Het betrof de beslissing van de Food and Drug Administration (FDA) om de anticonceptiepil toe te laten. Vier moedige pioniers hadden het project op poten gezet. Het was, zo schreef Jonathan Eig in zijn prachtige boek The Birth of the Pill (2014), een merkwaardig gezelschap:

De feministische verpleegkundige Margaret Sanger, die in 1916 in Brooklyn de eerste Amerikaanse kliniek voor geboortebeperking had geopend.

De visionaire, maar ook enigszins onberekenbare bioloog Gregory Pincus, die aan zijn experimenten met reageerbuisbevruchting bij konijnen de bijnaam ‘Dr. Frankenstein’ had overgehouden.

‘Silver-haired gynaecologist’ John Rock, zo weggelopen uit een ziekenhuisroman en aanvankelijk promotor van periodieke onthouding, die als rooms-katholiek over de juiste papieren leek te beschikken om de pil te promoten bij kerkelijke autoriteiten.

En Katharine McCormick, een steenrijke weduwe die voor de kliniek van haar vriendin Sanger al eens pessaria van Europa naar Amerika had gesmokkeld, en die bereid bleek het hele project te financieren.

Samen werden ze de John, Paul, George en Ringo van een baanbrekend anticonceptiemiddel dat als brandstof van de seksuele revolutie ging fungeren.

Voortplanting werd een kwestie van kiezen

Zeker voor de idealistische Sanger, die had verwacht dat de pil zou leiden tot meer huwelijksgeluk en een einde aan de groei van de wereldbevolking, gold dat ze niet alle gevolgen goed had voorzien. Het aantal echtscheidingen begon in de jaren zestig juist explosief te stijgen en de wereldbevolking stabiliseerde niet, maar groeide in hoog tempo door: van ongeveer drie miljard in 1960 naar naar ruim acht miljard nu.  

Maar toch: sinds de introductie van de pil – vanaf 1963 ook te koop in Nederland – is ons voortplantingsgedrag meer dan ooit tevoren een kwestie van kiezen geworden. Het wel of niet realiseren van een kinderwens is – hoe oneerbiedig het misschien ook klinkt – tot hetzelfde domein gaan behoren als het wel of niet aanschaffen van een nieuwe auto of het wel of niet boeken van een vakantie.

De logische consequentie daarvan zou moeten zijn dat burgers zoveel mogelijk zélf verantwoordelijkheid dragen voor hun beslissing om wel of geen kinderen te nemen. Minstens zo logisch zou het moeten zijn om het principe van eigen verantwoordelijkheid ook te laten gelden voor burgers die ervoor kiezen om het nemen van kinderen te combineren met het hebben van een baan buitenshuis.

Die keus kan in een liberaal land immers niet minder ‘goed’ of ‘slecht’ zijn dan de keus om het nemen van kinderen níet te combineren met het hebben van een baan buitenshuis. En dus zouden politici ervoor moeten passen om die eerste categorie ouders door middel van ‘gratis’ kinderopvang gericht te ontlasten.

‘Gratis’ kinderopvang voor de Quote 500

Tot op heden is de vergoeding voor kinderopvangkosten afhankelijk van het inkomen: ouders met een lager inkomen krijgen meer vergoed dan gezinnen die het breder hebben. Maar in hun onlangs gepresenteerde hoofdlijnenakkoord kondigen PVV, VVD, NSC en BBB aan dat de plannen van het demissionaire kabinet voor een stelselherziening van de kinderopvang worden doorgezet. Dat betekent dat er een inkomensonafhankelijke compensatie komt waarbij alle werkende ouders 96 procent van de kinderopvangkosten vergoed krijgen.

Kinderopvang wordt zo de facto een bijna ‘gratis’ publieke voorziening, óók voor werkende ouders met topinkomens. De malle consequentie daarvan is dat kinderloze burgers met modale en beneden modale inkomens met hun belastinggeld nóg meer gaan meebetalen aan de kinderopvangkosten (ook) van vermogende ouders. Buschauffeur Harry en zijn vrouw Anneke, die bewust hebben gekozen voor een kindvrij leven, financieren zo de crèche voor het kroost van Wijnand en Charlene uit de Quote 500.

Typisch katholiek

Een dergelijke stelselherziening van de kinderopvang stond jarenlang vooral bij progressieve partijen hoog op de politieke agenda. Maar er is helemaal niets progressiefs aan. ‘Asociaal’ zou een betere typering zijn, of desnoods ‘typisch katholiek’. Want in Nederland was de rooms-katholieke staatsman C.P.M. Romme (1896-1980) de geestelijk vader van het – klaarblijkelijk – nog altijd zeer populaire idee dat mensen met kinderen inkomensonafhankelijke cadeautjes zouden moeten krijgen uit de staatskas.

Romme namelijk was als minister van Sociale Zaken in het vierde kabinet-Colijn (1937-1939) dé grote man achter de invoering van de kinderbijslag. Echtparen hadden volgens hem het ‘recht’ om een gezin te stichten en ‘dus’ had de staat de plicht om zulks door middel van een toeslag te vergemakkelijken.

Die opvatting had – uiteraard – alles te maken met Rommes rooms-katholieke inborst. Het huwelijk kende in zijn visie slechts één doel: voortplanting, liefst op zo ruim mogelijke schaal. Saillant detail: tijdens de Duitse bezetting bleek dat de nazi’s er niet veel anders over dachten, want onder hun leiding trad Rommes kinderbijslagwet op 1 januari 1941 in werking.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht Ook het nieuwe kabinet wil ‘gratis’ kinderopvang. Dat is niet progressief, maar asociaal verscheen eerst op Wynia's Week.

Daar bleef het niet bij, want het kabinet heeft ook besloten een Nationaal Slavernijmuseum op te richten en deze en de komende jaren tweehonderd miljoen euro uit te trekken voor een ‘bewustwordingsfonds’ dat tot meer begrip voor het slavernijverleden moet leiden. Nazaten van slaven mogen daarover meepraten en er gaat ook geld naar Suriname. Maar van ‘herstelbetalingen’ voor Suriname of nazaten kan volgens het kabinet geen sprake zijn.

Slavernij-activisten willen meer geld zien

Daar nemen zowel de Surinaamse regering als Nederlandse activisten – die eerder veelal hun zin kregen met Zwarte Piet en de slavernij-excuses – geen genoegen mee. De Surinaamse president Chan Santokhi wil niet alleen geld, maar ook uitbreiding van het excusesterrein tot de inheemse Surinamers en de contractarbeiders die naar Suriname werden gehaald. Ook VN-baas Antonio Guterres wil dat landen als Nederland werken aan ‘compensatie’ voor het slavernijverleden.

Hoezeer het nu demissionaire kabinet (verdere) herstelbetalingen ook afwijst: er is reden voor enige scepsis, omdat de kabinetten-Rutte in het recente verleden steeds verder opschoven in de richting van de eisen van activisten. Binnen sommige politieke partijen bestaat er bovendien wel sympathie voor een nieuwe geldgolf richting het Nederlandse koloniale verleden.

Daarom stelden we in onze serie ‘Wat Wil Nederland’ een heldere vraag aan 5500 representatieve Nederlandse kiezers, via peil.nl van Maurice de Hond. Die vraag luidt: ‘Vindt u dat Nederland geld moet betalen aan voormalige kolonies of aan nazaten van slaven voor het slavernijverleden?’.

Het antwoord laat weinig te raden over. Vier van de vijf Nederlanders (79 procent) vindt dat er geen sprake kan zijn van (nieuwe) geldbetalingen aan een land als Suriname of aan nazaten van (Surinaamse) slaven. Slechts 14 procent is voor. Er is ook bij geen enkele partij een meerderheid aan kiezers voorstanders van dergelijke herstelbetalingen, al is de steun groter bij links (Vooral PvdA/GL en D66) dan bij de andere partijen.

Wij stelden eind september en begin oktober nog enkele andere vragen aan de representatieve groep kiezers. En wel over rekeningrijden, over gratis kinderopvang en over burgerfora, die volgens kabinetsplannen een (omstreden) aanvulling op de democratie zouden zijn. De uitkomsten zijn op onderdelen opvallend.

Rekeningrijden geniet best wat steun

Ten eerste het rekeningrijden. Nadat er tientallen jaren over is gepraat wil het nu demissionaire kabinet het rekeningrijden in 2030 invoeren. Ook veel partijen hebben het rekeningrijden in hun verkiezingsprogramma staan. Als het kabinetsplan doorgaat zou de aanschafbelasting (bpm) voor auto’s en ook de wegenbelasting verdwijnen, maar zou het rekeningrijden wel 7 à 8 eurocent per kilometer gaan kosten. De vraag die wij stelden luidde: ‘Bent u voor of tegen rekeningrijden?’.

Het antwoord is niet ongunstig voor het plan om rekeningrijden in te voeren. Er is over de hele groep kiezers weliswaar net geen meerderheid (47 procent) maar het percentage tegenstanders is kleiner (39 procent). Tegelijkertijd moet je je afvragen of een plan dat zo omstreden is – het land is er immers over verdeeld – wel doorgedrukt moet worden. Alleen de aanhang van een aantal linkse partijen (PvdA/GL, D66, Volt en Partij van de Dieren) is voor, maar die vormen samen hooguit een derde van de kiezers. Daar staat tegenover dat de tegenstand ook niet heel breed is, in de zin dat alleen bij CDA, BBB, PVV en FvD een meerderheid tegen rekeningrijden is.

Gratis kinderopvang ligt slecht

Een volgende vraag die we stelden ging over de gratis kinderopvang. Het nu demissionaire kabinet van VVD, D66, CDA en CU wilde dat, maar heeft het uitgesteld. Veel andere partijen willen het ook. De vraag die we stelden is: ‘Bent u voor of tegen de gratis kinderopvang?’.

Het draagvlak voor de gratis kinderopvang blijkt behoorlijk beperkt. Bijna de helft (45 procent) is tegen en slechts 40 procent is voor. Met name een deel van links (D66, Volt, PvdA/GL) is voor, maar centrum en rechts zijn of verdeeld of tegen. Dat is opvallend, getuige de meerderheidssteun in de Tweede Kamer. Bovendien zijn kiezers doorgaans niet zo snel gekant tegen maatregelen die aantrekkelijk (want ‘gratis’) ogen voor burgers.

Het laat zich raden dat een volgend kabinet met heel wat minder enthousiasme aan de gratis kinderopvang begint, ook al omdat er veel praktische problemen zullen zijn, zoals personeelstekorten. Betekenisvol: de gratis kinderopvang staat dan wel in het regeerakkoord van RutteVier, maar bij drie van de vier regeringspartijen is de aanhang tegen. Het is typerend: coalitie en kabinet zongen zich los van grote delen van Nederland, zoals we in deze serie al eerder vaststelden.

We vroegen de 5500 representatieve kiezers ook over de ‘burgerfora’ dan wel ‘burgerberaden’ die een meerderheid van de Tweede Kamer – en het kabinet – wil invoeren. Het initiatief daartoe komt vooral van klimaatactivisten, die langs deze weg meer ‘draagvlak’ dan wel inspraak bij het klimaatbeleid zeggen te willen.

‘Burgerfora’ hebben weinig steun

Critici stellen met reden dat het instellen van dergelijke instanties – op basis van door loting geselecteerde burgers – geen versterking, maar ondermijning van de parlementaire democratie betekenen. De klimaatactivisten en politici die ijveren voor dergelijke instanties is het in die visie niet begonnen om meer democratie, maar om het breken van democratische weerstand tegen verregaande (klimaat-)maatregelen.

Onder de kiezers van Nederland valt de actie van RutteVier om burgerfora dan wel burgerberaden in te stellen niet goed. Bijna de helft (47 procent) is tegen, slechts een derde is voor en de rest – niet heel verrassend – weet het niet. Opvallend: ook hier is van de huidige regeringspartijen alleen de aanhang van D66 voor.

Je vraagt je af waarom partijen als VVD en CDA zo vaak vooral door D66 geëist beleid hebben gesteund, terwijl de eigen aanhang er door de bank genomen weinig tot niets voor voelt. Wonderlijk genoeg zijn de burgerberaden zelfs op gang gekomen door een motie van een CDA-Tweede Kamerlid – inmiddels vertrokken. Slechts een kwart van de CDA’ers blijkt voor te zijn. Het is wellicht illustratief dat zelfs onder de sterk geslonken CDA-aanhang er zo weinig steun is voor een plan waarvoor het CDA zich in de Kamer naar voren heeft laten schuiven.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig voor kritische journalistiek. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Wynia’s Week doet sinds deze zomer periodiek onderzoek naar Wat Nederland Wil. Eerdere artikelen vindt u hier, hier, hier, hier, hier en hier.

Het bericht Wat wil Nederland? Geen ‘herstelbetalingen’ voor slavernijgeschiedenis. Gratis kinderopvang, ‘burgerberaden’ en rekeningrijden liggen ook niet echt lekker verscheen eerst op Wynia's Week.

Kinderopvang is ook heel toegankelijk. Ouders ontvangen een inkomensafhankelijke kinderopvangtoeslag waardoor de eigen bijdrage die ze betalen is gebaseerd op draagkracht en goede kinderopvang voor zowel ouders met hoge als lage inkomens toegankelijk is. Door de toeslag is voor ouders met de laagste inkomens kinderopvang bijna gratis. Een uitstekend werkend stelsel dus.

Goede crêches, zwakke overheid

Het is niet voor niets dat het aantal kinderen dat gebruik maakt van kinderopvang enorm is toegenomen. In 2012 waren er nog 820 duizend kinderen op de formele kinderopvang, in 2021 waren dat er al ruim meer dan een miljoen. Door de stijgende populariteit van kinderopvang wordt het tekort aan personeel wel steeds nijpender.

De zwakke plek in de kinderopvang is de overheid. De Tweede Kamer drong aan op regelingen waarbij ouders die een administratieve fout maakten in de aanvraag of de verantwoording van de kinderopvangtoeslag direct als fraudeurs werden bestempeld. De belastingdienst deed daar gretig aan mee en voegde er nog een racistisch element aan toe: vooral ouders met een migrantenachtergrond werden gecontroleerd en als fraudeur aangemerkt.

Als ouders zich hiertegen bij de rechter verzetten, kregen ze nul op het rekest. Zelfs bij het oplossen van het onrecht dat aan ouders is aangedaan faalt de overheid jammerlijk. Het duurt nog jaren voordat recht is gedaan aan alle ouders die de dupe zijn geworden van de kinderopvangtoeslagaffaire.

De kinderopvangtoeslagaffaire is een van de redenen waardoor het vertrouwen in de overheid tot een dieptepunt is gedaald. Dit gebrek aan vertrouwen komt niet, zoals veel linkse partijen beweren, door een terugtrekkende overheid: bemoeienis van de overheid met de levens van burgers is juist groter dan ooit.

De slachtoffers van de kinderopvangtoeslagaffaire hadden ook graag gezien dat de overheid zich wat minder met hen had bemoeid. Het gebrek aan vertrouwen komt doordat de overheid te vaak een wanprestatie levert. Niet meer overheid is de oplossing, maar een betere overheid.

In de politiek kunnen de veroorzakers van problemen ook de oplossingen ervoor aandragen. Een buitenstaander zou zeggen dat de problemen in de kinderopvang het beste opgelost kunnen worden door het goede te behouden – het stelsel van kinderopvang – en wat slecht functioneert – de overheid – aan te pakken.

RutteVier doet precies het verkeerde

In het coalitieakkoord van dit kabinet is echter precies het omgekeerde afgesproken: het stelsel van kinderopvang gaat op de schop en de disfunctionerende overheid krijgt een grotere rol in de kinderopvang. Dit alles wordt in het coalitieakkoord verkocht als ‘gratis’ kinderopvang.

Kinderopvang is niet gratis. Het kabinet wil de kinderopvangtoeslag vervangen door een directe subsidie aan kinderopvangorganisaties. Deze subsidie moet 96% van de kosten dekken. De overige 4% moeten ouders zelf betalen. Hier ontstaat al een eerste probleem. Op dit moment betalen ouders met de laagste inkomens veelal minder dan 4% van de kosten.

Voor ouders met een laag inkomen betekent de nieuwe ‘gratis’ kinderopvang dus dat ze straks meer moeten betalen voor de kinderopvang dan nu. ‘Gratis’ kinderopvang is vooral gratis voor ouders met hogere inkomens. Het is een kadootje voor de GroenLinks- en D66-stemmende hogere inkomens.

Rijke ouders gaan vooruit, arme achteruit

Het is ook een duur kadootje. Ouders met een inkomen van €60.000 gaan er met gratis kinderopvang zo’n €2.300 per jaar op vooruit. Voor ouders met een inkomen van meer dan €130.000 is dat ruim €9.000. Ouders met een inkomen van €20.000 of minder gaan er daarentegen met gratis kinderopvang bijna €150 op achteruit.

Gratis kinderopvang voor hogere inkomens kost de schatkist ruim €2.2 miljard. Dat is bovenop de ruim €3 miljard die de kinderopvang nu al kost. Deze extra kosten wil het kabinet deels betalen door de inkomensafhankelijke combinatiekorting voor lagere inkomens af te schaffen. Hierdoor gaan ouders met een inkomen van €20.000 of minder er in totaal zo’n €1.800 op achteruit.

Het is knap dat linkse partijen gratis kinderopvang voor rijke ouders dat deels wordt betaald door ouders met een laag inkomen toch weten te verkopen als heel sociaal en als een bijdrage aan het verminderen van kansenongelijkheid. ‘Alleen zo zorgen we voor echt gelijke kansen’, aldus D66 over ‘gratis’ kinderopvang.

Ongelijke monniken, gelijke kappen

Een subsidie voor kinderopvangorganisaties is niet eenvoudig in te voeren. Hoe hoog moet de subsidie zijn? Kinderopvangorganisaties op dure locaties in grote steden hebben hogere huisvestingskosten dan kinderopvang in een plattelandsgemeente. Sommige opvanglocaties hebben duurder en beter opgeleid personeel in dienst dan andere. Bij sommige organisaties krijgen kinderen een warme maaltijd, andere geven alleen brood te eten.

De kosten verschillen dus. Het kabinet wil echter eenzelfde tarief voor iedereen. Ook is het kabinet bang dat kinderopvangorganisaties hun tarieven zullen verhogen en een deel van de subsidie weglekt door hoge winstuitkeringen aan eigenaren en aandeelhouders van kinderopvangorganisaties. Om dit te voorkomen wil het kabinet een prijsplafond instellen voor de kinderopvang.

De een rijk, de ander failliet

Een prijsplafond is geen oplossing, maar zal het debacle van ‘gratis’ kinderopvang alleen maar vergroten. Als het prijsplafond te hoog wordt vastgesteld zullen er extreme winsten worden gemaakt door eigenaren van kinderopvangorganisaties. Als het prijsplafond te laag is, gaan veel ondernemingen failliet en zal er snel een enorm tekort aan kinderopvang ontstaan.

Vooral de organisaties op duurdere locaties in de grote steden die meer en beter opgeleid personeel hebben en betere kwaliteit bieden, zullen verdwijnen. Een prijsplafond leidt tot minder kinderopvang en tot een daling van de kwaliteit. Een ander gevolg is dat alle organisaties – goed en slecht – hun prijs zullen verhogen tot het prijsplafond. Een prijsplafond maakt de kinderopvang alleen maar duurder.

Als het prijsplafond te laag is en het tekort aan kinderopvangplaatsen enorm toeneemt, zullen ouders met hogere inkomens op zoek gaan naar wegen om de overheidsregels te ontwijken. Het is eenvoudig om een stichting op te richten waar ouders vrijwillig geld aan afdragen om de kinderopvangorganisatie financieel te steunen.

Alleen kinderen van ouders die zo’n vrijwillige bijdrage betalen kunnen dan op de kinderopvang terecht. Zo zal de toenemende schaarste door verkeerde overheidsregels de ongelijkheid in de toegang tot kinderopvang tussen ouders met hogere en lagere inkomens vergroten.

Niemand wil het doen

Alleen de uitvoeringsorganisaties kunnen een dreigend debacle nog voorkomen. Minister Karien van Gennip (CDA) van Sociale Zaken die over kinderopvang gaat, heeft negen uitvoeringsorganisaties – waaronder de belastingdienst – gevraagd of ze de nieuwe subsidieregeling willen uitvoeren. Geen enkele was daartoe bereid.

Met grote tegenzin zijn vertegenwoordigers van verschillende bestaande uitvoeringsinstanties nu bezig om na te denken hoe een nieuwe uitvoeringsinstantie opgetuigd kan worden. Dat gaat echter zo veel tijd kosten dat ‘gratis’ kinderopvang vrijwel zeker niet, zoals in het coalitieakkoord staat, in 2025 ingevoerd kan worden. En dat is maar goed ook.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!

Het bericht De gratis kinderopvang wordt een debacle. En wel hierom. verscheen eerst op Wynia's Week.

En als de mensen er wel zijn, dan zijn er nog de computersystemen die niet meewerken. Het plan van het nieuwe kabinet om een suikerbelasting in te voeren is al op de lange baan geschoven, want de belastingdienst kan het niet aan. Een hervorming van de vermogensrendementsheffing – noodzakelijk door een uitspraak van de Hoge Raad – zal nog jaren op zich laten wachten, want de computersystemen van de belasting zijn verouderd.

Niet alleen de belastingdienst is lamgelegd door ict-problemen. Wie herinnert zich nog hoeveel moeite het de Sociale Verzekeringsbank in 2015 kostte om de persoonsgebonden budgetten in de zorg goed en op tijd uit te keren. Computersystemen zijn de achilleshiel van het overheidsbeleid.

Uitvoering grootste obstakel

Politici zetten graag ‘een stip aan de horizon’, maar de vraag hoe deze stip te bereiken vinden ze minder interessant. Ze bekommeren zich meestal niet over de uitvoerbaarheid en de gevolgen van hun wensen. Niet alleen politici hebben een blinde vlek voor de praktijk, ook veel deskundigen vinden uitvoerbaarheid maar bijzaak. Vandaar de verwaarlozing van de ict-systemen die voor de uitvoering noodzakelijk zijn.

Ook bij plannen die het kabinet met de kinderopvang heeft, is de uitvoering het grote obstakel. Sinds de kinderopvangtoeslagaffaire willen politici van de kinderopvangtoeslag af. Deze wens werd gecombineerd met die om kinderopvang gratis te maken. Dus kwam er in het regeerakkoord te staan dat – op termijn – de overheid voor werkende ouders 95% van de kosten van kinderopvang zal gaan betalen.

Iedereen 5% betalen is niet eerlijk

Het voorstel heeft de charme van de eenvoud. Niet langer ontvangen ouders de kinderopvangtoeslag en betalen daarmee vervolgens de kinderopvang, maar de overheid stuurt het geld rechtstreeks aan de kinderopvangorganisaties. Alle ouders hoeven ook maar 5% zelf te betalen.

Maar bij dit laatste begint het probleem. Iedereen 5% betalen lijkt rechtvaardig maar betekent dat ouders met midden- en hogere inkomens een flink stuk minder gaan betalen dan nu, terwijl sommige ouders met lage inkomens straks meer moeten gaan betalen. Vijf procent van de kosten is voor hogere inkomens makkelijk op te brengen, maar voor lagere inkomens een veel grotere aanslag op hun inkomen. Hoe eerlijk is dat?

Tarieven zijn niet gelijk

Alle ouders slechts 5% zelf betalen, kan alleen als de tarieven voor kinderopvang overal gelijk zijn. Dat zijn ze nu niet. De prijs van de kinderopvang loopt sterk uiteen. In 2019 was de gemiddelde prijs voor kinderopvang ruim €8 per uur. Kinderopvang op dure locaties in het centrum van grote steden in de Randstad en kinderopvang waar bijvoorbeeld een warme maaltijd wordt verstrekt, zijn vaak veel duurder. Bij de duurste organisatie betaal je bijna €2500 per maand voor vijf dagen opvang per week. Dat komt neer op ongeveer €14 per uur.

Om het coalitieakkoord uit te voeren, moet de overheid ingrijpen in de tarieven van de kinderopvang. De overheid bepaalt dan dat kinderopvang niet meer dan – zeg – €8 per uur mag kosten. Hiervan betaalt de overheid dan €7,60 en ouders €0,40. Als alle organisaties hetzelfde gemiddelde tarief krijgen, kunnen de goedkope (en kwalitatief mindere) kinderopvangorganisaties flinke winsten maken en zullen dure kinderopvangorganisaties verlies leiden en mogelijk failliet gaan.

Beter: overheid vergoedt 95% van het gemiddelde tarief

Een deel van de duurdere kinderopvangorganisaties is in handen van buitenlandse investeerders. Zij zullen niet accepteren dat hun winsten verdampen en hun investering in waarde verliest door een maximum-tarief van de overheid. Zij zullen dit juridisch aanvechten en hebben een grote kans door een rechter in het gelijk te worden gesteld. De recente ervaring met de vermogensrendementsheffing waarbij de hoogste rechter de overheid op de vingers tikt en het recht op eigendom bevestigt, zou daarbij een les moeten zijn.

Faillissementen en juridische problemen kunnen voorkomen worden als het kabinet er voor kiest om het tarief voor de kinderopvang vrij te laten en 95% van het gemiddelde tarief te vergoeden. Het verschil betalen ouders dan zelf. Ouders die gebruik maken van goedkope kinderopvang hoeven dan niets of weinig bij te betalen, bij duurdere kinderopvangvoorzieningen moeten ouders meer dan 5% van de kosten betalen. Dat is redelijk, want duurdere voorzieningen worden vooral door ouders met hogere inkomens gebruikt en die kunnen best meer dan 5% van de kosten opbrengen.

Echter: personeelstekort

Toch zit ook hier een addertje onder het gras. Dat addertje heet personeelstekort. Als ouders minder hoeven te betalen voor kinderopvang, zullen ze er meer gebruik van maken. Grootouders willen ook wel een dagje minder oppasoma of oppasopa zijn. Ouders zullen hun kinderen voor meer dagen per week inschrijven op de kinderopvang. Het grotere gebruik leidt tot meer vraag naar personeel. Personeel dat er nu al niet is.

Op dit moment heeft al meer dan 70% van de Kinderopvangorganisatie een tekort aan personeel. Het tekort neemt ook snel toe. In een half jaar tijd is het tekort al met 15% gestegen. In de buitenschoolse opvang is het tekort zelfs nog groter. Daar heeft 79% van de instellingen een tekort aan personeel. De belangrijkste redenen zijn dat personeel niet te vinden is, een hoog ziekteverzuim en uitstroom van werknemers. Door de eigen bijdrage van ouders te verlagen, vergroot het kabinet het personeelstekort.

De gevolgen van het personeelstekort in de kinderopvang zijn dat ouders geen opvangplek voor hun kinderen kunnen vinden, groepen naar huis worden gestuurd en groepen tijdelijk groter worden gemaakt. De kwaliteit en toegankelijkheid van kinderopvang komen erdoor in gevaar.

Verminderde toegankelijkheid voor lage inkomens

We zien ook dat kinderopvangorganisaties steeds vaker hogere salarissen en bonussen geven om personeel aan te trekken. Wie kunnen deze bonussen en hogere salarissen betalen? De kinderopvangorganisaties met de hogere eigen bijdrage waar vooral ouders met hogere inkomens gebruik van maken. Deze organisaties zullen personeel wegtrekken bij de organisaties die lagere tarieven hanteren. Het gevolg is dat vooral ouders met lagere inkomens voor een dichte deur komen te staan, met lange wachtlijsten te maken krijgen en hun kinderen vaker naar huis gestuurd zullen worden.

Een maatregel die kansenongelijkheid zou moeten verkleinen en de toegankelijkheid van kinderopvang voor ouders met lage inkomens moet vergroten, leidt zo uiteindelijk tot grotere kansenongelijkheid en vermindert de toegankelijkheid voor ouders met lage inkomens.

Geld kan beter naar ict-systemen

De kinderopvangtoeslag dekt voor ouders met lage inkomens vrijwel volledig de kosten van kinderopvang. Ouders met hogere inkomens dragen vaak een behoorlijk bedrag uit eigen zak bij. Dat is een eerlijk stelsel. Het zorgt ervoor dat de financiële drempel voor ouders met lage inkomens om van kinderopvang gebruik te maken gering is. Het zorgt ook voor diversiteit in kinderopvangvoorzieningen waarbij ouders de opvang kunnen kiezen die bij ze past. Het probleem zit in de uitvoering, waar de belastingdienst een potje van heeft gemaakt.

De miljarden die het kabinet wil uittrekken om kinderopvang voor hogere inkomens nagenoeg gratis te maken, zouden beter gebruikt kunnen worden om de ict-systemen van de uitvoeringsinstanties, zoals de belastingdienst, te moderniseren. Verbetering van de uitvoering is een betere stip aan de horizon.

Het bericht Kabinetsplan kinderopvang is niet uitvoerbaar verscheen eerst op Wynia's Week.