Wie is Frans de Wit? Frans de Wit heeft het geschopt tot een eigen arrest dat luistert naar zijn bijnaam ‘Papa Blanca’. In juni 1981 heeft de Hoge Raad bepaald dat ‘personen die formeel niet in dienst zijn van de rechtspersoon maar feitelijk wel een invloedrijke rol spelen in het beleid, als feitelijk leidinggever kunnen worden aangemerkt’. Vanaf dat moment is het ‘Papa Blanca-arrest’ belangrijke jurisprudentie. Criminelen kunnen zich niet langer verschuilen achter rechtspersonen en katvangers, maar zijn persoonlijk aan te pakken. 

Koppelbazen 

In de jaren zeventig wemelde het in ons land, maar ook in Duitsland en België, van de koppelbazen. ‘Handige’ jongens die de sociale wetgeving aan hun laars lapten en miljoenen wisten binnen te harken door premies niet af te dragen, maar in hun eigen zak staken. Daar werd vorstelijk van geleefd.  

Het duurde jaren eer sociale fondsen en uitkeringsinstanties in de smiezen kregen wat er aan de hand was. Toen politie en justitie werden geïnformeerd, bleek daar een enorm gebrek aan opsporingskennis op dit nieuwe fraudegebied te bestaan. 

Ondertussen bouwde Frans de Wit, telg uit een keurig net katholiek Schiedams gezin, waarvan de vader directielid was van een distilleerderij, aan zijn misdaadimperium, dat later door justitie zou worden gekarakteriseerd als ‘een maffia-achtig syndicaat’.  

Frans de Wit kreeg de bijnaam ‘Papa Blanca’ van collega’s uit de Rotterdamse onderwereld. Ook drie kornuiten met wie hij de business runde, gebruikten pseudoniemen, om zoveel als mogelijk onder de radar te blijven. Dit samenwerkingsverband noemden ze ‘Het Nut’. 

Meer dan een schelm 

De Rotterdamse journalist Ad van den Dool heeft over het fenomeen ‘Papa Blanca’ een schelmenroman geschreven, zoals op de achterflap van het ruim tweehonderd pagina’s tellende boek staat vermeld. Het woord ‘schelm’ heeft veel betekenissen, zoals bengel, deugniet, avonturier en ellendeling. Dat dekt de lading niet als het om Frans de Wit gaat.  

Het levensverhaal van deze bejaarde boef illustreert dat er in het leven van Frans de Wit maar één persoon belangrijk is: Frans de Wit zélf en niemand anders. Hij werd drugs-, gok- en seksbaas, valsemunter en fraudeur. Met graaien en snaaien en een enkele keer fysiek geweld wilde hij voorkomen hetzelfde lot te moeten ondergaan als zijn ouders die eens achteruit in welstand hadden moeten gaan. 

Het verschil met uitzendbureaus 

In het boek wordt de werkwijze van de koppelbaas in zijn algemeenheid uitgelegd. ‘Hij ronselt arbeidskrachten die bedrijven tijdelijk bij hem kunnen inhuren. Een bedrijf haalt zo alleen mensen binnen voor de periode dat ze echt nodig zijn. De tijdelijke krachten vormen een flexibele schil om de vaste personeelsbezetting. Handig op een deelproject, bij piekbelasting of tijdens seizoendrukte.’ 

Van den Dool constateert dat koppelbazen hetzelfde doen als uitzendbureaus, ‘met dit verschil dat de meeste uitzendbureaus een deugdelijke administratie voeren en zich aan wettelijke voorschriften houden, zoals het afdragen van loonbelasting, sociale premies en btw. Koppelbazen doen dat dus juist niet.’  

‘De mensen die voor koppelbazen werken, krijgen hun geld zwart en verdienen zo per uur aanmerkelijk meer dan dat ze in normale loondienst zouden krijgen.’  

Bundeling van opsporingskrachten 

Al in 1974 waarschuwt mr. W. H. Fokkema Andreae, de toenmalige voorzitter van de Kamer van Koophandel in Rotterdam, voor deze misstand die zich vooral in de haven zou voordoen.  

Jaren later als bij het GAK, het SFB en de Belastingdienst de ogen open gaan en administraties in beslag worden genomen en er aangifte wordt gedaan, weten ze bij het Rotterdamse politiekorps geen raad met alle paperassen. Die bizarre constatering zal uiteindelijk leiden tot bundeling van opsporingskrachten, hetgeen het begin van het eind betekent van het imperium van ‘Papa Blanca’. 

‘Geheimagent van Tito’ 

Schrijver deze herkent zichzelf ‘als figurant’ in het hoofdstuk ‘Karate Bob’, de bijnaam van de Joegoslavische geheimagent Slobodan Mitric die op 25 december 1973 in Amsterdam drie landgenoten doodschoot. De gevechtssportman zit bij Frans de Wit op dezelfde afdeling van bajes Esserheem opgesloten.  

De Amsterdamse recherche doet de drievoudige moord af als een afrekening in de Joegoslavische onderwereld. Dat is reden voor Mitric om in een boek aan te tonen dat hij wel degelijk geheimagent is. ‘Mitric heeft voor de ghostwriter die hij wil inhuren voor zijn levensverhaal vijfduizend gulden nodig’, lees ik in het pas verschenen boek van Van den Dool. ‘De Wit wil het wel voor Mitric financieren.’  

Het boek Geheimagent van Tito komt er uiteindelijk. Ik vervul mijn taak als ghostwriter onder het pseudoniem Carel Fred. Officiële uitgevers halen er de neus voor op. Het Centraal Boekenhuis weigert de verspreiding.  

‘Papa Blanca’ lost met veel geld de problemen op. Een drukker in Brabant gaat overstag. Het boek vindt in coffeeshops en sportscholen grif aftrek. Als misdaadverslaggever krijg ik een uniek inkijkje in de werkwijze van ‘de onderwereld’. Dat er lijnen zijn naar de bovenwereld.  

Frans de Wit kijkt terug op heel wat bajesjaren. In de biografie Papa Blanca laat hij weten nergens spijt van te hebben. In de epiloog van het boek rijdt de auteur met Frans de Wit door het Rotterdamse havengebied. Langs BP, Gulf, ICI, Shell en andere grote bedrijfsnamen. 

‘Papa Blanca’ kent geen enkele schroom. Geen bescheidenheid. Hij zette hier duizenden mensen aan het werk. Zwart. De crimineel pocht: ‘Wij hebben de Rijnmond gebouwd.’ 

Malafide uitzendbureaus 

Wat hem na meer dan veertig jaar het meest dwarszit, is dat alleen de koppelbazen zijn aangepakt door justitie. Van de talloze opdrachtgevers werd niemand vervolgd.  

Koppelbazen, zoals hij er een was, bestaan niet meer. ‘Malafide uitzendbureaus die arbeidskrachten werven uit Oost-Europa werken ook met schijnconstructies.’ Dat dan weer wel. Zouden de opsporingsdiensten er al achter zijn?  

Ad van den Dool, Papa Blanca, AGBU, Rotterdam, 2024, 240 pp., 21,99 euro.  

Theo Jongedijk is journalist. 

Wynia’s Week verschijnt altijd, twee keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Ook al heeft Papa Blanca een eigen arrest, hij blijft gewoon een crimineel  verscheen eerst op Wynia's Week.

Alarmerende berichten over de omvang van de fraude in de zorg zijn niet nieuw. Twee jaar geleden kwam de Algemene Rekenkamer met het bericht dat jaarlijks 3 tot 6 miljard euro aan publiek geld verdwijnt door fraude in de zorg. De vereniging van Nederlandse gemeenten schat dat 2 tot 5 procent van het zorggeld dat gemeenten beheren door fraude verloren gaat. Dan hebben we het over 200 tot 500 miljoen euro per jaar alleen al aan fraude met de maatschappelijke ondersteuning en de jeugdzorg waar de gemeenten verantwoordelijk voor zijn.  

Zorgfraude veiliger dan drugshandel 

Als de cijfers van het OM juist zijn, dan kost fraude in de zorg de samenleving meer dan de uitgaven aan geneesmiddelen bij de apotheek (circa 5,7 miljard euro) en de uitgaven aan wijkverpleging (4,1 miljard euro) bij elkaar opgeteld. 

De overeenkomsten tussen de cocaïnehandel en de fraude in de zorg gaan nog verder. Het OM geeft in het interview aan dat het, net als bij de coccainehandel, niet in staat is de toenemende criminaliteit in de zorg te bestrijden. Toch zijn er ook verschillen. Zo is volgens het OM zorgfraude een ‘veiliger vorm van criminaliteit dan wanneer je je met wapens of drugs bezighoudt en zorgfraude levert behoorlijk wat op’. Dat is niet verwonderlijk, want aan de opsporing en vervolging van criminelen die in wapens of drugs handelen besteedt het OM heel wat meer geld en menskracht dan aan zorgfraude.  

Jaarlijks brengt het OM meer dan vierduizend harddrugszaken aan bij de rechter. Voor zorgfraude heeft het OM jaarlijks slechts capaciteit om twintig zaken voor de rechter te brengen. Geen wonder dat de georganiseerde criminaliteit de zorg steeds meer als verdienmodel ontdekt: er valt veel mee te verdienen en de pakkans is klein.  

Het OM zegt dan ook dat steeds meer criminele netwerken die zich eerder schuldig hebben gemaakt aan plofkraken, drugshandel en geweld, zich nu op de zorg richten. Toegegeven, de bedreigingen, ontvoeringen, vuurwapengeweld en liquidaties die bij de de drugshandel schering en inslag zijn, komen bij zorgfraude nog niet voor. Maar dat lijkt slechts een kwestie van tijd. 

Fraude-opsporing heeft weinig prioriteit 

Een ander verschil met de aandacht voor harddrugscriminaliteit is dat ernst en het ondermijnende effect van fraude in de zorg stelselmatig worden gebagatelliseerd. Meer dan tien jaar geleden schreef ik een artikel waarin ik betoogde dat uit internationale studies bleek dat de omvang van de fraude tussen de 3 en 10 procent van de zorguitgaven bedroeg. Door velen werd ik toen voor gek versleten. Het aantal gevallen waarbij zorgfraude aan het licht kwam, was in die tijd heel gering. De zorgverzekeraars spoorden in die jaren minder dan 8 miljoen euro aan fraude op. In de loop van de jaren zijn de zorgverzekeraars wel wat actiever geworden. In 2019 was de opgespoorde zorgfraude opgelopen tot 80 miljoen euro. Nog altijd een schijntje vergeleken met de totale geschatte omvang van de zorgfraude.  

De laatste jaren neemt de aandacht weer af. Voor zorgverzekeraars heeft fraude-opsporing weinig prioriteit. Dit komt omdat het weinig zin heeft om er veel tijd en moeite in te steken, omdat de justitiële opsporingsdiensten en het OM er niets mee doen. De Algemene Rekenkamer concludeerde twee jaar geleden al dat de aanpak van fraude nauwelijks werkt en dat de organisaties die bij de opsporing van fraude zijn betrokken niet genoeg doen om vast te stellen of er wordt gefraudeerd. Zelfs bij heel sterke signalen van fraude wordt er niet ingegrepen, aldus de Rekenkamer.  

Ondanks de groeiende belangstelling van de georganiseerde criminaliteit voor de zorg, was het bedrag dat zorgverzekeraars vorig jaar aan fraude opspoorden teruggelopen tot 19 miljoen euro. De belangrijkste oorzaak hiervoor is dat het OM maar weinig zaken aanpakt. Dan heeft het voor gemeenten en zorgverzekeraars weinig zin om meer gevallen van fraude aan te brengen bij justitie. Die verdwijnen toch in een la. Het gevolg is dat criminelen in de zorg vrij ongestoord hun gang kunnen gaan. 

Het is ook tekenend voor deze geringe aandacht dat de opmerkelijke uitspraken van het OM over de omvang van de zorgfraude en de toenemende invloed van criminele netwerken in de zorg in het interview met Follow the Money weinig aandacht in de andere media hebben gekregen. Alleen de Telegraaf besteedde er aandacht aan. 

We betalen allemaal mee 

Zorgfraude moet serieuzer worden aangepakt. De toenemende zorgfraude is een bedreiging voor het draagvlak onder burgers en de solidariteit in de zorg. Cocaïnegebruikers moeten het zelf voor hun geweten verantwoorden of ze met het geld dat ze aan cocaïne uitgeven, de georganiseerde misdaad in stand houden. In de zorg is die keuze er niet. We betalen allemaal de verplichte zorgpremies en belastingen waaruit de zorg wordt gefinancierd.  

Geld waarvan een deel door fraude in de zakken van de georganiseerde misdaad verdwijnt. We betalen allemaal mee aan de verdiensten van criminelen in de zorg. Als het OM net zo veel tijd en energie gaat besteden aan het vervolgen van zorgfraude als aan drugshandel, zouden onze zorgpremies een stuk lager kunnen zijn. 

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.   

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!  

Het bericht Justitie pakt zorgfraude niet aan. Schade loopt in miljarden. verscheen eerst op Wynia's Week.

Een echtpaar dat een gezinshuis runt voor uit huis geplaatste kinderen en daarmee binnen een paar jaar €1,3 miljoen euro aan financiële reserve opbouwt voor zichzelf bovenop een jaarsalaris van bijna twee ton per jaar. Het zijn zo maar wat voorbeelden die ik de afgelopen jaren tegenkwam van ogenschijnlijk bonafide zorgverleners die zichzelf op frauduleuze wijze verrijken in de zorg.

Criminelen in de zorg

Fraude in de zorg wordt niet alleen gepleegd door malafide ondernemers. Natuurlijk zijn er ook legio voorbeelden van criminelen in de zorg. Een malafide ondernemer die geen contract meer krijgt bij een gemeente vanwege de slechte kwaliteit zorg en frauduleuze declaraties, die cliënten vervolgens een persoonsgebonden budget laat aanvragen bij de gemeente en zich als onderaannemer bij een andere zorginstelling laat inhuren. Zo ontkomt hij aan de controle van de gemeente en kan hij zijn praktijken voortzetten.

Een laatste voorbeeld: een drietal eigenaren van een instelling voor beschermd wonen voor mensen met een verstandelijke beperking die de bankrekening van de bewoners plunderen en €775.000 aan persoonsgebonden budget voor dagbesteding in eigen zak steken zonder er ooit iets voor te doen. En dan hebben we het nog niet gehad over de georganiseerde criminaliteit die als een vorm van dagbesteding kwetsbare verstandelijk beperkte cliënten hennepplanten laten aftoppen en vrouwen dwingen om zich te prostitueren.

Fraude in de zorg komt vaker voor dan je zou denken. Het gaat ook om veel geld. Naar schatting van de Algemene Rekenkamer verdwijnt er jaarlijks 3 tot 6 miljard euro aan publiek geld door fraude in de zorg. De gemeenten schatten dat 2-5% van het zorggeld dat gemeenten beheren door fraude verloren gaat. Dan hebben we het wel om €200 tot €500 miljoen per jaar alleen al aan fraude met de maatschappelijke ondersteuning en de jeugdzorg waar de gemeenten verantwoordelijk voor zijn. Fraude in de zorg kost de samenleving meer dan de uitgaven aan de wijkverpleging of de betalingen voor het eigen risico in de zorg (kosten allebei zo’n €3,6 miljard).

We weten ook vrij goed hoe en waar fraude wordt gepleegd. De meest voorkomende vorm van fraude in de zorg is meer uren zorg declareren dan geleverd is en meer zorg aanvragen dan nodig is. Op nummer twee staat zorg declareren zonder dat er zorg is geleverd en op drie staat minder goede zorg leveren dan wordt gedeclareerd. Vooral het persoonsgebonden budget is zeer fraudegevoelig. De top drie van de meeste fraudemeldingen zijn in de wijkverpleging, individuele begeleiding en mondzorg.

Onverschilligheid

De omvang van de fraude staat in schril contrast met het bedrag dat zorgverzekeraars weten op te sporen. Dat was in 2021 slechts voor €17 miljoen. Nog geen half procent van de totale geschatte omvang van de fraude.

Voor zorgfraude geldt hetzelfde als voor brandgevaar. Het risico op zorgfraude is het gevolg van de drie o’s: onverschilligheid, onwetendheid en onvoorzichtigheid. De onverschilligheid blijkt uit de geringe aandacht voor het opsporen van zorgfraude. De Algemene Rekenkamer concludeerde vorig jaar dat de aanpak van fraude nauwelijks werkt en dat de organisaties die bij de opsporing van fraude zijn betrokken niet genoeg doen om vast te stellen of er wordt gefraudeerd. Zelfs bij heel sterke signalen van fraude wordt er niet ingegrepen, aldus de Rekenkamer.

Onwetendheid

Het gebrek aan daadkracht komt vooral door onwetendheid. De winstgevendheid in de zorg is gemiddeld genomen niet meer dan zo’n twee procent van de omzet. Toch zijn er zorginstellingen met een winstmarge van dertig tot veertig procent. EY Consulting publiceerde deze week een rapport waaruit bleek dat dertig procent van de jeugdhulpaanbieders een rendement maakt van meer dan zeven procent. Daaronder waren 23 zorgboerderijen met een winstmarge van maar liefst 34% en 45 gezinshuizen met een winstmarge van 22%. Bij dergelijke hoge winstmarge kan het bijna niet anders dan dat er sprake is van fraude.

Hoe had EY Consulting dit ontdekt? Simpel, door de financiële jaarverslagen van zorginstellingen door te nemen. Alle zorginstellingen zijn verplicht deze in een openbaar register te deponeren. Zorgverzekeraars en gemeenten kunnen deze jaarverslagen van de zorginstellingen waarmee ze een contract afsluiten, ook inzien en vaststellen of er indicaties van fraude zijn. Waarom doen ze dat niet? Een reden is onwetendheid: gemeenteambtenaren weten niet waar ze moeten kijken en kunnen jaarverslagen niet beoordelen. Bewuste onwetendheid speelt ook mee. Het signaleren van fraude leidt tot veel gedoe en negatieve publiciteit. Wegkijken bij vermoedens van fraude maakt het leven dan eenvoudiger.

Onvoorzichtigheid

Onvoorzichtigheid speelt ook mee. Veel gemeenten willen zorggebruikers zo veel mogelijk ter wille zijn en ze niets in de weg leggen om de zorgaanbieder van hun voorkeur te kiezen. Ook als er twijfels zijn over de integriteit van deze zorgaanbieder. Het gevolg is dat gemeenten met heel veel zorgaanbieders contracten afsluiten. Het grote aantal gecontracteerde aanbieders leidt er weer toe dat het voor gemeenten moeilijk is om voldoende controle uit te oefenen op de kwaliteit en de geleverde zorg.

Fraude ondermijnt het draagvlak en is de bijl aan de wortel van de solidariteit in de zorg. Fraude moet worden aangepakt. De zorg moet ook minder fraudegevoelig worden. Daarvoor moeten fraudegevoelige regelingen zoals het persoonsgebonden budget worden aangepast. Het persoonsgebonden budget zou moeten worden beperkt tot mensen die goed in staat zijn om zelf het budget te beheren en van wie mag worden verwacht dat ze niet worden uitgebuit door criminelen.

Kwetsbare mensen die makkelijk te misleiden zijn, zouden geen persoonsgebonden budget moeten krijgen. Mensen in hun omgeving zouden ook alert moeten zijn op misbruik. Af en toe eens vragen of de zorgverlener wel altijd komt en wat de zorgverlener dan doet, is niet verkeerd.

Geef prioriteit aan opsporing zorgfraude

Voor familie en kennissen van zorggebruikers moet het ook makkelijk zijn om vermoedens van fraude te melden. Signalen moeten ook worden opgepakt. Alle betrokkenen bij de opsporing van fraude – gemeenten, zorgverzekeraars, de fiscale opsporingsdienst, de arbeidsinspectie, de inspectie voor volksgezondheid en jeugd, het openbaar ministerie en de rechterlijke macht – moeten prioriteit geven aan de opsporing, vervolging en veroordeling van fraudeurs. Dat is nu niet het geval.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Pak fraude in de zorg harder aan en maak de zorg minder fraudegevoelig verscheen eerst op Wynia's Week.