‘Verlies elkaar niet als polarisatie dichtbij komt’, zoals de campagne heette, was volgens SIRE dringend nodig omdat ‘1,4 miljoen Nederlanders het contact met vrienden, familie en collega’s heeft verminderd of zelfs beëindigd omwille van meningsverschillen over actuele maatschappelijke onderwerpen’. Natuurlijk was de boodschap van de campagne niet een-op-een dat er niet fel gediscussieerd mag worden, maar wel dat je er beter bijtijds de stekker uit kunt trekken en je zegeningen kunt tellen in plaats van door te draven tot er intieme dan wel cruciale contacten definitief verstoord raken. Via allerhande spotjes, billboards, video’s en advertenties werd op z’n minst de indruk gewekt dat we tegen onszelf, en dan met name tegen onze zucht tot gelijk hebben, beschermd moeten worden, althans, als we nog een sociaal leven en wat bestaansvreugde willen overhouden.

Polarisatie werd, kortom, gepresenteerd als iets om bang voor te zijn.

Kunstmatige jubelsfeer

De negatieve sfeer rond polarisatie past in een bredere trend. De gevestigde partijen en ook de traditionele omroepen, wier profielen steeds vager worden en die steeds losser raken van hun ideologische wortels, vluchten steeds vaker in even zonnige als betekenisloze vooruitgangsmantra’s. De meest onthutsende slogan in dezen, die het imago van positivisme op de meest gratuite manier etaleert, was die van D66 bij de afgelopen Europese verkiezingen: ‘Stop stilstand. Stem vooruit.’

Maar, als gezegd, niet alleen de gevestigde politieke partijen lijken bevangen door de angst niet enthousiast en welwillend genoeg achter de samenleving te staan. Wat te denken van de zowat panische slogan ‘Wij zijn voor’ van BNNVARA? Alsof deze ooit kritische organisatie nu uit alle macht als een blijmoedig ‘ja!’ roepende omroep bekend wil staan. En alleen BNNVARA zijn constructieve burgerplicht vervult en je als niet-lid te bewijzen hebt dat je geen polariserende zuurpruim bent die in plaats van netjes ‘voor’, zoals BNNVARA, ‘tegen’ is.

Het zou allemaal lachwekkend zijn als die jubelsfeer niet zo kunstmatig is; bedacht door gezichtsloze technocraten.    

Het is geen toeval dat Sigrid Kaag tijdens haar Haagse periode door diezelfde omroepwereld talloze malen is uitgenodigd, en vervolgens in een eindeloze reeks talkshows alle ruimte heeft gekregen, om Nederland en de Nederlanders op te roepen zich als een constructief lid van de Europese Unie en de internationale gemeenschap op te stellen. En gedurende haar hele ministeriële carrière benadrukte dat de beleefde en hoogstaande debatten die zij voor ogen had door ‘de verharding van het politieke klimaat’ tot haar verdriet maar niet plaatsvonden (fatsoen en optimisme als hoeksteen van een politieke moraal). Dat D66-Kamerlid Tjeerd de Groot een ON-journalist uitschold voor ‘fascist!’ en Sander Schimmelpenninck op een D66-congres nota bene over misplaatste ‘polarisatieverwijten’ sprak terwijl hij de term ‘domrechts’ met de frequentie van een lidwoord pleegt rond te strooien, zag Kaag voor het gemak even over het hoofd.

Polarisatie in het Den Uyl-tijdperk

Ruim vijftig jaar geleden was de zojuist geschetste, ideologische leegte nog ver weg. En gold het verschijnsel polarisatie, volgens Van Dale ‘de vorming van tegengestelde polen’, als een volstrekt gelegitimeerde politieke strategie. Destijds sprak men het werkwoord ‘polariseren’ met respect uit. In de tijden van PvdA-premier Joop den Uyl werden de confessionele partijen (KVP, ARP en CHU, die later gedrieën tot het CDA fuseerden) vanuit progressieve hoek gezien als obstakels naar de ‘door spreiding van kennis, macht en inkomen’ gekenmerkte heilstaat. Om die heilstaat versneld te laten aanbreken, schoof links de nuance terzijde en probeerde PvdA’er Ed van Thijn, de toenmalige strateeg van de polarisatiepolitiek, bewust twee kampen te creëren: een progressief en een conservatief kamp. Waarachter het idee schuilging dat als het politieke speelveld op die manier versimpeld zou worden, en er een binaire keuze aan het volk zou worden voorgelegd, de kiezers in meerderheid progressief zouden stemmen. En het zegenrijke werk voor de heilstaat voortaan in een gunstig gezinde Tweede Kamer naar de hoogste versnelling kon worden getild.

Wie de politieke arena van toen beschouwt, en de vergeleken met nu gemoedelijke cultuur in en rond de Kamerbankjes, kan bijna niet anders concluderen dan dat polarisatie destijds een vrij onschuldig, partijpolitiek spel was. Geen politicus raakte in paniek van het feit dat standpunten scherper werden aangezet voor politiek gewin (sterker, dat maakte het werk spannend). En geen politicus ontwikkelde de gewoonte in wetenschappelijke rapporten te duiken om het standpunt van de tegenstander zwart te maken (zo’n ijver zou gepercipieerd zijn als bizarre ontkenning van politiek-inhoudelijke verschillen). Juist vanwege de substantieel andere wereldbeelden van partijen, en hun soms diametraal andere kijk op de essenties van het leven, werden meningsverschillen veel makkelijker geaccepteerd, net als het aanwakkeren van die meningsverschillen: polarisatie.   

Die nonchalance jegens polarisatie lijkt de parlementaire democratie, helaas, voorgoed te hebben verlaten.

Juist omdat de democratie niet meer gestut wordt door een palet aan levende, contrasterende, door kiezers te begrijpen ideologieën, maar gereduceerd lijkt tot een uit de lucht gevallen pot met universalistische belangen, zijn we de omgang met polarisatie verleerd. Van deze pot met belangen namelijk, een groeiende kluwen van mensenrechten en natuurrechten, is een elite gaan vinden dat het voorrang heeft boven alles. Tot gevolg hebbend dat iedereen die iets schrijft of zegt dat tegen die belangen ingaat, of er niet volledig mee strookt, al snel het verwijt krijgt ‘populist’ te zijn of ‘desinformatie’ te verspreiden. Waarna het gelegitimeerd is de discussie met die persoon niet meer te hoeven voortzetten.   

Neem de huidige grimmigheid rond migratiebeperking. Het uitspreken van de wens in Nederland een restrictiever toelatingsbeleid in te voeren, en daarmee de instroom te laten dalen, wordt vrijwel meteen opgevat als een misdaad tegen de menselijkheid en komt je vrijwel onmiddellijk op de beschuldiging van ‘xenofobie’ te staan. De gevestigde partijen en dito media – die zich, zoals aangetoond, in de meest inhoudsloze slogans aan ons presenteren – zijn huiverig de problemen van een te snelle bevolkingsgroei in alle openheid te bespreken, net als de zich opstapelende wachtlijsten op de woningmarkt en in de zorg. Liever framen zij de migratie-perikelen als een logistiek vraagstuk en redetwisten zij over de falende bureaucratie dat voor meer opvangcapaciteit had moeten zorgen.

Het komt erop neer dat er twee soorten polarisatie dreigen te ontstaan: eentje die zich binnen de smalle kaders van het gewenste afspeelt en eentje daarbuiten. Waarbij de gewenste polarisatie, overdreven gesteld, alleen nog maar mag gaan over de kleur sokken die je draagt of het type behang dat je aan de muur hangt.   

Weg met de achterkamertjes

Slotconclusie? Onze ‘lege’ democratieën zijn bij uitstek gebaat bij polarisatie. Dankzij het onvermoeibaar agenderen van het migratievraagstuk door de PVV stevenen we nu af op een reële keuze tussen een Nederland dat zijn soevereiniteit bewaart dan wel inlevert. Met andere woorden, migratie – dat als issue steeds hoog op de prioriteitenlijstjes van kiezers blijkt te staan – dient niet weggestopt te worden in de achterkamertjes, maar moet het hart zijn van waar de politiek de komende periode om draait!

Polarisatie-angst is dan ook gevaarlijker voor onze democratie dan polarisatie.  

Hans van Willigenburg (1963) is journalist, schrijver, dichter en podcastmaker. Zijn laatste boek is de interviewbundel ‘Vrijheidsvuur’. 

Wynia’s Week ligt iedere woensdag- en zaterdagmorgen bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Polarisatie-angst is gevaarlijker dan polarisatie verscheen eerst op Wynia's Week.

Een van de belangrijkste kroongetuigen is het koloniale slavernijverleden, dat nog steeds zijn schaduwen vooruit zou werpen en de basis zou vormen voor het ‘institutioneel racisme’, waarover zelfs onze minister-president zich zorgen lijkt te maken.  

Interview

Geen wonder dat televisiemakers brood zien in ons slavernijverleden. Omdat er in de social media nogal wat kritische opmerkingen te lezen zijn over mijn publicaties op dit gebied, werd ik benaderd voor een interview. Ik zou worden ondervraagd over de argumenten, die de voor- en tegenstanders van de slavernij op elkaar loslieten. Dat bleek een lokkertje, want de interviewster vroeg uitsluitend naar die onderwerpen uit mijn De geschiedenis van de Nederlandse slavenhandel, waarover op het internet beroering was ontstaan.

Dat de interviewster gemakshalve het boek zelf niet had gelezen, bleek al uit de eerste vraag: waarom had ik de beenruimte aan boord van de slavenschepen gemeten en daarna vergeleken met de ruimte in een vliegtuig?

Slaven en landverhuizers

Het woord beenruimte komt in mijn boek niet voor, wel het totale aantal kubieke centimeters, dat een slaaf aan boord gemiddeld ter beschikking had. Dat ik die vergelijking gebruikte om te illustreren hoe primitief de omstandigheden waren aan boord van een slavenschip, vond ze maar vreemd.

Ik kreeg geen kans te wijzen op het belang van zulke cijfers voor het onderzoek, want eenzelfde berekening voor passagiersschepen ten tijde van de slavenhandel laat zien dat landverhuizers nog minder ruimte ter beschikking hadden dan de slaven. Als verklaring voor de extreem hoge sterfte aan boord van de slavenschepen kan die krappe ruimte dus worden weggestreept, want onder landverhuizers was het sterftepercentage veel lager.   

Brandmerken

Vervolgens vroeg de interviewster naar het brandmerken. In mijn boek leg ik uit, dat dit voor de nieuwe slaven op de plantages een ‘rite de passage’ was. Het brandmerk deed de slaven beseffen dat ze eindelijk ergens bij hoorden na vaak meer dan een jaar van hand tot hand te zijn gegaan tijdens hun maandenlange voettocht in Afrika, hun verkoop aan het slavenschip, en na een wekenlange reis over de Atlantische Oceaan de verkoop aan hun huidige eigenaar.

Een van mijn promovendi onderzocht hoe de nieuwe slaven op een plantage werden geïntegreerd en ontdekte dat de planters probeerden van het brandmerken iets feestelijks te maken door hun nieuwe slaven op die dag wat geschenken te geven zoals een lap stof, tabak en een ‘zopie’ (rum).

Tatoeages en inkepingen

Dat beviel de interviewster niet, want dat brandmerken had vast veel pijn gedaan. Daar moest ik haar gelijk in geven, hoewel die pijn de Afrikanen in Afrika zelf er blijkbaar niet van weerhield met tatoeages en inkepingen op hun schedel (!) te laten zien bij welke natie ze hoorden.  

In Europese ogen is brandmerken daarentegen iets barbaars en hoogstens geschikt voor koeien en paarden. Daarom maakte de landbouwkundige Anthony Blom, die de Surinaamse plantages kende als geen ander, er zich aan het einde van de achttiende eeuw al zorgen over dat de tegenstanders van slavernij het brandmerken als argument zouden gebruiken om de slavernij af te schaffen.

Blom bracht daar tegenin dat de slaven het brandmerken juist op prijs stelden als bewijs dat ze eindelijk ergens bij hoorden en niet weer verkocht zouden worden. Bovendien probeerde Blom zijn lezers gerust te stellen door te wijzen op de dikke laag kaarsvet, die eerst op de huid werd aangebracht voordat het hete ijzer erop werd gedrukt. Laten we maar hopen dat hij gelijk had.   

Meer en beter voedsel maakt mensen langer

Helemaal tegen het zere been van de interviewster was de passage in mijn boek, waarin wordt uitgelegd dat meer en beter voedsel en minder ziekten mensen langer maakt en dat de skeletten van zowel de vrije kolonisten als de slaven in de Nieuwe Wereld in doorsnee langer waren dan die van hun leeftijdgenoten in Europa en Afrika. Zo is de Nederlandse man tussen 1900 en 2000 gemiddeld maar liefst 12 centimeter langer geworden.

Volgens de interviewster kon dat niet kloppen, want skeletmetingen op Sint-Eustatius lieten in sommige jaren juist het tegendeel zien. Ze leek niet te beseffen dat de voedselsituatie op de extreem kleine eilanden af en toe precair was en dat de overgrote meerderheid van de slaven elders daar blijkbaar geen last van heeft gehad. Op eenzelfde manier kun je immers volhouden dat in de afgelopen honderd jaar voedselschaarste in ons land de belangrijkste doodsoorzaak is geweest met verwijzing naar de cijfers in Amsterdam tussen januari en mei 1945.  

Tot slot een goede raad voor de antikapitalistische activisten: de geschiedenis is niet geschikt als basis voor een ideologie, daarvoor bevat zij veel te veel nuances.  

Op 16 september 2021 werd het interview uitgezonden op Nederland 3 tussen 21:00 en 21:36. Piet Emmer is de auteur van onder meer:  Geschiedenis van de Nederlandse slavenhandel (2020) en De geschiedenis van de Nederlandse slavernij in een notendop (2011)

Het bericht Activistisch gebruik slavernij schaadt geschiedwetenschap – deel I verscheen eerst op Wynia's Week.

Tweet

Zijn misdaad was een enkele tweet die reageerde op een persconferentie van gouverneur Gretchen Whitmer van Michigan. Zij had eerder deze maand bars en restaurants in haar staat gesloten, alle middelbare scholieren naar huis gestuurd en de universiteiten opgedragen om alleen on-line onderwijs te verzorgen. Een paar uur later stuurde Scott Atlas deze tweet: ‘The only way this stops is if people rise up. You get what you accept.’ Omdat hij sinds augustus president Trump adviseert, zagen de vijanden van Trump hier een kans om met een aanval op zijn adviseur de president te beschadigen en alle Trump-adviseurs te intimideren.

Geen prudente tweet, ook al voegde Scott Atlas direct toe dat hij nooit enige vorm van geweld zou aanmoedigen en trok hij de tweet terug om verder misverstand te vermijden. Adviseurs doen er beter aan om zich te beperken tot advies en het politieke handwerk aan de politieke baas over te laten.

15 politiek onhandige woorden

Maar iemand met zijn staat van dienst – hét handbook over hersen-MRI’s, nog vier andere boeken over gezondheidsbeleid, ontelbare artikelen en een gedistingeerde carrière aan een topuniversiteit – wordt hier in toto veroordeeld op 15 politiek onhandige woorden. 

Prof John Cochrane, een van de collega’s aan  Stanford die de petitie weigerde te ondertekenen, schreef terecht: ‘Het is ongehoord om iemand te veroordelen, niet op zijn eigen uitspraken, maar vanwege de manier waarop die uitspraken misschien door tegenstanders kunnen worden geïnterpreteerd.’

Bubbles dodelijk voor gezond debat

Stanford heeft een eigen stemlokaal: 97 procent van de stemmen gingen naar Joe Biden, 3 procent naar Donald Trump, en dat aan een universiteit met een grote economische faculteit en een bekende business-school die met de Universiteit van Chicago de belangrijkste leverancier is van top-adviseurs voor Republikeinse presidenten.

Als dus een Stanford-hoogleraar op de gang een collega aanspreekt is er een kans van 94 procent dat ze hun afkeer van het monster Trump delen. Zo ook wanneer twee journalisten van de New York Times of twee presentatoren bij CNN een praatje maken. We leren bij het bestrijden van covid-19 dat je veilig kunt zijn in je ‘bubble’, maar deze ideologische bubbles zijn dodelijk voor gezond debat in een vrij land.

Stanford heeft Galilei gemist

De Universiteit heeft een tweede kapitale fout gemaakt door Scott Atlas niet alleen aan te vallen op die 15 woorden, maar ook zijn medische opvattingen over covid-beleid officieel af te keuren. Waar blijft de vrijheid van meninguiting? Wij weten in Nederland toch ook in hoeveel onzekerheid covid-beleid moet worden gemaakt. Sluiten van scholen? Massaal testen van mensen zonder symptomen? Scott Atlas adviseerde daar tegen, en is gekwetst dat Senaat en collega’s – overwegend niet-medici en zoals bekend uit het stemlokaal voor 97 procent anti-Trump – hem nu aantijgen.  

Zijn advocaat dreigt dus met een kostbaar proces tegen de Universiteit en kan winnen omdat Stanford niet één document heeft aangevoerd ter onderbouwing van de bewering dat Scott Atlas adviseert in strijd met de medische en economische wetenschap. In 2016 herdacht de wereld dat het vierhonderd jaar geleden was dat Galilei werd veroordeeld om zijn bewering dat de aarde om de zon draait in plaats van andersom, maar die les van de geschiedenis heeft Stanford kennelijk gemist.

Bolwerk van de vrijheid

Dreigt zo’n schervengericht aan een Nederlandse universiteit? De juridische faculteit in Leiden heeft een kring rondom prof Paul Cliteur, de promotor van Thierry Baudet. De meerderheid van die faculteit heeft naar mijn indruk weinig interactie met Cliteur, Afshin Ellian, Andreas Kinneging en hun promovendi en medewerkers. Geen intieme samenwerking in de wetenschap, maar leven en laten leven. ‘Praesidium libertatis’, bolwerk van de vrijheid, is gelukkig nog steeds het motto aan het Rapenburg.

Urgenda-vonnis

Nee, een gevaar in Nederland is in de rechterlijke macht. 70 procent van de rechterlijke macht kiest voor D66, GL of the PvdA. Dat is natuurlijk hun goed recht, maar betekent wellicht weinig gevoel voor wetenschappers die anders denken over het Parijse klimaatakkoord en wat Nederland verstandig (en zonder miljarden te verkwisten) kan doen aan het CO2-probleem. Het Urgenda-vonnis – hier uitvoerig bekritiseerd door Syp Wynia – was moeilijk denkbaar geweest als rechters beter waren geinformeerd over de feiten van stikstof, CO2, natuur en milieu.

En daarmee zijn we op de zwakke plek in Nederland – heel anders dan in de VS. Dat Urgenda-vonnis was er nooit gekomen als niet de Postcodeloterij had betaald voor de rechtsgang (ook bekritiseerd in Wynia’s Week). Onze universiteiten zijn ok, de rechters zijn weliswaar heel veel linkser dan de bevolking, en dat mag zolang ze zich maar breed oriënteren, maar die oriëntatie kan mislukken  wanneer belastinggeld zo eenzijdig terecht komt bij lobbies aan diezelfde linkse kant van het politieke spectrum. ‘Follow the money’ en ontdek wat bij ons niet deugt.

Het bericht Schandaal in Stanford verscheen eerst op Wynia's Week.