de anderhalve graad zal zo goed als zeker worden gepasseerd, daar helpt geen moedertje lief aan. Maar dat betekent nog niet het einde van de wereld. De opwarming is op weg naar ‘ruim onder de twee graden’ en daar valt goed mee te leven. Dat vonden althans de architecten en ondertekenaars van het Akkoord van Parijs.

Niet overtuigd? De klimaatonderhandelaars zouden hun licht ook eens kunnen opsteken bij hun collega-klimaatwetenschappers. In een recente enquête van de Britse kwaliteitskrant The Guardian onder 380 recente IPCC-auteurs bleek dat 94 procent van hen geen fiducie meer heeft in de anderhalve graad. Zeer tot hun leedwezen, dat wel.

De anderhalve graad is dood, leve de 1,7 graad. Paniek om niets in Bakoe.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De toekomst is lang niet zo angstwekkend als de gevestigde klimaatorde ons voorhoudt verscheen eerst op Wynia's Week.

Helaas is dat precies wat een van de drie planbureaus, namelijk het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), veel te vaak doet. Wel directieven en gedetailleerde plannen, maar geen analyse van kosten en baten. De NOS, bijna alle andere media en de hele linkse politiek marcheert zo overtuigd achter de vlag van ‘netto nul CO2-uitstoot in 2050’ dat ook daar geen behoefte meer aan zo’n onderzoek lijkt te bestaan.

Het ‘koploperschap’ van Jan Tinbergen

De politiek wil dat alles wat met klimaat en natuur te maken heeft alleen door dat het in 2008 opgerichte PBL wordt behandeld. Vroeger was dat anders. Toen hadden we mijn vroegere collega-hoogleraar Jan Tinbergen. Als eerste directeur van het Centraal Planbureau (CPB) moest hij een kosten-batenanalyse van de Deltawerken voorleggen.

Tinbergen maakte een taxatie van de schade van een toekomstige watersnoodramp, vermenigvuldigde die met de geschatte kans op zo’n ramp en zette dat af tegen de prijs van een verzekering in de vorm van de Deltawerken. Er bleef een relatief kleine restpost en die vulde Tinbergen in met de geschatte opbrengsten van de internationale verkoop van Hollandse expertise in watermanagement. Een soort ‘koploperschap’, zouden we nu zeggen, maar dan wel op basis van berekeningen van Neerlands beroemdste econoom (en, in 1969, winnaar van de allereerste Nobelprijs voor Economie).

Door het streven naar ‘netto nul CO2 in 2050’ vallen woningbouw, infrastructuur, grondgebruik en alles wat verder nog met grond te maken heeft, nu allemaal onder het PBL. Er is daar ooit besloten om de compromissen van de ‘klimaattafels’ uit 2019 als startpunt te nemen en dan alle partijen te dicteren wat hen te wachten staat.

Het PBL, denk je dan, is zeker vergeten hoe de ondeskundige klimaatpaus Ed Nijpels – destijds voorzitter van het tafelgebeuren – te werk is gegaan. Deelnemer Greenpeace was absoluut tegen kernenergie. Dat kwam de traditionele energiesector niet slecht uit, want zo konden zij makkelijker lobbyen om miljardensubsidies binnen te halen voor het begraven van CO2 in de Noordzee en voor waterstoffabrieken op de Maasvlakte. De PvdD en de vegetariërs waren tegen koeien, een wens die door Nijpels gekoppeld kon worden aan de lobby van Natuurmonumenten voor minder boerenland. Biomassa leek in 2019 nog een sympathiek, groen verschijnsel en kreeg van Nijpels een ereplaats naast zon en wind als ‘hernieuwbare energie’.

Dat was 2019. Nu weten we veel meer over de echte kosten van wind op zee, over de nadelen van het kappen van bomen voor de productie van biomassa, over de maatschappelijke kosten van ‘vernatting’ en over het maken van een verantwoorde keus tussen volledig elektrische en hybride auto’s. In het kort: de Noordzee is geen rendabele locatie voor windmolens vanwege de korte levensduur, de schade aan het leven in het water, de kosten van het onderhoud en de kosten van de kabels naar de kust. Het opstoken van bomen voor biomassa betekent meer in plaats van minder CO2 in landen als Estland, Finland en Canada. ‘Vernatting’ in de door Nijpels geëiste omvang van 100.000 ton CO2-winst per jaar betekent – weten we nu – dat we ieder jaar percelen met een totale oppervlakte van 200 vierkante kilometer bijna onder water zouden moeten zetten. En: hybride auto’s zijn zo licht en flexibel dat ze per saldo beter zijn voor het milieu dan volledig elektrische voertuigen.   

Wanhoop bij ondernemers

Wie het nieuws volgt, weet dat. Onlangs waren er weer nieuwe berichten over biomassacentrales die jokken over wat ze stiekem aan hout opstoken. Met de nieuwe regering in Engeland komt groot, beredeneerd, verzet tegen nog meer windparken in de Noordzee. VNO-NCW, eerst enthousiast over het klimaatbeleid, spreekt nu over de wanhoop bij de industrie over de energietarieven. Nieuwe cijfers tonen aan dat ‘vernatting’ veel minder oplevert dan waar de klimaattafels destijds op rekenden.  

Maar het PBL doet niets om zulk nieuws van deskundig commentaar te voorzien en ons te helpen met een verantwoorde schatting van kosten en baten. Zo heeft het PBL elk restje gezag verloren. Niet omdat we de tweehonderd medewerkers ervan verdenken dat ze privé haast zonder uitzondering sympathiseren met linkse politieke partijen, want dat is hun goede recht.

De kwestie is dat het PBL twijfels en onzekerheden negeert. Natuurlijk weten ze bij het PBL precies hoeveel bomen moeten sneuvelen voor de biomassacentrales. Natuurlijk hebben ze een schatting van de ware totale kosten van de bekabeling in de Noordzee (en dan de echte kosten, niet het onzinbegrip ‘nationale kosten’). Natuurlijk kunnen ze inschatten of onze energierekening binnenkort met 300 of met 400 euro per maand omhoog gaat. En natuurlijk weten ze dat ‘vernatting’ misschien hier en daar een goed idee is voor de natuur, maar dat hun eigen cijfers laten zien dat het we het nooit moeten doen omdat het zo efficiënt helpt tegen CO2-uitstoot.  

Ze weten het allemaal, maar ze leggen het niet uit, want dat zou de goede zaak van ‘netto nul’ in gevaar kunnen brengen. Maar nu gebeurt precies waar ze bij het PBL het meest bang voor zijn: de publieke opinie keert zich bij zo veel onzekerheid steeds massaler tegen ‘netto nul’.

Geen autoriteit meer

Er zullen in de jaren vijftig ook wel stemmen zijn opgegaan dat de Deltawerken wel wat minder ambitieus konden of over meer jaren uitgesmeerd, omdat er ook nog andere urgente taken waren en Nederland nog bezig was te herstellen van de oorlog. Of andersom, dat we voor optimale veiligheid alle bruggen en sluizen nog twee keer zo omvangrijk moesten maken. Maar Tinbergen had gezag, presenteerde de kosten en de baten zo eerlijk mogelijk, en gaf het parlement de informatie die nodig was om een evenwichtig besluit te nemen. Het PBL daarentegen is weinig meer dan een met belastinggeld betaalde spreekbuis voor de lobbyisten die aan Nijpels’ klimaattafels zaten. Het is logisch dat er dan van je autoriteit weinig overblijft.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.      

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER . Hartelijk dank!   

Het bericht Wie vertrouwt nog wat er wordt gezegd over het klimaatbeleid? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het kan ook anders: deze week gingen ik, mede-auteur op Wynia’s Week Jacques Hagoort en klimaatwetenschapper Guido van der Werf met elkaar in discussie. En dit keer niet via toetsenbord en computerscherm, maar in de echte wereld, op een zonnig Haarlems terras. 

Online relletje 

Hoe kwamen we daarbij? Er was een online relletje ontstaan tussen enerzijds Hagoort en mij, anderzijds Van der Werf over de noodzaak van ‘netto nul in 2050’. ‘Netto nul in 2050’ houdt in dat we in 2050 netto helemaal geen CO2 en andere broeikasgassen meer uitstoten (netto, omdat je CO2-uitstoot kunt compenseren door CO2 uit biomassa diep onder de grond te stoppen, wat telt als negatieve emissie). Dit doel, en het reductiepad om daar in 2050 op uit te komen, is officieel EU-beleid.  

Op Wynia’s Week had Hagoort enkele columns gepubliceerd, en later een uitgebreid rapport, over zijn stelling dat netto-nul niet nodig is om de opwarming van de aarde nog deze eeuw te stoppen. Hij baseert zijn stelling op een eigen model voor hoe CO2 die in de atmosfeer terecht komt, wordt opgenomen door de oceanen en de biosfeer op land, en hoe zich dat vertaalt in opwarming.  

In mijn boek De Klimaatoptimist doe ik ook een berekening, gebaseerd op een heel simpel modelletje, waarvan de conclusie eveneens is dat netto-nul niet nodig is. Hagoort stelt dat ongeveer 50% reductie van de uitstoot al voldoende is. Ik ben, vooral om pragmatische redenen, een stuk minder radicaal, en stel dat we met circa 80% reductie in de veilige zone blijven.  

De al of niet noodzaak van ‘netto nul’ is belangrijk, want uitstoot van broeikasgassen reduceren wordt steeds moeilijker, duurder en levert steeds meer ongewenste bijeffecten op naarmate je de 100% reductie nadert. Sommige sectoren en toepassingen zijn namelijk buitengewoon moeilijk uitstootvrij te maken. We hebben geen idee hoe we een koe kunnen verhinderen om methaan uit te stoten, bijvoorbeeld.  

Van ’desinformatie’ naar ‘misinformatie’ 

Van der Werf ging in een gastblog op de website Klimaatveranda.nl stevig in tegen ons idee dat het wel een onsje minder kan met die netto nul. Netto nul in 2050 was volgens hem de enige wetenschappelijk verantwoorde weg om de opwarming te beteugelen, en wat wij daar over zeiden was misinformatie: ‘Als Hagoort gelijk zou hebben dan zou ik ook een klimaatoptimist zijn. Immers, dan lijken zaken vrij makkelijk omkeerbaar, terwijl dat in werkelijkheid alleen met negatieve emissies kan. Een van de redenen dat dit zo’n urgent probleem is. De misinformatie van Wynia’s Week en Jaspers bereikt ongetwijfeld een groot aantal mensen, waarbij zeker in het geval van Wynia’s Week ook de klimaatwetenschap (en het beleid daaromheen) van alles en nog wat verweten wordt.’ 

In een concept-versie van die blog repte Van der Werf volgens Hagoort zelfs van ‘desinformatie’ (kwaadaardige misleiding), maar in de gepubliceerde versie was dit dus afgezwakt tot ‘misinformatie’.  

Geen wollige consensus 

Wie deze discussie tot in de details inhoudelijk wil volgen, zal via de links in deze column alle onderliggende stukken moeten lezen. Maar het goede nieuws is, dat we op dat terras in Haarlem de hele kwestie nogmaals hebben doorgesproken zonder dat er een onvertogen woord gevallen is. Het ging alleen maar over de inhoud. Niemand trok de expertise van de ander in twijfel, of maakte andermans motieven verdacht. Verrassend is dat niet. We hebben alledrie een achtergrond in de natuurwetenschap, en gelukkig kun je dan meestal nog steeds een constructief gesprek voeren over zaken waarover je het grondig oneens bent.   

Dat wil niet zeggen dat onze mini-conferentie uitliep op een wollige consensus dat iedereen een beetje gelijk heeft. Van der Werf blijft bij zijn standpunt, dat Hagoorts model een te optimistische aanname doet over hoeveel CO2 de aarde opneemt wanneer de uitstoot gaat dalen, en dat hij onterecht de bijdrage van andere broeikasgassen en fijnstof buiten beschouwing laat. Hagoort – die nu eerst op vakantie gaat – heeft toegezegd dat hij opnieuw naar de data gaat kijken en dan op de kwestie terugkomt.  

Persoonljk denk ik, dat Hagoorts model een best case-scenario beschrijft. Ik ben het met Van der Werf oneens, dat je dit dan niet zou moeten publiceren, op Wynia’s Week of waar dan ook. De klimaatwetenschap heeft het onrealistische worst case-scenario RCP8.5 jarenlang gebruikt als uitgangspunt voor modelberekeningen en klimaatvoorspellingen, en dat telt ook gewoon als valide wetenschap.  

In De Klimaatoptimist stel ik dat drastische CO2-reductie – 80% of meer – ook voldoende is om de opwarming niet uit de hand te laten lopen. Onder meer vanwege de grote onzekerheid in de klimaatvoorspellingen, is het een politieke keuze om 100% reductie als enig toelaatbaar doel te stellen. Een recente reconstructie in NRC laat ook duidelijk zien hoe destijds een lobby is opgetuigd om de netto nul tot politiek dogma te verheffen, waarna de klimaatwetenschap dat aan boord nam.     

Bandbreedte 

Aanvankelijk was Van der Werf ook dat niet met mij eens, maar gaandeweg de discussie gebeurde er wel iets opmerkelijks. In mijn meest recente column over netto nul wijs ik op de grote onzekerheid, ofwel bandbreedte, in de uitkomsten van modellen die de ZEC berekenen. De ZEC geeft aan hoeveel graden opwarming er nog in de pijplijn zit, als we door een wonder morgen al netto nul uitstoot zouden hebben. Die bandbreedte loopt ongeveer van +0,3 tot –0,3 graad. Met andere woorden: de modelberekeningen kunnen niet eens uitsluiten dat er geen opwarming, maar afkoeling in de pijplijn zit. In dat laatste geval is netto nul zeker niet nodig.     

Van der Werf: ‘Ik kende dat recente artikel over de ZEC niet, en eerlijk gezegd schrok ik van hoe groot die bandbreedte is.’ 

Leken denken altijd dat als iemand erkend expert is, die man of vrouw dus alles weet op dat vakgebied. Maar zeker een onderwerp als klimaat is veel te breed om alle wetenschappelijke literatuur daarover bij te houden. Van der Werfs specialisatie binnen de klimaatwetenschap is de bijdrage van bosbranden aan klimaatverandering (en vice versa). Het is dus niet raar dat een journalist als ik dat ZEC-artikel wel gelezen had, en hij niet. Maar zo won mijn argument dat netto nul een politieke beslissing is wel aan overtuigingskracht.  

Vervolgens gingen we filosoferen over wat dan wel het beleid moet zijn. Van der Werf liet op zijn laptop zien dat behalve CO2, ook andere broeikasgassen een belangrijke bijdrage leveren. Een vreemde eend in de bijt is zwaveldioxide, SO2, wat vrijkomt bij de verbranding van zware stookolie door de scheepvaart. SO2 is juist geen broeikasgas, maar heeft een afkoelend effect. Hoewel je boven land geen SO2-uitstoot wilt omdat het zure regen en fijnstof veroorzaakt, kan het boven volle zee eigenlijk geen kwaad.  

Herstel de SO2-uitstoot? 

Toch is ook die uitstoot de laatste jaren drastisch verminderd doordat steeds meer schepen zijn overgeschakeld op zwavelarme stookolie. Gevolg: een versnelling in de mondiale opwarming. Waarom zouden we 80% CO2-reductie niet combineren met een herstel van die SO2-uitstoot door zeeschepen? Van der Werf: ‘Als je in je boek had gezegd dat we ook de methaanuitstoot drastisch reduceren, en dat de zeeschaapvaart SO2 blijft uitstoten, was ik het met je eens geweest.’  

Hij leek er zelf van te schrikken: ‘Dan ben je dus eigenlijk met geo-engineering bezig.’ Geo-engineering, ingrijpen in het aarde-klimaatsysteem om de opwarming door broeikasgassen tegen te gaan, is onder klimaatactivisten ook al taboe omdat het de uitstoot van die broeikasgassen zelf niet aanpakt. Maar dat is wel waar we op uitkwamen na een rondje theedrinken over het klimaat op een Haarlems terras.     

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl  

WYNIA’S WEEK ligt iedere woensdag- en zaterdagmorgen bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Theedrinken over ‘netto nul in 2050’ kan gewoon. En dan is geo-engineering ook bespreekbaar. verscheen eerst op Wynia's Week.

We hebben al een stapel rapporten van allerlei commissies over het terugdringen van de uitstoot van CO2 (en andere broeikasgassen, maar dat kun je omrekenen naar hun CO2-equivalent). Echter, daar bovenop moeten we volgens de Klimaatraad ook nog negatieve emissies realiseren. In hun optiek zijn die negatieve emissies nodig omdat we in 2050 netto nul CO2-uitstoot willen bereiken.

CCS en bioCCS

Immers, sommige sectoren van de maatschappij, zoals de landbouw en de luchtvaart, zijn op die termijn onmogelijk uitstootvrij te maken. Zoals: koeien blijven het krachtige broeikasgas methaan uitstoten, en elektrisch vliegen is onhaalbaar. Om netto nul te realiseren, zal de jaarlijkse uitstoot van die sectoren dus gecompenseerd moeten worden door jaarlijks de equivalente hoeveelheid CO2 uit de lucht te halen.

Het rapport noemt een aantal technieken om dat te doen, maar de enige reële is eigenlijk bioCCS. Gewone CCS (Carbon Capture and Storage) gebeurt al op vrij grote schaal, en in Nederland is het Porthos-project hiermee bezig. Bij CCS wordt CO2 afkomstig van fossiele brandstof (bijvoorbeeld in een kolen- of gascentrale) afgevangen en voor eeuwig onder de grond gestopt in lege gas- en olievelden. CCS voorkomt (grotendeels) de uitstoot van CO2 bij installaties waar het wordt toegepast.

BioCCS houdt in, dat je biomassa (vooral hout van bomen) verbrandt in een elektriciteitscentrale of de ketel van een warmtenet en die CO2 afvangt en onder de grond stopt. Omdat die bomen toen ze opgroeiden dezelfde hoeveelheid CO2 ooit uit de lucht hebben opgenomen, verwijdert bioCCS via een omweg CO2 permanent uit de atmosfeer. De Klimaatraad schat het potentieel voor bioCCS in Nederland op 22 miljoen ton CO2 per jaar.

Het probleem is, zoals genoegzaam bekend, dat je enorme oppervlaktes bos nodig hebt om al dat hout te produceren. Binnen Nederland lukt dat sowieso niet, dus zal dat hout geïmporteerd moeten worden. Dan treft het niet, dat het zwaar gesubsidieerd bijstoken van miljoenen tonnen houtpellets uit de VS en Letland in onze kolencentrales inmiddels een zeer slecht imago heeft. Die CO2 wordt nu niet afgevangen, maar ook als dat voortaan wel zou gebeuren, blijft het bezwaar dat grootschalige bioCCS ten koste gaat van bossen en mogelijk zelfs van landbouwgrond elders in de wereld.

Afwentelen klimaatschuldgevoel

Nog afgezien van de kosten van import en de benodigde subsidies – waar de Klimaatraad zoals gewoonlijk geen woord aan vuil maakt – is het onzinnig dat Nederland zijn eigen klimaatschuldgevoel afwentelt op andere landen door hun bossen van over de hele wereld hierheen te slepen, hier te verbranden en die CO2 hier onder de grond te stoppen.

Voor landen met een kleine bevolking en enorme bossen, zoals Zweden en Finland, is bioCCS wellicht een optie om drastische reductie van de netto uitstoot – eventueel tot nul of zelfs negatief – te bereiken, maar niet voor een klein, dichtbevolkt, zwaar geïndustrialiseerd land als Nederland.

Netto-nul niet nodig

Netto-nul is namelijk niet nodig. Waarom niet? Hiermee zijn we terug bij de onlangs op Wynia’s Week gevoerde discussie over de noodzaak van netto-nul in 2050, wat nodig zou zijn om de opwarming van het klimaat te stoppen.

Zowel fysicus Jacques Hagoort als ondergetekende, in het boek De Klimaatoptimist, stellen dat ook bij een weliswaar drastisch beperkte, maar niet tot nul gereduceerde CO2-uitstoot de opwarming nog deze eeuw zal stoppen en omslaan in een geleidelijke afkoeling. De reden is, dat de oceanen en de biosfeer (bossen en de bodem) nog heel lang massaal CO2 blijven opnemen, ook als we onze uitstoot drastisch verminderen, waardoor de CO2-concentratie in de atmosfeer afneemt. 

‘Misinformatie’ noemde Guido van der Werf – klimaatwetenschapper en adviseur van de Klimaatraad – dit in een gastblog op Klimaatveranda. Er zou namelijk nog zoveel opwarming in de pijplijn van het aarde-klimaatsysteem zitten, dat alleen 100% uitstootreductie in 2050 voldoende soelaas biedt. De details van deze discussie zijn hier na te lezen.

Modelberekeningen

Hoeveel opwarming er in de pijplijn zit bij stoppen met CO2 uitstoten, is in feite zeer onzeker. In de klimaatwetenschap heet dit de Zero Emissions Commitment, de ZEC. Die geeft aan hoeveel graden het klimaat nog opwarmt als we onmiddellijk alle CO2-uitstoot stoppen. De ZEC is uiteraard niet experimenteel meetbaar, dus leiden we die af uit modelberekeningen. Het meest recent is dit gebeurd in 2020 met 18 geavanceerde klimaatmodellen.

De situatie is, zoals gewoonlijk in de klimaatwetenschap, dat die modellen allemaal een andere uitkomst geven, uiteeenlopend van + 0,29 tot – 0,36 graden. Dus afhankelijk van welk model je wil geloven, zit er maximaal 0,29 graad opwarming in de pijplijn, of 0,36 graad afkoeling.

Het gemiddelde van alle modellen zegt dat de ZEC licht negatief is, -0,12 graad. Dus bij netto nul uitstoot stopt de opwarming niet slechts; de wereld begint ook meteen langzaam af te koelen. 

Het is op zich geen diskwalificatie van de klimaatwetenschap, dat er nog zoveel onzekerheid is over hoeveel temperatuurstijging er in de pijplijn zit. Het klimaat is nu eenmaal een zeer gecompliceerd ding.

Maar die bandbreedte van 0,65 graden is heel fors: die is groter dan het verschil tussen 1,5 graden opwarming (het oorspronkelijke doel van het klimaatakkoord van Parijs) en 2,0 graden, de grens voor ‘gevaarlijke opwarming’ die volgens datzelfde akkoord absoluut niet mag worden overschreden.

Dus zelfs als we aanzienlijk later dan 2050 de netto-nul zouden bereiken, zegt het ene klimaatmodel dat het beperken van de opwarming tot 1,5 graad glansrijk gehaald wordt, terwijl een ander, gelijkwaardig klimaatmodel zegt dat we doorschieten tot in de gevarenzone boven de 2 graden opwarming.  

Om dan, zoals Van der Werf en de Klimaatraad, te claimen dat uitsluitend netto-nul in 2050 wetenschappelijk onderbouwd beleid is, valt niet te verantwoorden. Dat is een politieke keuze, en het zou hen sieren dat ruiterlijk toe te geven. Immers, die netto-nul in 2050 met bijbehorend, tot op de gigaton uitgerekend CO2-budget, staat of valt met een ZEC van 0,00 graden. Als de ZEC de gemiddelde modelwaarde van – 0,12 graad heeft, is netto-nul niet nodig om de opwarming van de aarde tot staan te brengen, en verliest het begrip ‘CO2-budget’ zijn betekenis. Want dan is tot in lengte van jaren een beperkt niveau van CO2-uitstoot nog toelaatbaar. 

Laat de laatste 20 procent maar zitten

Zowel Hagoort als ik gaan er de facto vanuit dat de ZEC licht negatief is. Hagoort is daar wat radicaler in dan ik in De Klimaatoptimist: hij stelt dat 35 procent uitstootreductie al genoeg is om onder de 2 graden opwarming te blijven. Ik ga, gezien de internationale ontwikkelingen, pragmatisch uit van rond de 80 procent CO2-reductie. Dat zit ruim binnen de bandbreedte van die 18 klimaatmodellen die allemaal wat anders zeggen over de ZEC. 

Daarom kunnen we die laatste, hardnekkige 20 procent uitstoot gewoon laten zitten, en is bioCCS niet nodig.

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl

WYNIA’S WEEK ligt iedere woensdag- en zaterdagmorgen bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Negatieve CO2-emissies zijn schadelijk en overbodig verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor degenen die het niet direct paraat hebben: het Netto-Nul klimaatbeleid is bedoeld om de wereldwijde opwarming van de aarde beperkt te houden tot maximaal 1,5 graad Celsius ten opzichte van de pre-industriële periode, het meest ambitieuze opwarmingsdoel uit het Klimaat Akkoord van Parijs, door de uitstoot van CO2 te reduceren tot netto-nul in 2050. Netto geeft aan dat de onvermijdelijke uitstoot die er altijd zal zijn moet worden gecompenseerd met negatieve emissies, zoals het onder de grond stoppen van CO2. Netto-Nul is het hart van de Europese Green Deal (en van het Nederlandse klimaatbeleid van het nieuwe kabinet-Schoof).

De wetenschappelijke grondslag

Die 1,5 graad opwarming is overigens een illusie. Er is geen klimaatwetenschapper meer te vinden die daar nog in gelooft, ook Van der Werf niet. Als de huidige trend zich zal voortzetten zal de 1,5 graad ergens tussen 2030 en 2035 worden overschreden, dus meer dan 15 jaar eerder dan waar Netto-Nul van uitgaat. Niettemin maken de politieke beleidsmakers zich, tegen beter weten in, nog steeds sterk voor de 1,5 graad en de daarbij passende Netto Nul-uitstoot in 2050. Maar dit terzijde.

Van de Werf begint, zoals het hoort, met de wetenschappelijke grondslag van de Netto-Nul: een grafiek van de gemeten opwarming van de aarde uitgezet tegen de cumulatieve CO2-uitstoot sinds 1850. Zie hieronder.

De gekleurde balletjes geven de meetpunten weer. De temperatuurmetingen komen uit de HADCRUT5-database van gemeten wereldtemperaturen die wordt bijgehouden door de Meteorologische Dienst van het Verenigd Koninkrijk (MetOffice) samen met de Climate Resarch Unit (CRU) van de universiteit van East Anglia. De cumulatieve CO2-uitstoot is afkomstig uit de database van het Global Carbon Project, een internationaal samenwerkingsverband van klimaatwetenschappers.

Het verband tussen de opwarming en de cumulatieve uitstoot is, zeer verrassend, een eenvoudige rechte lijn, de zwarte lijn in bovenstaande grafiek. En die rechte lijn mag je volgens Van der Werf ook doortrekken naar de toekomst en dat heeft hij dan ook gedaan. Uit die geëxtrapoleerde rechte lijn volgt dan direct dat als je de opwarming van de aarde wilt beperken tot 1,5 graad er vanaf 01-01-2020 nog maar 500 Gigaton CO2 mag worden uitgestoten. Die 500 Gigaton is het Koolstofbudget dat hoort bij de 1,5 graad grens.

Op grond van het Koolstofbudget van 500 Gigaton heeft het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) in zijn fameuze SR15-rapport een wereldwijd CO2-reductiepad voorgesteld dat loopt van 40 Gigaton/jaar in 2020 naar nul in 2050 met als tussenwaarde 20 Gigaton/jaar in 2030. Een reductie van ongeveer 45% ten opzichte van de uitstoot in 2010. In 2050 is het budget dan opgesoupeerd en is het definitief afgelopen met de netto uitstoot van CO2. Zo niet dan zal de opwarming de grens van 1,5 graad overschrijden.

CO2-concentratie in de atmosfeer gaat dalen

Nadat de netto-uitstoot van CO2 is gestopt in 2050, blijft de gemiddelde wereldtemperatuur tot in lengte van dagen hangen op de 1,5 graad, geheel in overeenstemming met de geëxtrapoleerde rechte lijn. Immers, als er geen CO2 meer wordt uitgestoten, blijft de cumulatieve hoeveelheid uitgestoten CO2 op hetzelfde niveau en dus ook de opwarming.

Die stabilisatie van de opwarming op 1,5 graad is uiterst vreemd omdat de CO2-concentratie in de atmosfeer na het bereiken van de netto nul gestaag zal dalen als gevolg van de natuurlijke opname van CO2 door oceanen en de biosfeer. Die natuurlijke opname stopt natuurlijk niet met het stoppen van de uitstoot in 2050 maar gaat gewoon door. Met als gevolg een daling van de CO2-concentratie in de atmosfeer waardoor de globale opwarming zal overgaan in globale afkoeling.

Maar volgens Van der Werf is dat helemaal niet vreemd omdat die afkoeling exact (?!) wordt gecompenseerd door de opwarming die na 2050 nog in het vat zit. De reden daarvoor is dat het vele eeuwen duurt voordat de opwarming ook volledig is doorgedrongen tot de massieve oceanen met hun grote warmtecapaciteit en er een nieuw temperatuurevenwicht is bereikt. Tot 2050 hebben we te maken met wat in de klimaatwetenschap ‘transient’ opwarming wordt genoemd. De helling van de zwarte rechte lijn wordt niet voor niets de Transient Climate Response to Cumulative Emission genoemd (TCRE). En na 2050 komt dan als een duveltje uit een doosje de tot dan toe verborgen opwarming om de hoek kijken.

Je kunt natuurlijk ook een minder ambitieus opwarmingsdoel kiezen, bijvoorbeeld 2 graden Celsius, de zogeheten Merkel-norm die in het klimaatbeleid werd gehanteerd voor de totstandkoming van het Akkoord van Parijs. In dat geval komt de Netto-Nul uitstoot ergens halverwege de tweede helft van deze eeuw te liggen, laten we zeggen in 2075. En ook dan blijft de temperatuur na 2075 stabiel op het niveau van 2 graden en weer omdat de afkoeling vanaf 2075 exact (?!) wordt gecompenseerd door de opwarming die nog in het vat zit. Hetzelfde duveltje uit het doosje maar dan 25 jaar later.

Wynia’s Week

Aan het eind van zijn mini-college komt de aap uit de mouw. De directe aanleiding voor Van der Werfs gastblog zijn de columns die de afgelopen periode zijn verschenen in Wynia’s Week waarin de wijsheid van de Netto-Nul in twijfel wordt getrokken. Ook het nieuwe boek van Wynia’s Week-columnist Arnout Jaspers, De Klimaatoptimist, moet het bij Van der Werf ontgelden. Stel je voor dat het allemaal zo eenvoudig zou zijn, dan zou Van der Werf zelf ook een klimaatoptimist zijn. Maar hij weet wel beter, het is zeer zorgelijk gesteld met de staat van het klimaat en aan het strenge en ambitieuze klimaatbeleid mag absoluut niet getornd worden. Als uitsmijter in zijn gastblog beschuldigt Van der Werf Wynia’s Week van het verspreiden van misinformatie en van disrespect voor de gevestigde Klimaatwetenschap. Het zit hem duidelijk zeer hoog.

Extrapolatie van de rechte lijn naar de toekomst is ongeoorloofd

Terug naar de inhoud van het mini-college want daar valt wel het nodige op af te dingen. Van der Werf presenteert de rechte lijn, terecht, als de hoeksteen van het Netto-Nul beleid. Maar hij gaat niet in op de fundamentele kritiek dat extrapolatie van de rechte lijn uit het verleden naar de toekomst wetenschappelijk ongeoorloofd is. Dat is zo omdat die empirische rechte lijn geen universele geldigheid heeft. De rechte lijn in het verleden is een toevallige rechte lijn, het resultaat van een exponentiële toename van de CO2-emissies in combinatie met een snel stijgende opname van CO2 uit de atmosfeer door de oceanen en de biosfeer (vegetatie en de bodem op land). Maar in de toekomst nemen de emissies af of blijven ze constant, terwijl de CO2-opname door oceanen en biosfeer hoog blijft, en dan is er absoluut geen sprake meer van een rechte lijn.

Het betekent dat alles wat van die geëxtrapoleerde rechte lijn is afgeleid op losse schroeven komt te staan. Er bestaat geen Koolstofbudget voor de 1,5 graad van 500 Gigaton CO2, er bestaat überhaupt geen Koolstofbudget; de klimaatdoelen van Netto-Nul in 2050 en 45% in 2030 zijn het gevolg van een onwerkelijk CO2-reductiepad en zijn overmatig streng; de schatting van de opwarming van 2,5 graad in 2100 bij toegezegd beleid is een slag in de lucht want gebaseerd op een foute rechte lijn; de constante opwarming na 2050 is illusoir; negatieve emissies zijn niet noodzakelijk.

Reductie CO2-uitstoot tot 26 Gigaton/jaar is voldoende

Wat wel blijft staan is de noodzaak om de opwarming van de aarde te stoppen door de toename van de uitstoot af te remmen en te reduceren, het liefst zodanig dat de opwarming beperkt blijft tot 1,5 graad. Dat staat buiten kijf. Maar daarvoor is geen reductie van de uitstoot naar netto nul nodig, dat is zwaar overtrokken. Met een reductie van de huidige CO2-uitstoot van 40 Gigaton/jaar naar een constante uitstoot van 26 Gigaton/jaar ligt de 1,5 graad nog deze eeuw in het verschiet. Op dat temperatuurniveau is na verloop van tijd de uitstoot van 26 Gigaton/jaar gelijk aan de jaarlijkse opname van CO2 door de biosfeer en de oceanen. Zie hier.

En hoe zit het dan met de opwarming die nog in het vat zit? Die komt er inderdaad aan maar wel op een tijdschaal van eeuwen. Maar dan nog, de berekening van de 26 Gigaton is gebaseerd op een empirische klimaatgevoeligheid (de opwarming bij verdubbeling van de CO2-concentratie) van 2,8 graden. Dat zit al heel dicht bij de klimaatgevoeligheid na het bereiken van temperatuurevenwicht in de oceanen van 3 graden die het IPCC nog onlangs heeft gerapporteerd (AR6). Dat leidt dan na eeuwen tot een extra opwarming van 0,1 graad. De totale opwarming blijft ook dan nog steeds ruim binnen de grenzen van het Akkoord van Parijs.

Verkeerde afslag

Vooralsnog is Van der Werfs verdediging van de Netto-Nul niet erg overtuigend. Met het omarmen van de Netto-Nul heeft de politiek op voorspraak van de gevestigde klimaatwetenschap een verkeerde afslag genomen. Het Netto-Nul doel in 2050 om onder de veronderstelde veilige opwarming van 1,5 graad te blijven heeft geen deugdelijke wetenschappelijke basis, is overambitieus en tot mislukken gedoemd. Dat laatste wordt met de dag duidelijker. Het is hoog tijd voor een pas op de plaats en een herijking van het klimaatbeleid met reële en praktisch haalbare doelen op grond van de laatste wetenschappelijke inzichten.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Klimaatprofessor Guido van der Werf heeft ongelijk: Netto-Nul CO2-uitstoot in 2050 is onwetenschappelijk, overambitieus en tot mislukken gedoemd verscheen eerst op Wynia's Week.

In dat instituut zitten vierhonderd mensen dag in, dag uit te bedenken hoe de effecten van klimaatverandering nog erger zijn dan we al dachten. Zo was volgens dat instituut klimaatverandering ook de onderliggende oorzaak van de coronapandemie.

Het gebruikelijke alarmplaatje

Klimaatalarmisten beschuldigen hun tegenstanders gretig van verborgen financiële belangen, maar als je dan bijvoorbeeld wijst op die vierhonderd goed betaalde banen aan zo’n instituut waarvan de naam al zegt welke kant de conclusies op moeten gaan, dan zegt dat natuurlijk helemaal niets over de onafhankelijkheid van zulke onderzoekers.

Niettemin, het onderzoek verscheen in topblad Nature dus we moeten het er toch even over hebben, te beginnen met het gebruikelijke alarmplaatje dat zulk onderzoek oplevert:

Wat we hier zien, is de klimaatschade in 2049 als percentage van het inkomen per hoofd van de bevolking. Zoals gewoonlijk staan de tropen weer diep in het rood: in Brazilië en de Sahara verliezen mensen 30 procent van hun inkomen, en in de qua bevolking grootste landen, India en China, is het 10 tot 25 procent.

Maar wat ook opvalt, is dat een aanzienlijk deel van de wereld juist voordeel ondervindt van de klimaatverandering, of er nauwelijks last van heeft: Canada, Scandinavië, Rusland en een groot deel van de VS.

Niettemin, gewogen over de hele wereldbevolking, bedraagt de schade volgens Potsdam 19 procent van het inkomen, ofwel rond die tijd 38 biljoen (38.000.000.000.000) dollar per jaar.

Wat niet opvalt, omdat het door Potsdam wordt weggemoffeld in hun artikel in Nature, is dat ze een hele vreemde definitie van schade hanteren. Als je namelijk een soortgelijk kaartje zou maken van de werkelijke groei van het inkomen per hoofd van de bevolking als we niks tegen klimaatverandering doen, dan zou die hele wereldkaart donkerblauw kleuren, tegen zwart aan. Het inkomen per hoofd van de bevolking in Brazilië en de Sahara neemt volgens hun model tussen 2023 en 2049 namelijk met 60 procent toe, het inkomen in India en China met 65 tot 80 procent, terwijl het inkomen in de blauwe gebieden meer dan verdubbelt. En dat is dus inclusief alle klimaatschade!

Geen echte schade, maar een prognose

Die ‘schade’ door het klimaat is namelijk geen echte, tastbare schade, maar een prognose van minder economische groei, vergeleken met de prognose voor economische groei in een hypothetische wereld zonder klimaatverandering. In die ideale wereld groeit de economie elk jaar met 2,5 procent, zodat de wereldeconomie van nu 105 biljoen dollar, in 2049 gegroeid is naar 200 biljoen dollar. Onbeteugelde klimaatverandering reduceert die groei van de mondiale economie dus tot 162 biljoen dollar (200 min 38).

Het is natuurlijk teveel gevraagd van Potsdam om dat in hun artikel duidelijk te laten zien, zodat gewone mensen ook begrijpen wat die ‘schade’ voorstelt. Wel verwijzen ze naar een artikel waar dit in staat. In onderstaand plaatje uit dat artikel, laten ze diverse scenario’s voor de groei van de mondiale economie zien. De blauwe lijn is het zeer gematigde groeiscenario (SSP2) dat de onderzoekers uit Potsdam gebruiken. Daar heb ik met een klunzig stippellijntje de door Potsdam berekende ‘schade’ door ongebreidelde klimaatverandering ingetekend.

Dit is dus de existentiële klimaatramp die op ons afkomt: een groeicurve die wat minder steil omhoog gaat dan in het ideale geval.

Twee ficties vergeleken

En dat is dan nog als je hun model gelooft, dat een kaartenhuis van veronderstellingen is. Afgezien van alle technische bezwaren, lijdt dit model aan dezelfde handicap als al die modellen die doemscenario’s over klimaatverandering moeten opleveren: ze doen alsof mensen zo dom als begonia’s zijn. Ook dit model vergelijkt twee ficties: een ideale wereld zonder klimaatverandering waarin niets verandert, en een wereld mét klimaatverandering, die mensen volkomen passief over zich heen laten komen. In zulke modellen zijn mensen net zoiets als planten, waarvan je kunt berekenen dat ze bij een paar graden temperatuurstijging of een zeker percentage minder neerslag, x procent minder opbrengst leveren.

Maar als mensen, vergeleken met andere diersoorten, érgens goed is zijn, dan is het wel in adaptatie, zich aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Als het weer verandert, passen we onze landbouw aan; als de neerslagpatronen veranderen, bouwen we dijken en sluizen; als ergens betere kansen liggen, verkassen we. Als op een locatie het ene niet meer gaat, gaan we daar wat anders doen. Dat doen we al duizenden jaren met groot succes, en adaptatie aan klimaatverandering zal daar automatisch en grotendeels ongemerkt deel van gaan uitmaken. Sterker nog, dat was altijd al zo.

Maar dat kunnen economen niet of nauwelijks kwantificeren in hun modellen, dus doen ze alsof dat niet bestaat. En dus kan ook nooit uit zo’n model komen, dat adaptatie goedkoper is dan mitigatie.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers schreef de bestseller De Stikstoffuik. Deze zomer verschijnt zijn nieuwe boek, over energietransitie in Nederland. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week viert het vijfjarig bestaan. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee?

Het bericht In doemscenario’s over klimaatverandering wordt altijd gedaan alsof we zo dom als begonia’s zijn verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor een geradicaliseerd deel van de milieubeweging is die afkeer van CCS logisch, en het zusje van de afkeer van kernenergie. CCS faciliteert het gebruik van fossiele brandstoffen met veel minder impact op het klimaat. Voor hen is het tegengaan van de opwarming maar bijzaak, de hoofdzaak is dat onze vermeend kapitalistische extractie-maatschappij ontmanteld moet worden.

Brede afkeer

Kernenergie en fossiele brandstoffen zijn pijlers onder die maatschappij, dus die moeten er onderuit gezaagd worden, met alle mogelijke middelen. Volkskrant-columnist Asha ten Broeke flirtte al eens met het idee om een oliepijpleiding op te blazen, en Urgenda en Milieudefensie treffen tot nu toe zeer welwillende rechters om Shell en potentieel nog dertig andere grote bedrijven het voortbestaan in Nederland onmogelijk te maken.

Maar de afkeer van CCS leeft breder dan alleen op die geradicaliseerde flanken, wat ik moeilijker te begrijpen vind. Daarom is het eerste grote CCS-project in Nederland, Porthos, een case-study waard.

Porthos wordt een pijpleiding door het Botlek-gebied, die, via een compressorstation om de druk te verhogen, eindigt bij een booreiland in de Noordzee, in totaal ruim vijftig kilometer lang. Vier bedrijven, waaronder ExxonMobil en Shell, gaan CO2 afvangen uit hun fabrieken en raffinaderijen, en voeren die via deze pijpleiding af naar een ‘leeg’ gasveld onder dat booreiland (de aanhalingstekens rond ‘leeg’ komen straks aan bod).

Het is de bedoeling dat tussen 2026 en 2042 ruim 37,5 miljoen ton CO2 de bodem van de Noordzee ingaat. Zonder Porthos zou al die CO2 gewoon in de atmosfeer geloosd worden, zoals nu ook gebeurt. Er is op deze termijn namelijk geen alternatief voor CCS.

Kost geen cent

Porthos is een overheidsbedrijf, dat voor 1,2 miljard euro deze CCS-faciliteit bouwt. Dan is er ook nog de SDE++-subsidie waar de CO2-afvangende bedrijven aanspraak op kunnen maken: een premie per ton niet-uitgestoten CO2, tot een maximumbedrag van 2,1 miljard euro.

Als je dit leest, dan denk je als burger: waarom moeten wij, belastingbetalers, een stel riant winstgevende bedrijven 3,3 miljard euro cadeau doen om hun eigen vervuiling onder de grond te stoppen? Goede vraag, maar in feite is Porthos een project dat de belastingbetaler geen cent kost, en zelfs winst oplevert, tenzij er heel rare dingen gebeuren. Afgelopen week publiceerde de Algemene Rekenkamer hierover een verhelderend en nuttig rapport (die rapporten bestaan namelijk ook).

Uitgekeerde subsidie is 0 euro

Ten eerste die investering van 1,2 miljard in de pijpleiding: Porthos brengt de afvangende bedrijven een tarief per getransporteerde ton CO2 in rekening waarmee de investering in 15 jaar wordt terugverdiend, en dat zonder nieuwe tegenvallers zelfs een jaarlijks rendement van ongeveer 2 procent oplevert. Dat is dus winst die in de schatkist vloeit.

Dan die maximaal 2,1 miljard SDE++-subsidie: gegeven de huidige prijs van CO2-rechten onder het Europese ETS-systeem, zal het aan die vier bedrijven uitgekeerde bedrag aan SDE++-subsidie 0 euro bedragen. De SDE++ vergoedt namelijk het verschil tussen de kosten van het onder de grond stoppen van een ton CO2, en hoeveel een bedrijf zou moeten betalen om een extra ton CO2 uit te stoten in de atmosfeer.

Alle vier die bedrijven vallen onder de Europese ETS-regeling, die het uitstoten van CO2 beprijst. Bedrijven krijgen van de EU elk jaar een portie uitstootrechten cadeau, maar die wordt elk jaar minder, totdat er in 2045 of 2050 (verschilt per sector) nog 0 gratis uitstootrechten over zijn.

Uitstootrechten zijn verhandelbaar tussen bedrijven, waardoor er een markt voor is ontstaan, en de prijs zwabbert momenteel rond de honderd euro per ton CO2. De kosten per ton CO2 die met CCS onder de grond gaat, zijn voor de vier klanten van Portos veel lager dan  honderd euro. Aangezien ze aan CCS minder kwijt zijn dan het kopen van extra uitstootrechten zou kosten, is de SDE++-uitkering nihil.

Porthos-project is zeer doelmatig

Dit is een enorm verschil met de situatie in juni 2020, toen ook een kostenraming van het Porthosproject gemaakt werd, en de ETS-prijs lager was dan de CCS-kostprijs. De raming was toen, dat er 1,8 miljard euro SDE++-subsidie zou moeten worden uitgekeerd.

Porthos is door het ETS in vier jaar tijd van een forse kostenpost voor de overheid, veranderd in een budget-neutraal, mogelijk zelfs licht winstgevend project. Dit was voorspelbaar: elk jaar neemt de EU een percentage van de gratis uitstootrechten in, wat steeds meer gaat knellen bij bedrijven, waardoor de ETS-prijs moest gaan stijgen en voorlopig zal blijven stijgen. Ook vallen steeds meer sectoren en bedrijven onder dat ETS. Het lijkt nog nauwelijks tot de politiek, de  ministeries en de media doorgedrongen, welke ingrijpende invloed het ETS gaat uitoefenen op al het Nederlandse klimaatbeleid.

De Rekenkamer concludeert dan ook dat het Porthos-project, puur uit oogpunt van vermeden CO2-uitstoot, zeer doelmatig is. De kostprijs per vermeden ton CO2-uitstoot wordt geschat op 28 euro. Vergelijk dat eens met de half miljard euro subsidie op tweedehands elektrische auto’s (een van de vele maatregelen in het beruchte Jetten-pakket voor 0,000035 graden minder opwarming): daar kost een vermeden ton CO2-uitstoot 1300 euro!

Efficiëntie van 92 procent

Het slechte publieke imago van Porthos, en CCS in het algemeen, lijkt vooral een erfenis uit dat zeer recente verleden, toen de overheid klaar stond om daar miljarden aan subsidie tegenaan te smijten. Van CCS wordt ook vaak beweerd dat het zeer inefficiënt is, in die zin dat het onder de grond stoppen van een ton CO2, als je alles meerekent, zoveel energie kost dat dit een kwart of een halve ton CO2-uitstoot zou genereren die niet wordt afgevangen.

De Rekenkamer komt voor Porthos uit op een efficiency van 92 procent: dus het onder de grond stoppen van 100 ton CO2 veroorzaakt nu 8 ton CO2-uitstoot. Netto stopt Porthos dus minstens 0,92 x 37,5 = 34,5 miljoen ton CO2 onder de zeebodem. Die efficiëntie zal nog verder verbeteren, naarmate een groter deel van de Nederlandse elektriciteit CO2-arm wordt opgewekt (met wind, zon of nucleair).

Is het dan allemaal koek en ei met Porthos? Dat nou ook weer niet. Zo bleek dat jokkenbrokje Jetten een paar honderd miljoen euro aan extra kosten voor dat ‘lege’ gasveld niet had gerapporteerd: ‘Wij constateren namelijk dat de verantwoordelijke bewindspersonen van EZK het parlement niet hebben geïnformeerd over het feit dat het voormalige aardgasveld waarin Porthos CO2 opslaat niet leeg en niet uitgeproduceerd is. Ook is er geen melding gemaakt van de financiële gevolgen van de gascompensatie. Wij vinden dit opmerkelijk.’

Zoals gezegd, de Rekenkamer schreef een zeer verhelderend en nuttig rapport, maar er staan ook rare dingen in. Zo noemen ze CCS ‘een techniek die in de kinderschoenen staat’. Pardon? In het Noorse Sleipner-olieveld wordt al sinds 1996 CCS toegepast, op andere locaties gebeurt dat ook al decennia, en mondiaal gaat via CCS nu jaarlijks 40 miljoen ton CO2 de bodem in.

Risico van lekken vrijwel nihil

De Rekenkamer probeert ook moeilijk te doen over risico’s met een oneindige looptijd, zoals dat het gasveld na 2062 gaat lekken, als de schade voor rekening van de overheid zou komen. Er is consensus onder experts dat dit risico vrijwel nihil is, en het is dan ook nog nooit voorgekomen dat een CCS-reservoir is gaan lekken.

Aan wat de Rekenkamer zelf de belangrijkste conclusie acht, namelijk dat ‘de overheid zichzelf tekort doet’ ligt een bizarre redenatie ten grondslag. Terwijl de overheid het moet doen met een miezerig rendementje van 2 procent op de exploitatie van de pijpleiding, rekenen ze de deelnemende bedrijven een jaarlijks rendement van minstens dertig procent toe. Hoe kan het dat alle deelnemers in Porthos winst maken met het onder de grond stoppen van CO2?

De reden is ook hier het ETS. Als de prijs van ETS-uitstootrechten per ton CO2 hoger is dan de kostprijs van CCS, dan hebben de gratis verkregen uitstootrechten van een bedrijf formeel een marktwaarde, die in de toekomst alleen maar verder zal stijgen vanwege de toenemende schaarste.

Die stijgende marktwaarde is de winst die de Rekenkamer aan de afvangende bedrijven toerekent. Nergens verdisconteert de Rekenkamer, dat die bedrijven jaarlijks een deel van hun ETS-rechten kwijtraken zonder een cent compensatie, omdat de EU die inneemt, en dat daar tot 2042 bijna niets van over is. Dat is ook de bedoeling van het ETS, maar doe dan niet alsof Shell of ExxonMobil met elke ton CO2 die de grond in gaat, een ton ETS-uitstootrecht overhouden die ze voor de hoofdprijs op de ETS-markt kunnen verkopen. Die jaarlijks slinkende portie uitstootrechten hebben ze zelf hard nodig voor de rest van hun bedrijf.

Het riante jaarlijkse rendement tot 2042 van ruim 30 procent is daarom fictief. Toch vindt de Rekenkamer, dat de overheid dit rendement moet afromen, anders ‘doet de overheid zichzelf tekort’. Dat is net zoiets als een burger die zijn woning isoleert, en daardoor, zeg, 100 euro per maand aan stookkosten bespaart. Dan komt de overheid langs, merkt die 100 euro vermeden kosten aan als extra inkomen en heft daar 49,5 % inkomstenbelasting over.

Minister Micky Adriaansens van Economische Zaken en Klimaat counterde in een officiële reactie dan ook terecht: ‘Ik wil hierbij benadrukken dat ik hoge vermeden ETS-kosten niet als een probleem zie. Dit is juist het effect dat werd beoogd met de introductie van het ETS, namelijk een CO2-prijs die oploopt naarmate de rechten schaarser worden. (…) Het afromen van de vermeden kosten nadat bedrijven CO2-reductiemaatregelen hebben genomen, is niet in lijn met de geest van het instrument en haalt de prikkel weg voor bedrijven om te verduurzamen.’

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers schreef de bestseller De Stikstoffuik. Komende zomer verschijnt zijn nieuwe boek, over energietransitie in Nederland. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week viert het vijfjarig bestaan. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee?

Het bericht Goed nieuws! Het onder de zeebodem stoppen van CO2 blijkt doelmatig en kost belastingbetaler per saldo geen cent verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat het IPCC voorschrijft is inderdaad kristalhelder: de door de mens veroorzaakte uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen moet uiterlijk in 2050 naar netto nul worden teruggebracht. Dat is de enige manier om de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde sinds het begin van de industriële periode te beperken tot een veilige anderhalve graad Celsius, de ondergrens in het Akkoord van Parijs van 2015. 

Aantoonbaar onjuiste wetenschap

Het voorschrift mag dan duidelijk zijn, de wetenschap achter de netto-nul in 2050 is aantoonbaar onjuist. Intussen ligt die gemankeerde wetenschap wel ten grondslag aan het ambitieuze en ingrijpende klimaatbeleid van met name de westerse landen. Met voorop de EU die in 2050 met een uitstoot van netto-nul het eerste klimaatneutrale continent ter wereld wil worden. Dat is zelfs vastgelegd in een bindende Europese klimaatwet.

De grootste makke van de wetenschap achter de netto-nul is dat het geen rekening houdt met het verdwijnen van CO2 uit de atmosfeer door de opname van CO2 in de biosfeer (groei van bomen en planten) en in de oceanen (oplossen in oceaanwater). Terwijl die opname er tot op de dag van vandaag voor heeft gezorgd dat bij een exponentiele groei van de uitstoot de helft van de jaarlijkse uitstoot maar meetelt in de toename van CO2 in de atmosfeer. De andere helft is in de biosfeer en de oceanen gaan zitten. De opname van CO2 in de biosfeer en de oceanen is van eminent belang voor de CO2-balans in de atmosfeer en dus voor de opwarming. Het uitsluiten van die opname is een grove versimpeling die op geen enkele manier is te rechtvaardigen.

Het niet meenemen van de natuurlijke opname van CO2 is een rechtstreeks gevolg van de IPCC-doctrine die zegt dat de opwarming van de aarde lineair afhankelijk is van de cumulatieve CO2-uitstoot sinds het begin van de industriële periode. Die lineaire relatie geldt voor de opwarming in het verleden waarin de CO2 uitstoot exponentieel toenam. Maar die relatie geldt zeker niet in de toekomst waarin de uitstoot van CO2 zal gaan dalen, zelfs helemaal naar nul als het aan de voorstanders van een stringent klimaatbeleid ligt. Het IPCC heeft hier de fundamentele fout gemaakt om een in het verleden gevonden correlatie tussen twee variabelen (de opwarming en de cumulatieve uitstoot) door te trekken naar de toekomst, buiten het geldigheidsgebied van die correlatie.

Geheel in lijn met de IPCC-doctrine kan de opwarming worden beperkt door een grens te stellen aan die cumulatieve uitstoot. Volgens het meest recente IPCC rapport van 2021 (AR6) mag er vanaf 1 januari 2020 nog maar in totaal 500 Gigaton CO2 worden uitstoten om beneden de anderhalve graad te blijven. Daarna is het over en uit met de uitstoot. Vanaf 2050 blijft de opwarming dan volgens het IPCC tot in lengte van dagen om de anderhalve graad schommelen. Immers, de opname van CO2 door natuurlijke processen doet bij het IPCC niet mee.

Geen netto-nul in het Akkoord van Parijs

De notie dat de netto jaarlijkse CO2-uitstoot terug moet naar netto-nul bestond nog niet ten tijde van de totstandkoming van het Akkoord van Parijs. Nergens in het akkoord wordt de netto-nul genoemd, ook niet in de meest vage bewoordingen. Integendeel, de tekst laat er geen misverstand over bestaan hoe de opwarmingsdoelen moeten worden bereikt: door de menselijke uitstoot terug te brengen naar een zodanig niveau dat die teniet wordt gedaan door de opname van CO2 in de biosfeer en de oceanen. Zo staat het letterlijk in Artikel 4.1 van het Akkoord van Parijs: ’… so as to achieve a balance between anthropogenic emissions by sources and removals by sinks of greenhouse gases …’. Daar is geen woord Spaans bij.

De gemeten toename van CO2 in de atmosfeer sinds 1959, het jaar waarin de systematische metingen van de CO2 concentraties in de atmosfeer zijn begonnen, kan uitstekend worden beschreven door aan te nemen dat een uitstootpuls van CO2 in de atmosfeer als gevolg van de opname door de biosfeer en de oceanen exponentieel vervalt met een constante vervalsnelheid van ongeveer 2 procent per jaar. Dat CO2-vervalproces is vergelijkbaar met de waardevermindering van een eenmalige gelddonatie in een spaarvarken bij een constante jaarlijkse inflatie. De waarde van die donatie zal dan ook exponentieel afnemen. Een vervalsnelheid van 2 procent per jaar komt neer op een gemiddelde verblijftijd van CO2 in de atmosfeer van 50 jaar (1/0,02).

Zolang de jaarlijkse uitstoot groter is dan het jaarlijkse verlies van CO2 in de atmosfeer door de opname in de biosfeer en de oceanen zal de CO2-concentratie in de atmosfeer toenemen en dus ook de opwarming. En dat is vanaf 1850 met een exponentieel groeiende uitstoot onafgebroken het geval geweest. Maar als de uitstootsnelheid wordt teruggebracht naar een constant niveau zal de CO2-concentratie in de atmosfeer op een zeker niveau stabiliseren en dus ook de opwarming. Voor een opwarming van anderhalve graad moet de emissiesnelheid dan worden teruggebracht naar 26 Gigaton per jaar.

De onderstaande grafiek toont het verloop van de opwarming als de uitstootsnelheid wordt teruggebracht van ruim 40 Gigaton per jaar in 2025 naar zowel de stabiele snelheid van 26 Gigaton per jaar in 2050 (oranje) als de netto nul uitstoot in 2050 (goud). De grafiek laat ook nog een stukje zien van de historische opwarming als gevolg van de exponentieel toenemende uitstoot in het verleden (ononderbroken blauw) en de toekomstige opwarming als de uitstoot exponentieel zou blijven doorgroeien (gestreept blauw).

Niet ingrijpen is geen optie

De blauw gestreepte kromme illustreert de noodzaak om in te grijpen in de wereldwijde CO2-uitstoot. Als de uitstoot exponentieel blijft doorgroeien zal de opwarming aan het eind van de eeuw in de buurt van de 6 graden uitkomen. En dat zou inderdaad wel eens het begin kunnen zijn van de ‘planetaire destructie’ waar Kerry het over heeft.

De oranje kromme laat zien wat er gebeurt als de CO2-uitstoot in de geest van het Akkoord van Parijs vanaf 2025 wordt teruggebracht naar een uitstoot van 26 Gigaton per jaar om de opwarming te beperken tot anderhalve graad. De opwarming stijgt aanvankelijk, vlakt dan af en bereikt een maximum net onder de 1,7°C in 2045, waarna een periode van langzame afkoeling intreedt richting de anderhalve graad, het uiteindelijke doel. Aan het eind van de eeuw ligt de opwarming daar nog net iets boven.

De gouden kromme voor de netto-nul-uitstoot vanaf 2050 vertoont hetzelfde karakter: een stijging in het begin, afvlakking naar een maximum in 2035 van bijna 1,6°C gevolgd door een relatief snelle afkoeling naar een uiteindelijke opwarming van nul, waarmee de gemiddelde temperatuur van de aarde terug is op het niveau van voor de industriële periode. Aan het eind van deze eeuw is de opwarming gedaald tot ruwweg 0,25°C, dat is ongeveer het niveau van de opwarming in de jaren zestig van de vorige eeuw.

De alles overstijgende boodschap van bovenstaande grafiek is dat het huidige netto-nul-klimaatbeleid (eufemistisch uitgedrukt) onnodig restrictief is en in strijd met de geest en letter van het Akkoord van Parijs. Met de rigoureuze netto-nul-uitstoot in 2050 stevenen we rechtstreeks af op het klimaat van de Kleine IJstijd van voor de industriële periode.

Dat is nooit de bedoeling geweest van de ontwerpers en onderhandelaars van het Akkoord van Parijs, onder wie de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken van de VS, John Kerry. Met een reductie van de CO2-uitstoot van de huidige ruim 40 Gigaton per jaar naar 26 Gigaton per jaar in 2050 zal de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde dicht bij de grens van anderhalve graad uitkomen, geheel in overeenstemming met het Akkoord van Parijs.

De urgentie van het wereldwijde klimaatprobleem is veel minder groot dan de wetenschappers van het IPCC en hun navolgers beweren. Het IPCC zal er niet aan kunnen ontkomen de ondeugdelijke ‘mathematics and physics’ achter het huidige netto-nul klimaatbeleid aan te passen. In afwachting daarvan kunnen de beleidsmakers alvast een begin maken met een meer realistisch klimaatbeleid en de huidige strikte klimaatdoelen naar beneden bijstellen.

Minder geld voor klimaatbeleid

Het nieuwe Nederlandse kabinet dat, als de voortekenen niet bedriegen, een minder ideologisch en dogmatisch klimaatbeleid zal voorstaan, zou daarvoor in Europa het voortouw kunnen nemen. Dat zal de nodige voeten in de aarde hebben omdat het idee van klimaatneutraliteit in 2050 zich stevig heeft genesteld in de hoofden van de Brusselse beleidsmakers en bestuurders. Maar uiteindelijk zal de wetenschap het winnen van de ideologie, daar is geen twijfel over mogelijk.

Intussen doet het kabinet er verstandig aan alvast een voorschot te nemen op een meer realistisch klimaatbeleid door de huidige overtrokken klimaatambities drastisch te temperen en er minder geld voor uit te trekken. Dat laatste kan nog van pas komen bij de andere beleidsvoornemens van de nieuwe regeringsploeg.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Ons klimaatbeleid is onnodig restrictief en kostbaar – en ook nog eens in strijd met het Akkoord van Parijs verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat is precies wat er aan de hand is met het huidige nationale en internationale klimaatbeleid dat in gang is gezet na het Akkoord van Parijs van 2015. Voor alle duidelijkheid: het gaat niet over de wetenschap achter de opwarming van de aarde, dat zit wel goed. Het gaat hier over de wetenschap achter het Akkoord van Parijs, die deugt van geen kant.

Lineair verband tussen CO2 en opwarming

Dat akkoord heeft als wetenschappelijke basis het simpele ‘feit’ dat de opwarming van de aarde direct afhangt van de hoeveelheid CO2 die de mensheid uitstoot. Preciezer gezegd: de opwarming van de aarde is recht evenredig is met de cumulatieve hoeveelheid uitgestoten CO2 sinds het begin van de industriële periode. Dat was zo in het verleden (‘hebben we vastgesteld’) en zal ook zo zijn in de toekomst (‘vertrouwen we op’). Kortom een universeel lineair verband.

Dat universele verband geeft precies aan hoeveel CO2 de mensheid nog mag uitstoten om onder de opwarming van ‘1,5 graad’ of ‘ruim onder de 2 graden’ te blijven, de twee expliciete opwarmingsdoelen in het Akkoord van Parijs. Volgens de huidige stand van de wetenschap, door het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), de wetenschappelijke klimaattak van de VN, samengevat in het duizenden pagina’s dikke AR6 rapport van 2021/2022, is het CO2-budget voor een opwarming van 1,5 graad ongeveer 500 Gigaton CO2 en voor 2 graden 1350 Gigaton, gerekend vanaf 01-01-2020. De politieke beleidsmakers weten dus precies waar ze aan toe zijn.

Helaas voor de beleidsmakers en alle anderen die het Akkoord van Parijs heilig hebben verklaard, er bestaat geen universeel verband. Dat verband is, met alle respect, een wetenschappelijke dwaling, een fata morgana dat alleen bestaat in de hoofden van de klimaatwetenschappers van het IPCC en de beleidsmakers die in vol vertrouwen zijn afgegaan op de inzichten van die wetenschappers. Er bestaan dus ook geen CO2-budgetten. En de afgesproken opwarmingsdoelen van ‘1,5 graad’ en/of ‘ruim onder de 2 graden’ betekenen helemaal niets.

Dat het goed fout zit met de wetenschap achter het Akkoord van Parijs valt direct in te zien met een eenvoudig gedachtenexperiment. Stel we stoppen onmiddellijk met alle uitstoot van CO2, een ‘cold turkey’-remedie om in één klap van onze fossiele verslaving af te komen. Wat gebeurt er dan volgens het IPCC met de opwarming vanaf het moment van stoppen? Heel eenvoudig, de opwarming stopt en blijft verder constant, gelijk aan de opwarming op het moment van stoppen. Immers, de cumulatieve hoeveelheid uitgestoten CO2 verandert dan niet meer en omdat volgens het IPCC de opwarming direct afhangt van de cumulatieve uitstoot verandert de opwarming dus ook niet meer. Dat betekent dat ook de CO2-concentratie in de atmosfeer niet meer verandert. Vanaf het moment van stoppen van de CO2-uitstoot verwerft de dan aanwezige CO2 in de atmosfeer het eeuwige leven, een natuurkundig monstrum.

CO2 heeft vervaltijd van zo’n 50 jaar

Hoe zit het dan wel met de CO2 die de mensheid in de atmosfeer uitstoot? Dat blijkt verrassend eenvoudig te zijn: de CO2 in de atmosfeer vervalt exponentieel met een karakteristieke vervaltijd van om en nabij de 50 jaar. Dat inzicht hebben we te danken aan een drietal onafhankelijke klimaatdeskundigen die buiten de mainstream klimaatwetenschap opereren: de Australische wiskundige en klimaatblogger Nick Stokes en twee in brede kring gerespecteerde Nederlandse natuurkundigen met een lange staat van dienst, Cees le Pair en Ad Huijser.

Stokes loste in 2015 het raadsel op van de constante ‘airborne fraction’ van CO2, het wonderbaarlijke verschijnsel dat de helft van de uitgestoten CO2 door natuurlijke processen uit de atmosfeer verdwijnt, ongeacht de exponentieel toenemende hoeveelheid CO2 die jaarlijks wordt uitgestoten. Volgens Stokes valt dat perfect te verklaren door aan te nemen dat CO2 exponentieel vervalt met een karakteristieke vervaltijd van ongeveer 50 jaar in combinatie met het feit dat de uitstoot sinds het begin van de industriële periode exponentieel is gegroeid. Zie hier.

Exponentieel verval

Niet lang daarna, in 2020, concludeerden Le Pair en Huijser in hun in eigen beheer uitgevoerde studie How does CO2 escape? dat het verdwijnen van CO2 uit de atmosfeer uitstekend valt te voorspellen door uit te gaan van een exponentieel verval. Zie hier. Zij kwamen uit op een karakteristieke vervaltijd van 53,5 jaar, keurig in lijn met de eerdere schatting van Stokes. Dat is ook niet zo gek want ze putten evenals Stokes uit dezelfde bron met gegevens over de jaarlijkse uitstoot van CO2 sinds 1750.

Figuur 1 illustreert hoe CO2 in de atmosfeer vervalt nadat er op tijdstip nul 1 Gigaton CO2 in de atmosfeer is gebracht. De figuur laat ook zien hoe in dat geval het verval van CO2 verloopt volgens de gevestigde IPCC wetenschap. Op de verticale as staat de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer in Gigaton CO2 en op de horizontale as de tijd in jaren.

Het beginpunt in beide gevallen ligt op 1 (Gigaton). Bij het exponentiele verval neemt de hoeveelheid CO2 af met een gestaag afnemende snelheid. Voor de karakteristieke vervaltijd van 50 jaar is de beginsnelheid op tijdstip nul: 1 Gigaton per 50 jaar, gelijk aan de helling van de raaklijn aan de vervalkromme op tijdstip nul. Van de oorspronkelijk ingebrachte hoeveelheid van 1 Gigaton blijft na 150 jaar nog maar 0,05 Gigaton over.

Dat ligt wel anders bij het IPCC. Daar verdwijnt de helft van de ingebrachte CO2 vrijwel direct, de andere helft blijft voor eeuwig in de atmosfeer hangen. Volkomen absurd natuurlijk maar louter een gevolg van de IPCC-aanname van een fictief, universeel lineair verband tussen opwarming en cumulatieve CO2 uitstoot.

Dankzij de mathematische eenvoud van een exponentieel verval is het mogelijk een betrekkelijk eenvoudige wiskundige formule af te leiden waarmee CO2-concentraties in de atmosfeer zijn uit te rekenen voor een gegeven willekeurig uitstootprofiel. Met die formule kunnen niet alleen de historische concentraties van CO2 in de atmosfeer worden gereproduceerd maar ook de toekomstige CO2-concentraties worden voorspeld voor een gegeven toekomstig CO2-uitstootprofiel. Die uitgerekende CO2-concentraties kunnen vervolgens worden omgezet in een opwarming met behulp van een empirische correlatie gebaseerd op de werkelijk gemeten opwarming en de werkelijk gemeten CO2-concentraties vanaf 1959, het jaar dat begonnen is met de systematische meting van de CO2-concentraties in de atmosfeer.

Toegepast op de historische uitstoot vanaf 1850 voorspelt de formule een lineair verband tussen de opwarming en de cumulatieve hoeveelheid CO2. Dus toch een universeel lineair verband? Nee want het voorspelde lineaire verband is een gevolg van het toevallig samengaan van een exponentiële uitstootgroei en een exponentieel CO2-verval. Precies wat Stokes ook had laten zien in zijn verklaring van de constante ‘airborne fraction’. Met een andere groei, of een ander verval, is er geen sprake van een lineair verband.

Vier scenario’s

Het lineaire verband houdt op te bestaan op het moment dat wordt overgeschakeld van een exponentieel groeiende CO2-uitstoot naar een krimp in de CO2-uitstoot. Dan mag dat lineaire verband daarna dus ook niet meer worden gebruikt. Maar dat is wel wat het IPCC heeft gedaan bij de berekening van de CO2-budgetten. Statistici noemen het gebruik van een correlatie buiten haar geldigheidsgebied een doodzonde.

Figuur 2 toont de opwarming sinds het begin van de industriële periode voor 4 verschillende scenario’s, een referentiescenario waarin de CO2-uitstoot blijft groeien en 3 scenario’s waarin op verschillende manieren de CO2-uitstoot wordt gereduceerd. Op de verticale as staat de opwarming in graden Celsius en op de horizontale as de tijd vanaf het jaar 2000 tot aan het einde van deze eeuw. We nemen aan dat de uitstoot-reducties worden doorgevoerd in 2050 en dat tot die tijd de uitstoot exponentieel groeit met 1,7%/jaar, de werkelijk opgetreden historische groei vanaf 1850 tot en met 2020.

Worst case

De blauwe kromme lijn representeert het referentiescenario met een groei van 1,7%/jaar vanaf het begin in 1850 tot het einde van de eeuw. De open blauwe cirkeltjes links in de figuur staan voor de gemiddelde jaarlijkse wereldtemperaturen uit de HADcrut 5.0 dataset tot en met 2023, samengesteld door het Hadley Centre van de Britse Meteorologische Dienst en de Climate Research Unit van de universiteit van East Anglia. Ze vallen bovenop de kromme blauwe lijn, wat de betrouwbaarheid van de berekeningen onderstreept.

Het referentiescenario is met recht een ‘worst case’, vergelijkbaar met het IPCC ‘worst case’ scenario SSP5-8.5 uit het recente AR6 rapport. In 2050 is de opwarming opgelopen tot 2,3 °C en zal na 2050 verder stijgen naar bijna 6 °C aan het einde van de eeuw. De ‘worst case’ geeft nog eens duidelijk aan dat er paal en perk moet worden gesteld aan de CO2-uitstoot.

De oranje kromme geeft een scenario weer waar in 2050 wordt overgeschakeld van een exponentiële groei naar een nulgroei met een constante uitstoot gelijk aan de uitstootsnelheid in 2050. In dit scenario blijft de opwarming toenemen maar vlakt wel geleidelijk af en bereikt uiteindelijk ver in de volgende eeuw een constant niveau van bijna 4 graden. In die eindtoestand is het verval gelijk aan de uitstoot en blijft de CO2-concentratie in de atmosfeer op een constant niveau en dus ook de opwarming.

De oranje kromme met de nulgroei markeert de grens tussen het gebied met groei en met krimp. Alle groei valt boven de oranje lijn, alle krimp er onder. Bij een exponentiële groei, hoe klein ook, blijft de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer toenemen en dus ook de opwarming. Bij exponentiële krimp zullen de CO2-concentratie en de opwarming aanvankelijk toenemen, een maximum bereiken en vervolgens continu blijven dalen tot de CO2-concentratie en de opwarming weer terug zijn bij af, het begin van de industriële periode.

Cold turkey

De gouden kromme toont een scenario met een krimp van 4% per jaar vanaf 2050. Het maximum valt na ongeveer 10 jaar na het inzetten van de krimp. Bij een grotere krimp verschuift het maximum naar links, bij een kleinere krimp naar rechts. De cumulatieve uitstoot in de krimpscenario’s, gerekend vanaf 1850, is altijd groter dan de cumulatieve uitstoot in 2050. En dan ligt volgens het IPCC de uiteindelijke opwarming in de krimpscenario’s altijd boven de opwarming in 2050.

De groene curve is een ‘cold turkey’-scenario: vanaf 2050 wordt er geen molecuul CO2 meer uitgestoten. In dat geval zullen de CO2-concentratie in de atmosfeer en de opwarming continu dalen tot aan de niveaus van voor de industriële periode. Dat punt zal pas worden bereikt na enkele eeuwen, dat wel. Maar in het begin gaat het sneller, met als gevolg dat aan het eind van deze eeuw de opwarming al lager ligt dan aan het begin. Het IPCC gaat er in dit geval van uit dat de opwarming aan het einde van de eeuw (en daarna) nog steeds op het niveau van 2050 zal liggen.

CO2 reduceren kan ook direct

Het is overduidelijk dat het Akkoord van Parijs met de twee statische opwarmingsdoelen op wetenschappelijk drijfzand is gebouwd. Het IPCC heeft destijds de politieke klimaatonderhandelaars in Parijs, zonder twijfel met de beste bedoelingen, finaal op het verkeerde been gezet. Het gevolg is wel dat er met name in Europa een veelomvattend, ingrijpend en extreem kostbaar klimaatbeleid is opgetuigd inclusief uiterst ambitieuze klimaatdoelen (‘klimaatneutraal in 2050’) en dito reductiepaden (‘Fit for 55’) die, op de keper beschouwd, nergens op slaan.

Statische opwarmingsdoelen, uitgedrukt in graden Celsius, zijn zinloos omdat er bij het reduceren van de CO2-uitstoot, in welk reductiepad dan ook, geen statische opwarming valt te definiëren. Zie figuur 2. Voor het omlaag brengen van de CO2-uitstoot heb je niet een omslachtige omweg nodig via een betekenisloos en misleidend overkoepelend opwarmingsdoel. CO2 reduceren kan ook direct.

De opwarming van de aarde is een serieus mondiaal probleem dat moet worden aangepakt op grond van robuuste en solide wetenschappelijke inzichten. Dat staat buiten kijf. Echter, de wetenschap achter het huidige nationale en internationale klimaatbeleid deugt niet. Dat is zo klaar als een klontje. Een herziening van die wetenschap en het daarvan afgeleide beleid is dan ook dringend geboden.

In Nederland zou die herziening al op korte termijn zijn beslag kunnen krijgen tijdens de op dit moment lopende onderhandelingen over een nieuw te vormen kabinet onder leiding van informateur Plasterk. Binnenkort staat daar het klimaatbeleid op de agenda en dan is het wel zo raadzaam voor die tijd de wetenschappelijke basis van dat beleid op orde te hebben. De politieke bèta Plasterk kan daar als geen ander de helpende hand bij bieden.

Laat je adviseren door bèta’s

Zo nodig kan hij zich, naar goed Nederlands gebruik, laten adviseren door enkele andere politieke bèta’s met afstand tot maar wel ervaring in het Haagse politieke bedrijf en, vanzelfsprekend, begaan met het klimaat. Bijvoorbeeld Terlouw (natuurkunde), Rinnooy Kan (wiskunde) en Draijer (werktuigbouwkunde), toevallig allemaal lid van de partij die van klimaat een speerpunt heeft gemaakt en dus van onverdachte huize. Diepgaande kennis van klimaatwetenschap is niet nodig, wel een gezond bèta-verstand, en dat bezitten de heren in ruime mate.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Wetenschappelijke basis van het extreem dure klimaatbeleid deugt niet verscheen eerst op Wynia's Week.