De BRICS-landen (Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika) zijn in 2009 begonnen als een los samenwerkingsverband. Aanvankelijk was het niet meer dan een politieke praatclub, maar geleidelijk aan heeft de BRICS zich ontwikkeld tot een ‘Global South’-tegenhanger van de G-7, de ‘Westerse’ club van het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, de Verenigde Staten en Canada.

Brazilië en India worden naar Rusland en China getrokken

De ‘Global South’ was (en is) niet tevreden met het door de VS gedomineerde financiële en handelssysteem, dat na WO II was opgericht in Bretton Woods: IMF, Wereldbank en WTO. Een deel van de BRICS, India en Brazilïe, wilde het Bretton Woods-systeem hervormen. Door bijvoorbeeld een betere vertegenwoordiging te krijgen in Bretton Woods-instituties als IMF en Wereldbank. Een ander deel, China en Rusland, wilde en wil echter verder gaan, met een alternatief voor de dollar en eigen instituties.

Deze tweespalt in de BRICS bestaat nog steeds. Brazilië en India willen weliswaar niet gedwongen worden hun handelstransacties in dollars te moeten afrekenen, maar willen niet weg uit IMF en Wereldbank, noch willen zij de VS volledig van zich verwijderen.

Wel worden zij steeds verder in het anti-westerse kamp van Rusland en China getrokken door de goedkope olie, gas en grondstoffen die ze vanwege de westerse sancties tegen een discount uit Rusland kunnen importeren.

In 2018 streefden de BRICS-landen de G7-landen voorbij voor wat betreft het totale bruto binnenlands product (bbp) van de wereld in termen van koopkrachtpariteit. In 2024 is het verschil nog groter geworden: de BRICS-landen zijn thans goed voor 35 procent van het wereldwijde bbp, terwijl dat van de G-7 30 procent bedraagt.

Ondertussen hebben de BRICS-landen een eigen investeringsbank opgericht, de New Development Bank, een tegenhanger van de Wereldbank alsmede een eigen Statistiek Bureau.

Met de komst van nieuwe leden – BRICS is inmiddels uitgebreid met Egypte, Ethiopië, Iran, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten en nog 24 landen in de wacht – zal de kracht van de organisatie verder toenemen.

Eén van die 24 landen is Turkije. Het heeft uitzicht op een lidmaatschap van de EU opgegeven en zoekt thans heil in een BRICS-lidmaatschap. Belangrijk voor de BRICS omdat het land de ‘gateway’ is tussen Oost en West. Turkije, een NAVO-lidstaat nota bene! President Erdogan zal ook aanwezig zijn op de Top in Kazan …

Agenda Kazan

Ondanks het verzet van India en Brazilië tegen de creatie van een volledig alternatief financieel – en handelssysteem, waarbij de wereld in twee blokken uiteenvalt, begint de BRICs zich wel degelijk tot een dergelijk alternatief te ontwikkelen. Onder aanvoering van China en Rusland wordt op grote schaal goud ingekocht als monetair reserve-alternatief voor Amerikaanse Treasury Bonds, die in grote getale van de hand worden gedaan.

Op de aanstaande Top in Kazan staat een verdere ontwikkeling van alternatieven voor het door de VS gedomineerde financiële en handelssysteem op de agenda. In de woorden van het dit jaar voorzittende Rusland: ‘promoting the entire range of partnership and cooperation within the framework of the association on three key tracks – politics and security, the economy and finance, and cultural and humanitarian ties’.

Zoals een wereldwijd betalingssysteem als alternatief voor SWIFT en afrekening van handelstransacties in lokale valuta in plaats van in dollars.

Maar het pronkstuk van de conferentie in Kazan wordt ongetwijfeld de officiële aankondiging van een frontale aanval op de dollar, de mogelijkheid om internationale handelstransacties af te rekenen zonder gebruik te maken van de dollar: ‘the launch of a new trading network that will not use the US dollar but instead use a basket of local currencies. The new trading network will be backed by gold and the use of blockchain technology.’

Fiat geld en bitcoins

Vooral het laatste is een ‘gamechanger’. Het betekent dat crypto currencies en vooral bitcoin de rol van internationale monetaire reserve gaan krijgen en zelfs als internationaal betaalmiddel worden geaccepteerd. Een ontwikkeling die de VS, maar eigenlijk alle landen met fiat currencies, met lede ogen aanzien.

Fiatgeld als de dollar, de euro en de yen, kan worden bijgedrukt. Het geeft hun overheden de mogelijkheid meer geld uit te geven dan er aan belasting binnenkomt. Met als gevolg inflatie, uitholling van de koopkracht van de burgers, met andere woorden: een verkapte belasting. Bitcoin kan niet worden bijgedrukt, er is een vastgelegd maximum van 21 miljoen. Het is derhalve inflatievrij. (Zie mijn blog).

De aanval op de dollar komt niet uit de lucht vallen. Saoedi-Arabië heeft al afscheid genomen van de petro-dollar (het afrekenen van alle olietransacties in dollars) in een currency swap met China. Het land wil niet langer exclusief afhankelijk zijn van het Westen voor z’n inkomsten uit de verkoop van olie.

Naast de toenemende rol van de BRICS-landen in de wereldeconomie ebt ook het vertrouwen in de dollar weg. De torenhoge schuld in de VS kan alleen nog maar gefinancierd worden met de geldpers: het uitgeven van treasury bonds. Met inflatie als gevolg, waardoor de waarde van de dollar afneemt. De FED moet een steeds hogere rente op de treasury bonds geven om ze te kunnen verkopen. De afnemende populariteit van de treasury bonds en de steeds grotere noodzaak de VS-schuld met de verkoop van deze bonds te financieren heeft een zichzelf versterkend effect teweeggebracht. Tenzij de Amerikaanse schuld hard gesaneerd wordt, zal dit effect alleen maar in kracht toenemen.

Afkalvende Amerikaanse invloed

Het vertrouwen in de dollar is bovendien behoorlijk geschaad door de westerse sancties tegen Rusland, vooral van de bevriezing van de Russische tegoeden is men geschrokken. Dat kan ons  – denken de BRICS-landen en de komende leden – ook gebeuren. Ook onze tegoeden kunnen worden geblokkeerd als ons beleid de VS niet zint.

Wat er voor de VS op het spel staat is wel duidelijk, een langzame maar zekere vermindering van het gebruik van de dollar en dito afkalving van de positie van de Amerikaanse invloed in de wereld. Voor de EU is het minder duidelijk. Betekent het einde van de dollardominantie bijvoorbeeld een opwaardering voor de euro? Ik betwijfel het.

Onhoudbare schulden eurolanden

De kracht van de euro wordt dermate onderuitgehaald door de interne zwakte van de eurozone, door de torenhoge schuldposities van de eurozone-lidstaten, dat het gebruik van de euro (of eurobonds) als monetaire reserve een hachelijke zaak is.

De schuldpositie van de eurolanden is vergelijkbaar met die van de VS, veel te hoog en op den duur niet houdbaar. Het betekent ingrijpen door de ECB in Frankfurt om de hoge schuldenlanden uit de wind te houden en hun schuld door middel van inflatie (voor een deel) te laten verdampen. Een daardoor in waarde dalende euro zal internationaal niet erg gewild zijn.

Een ander aspect van de opkomst van de BRICS als tegenhanger van de westerse G-7 is dat de EU en Nederland voor de keus worden gesteld met wie zaken te doen. We zien het nu al met ASML dat op aandringen van de VS z’n hypermoderne machines niet langer aan China mag leveren. Momenteel kiest de EU voor derisking (niet meer afhankelijk zijn van één leverancier, China) en niet voor – zoals de Amerikanen doen – decoupling (geen zaken meer doen met China). Maar met een verharding van het Amerikaanse beleid zou de EU wel eens gedwongen kunnen worden te kiezen, voor de VS of voor de BRICS. En dan lijkt de keus niet moeilijk. Wij zijn voor onze veiligheid en voor de bescherming wereldwijd van onze waarden afhankelijk van de VS.

De EU zelf als grootmacht die zelfstandig z’n belangen kan verdedigen is dagdromerij van de bureaucraten in Brussel en Macron. De overgrote meerderheid van de EU-lidstaten is wars van het nastreven van een dergelijke – op drijfzand berustende – ambitie. Gevaarlijk ook, omdat alleen de NAVO (lees: de VS) garant staat voor onze veiligheid.

Amerikaanse presidentsverkiezingen

Welke kant het opgaat zal ook afhangen van wie de nieuwe president van de VS wordt. Gaat hij/zij de confrontatie aan met de BRICS, de weg op van decoupling, waarmee de wereldeconomie in twee blokken uiteen zou kunnen vallen, of niet. Een andere weg zou namelijk kunnen zijn dat de wensen van de BRICS-leden India en Brazilië worden gehonoreerd en de ‘Global South’-landen een evenredige positie krijgen in de IMF, de Wereldbank en aanverwante instituties. Dat het huidige wereldwijde door de VS gedomineerde financiële en handelssysteem wordt aangepast aan de nieuwe machtverhoudingen in de wereld.

Het is te vroeg om een voorspelling te doen. In ieder geval moge duidelijk zijn dat met de opkomst van de BRICS (en vooral van het belangrijkste lid, China) de machtsverhoudingen in de wereld aan het kantelen zijn. Met consequenties voor het wereldwijde financiële en handelssysteem.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Onstuitbare opkomst van China doet machtsverhoudingen in de wereld kantelen   verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar ook de stem van India was hoorbaar. Premier Modi – wiens zelfvertrouwen door de geslaagde maanlanding ongetwijfeld was toegenomen – trad assertief op en wist menig plan van collega Xi Jinping te amenderen of zelfs te torpederen. De wijziging in het relatieve economische en daarmee ook politieke gewicht van India ten opzichte van China weerspiegelde zich in deze BRICS-bijeenkomst. De ‘sleeping giant’ India lijkt te ontwaken en zou in de toekomst China wel eens kunnen overvleugelen.

India haalt China in

De Chinese economie koelt af, van gemiddeld ruim 7 naar 5 procent. Dat is gedeeltelijk een bewuste keuze: het politbureau van de CPC (Communistische Partij China) wil minder afhankelijk worden van de export en wil meer binnenlandse vraag. Het is echter ook een teken dat de geleide staatseconomie z’n grenzen heeft bereikt. De Chinese bevolking vertrouwt het eigen regime niet (meer) en houdt de hand op de knip. Tevens hangt als een zwaard van Damocles de gigantische schuldenberg boven de markt. De staatsschuld bedraagt ruim 200 procent van het bbp en de vastgoedsector kent een dermate grote bubbel dat diverse grote projectontwikkelaars op omvallen staan.

De Indiase economie groeit daarentegen de laatste jaren gestadig door, met ruim 6 procent van het bbp. Sinds de komst van premier Modi in 2014 wordt het land geleidelijk opengesteld voor buitenlandse investeringen en import. Dat is nog relatief bescheiden vanwege het lage inkomen per hoofd van de bevolking, maar neemt vanwege de enorme omvang (1,4 miljard) en sterke groei van de bevolking in vergelijking met de krimpende en vergrijzende bevolking in China sterk toe. Het omslagpunt, waarbij de Indiase economie de Chinese overvleugelt, is nog niet bereikt, maar lijkt slechts een kwestie van tijd.

Al vaak is gezegd dat een communistisch regime met een staatsgeleide economie uiteindelijk niet levensvatbaar is. Doch telkens wisten de Chinese communistische partijleiders de wereld te verbazen. De economie van het ‘land van het midden’ bleef maar groeien, met percentages die wij in het Westen al lang niet meer kennen. Daar lijkt nu een einde aan gekomen. De door alleenheerser Xi Jinping geforceerde omvorming van de op export gerichte economie naar een door de binnenlandse vraag gestuurde economie lijkt te mislukken. De bevolking weigert nog langer geld te steken in de steeds duurder wordende woningen, consumeert überhaupt minder en spaart meer dan het regime lief is.

Met de komst van Xi Jinping die alle macht naar zich heeft toegetrokken en geregeld heeft dat hij voor onbeperkte tijd kan worden herkozen vertrouwt de bevolking de communistische partij niet meer. De gewillige schapen, zoals de Chinese bevolking in de westerse media werd voorgesteld, blijken toch niet zo gewillig te zijn. Naar verluidt is de druppel het sociale puntensysteem, waarbij in de ogen van het regime goed gedrag wordt beloond en slecht gedrag bestraft.

Ontevredenheid neemt toe

Nu het economisch minder gaat en de werkloosheid vooral onder jongeren toeneemt is de bereidheid om het gebrek aan persoonlijke vrijheid maar te slikken verminderd. De compensatie voor dat gebrek, economische welvaart, valt weg en werpt de vraag op of men de communistische dictatuur nog veel langer wil tolereren.

Er komt niet veel naar buiten over deze nieuwe ontwikkeling in China. De censuur is alomtegenwoordig en tot in de kleinste details verfijnd. Niettemin hebben steeds meer mensen – vooral de jongere ’whizzkids’ – toegang tot westerse (sociale) media en zien zij dat er buiten China een heel ander leven bestaat.

India ontwikkelt zich steeds sneller

In India was de situatie tot voor kort omgekeerd. India kent een democratische traditie en persoonlijke vrijheid wordt door het (van de Britten overgenomen) rechtssysteem voor een belangrijk deel gegarandeerd. De economie stond echter nog in de kinderschoenen en werd door archaïsche landbouw gedomineerd. Het overgrote deel van de bevolking leefde daardoor in pure armoede.

De armoede is (bij lange na) nog niet verdwenen, maar met de geleidelijke openstelling van het land voor buitenlandse investeringen en innovatie komt er een (hier en daar al bloeiende) industrie van de grond. Maar ook op eigen kracht ontwikkelt India zich economisch in versneld tempo. Denk aan succesvolle ondernemingen als Tata, Bharat en Hindustan, en niet te vergeten Bangalore, de Indiase versie van Silicon Valley.

India wil zich niet binden

India heeft de potentie om de motorrol van de wereldeconomie van China over te nemen. Het IMF verwacht dat India de groeivoet van 6% voor langere tijd kan vasthouden. De importvraag van India zal alleen daardoor al de komende vijf jaar in totaal met zo’n 190 miljard oplopen, tegenover een Chinese importgroei die 260 miljard lager uitvalt dan wanneer de Chinese economie met 7% zou blijven groeien.

India is de oprichter van de Niet Gebonden Landen-groep en houdt vast aan haar traditionele ‘non-alliance’ politiek. Het wil in the Global South en daarmee in de BRICS een belangrijke rol spelen, maar ook in de G20. India is dit jaar voorzitter van de G20! Het wil haar relaties met het Westen niet in gevaar brengen ten faveure van de Global South. Niet op economisch, maar vooral niet op veiligheidsgebied. Het is niet voor niets dat India in de QUAD zit, samen met de VS, Japan en Australië.

Het lidmaatschap van de QUAD is voor India een veiligheidsgarantie tegen de hegemoniale ambities van China. Hoewel de relatie tussen China en India de laatste tijd wat verbeterd is, waren er nog niet zo lang geleden gevechten aan hun (omstreden) grens. En India kijkt nog steeds met lede ogen naar de ouvertures van China richting de buurlanden van India, in het bijzonder Pakistan en Bhutan.

India wil dominantie van China in de BRICS voorkomen

De wijziging in het relatieve economische en daarmee ook politieke gewicht van China en India in de nieuwe multipolaire wereld weerspiegelt zich in de BRICS. Modi trad duidelijk assertief op richting zijn Chinese collega in de BRICS-top in Johannesburg.

Terwijl Xi Jinping samen met Lula van Brazilië al geruime tijd pleit voor een eigen BRICS-munt, houdt Modi de boot af. Het gebruik van eigen valuta voor wederzijdse handel gaat hem ver genoeg. Ook wat betreft het uitdagen van het door het Westen gedomineerde wereldhandelssysteem (WTO, IMF, Wereldbank, EU) is India voorzichtiger dan China. De New Development Bank van de BRICS verstrekt grotendeels leningen in yuan en niet in rupees. Hij is ook gevestigd in Shanghai en niet in Mumbay. Modi wil voorkomen dat alternatieve handelssystemen volledig door China worden gedomineerd.

Het enige waar China en India het enigszins over eens waren is toelating van nieuwe leden, hoewel niet te veel. Want dat zou China in de kaart spelen om van de BRICS een alternatieve G7 (onder Chinese leiding) te maken. Een veertigtal landen heeft interesse getoond, waarvan 23 zich hebben aangemeld. Afgesproken werd dat er 6 mogen toetreden: Saoedi-Arabië, Iran, Argentinië, Egypte, Ethiopië en de Verenigde Arabische Emiraten. 

Andere afspraken behelzen samenwerking op het gebied van onderwijs, voedselzekerheid, gezondheid en ruimtevaart. De volledige Johannesburg verklaring vindt u hier.

BRICS blijft relevant

De conclusie is dat India en China in een strijd om macht en invloed in de Global South gewikkeld zijn. Waarbij voor de nabije toekomst China de overhand lijkt te houden, maar waar op de lange termijn India betere vooruitzichten heeft dan zijn grote Aziatische concurrent. De BRICS blijft daardoor een los samenwerkingsverband en zal vooralsnog niet de door China en Rusland gewenste tegenhanger worden van de westerse G7. Wat niet wil zeggen dat de BRICS niet relevant is.

Weliswaar zal er op afzienbare tijd geen eigen BRICS-munt komen, maar wel zal wederzijdse handel meer en meer in eigen valuta gaan plaatsvinden. Tevens zal de BRICS-bank, de New Development Bank, de concurrentie aangaan met het IMF en de Wereldbank en zullen er alternatieve betaalsystemen komen. Er bestaat al een Russisch alternatief voor het westerse SWIFT-betalingssysteem, het SPFS en de Mir, die gekoppeld zijn aan het Chinese Union Pay. Van een echte uitdaging van de dollar en de westerse handels- en betalingssystemen is echter nog geen sprake.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Historisch: India zet China de voet dwars bij de poging om de wereld te verdelen in twee kampen verscheen eerst op Wynia's Week.