Toen de stemmen* waren geteld, bleek GroenLinks 45.000 stemmen minder te hebben gekregen dan in 2018. In zetelaantal was de partij echter gestegen met 13 zetels naar 624, waarschijnlijk omdat de kiesdeler ‘gunstiger’ uitpakt vanwege de lage opkomst.

De opluchting bij Klaver was kennelijk zo groot, dat hij zich niet meer in de hand had en een krankzinnige tweet produceerde:

‘Een groene en linkse golf door Nederland. Waar we besturen, blijven we groot, in veel gemeenten zijn we de grootste. We hebben de verandering ingezet en gaan daarmee door. Samen maken we Nederland menselijk, eerlijk en duurzaam. Onze beweging bloeit!’

Met 8,3% van de uitgebrachte stemmen ben je met de beste wil van de wereld geen ‘golf’ en als je krimpt ‘bloeit’ je beweging niet. En in veel gemeenten is GroenLinks niet de grootste. Om precies te zijn in 305 van de 332 gemeenten niet. In 11 van de resterende 27 steden moet de partij bovendien haar eerste plaats met anderen delen.

Ploumens pathetiek

Dezelfde ongeremde blijdschap troffen we aan bij de leider van een partij die tien jaar geleden nog met 38 zetels in de Tweede Kamer zat en er nog steeds niet in geslaagd is het verlies van 29 zetels in te lopen, ook niet in de peilingen: Lilianne Ploumen van de PvdA.

Ook met de grootste mildheid komen we niet verder dan de vaststelling dat de partij ongeveer even groot is gebleven als bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2018.

In Amsterdam deden ze het goed. Daar steeg de partij met 4 zetels en werd ze de grootste. We doen daar niets aan af, maar noteren wel dat GroenLinks dat in de vorige periode de grootste was, er alles aan heeft gedaan om progressieve kiezers van zich te vervreemden.

Natuurlijk mag Ploumen zich optrekken aan deze meevaller, maar haar pathetiek leidde in het land tot lachbuien resp. gêne, afhankelijk van de politieke voorkeur van de toeschouwers. Met overslaande stem verklaarde ze dat Amsterdam weer rood kleurt en Nederland ook steeds meer. Tja …

Feest!

Vergelijkbare feestvreugde zagen we bij Rutte. Zijn partij verloor ongeveer 150.000 stemmen, wat zich vertaalde in een teruggang van 1132 naar 987 zetels. Een normaal mens zou wat sip kijken en misschien even hebben gedacht aan Jozias van Aartsen die in 2006 om minder verlies aftrad.

Maar nee hoor, geen spatje teleurstelling of twijfel bij de VVD. Feest! We zijn de grootste, meldde Rutte opgetogen. Ondertussen hief men het glas en prikte in de bitterballen.

Schamel

Ook bij D66 klonk luid gejuich. De partij zakte in stemmenaantal, maar steeg in raadszetels van 601 naar 618, ook hier met dank aan de combi lage opkomst -prettige kiesdeler.

Een tamelijk schamel resultaat als je de intensieve en dure reclamecampagne bekijkt en als je bedenkt hoe Kaag in de aanloop naar de verkiezingen voor vrijwel elke talkshow werd uitgenodigd.

Hoe het ook zij, de partijleidster onthield zich van theatrale tweets en tafeldansjes en dat weten we te waarderen.

Terechte trots

Het verfraaien of zelfs witwassen van teleurstellende verkiezingen is vast pandoer. Verkiezingen worden het feest van de democratie genoemd, maar voor sommigen is het vooral feest na de democratie.

Het feestgedruis mengde zich overigens met de terechte trots van de echte winnaars zoals de Partij voor de Dieren die verdubbelde, Volt dat in de tien gemeenten waar ze meedeed, in de raad wist te komen, JA21 dat in Amsterdam scoorde, BIJ1 dat verachtvoudigde en de SGP die ook groeide.

Het feestgetoeter overstemde ook niet de klaagzangen van verliezers als SP en CDA die het lek maar niet boven krijgen, en Forum dat meesmuilde dat iedereen wel tegen de partij lijkt te zijn.

Niet meer klagen!

Niets aan de hand dus? Dat is politiek.

Of toch?

De uitbundige vreugde van de leiders van GroenLinks, PvdA, VVD en D66 krijgt een schrille toon als je kijkt naar de thuisblijvers. De lage opkomst lijkt voor deze gevestigde partijen niet meer dan een bijkomstigheid. In Frankrijk is het veel erger, hoorde ik iemand op de radio verkondigen, en op social media zei een bekende journalist dat burgers lui en verwend zijn.

Eigen schuld, dikke bult en niet meer klagen jullie!

Hinderlijke onderbreking

Het past naadloos in het wereldbeeld van de tevredenen, de hoogopgeleiden, de mensen die het voor het zeggen hebben en die ruimschoots te vinden zijn bij genoemde partijen.

Verkiezingen zijn al een hinderlijke onderbreking van het besturen van stad en land; als we dan ook nog eens moeten gaan luisteren naar het volk dat te bedonderd is om uit zijn stoel te komen! Bijna nog ergerlijker dan stemmen op de verkeerde partij, lees PVV en Forum. Ik vat even voor u samen.

Door het ontbreken van een landelijk geluid van de lokale partijen kunnen de haves van de gevestigde partijen doen alsof zij de gemeentelijke politiek representeren. Niets is minder waar.

Lokale partijen grootste winnaar

De lokale partijen wisten ruim 36 procent van de kiezers aan zich te binden en werden zo de grootste winnaar. In hun achterbannen zitten veel kiezers die de gevestigde partijen al jaren kwijt zijn: de laagopgeleiden, de arbeiders, de AOW-trekkers, de mensen die niet de wereld over reizen, maar aan stad en huis gebonden zijn.

De lokale partijen groeiden van een kleine 2800 raadszetels naar bijna 3460. Een plus van 670 zetels.

Bij een opkomst van net 50% van de kiezers, betekent dit dat de landelijke partijen bij elkaar ongeveer 4,5 miljoen kiezers hebben weten te bereiken. De partijen die zo blij met zichzelf zijn, kwamen niet verder dan 2,5 miljoen, op een totaal van 6,8 miljoen opgekomen kiezers.

Daar kun je beter maar niet te lang bij stil staan. Vandaar in polonaise het stembureau uit.

We hebben g-e-w-o-n-n-e-n!

Van je hela hola!

* In dit artikel is gebruik gemaakt van de voorlopige uitslagen van de verkiezingen. De definitieve uitslagen zullen naar verwachtingen weinig afwijken.

Paul Verburgt schrijft (minstens) wekelijks columns, artikelen of analyses voor Wynia’s Week over politiek en samenleving. U kunt de broodnodige, nuchtere en onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week steunen. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht In polonaise het stembureau uit verscheen eerst op Wynia's Week.

Nou dan weet je het wel, was de implicatie.

En voor wie het nog niet helemaal doorhad: de eerste meisjesnaam kwam pas op plaats 54 van deze hitparade. Over inwoners met een niet-westerse migratieachtergrond hoefden we het al helemaal niet te hebben. Pas op de 425e plek was een Mohammed gesignaleerd.

De NOS had nog meer slecht nieuws.

Van de 55.000 kandidaat-raadsleden is slechts 30% vrouw.

Tendentieus

Echt nieuws was het natuurlijk niet, want het profiel van gemeenteraadsleden is al jaren min of meer constant, zij het dat er inmiddels meer vrouwen aan de verkiezingen deelnemen dan in het verleden.

Daarmee werd het telwerk van de NOS vooral een modieuze, wat tendentieuze suggestie in de trant van ‘Hoezo democratie? Het is een onderonsje van witte mannen die zoals we allemaal weten ook in de rest van de maatschappij aan de touwtjes trekken.’

De omroep had er nog het adjectief ‘oude’ aan kunnen toevoegen, want de gemiddelde leeftijd van raadsleden is 50+.

Oude, witte mannen. Weer!

Voor een verdere analyse moeten we niet bij de NOS zijn. Die bepaalde zich in haar berichtgeving verder tot de vraag welke landelijke partijen aan de verkiezingen meedoen en maakte zich vrolijk om de koddige namen van enkele lokale partijen.

We pakken dus maar even wat onderzoeken erbij die over de participatie van vrouwen en minderheden in de (lokale) politiek zijn geschreven.

‘Rolmodellen’

Politiek is gemaakt voor en door witte mannen, is de algemene boodschap. Vrouwen, lhbti+ en mensen met een migratieachtergrond worden daardoor uitgesloten, althans afgeschrikt.

Tja.

Meer praktische bevindingen zijn er ook.  Regelmatig wordt gewezen op het ontbreken van rolmodellen. Een stelling die althans voor vrouwen moeilijk houdbaar is, want er zijn inmiddels heel wat vrouwelijke wethouders en fractieleiders, zowel links als rechts. Maar misschien zitten daar niet steeds de ideale rolmodellen tussen. Denk even aan de onthutsende appjes waarmee de Amsterdamse wethouder van GroenLinks, Marieke van Doorninck, de gemeenteraad buiten spel wilde zetten bij de discussie over windturbines in de stad.

Anderen wijzen op het tijdrovende karakter van het raadswerk en op het feit dat dit veelal in de avonden en in de weekends moet gebeuren. Vooral vrouwen zouden daar last van hebben.

Zelfopoffering

Het is natuurlijk waar dat lokale politiek heel veel tijd kost. Je bent gemiddeld 16 uur per week kwijt, variërend van 12 uur in een kleine gemeente tot wel 27 uur in een van de vier grote steden.

Aan de andere kant, zolang de volksvertegenwoordigers in de gemeentes geen vrijgestelde professionals zijn – wat god verhoede – , zal het een kwestie van passen, meten, zelfopoffering en idealisme zijn.

Komen we bij een andere conclusie. Vrouwen zouden naar hun aard niet de neiging hebben om zichzelf op de voorgrond te plaatsen en zich te kandideren voor de gemeenteraad. Ze moeten gevraagd worden, meldt een onderzoekster.

Nou breekt mijn klomp. Zijn we net verlost van het old boys network waar men elkaar aan baantjes hielp, krijgen we het advies om een variant ervan voor verlegen vrouwen in het leven te roepen.

Kwetsbare vrouwen

Overtuigen doen deze onderzoeksresultaten niet. Integendeel, ze positioneren met name de vrouw als een kwetsbaar, afhankelijk wezentje dat met allerhande hulpmiddelen de grote mensenwereld in geholpen moet worden.

Raar.

Laten we even op bezoek gaan bij de partij die toch als schoolvoorbeeld van modern, jong, hoogopgeleid, geëmancipeerd en niet met oude vooroordelen besmet door het leven gaat (nou ja, ging), Volt.

Deze partij wilde in 25 gemeenten meedoen en wel zo dat op elke kieslijst afwisselend mannen en vrouwen zou staan. Een soort quotumregeling dus.

Maar helaas, zelfs in deze club mislukte dat. Te weinig vrouwen wilden. Het partijbestuur deed nog wel een poging dit te verhullen met smoesjes dat de partij nog te kort zou bestaan, maar overtuigend was het niet.

Hanengevechtjes

Politiek is strijd. Belangen- en ideeënstrijd, maar ook vaak strijd met een kleine s, een beetje kleinzielig en op de man (m/v) gespeeld. Dat is nu eenmaal politiek, zegt men dan. Wellicht hebben vrouwen daar minder trek in. Ze zijn in elk geval gemiddeld veel socialer en op verbinding gericht dan mannen. En dat is geen seksistische opmerking, want juist deze karakteristiek wordt door voorstanders van meer vrouwen in topfuncties opgevoerd om hun punt te maken.

Die aversie tegen politieke hanengevechtjes komt waarschijnlijk bovenop de werkdruk van het raadslidmaatschap. Feministen zullen wijzen op de onevenwichtige verdeling van de zorgtaken thuis en op het feit dat politiek plaatsvindt in de avonden en weekends, maar misschien zijn er ook andere afwegingen.

Niet zo’n zin?

In een land waar het overgrote deel van de vrouwen parttime werkt en daar weinig verandering in lijkt te zullen aanbrengen als de kinderopvang anders geregeld wordt, zou het wel eens kunnen zijn dat vrouwen (niet allemaal etc.) niet zo’n zin hebben in dit extra werk.

Dat geldt te meer omdat vrouwen gemiddeld minder politiek geïnteresseerd lijken te zijn dan mannen. Allemaal foei en bah, maar niet verboden.

Daar komt bij dat het raadswerk vaak niet spectaculair is. Saai zelfs. De ene kadernota na het andere conceptplan, het ene advies na de andere missive uit Den Haag. Ambtenaren die feitelijk de koers uitzetten, wethouders die vaak woekerend met tijd en energie hun klus moeten doen. En achter de horizon van elke gemeenteraad liggen ongrijpbare verbanden als regionale samenwerkingen, gemeenschappelijke regelingen, de provincie en wat al niet.

Uw columnist heeft een tijdje meegedraaid vanaf een zijpositie in een kleine gemeente en – hoewel ik best wel wat gewend ben – was ik diep onder de indruk van de enorme hoeveelheid werk dat raadsleden moesten verzetten, vaak tegen de stroom van ambtenaren en wethouders in en onder voortdurende desinteresse dan wel bozige reacties van de kiezers.

Je kunt je zoals de NOS bekreunen om die 30% vrouwenparticipatie, maar dan toon je toch weinig zicht op de werkelijkheid.

Het goede nieuws is dat zo’n 55.000 medeburgers bereid zijn om mee te doen in de lokale democratie. Op circa 8500 vacante raadszetels is dat zo’n zes kandidaten per zetel. Je leest het nergens, ook niet bij de NOS, maar het is formidabel.

En ja, er zitten veel ‘ouderen’ bij, wat niet zoals de NOS suggereerde een obstakel is, maar een logisch gevolg van het feit dat een bewerkelijke klus als raadswerk beter te combineren is in een latere levensfase dan in het begin van je carrière en gezin. Wees blij dat mensen dit willen doen, zou je zeggen.

Goed nieuws is ook dat het heel eenvoudig is om zelf een politieke partij op te richten en aan de verkiezingen deel te nemen. Wie dus vindt dat er te weinig vrouwen, jongeren, burgers met een niet-westerse achtergrond of wat dan ook participeren, weet wat ie kan doen. Dat is een stuk heldhaftiger en autonomer dan boeh roepen over andere partijen en witte mannen.

Leve de lokalen

Wie de lokale politiek echt wil helpen, moet zorgen dat lokale partijen – inmiddels goed voor 30% van de zetels – subsidie krijgen om hun organisatie te stutten en kader te vormen. Den Haag, dat zich graag bemoeit met de gemeenteraadsverkiezingen door bepaalde partijen uit te sluiten of obligaat op te roepen om te gaan stemmen, kan beter dit onderwerp eens regelen. Een paar weken geleden is het ze weer niet gelukt!

Maak je je zorgen om ondervertegenwoordiging, dan zou je die lokale partijen helemaal in de armen moeten sluiten. Waar de landelijke partijen vooral de hoogopgeleide bovenlaag aanspreken, daar weten de lokalo’s juist de burgers aan de andere kant van het maatschappelijk spectrum te vinden: de laagopgeleiden, de gepensioneerden en de beroepsbeoefenaren waarop de samenleving draait, van de politieagent tot de garagehouder.

Anders dan de flexibele, zelfredzame anywheres zijn deze somewheres veel meer verbonden, zo niet afhankelijk van hun woonplaats. Echt een ander en veel wezenlijker issue dan geslacht of migratieverleden!

Kijk je naar de lage opkomstcijfers – bijna de helft van de kiesgerechtigden blijft thuis – dan zit hier de kans op verbetering, want het zijn veelal deze kiezers die zich niet gerepresenteerd voelen.

De lokale democratie is ook gebaat bij actieve en professionele journalistiek die raadsvergaderingen volgt en voor het publiek inzichtelijk maakt. Daarover horen we bijna niemand meer over. Kennelijk hebben onze autoriteiten zich neergelegd bij de incidentele huis-aan-huis-bladreportages of erger, vinden ze het wel best zo. Welke landelijke partij of minister komt eens met een gedurfd voorstel om de lokale journalistiek een boost te geven?

Ook de vergoeding voor het raadswerk zou omhoog kunnen. Al was het maar als blijk van waardering. In een kleine gemeente is de maandelijkse vergoeding ongeveer 1000 euro, in de grootste steden is dat ruim 2500 euro. Dat klinkt veel, maar omgerekend naar een uurloon, is het een grijpstuiver. Iemand in Den Haag?

Zou Den Haag ook eens ophouden gemeenten te gebruiken als een soort uitvoeringskantoor van het eigen beleid en zou het ze ook eens lukken om niet op alles en nog wat te bezuinigen, dan krijgen gemeenteraden pas echt body.

Democratie heeft geen kleur

Natuurlijk, de herkenbaarheid van de politiek neemt toe als burgers zich kunnen identificeren met hun bestuurders en vertegenwoordigers. Maar herkenbaarheid zit niet zozeer in geslacht en migratieverleden, maar in een open oor en goede prestaties van de eigen vertegenwoordigers ten behoeve van de eigen gemeenschap.

En voor de rest? Democratie is als het echte leven. Vaak gedoe, kleine stapjes, teleurstellingen en zo nu en dan een meevaller of zelfs succes.

Deal with it.

Paul Verburgt schrijft (minstens) wekelijks columns, artikelen of analyses voor Wynia’s Week over politiek en samenleving. U kunt de broodnodige, nuchtere en onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week steunen. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Formidabel: wees nu eens blij dat 55.000 burgers wèl raadslid willen worden verscheen eerst op Wynia's Week.

De plaatselijke afdelingen van hun partijen kregen het consigne om PVV en Forum voor Democratie buiten het college van B&W te houden. Verder werden alle fatsoenlijke partijen opgeroepen ‘deze democratische grens’ te trekken.

Eén procent van de raadsleden is van PVV of Forum

Hebben wij simpele burgers soms iets gemist? Van de 8590 gemeenteraadsleden zijn er op dit moment 75 van de PVV en 8 van Forum, dat is 1%.

De grootste fractie van de PVV zit in Almere: zes personen op een gezelschap van 45 raadsleden. Dan heb je hier en daar nog wat meermansfracties en voor de rest gaat het om eenlingen. Nergens zit de PVV in het college, wat getalsmatig ook niet erg in de rede lag.

Over Forum hoeven we het in dit verband al helemaal niet te hebben. De grootste fractie zetelt in Land van Cuyk, drie personen op 37 raadsleden. Niet echt wat je noemt een alarmerende situatie voor de democratie.

Zullen dat er veel meer worden?

Zitten er dan wellicht veranderingen in de lucht? We kijken weer even naar de cijfers. De PVV doet tijdens de komende gemeenteraadsverkiezingen in 31 gemeenten mee, Forum in 50. Dat levert overzichtelijke percentages op: 10 resp. 15% van de 352 gemeenten.

Daar zitten ook grote steden bij als Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht, maar het is de PVV in elk geval nooit gelukt om daar substantieel invloed te verwerven. In de hoofdstad bleef ze zelfs buiten de raad.

Uit de peilingen blijkt niets van een stormachtige opkomst van de PVV of Forum. Weliswaar leeft er veel onvrede onder de kiezers, maar het is zeer de vraag of die haar uitweg zal vinden via deze twee partijen.

Veel waarschijnlijker is dat kiezers niet gaan stemmen. De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen is al jaren aan het teruglopen. In 2018 ging een krappe 55% naar de stembus. In getallen: van de 12,5 miljoen stemgerechtigden bleef iets minder dan de helft thuis, 5,7 miljoen mensen!

Een georkestreerde actie

De oproepen om PVV en Forum buiten de colleges van B&W te houden kwamen allemaal op dezelfde dag naar buiten, zaterdag 12 februari. Logisch dat Binnenhof-watchers vermoedden dat dit een georkestreerde actie was.

Er wordt beweerd dat dit tijdens de formatieonderhandelingen is afgedwongen door D66, met steun van de ChristenUnie. Het nieuwe kabinet zou een norm moet stellen tegen het provocerende gedrag van PVV en Forum. Bewijzen zijn er niet, maar aannemelijk is het wel. Kaag en Segers hebben vaak publiekelijk van hun levensgrote afkeer blijk gegeven en ze missen het vermogen van Rutte om de schouders op te halen.

In termen van praktische politiek is de boycot een loos gebaar. De lokale politici van de coalitiepartijen, GroenLinks en vele andere groeperingen hebben nimmer enige aandrang getoond om met PVV of Forum een college te vormen. De liefde aan de andere kant is ook niet erg groot.

Dat zal niet snel veranderen. Weliswaar horen we dat sommige afdelingen van de VVD en het CDA de deur niet helemaal dicht willen doen, maar dat wijst meer op afkeer van landelijke oekazes dan op sympathie voor PVV of Forum. Dat weten ze in Den Haag ook wel en dus hoorde je daar niemand over, behalve D66-commando Sjoerd Sjoerdsma wiens repertoire nu eenmaal niet verder reikt dan het eisen van onvoorwaardelijke overgave.

Afgehaakten moet vooraf blijven afhaken

Wat wel dreigt te gebeuren, speelt zich onder de motorkap van de democratie af. Het zijn niet de achterbannen van Kaag, Rutte of Klaver die thuis blijven, maar de mensen die ze – als het niet om verkiezingen gaat – zo graag zeggen te willen helpen. De mensen ‘met een kleine portemonnee’ of zoals dat sinds het voortreffelijke rapport van Josse de Voogd en René Cuperus heet, Afgehaakt Nederland.

Dat zijn ruim vier miljoen mensen, werklozen en arbeidsongeschikten, bijstandtrekkers, ouderen afhankelijk van hun AOW, laaggeletterden, praktisch opgeleiden met onzekere baantjes, migranten die onze taal niet spreken en zo verder.

Als deze mensen al stemmen, dan doen ze dat vaak ‘verkeerd’. Dus op partijen die het weldenkende deel van de bevolking, populistisch en geradicaliseerd vindt. Deze bovenlaag telt vier miljoen mensen die hoogopgeleid zijn, goede banen en verzekerde pensioenen hebben, die overal aan de touwtjes trekken en tijd en ruimte hebben om zich met het doen en laten van de onderkant van de samenleving te bemoeien en haar langs de morele maatlat te leggen.

Omdat zijzelf nooit op PVV of Forum zouden stemmen, moeten anderen dat ook niet doen. Dat je op zo’n partij stemt uit onvrede of frustratie zonder het met alles eens te zijn, kunnen ze zich niet eens indenken.

Integendeel, zonder gêne noemen ze hen NSB’ers of nazi’s. Bruine hordes die verboden zouden moeten worden. Het boycotten van PVV en Forum transformeert hen tot verzetshelden avant la lettre: ‘Nie wieder!‘

Het gebrek aan inlevingsvermogen is nog erger dan haar arrogantie, maar het politieke onvermogen van de elite slaat alles. In plaats van te proberen deze grote groep van afgehaakten te omarmen en erbij te halen, wordt ze afgestoten. Verder de put in.

Aanval op de onderkant

Het cordon sanitair om PVV en Forum is een aanval op de onderkant van de samenleving, niet rechtstreeks natuurlijk, maar met een omweg. Die onderkant is misschien niet zo fijnbesnaard als de bovenlaag, maar dit signaal begrijpen ze zonder enige uitleg.

Ondertussen bereiden we ons voor op de volgende traditie in verkiezingstijd, meestal op de ochtend van de stembusgang. Dan roepen de Haagse leidslieden het kiezersvolk op om vooral te gaan stemmen. Wacht, ik pak even de tekst van Rutte uit 2018 erbij. ‘Maak gebruik van het democratisch recht. Iedere stem telt. Ook die van u.’

We weten wel beter.

Paul Verburgt schrijft (minstens) wekelijks columns, artikelen of analyses voor Wynia’s Week over politiek en samenleving. U kunt de broodnodige, nuchtere en onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week steunen. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Boycot PVV en Forum is aanval op Afgehaakt Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.