Personen en verschijnselen die afkomstig zijn uit afgelegen oorden kampen vaak met hardnekkige onderwaardering. Dat was al zo in bijbelse tijden. De zegswijze ‘Kan uit Nazareth iets goeds komen?’ getuigt ervan.

Nederland is weliswaar een klein land, maar ook wij kennen van oudsher een centrum en een periferie. Dat centrum noemen we tegenwoordig de Randstad. Het is, zou je kunnen zeggen, de opvolger van het ooit oppermachtige gewest Holland, dat in 1840 werd opgesplitst in de provincies Noord-Holland en Zuid-Holland.

Voor het Nederland buiten de Randstad is de typering ‘regio’ in zwang geraakt. Daaraan is het neerbuigende, randstedelijke idee gekoppeld dat mensen die de vinger aan de pols van de tijdgeest willen houden, er weinig hebben te zoeken. Ook voor politieke innovaties moeten we naar verluidt elders zijn.

Zuidelijke trendsetters

Maar dat is een misverstand. Zeker onze ‘buitengewesten’ Noord-Brabant en Limburg zijn politieke trendsetters bij uitstek.

Neem de decennialange hegemonie van de katholieken op het Binnenhof: hun partij – eerst de RKSP, na de oorlog de KVP – kwam tussen 1918 en 1963 bij tien van de twaalf Tweede Kamerverkiezingen als grootste uit de bus. Dat ongekende machtsvertoon was eerst en vooral te danken aan de kiezers in Brabant en Limburg, die, anders dan hun landgenoten bóven de grote rivieren, in zeer grote meerderheid tot de rooms-katholieke kerk behoorden. Zonder de massale steun uit Brabant en Limburg zou het aantal katholieke Kamerzetels slechts half zo groot zijn geweest – en hadden katholieke politici (dus) nooit zo lang de boventoon kunnen voeren in de Nederlandse politiek.

Vanaf het midden van de jaren zestig, toen het Rijke Roomse Leven begon te imploderen, gingen Brabanders en Limburgers hun politieke heil steeds vaker elders te zoeken. De ‘losgeslagen’ zuidelijke kiezers bespoedigden zo niet alleen de spectaculaire groei van de VVD onder Hans Wiegel, maar droegen ook bovengemiddeld bij aan de befaamde verkiezingsoverwinning (53 zetels) van PvdA-premier Joop den Uyl in 1977. 

En daar bleef het niet bij. In 1967 debuteerde D66 op het Binnenhof. De partij had een randstedelijk imago, maar op de voorste rij zaten de uit Brabant afkomstige journalisten Hans van Mierlo en Hans Gruijters.

En wat te denken van de SP? Onder leiding van de welbespraakte Ossenaar Jan Marijnissen veroverde de partij dertig jaar geleden haar eerste Tweede Kamerzetels. De belangrijkste electorale bolwerken van de SP waren Brabant en Limburg.

Politieke kweekvijver

Tezelfdertijd ontpopte het zuiden zich als kweekvijver voor het verschijnsel ouderenpartijen. Epicentrum was het Eindhoven van Martin Batenburg, initiatiefnemer van het AOV, de eerste ouderenpartij die in 1994 lokaal en daarna ook landelijk doorbrak.  

Ook de victorie van de Lijst Pim Fortuyn (LPF) bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2002 was een spektakelstuk waaraan op drift geraakte zuidelijke kiezers bovenmatig bijdroegen. Zo scoorde de LPF in bijvoorbeeld Kerkrade (23,5), Helmond (23,2) en Roermond (22,3) stukken beter dan in randstedelijke metropolen als Amsterdam (16,6) of Utrecht (13,3).

De PVV mag in dit verband uiteraard niet onvermeld blijven. Met een partijleider – Geert Wilders – die werd geboren en getogen in Venlo en een achterban die al sinds de entree van de PVV in de Tweede Kamer (2007) sterk is oververtegenwoordigd in Limburg. Bij de Kamerverkiezingen van 22 november 2023 kreeg Wilders er maar liefst 33,2 procent van de stemmen, veel meer dan in bijvoorbeeld Noord-Holland (19,7) en Utrecht (17,6).

In die twee laatstgenoemde provincies was een andere Limburger favoriet bij de kiezers: de in Maastricht geboren Frans Timmermans, die vorig jaar zijn vicevoorzitterschap van de Europese Commissie inruilde voor het lijsttrekkerschap van GroenLinks-PvdA. In de hoop premier te worden, maar dat lukte niet. Als oppositieleider is Timmermans deze week bij de Algemene Beschouwingen de belangrijkste tegenstander van Wilders, die sinds het aantreden van het kabinet-Schoof leider is van de grootste regeringspartij.

Twee Limburgers die de toon zetten in de Tweede Kamer. Allebei werden ze geboren in een provincie waar de katholieke KVP in 1963 nog ruim 77 procent van de stemmen kreeg en waar opvolger CDA tot 1987 een absolute meerderheid had in de Provinciale Staten. Allebei sloten ze zich aan bij politieke partijen die jarenlang oppositie voerden tegen de traditionele machthebbers in Limburg: Timmermans, hoewel hij zich altijd katholiek bleef noemen, bij de Partij van de Arbeid; Wilders, op wie de Moederkerk nooit vat kreeg, bij de VVD.

Een bijzonder schouwspel

Schept dat – ondanks alles – een band? We weten niet wat er achter de schermen gebeurt, maar vóór de schermen lijken de onderlinge verhoudingen buitengewoon slecht. Twee maanden geleden, bij het Kamerdebat over de regeringsverklaring van het kabinet-Schoof, ging het weer eens helemaal mis.

Timmermans kondigde bij aanvang van het debat aan een motie van wantrouwen in te dienen tegen de PVV-ministers Reinette Klever (Ontwikkelingssamenwerking) en Marjolein Faber (Asiel en Migratie). In het ministersvak zaten volgens Timmermans ‘mensen die racistische complottheorieën propageren en journalisten, rechters, wetenschappers aanvallen’. Wilders sloeg keihard terug: ‘Hoe haalt Timmermans het in zijn hoofd. Waar haalt hij het lef vandaan om onze mensen tot racist te bestempelen? U zegt gewoon: er zitten hier halve nazi’s in de zaal. Degene die vuile, vieze politiek speelt, dat ben ik niet, maar dat bent u’.

Toch doet dat allemaal niets af aan het schouwspel dat ons ook deze week bij de Algemene Beschouwingen te wachten staat: een staaltje zuidelijke dominantie in de vaderlandse politiek met in de hoofdrollen twee typische ‘producten’ van de ontmanteling van het katholieke machtsapparaat in Limburg. Zo bezien bestaat er tussen Wilders en Timmermans wel degelijk een belangrijke verwantschap.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: Twee op drift geraakte Limburgers zetten de toon op Prinsjesdag 2024 verscheen eerst op Wynia's Week.

Max Weber en de overtuigingsethiek

De Duitse socioloog Max Weber (1864-1920) noemde die individuele ethische opstelling meer dan een eeuw geleden overtuigingsethiek, (Gesinnungsethik), een persoonlijke ethische opvatting over wat wel en wat niet toelaatbaar en wenselijk is. Hij schreef twee lange essays over dit onderwerp: Wetenschap als Beroep (1917) en Politiek als Beroep (1919). Weber had een duidelijke reden om hier over te schrijven, en die is voor ons zo veel jaar later opnieuw van belang.

Veel Duitse professoren aan de universiteit waren in Webers tijd overtuigd van de superioriteit van het Duitse ras. En niet alleen zij. Openlijk antisemitisme was tegen het einde van de negentiende eeuw in het Duitse Keizerrijk van Wilhelm II gebruikelijk. Duitsland zag zich vooral als een cultuurnatie (Kulturnation). Socialisten en Joden waren bijvoorbeeld uitgesloten van benoeming aan de universiteit. Zij  pasten niet in dat beeld. ‘Overtuigingsethische’ opvattingen hoorde je dagelijks met veel verve verkondigen.

In Politiek als Beroep geeft Weber een uitvoerig historisch beeld van de democratieën in Engeland, de Verenigde Staten en Duitsland. En met name van hun overheidsdienaren. Wat een politicus volgens hem nodig heeft is gedrevenheid, verantwoordelijkheidsgevoel en inschattingsvermogen. Gedrevenheid in de zin van een hartstochtelijke overgave aan de zaak. Maar je hebt ook verantwoordelijkheidsgevoel en inschattingsvermogen nodig om afstand te kunnen nemen. Politiek bedrijf je met je hoofd, aldus Weber. En het lijkt er op dat we op dit moment politiek met onze emoties bedrijven. Dat we overtuigingsethiek bedrijven.

Weber onderscheidde ook een andere vorm van ethiek, een ethiek die over je handelen in de maatschappij gaat. Dat is een ethiek die nu opnieuw aandacht verdient, omdat de huidige politiek alleen maar overtuigingsethiek is geworden. Wat we nodig hebben is Webers ‘verantwoordelijkheidsethiek’(Verantwortungsethik). Dat betreft je verhouding tot de maatschappij en daarbij gaat het niet langer alleen over wat jij persoonlijk verantwoord vindt. Dan gaat het om de consequenties van de te verwachten effecten van je handelen voor de maatschappij. En dan is het niet langer puur subjectief.

Opstappen of loyaal meewerken

Eduard Bomhoff weidde onlangs in Wynia’s Week een artikel aan een rapport van de Wetenschappelijke Klimaatraad. ‘In het rapport vinden we drieënzeventig pagina’s vol directieven, maar niet één euroteken met informatie over de kosten’, schrijft Bomhoff. De verantwoordelijkheid voor al die richtlijnen is opgelost in een ethische moraalpolitiek van schone handen houden.

En in die zin kunnen de verontruste ambtenaren maar twee dingen doen: opstappen of loyaal meewerken en zich over hun bezwaren heenzetten. Weber noemde de mensen die alleen maar bezig zijn met ‘overtuigingsethiek’ ook wel eens ‘Windbeutel’, een luchtige Duitse slagroomsoes met niet al te veel inhoud. Ze zijn te veel op hun eigen ethiek gericht zonder de maatschappelijke gevolgen ervan onder ogen te willen zien.

Politiek is overtuigingsethiek geworden

Het lijkt me dat dit nu weer actueel is, en het niet alleen de ambtenaren betreft maar, net als bij Weber, ook de politiek. De oppositie bij monde van Frans Timmermans, wil de PVV-leden Faber en Klever van het nieuwe kabinet naar huis sturen. Hun uitspraken ziet hij als ‘fascistisch’. Niet het probleem van de immigratie is voor Timmermans relevant, maar de woorden die gebruikt worden. En zijn oppositie is niet gebaseerd op de aanpak van het probleem, maar op het verbieden van de woorden.

Veel politiek en maatschappelijk protest gaat uit van unieke eigen waarden, negatieve gevolgen voor de maatschappij komen niet of nauwelijks aan bod. Probleem is dat de politiek, die per definitie een verantwoordelijkheidsethiek betreft, steeds meer opgeschoven is naar een overtuigingsethiek. En dat gold met name de Rutte-kabinetten, met D66 voorop.

De politiek is overtuigingsethisch geworden en gaat weg van verantwoordelijkheid voor de toekomstige vaak negatieve gevolgen van het politieke handelen. En daar lijkt nu verandering in te komen met het nieuwe kabinet. De adviesorganen van de overheid zoals de Wetenschappelijke Klimaatraad, en ngo’s als Urgenda die per definitie een beperkt doel nastreven, bedrijven ook louter overtuigingsethiek. In de onderhandelingen met de ‘niet-morele mens’, de PVV, achten zij uiteindelijk alle middelen toegestaan en kun je ook de Kamervoorzitter weigeren bij een herdenking van de slavernij. In feite komt het er op neer dat ze de uitslag van de verkiezingen niet accepteren omdat hun ‘morele kompas’ is stil blijven staan bij hun overtuigingsethiek.

Weber beschrijft hoe je kunt reageren als je een oorlog hebt verloren. ‘In plaats van als een stelletje oude wijven naar de “schuldige” te zoeken, terwijl de structuur van de maatschappij de oorlog veroorzaakte’, kun je ook op de vijand afstappen en zeggen: wij hebben de oorlog verloren, jullie hebben hem gewonnen. Laten we het er nu over hebben welke consequenties daaruit getrokken moeten worden, gelet op de verantwoordelijkheid voor de toekomst. Deze woorden van Weber gelden onverminderd voor de politiek.

Politiek moralisme in Duitsland

In Duitsland zien we op dit moment eenzelfde soort zendelingengedrag bij politici op het gebied van klimaat, energie, defensie en cultuurpolitiek als in Nederland. Waarden en cultuur staan centraal. Dat zien we bij de Duitse Groenen-leider Robert Habeck en in de kritiek van Henryk Broder en Reinhard Mohr die niets overlaten van de Duitse groene politiek. De Groenen vinden dat ‘onze waarden’ met alle mogelijke middelen verdedigd moeten worden.

Ook de EU-politiek heeft er dagwerk aan. Ursula von der Leyen typeert de oorlog in Oekraïne als een ‘oorlog tegen onze waarden’. Wij brengen onze waarden overal op aarde. Welke dat precies zijn, en hoe die zich verhouden tot onze belangen op aarde is niet onmiddellijk duidelijk.

We moeten terug naar een evenwicht tussen overtuigingsethiek en verantwoordelijkheidsethiek, op dit moment is de balans ernstig verstoord.

Arie Graafland is emeritus-hoogleraar aan de TU Delft. Hij schrijft regelmatig voor Wynia’s Week, vooral over non-fictie boeken.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Afwijzing van een kabinet met de PVV is puur emotioneel en  maatschappelijk onverantwoordelijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Wynia stelt dat politici als Frans Timmermans en Rob Jetten zo de zorgelijke demografische ontwikkelingen door immigratie aan het zicht willen onttrekken, maar daar hun weggelopen kiezers niet mee terugkrijgen.

Geert, Dilan, Pieter en Caroline

Van Galen en Wynia lopen de regeringspartijen langs. Geert Wilders van de PVV zal de komende tijd eigen accenten leggen en zo wellicht enige afstand nemen van het kabinet. Wilders heeft de afgelopen maanden een goede relatie ontwikkeld met Caroline van der Plas, die wat teleurgesteld is in Pieter Omtzigt van NSC, wiens partij wel eens een wankele factor zou kunnen worden binnen de coalitie, al dan niet geplaagd door gewetensproblemen bij Kamerleden.

En de VVD? Die heeft in de Rutte-jaren de invloed ondergaan van D66, waardoor er afstand dreigt te ontstaan met (eerdere) VVD kiezers. Partijleider Dilan Yeşilgöz kan niet om de D66-vleugel in kader, Kamer en kabinet heen, maar verliest zo aanhang in het land.

Doe mee!

De artikelen, video’s en podcasts van Wynia’s Week zijn gratis beschikbaar – voor iedereen! Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Deze WWTV-video is ook te beluisteren als podcast, zowel via Spotify als via Apple. Kijk ook HIER

Het bericht Timmermans probeert migratieproblemen weg te stoppen met ‘omvolking’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Afgelopen maandag werd in de Europese Unie politieke geschiedenis geschreven. De absurde situatie deed zich voor dat de Oostenrijkse milieuminister Leonore Gewessler – een voormalige beroepsactiviste en lid van de partij De Groenen – in strijd met haar regeringsinstructies vóór de EU-Verordening over natuurherstel stemde. Groene politici uit heel Europa en ook natuur- en milieuorganisaties waren vol lof over haar actie.

Dat er eenheid van kabinetsbeleid moet zijn (‘de regering spreekt met één mond’) spreekt eigenlijk vanzelf. De gevolgen van het nalaten van die regel heeft bijvoorbeeld Mona Keijzer pijnlijk ervaren toen zij in 2021 als demissionair staatssecretaris van Economische Zaken kritiek uitte op het coronabeleid – en zonder pardon door premier Mark Rutte werd ontslagen. In Oostenrijk gaan dingen soms toch anders.

Wangedrocht

Ik schreef het al eerder in Wynia’s Week: de EU-Verordening over natuurherstel is een wangedrocht. De verordening hoort bij de erfenis van voormalig Eurocommissaris Frans Timmermans en werd op 27 februari met nipte meerderheid in het Europees Parlement aangenomen (van de Nederlandse leden stemden negen voor en negen tegen). Om wetskracht te krijgen moest de verordening daarna door de regeringen van de 27 lidstaten met een gekwalificeerde meerderheid worden bekrachtigd (door 55 procent van de landen die minstens 65 procent van de EU-bevolking vertegenwoordigen). Dat leek niet te lukken.

Omdat België – in het eerste halfjaar van 2024 EU-voorzitter – zag dat de politieke wind was gedraaid, werd het onderwerp toen van de agenda van de EU-raad gehaald en niet in stemming gebracht.

Maar van uitstel kwam geen afstel. Naar welke politieke onderonsjes zich hebben afgespeeld kunnen we slechts gissen, maar feit is dat de verordening eind vorige week opeens weer door de Belgische voorzitter op de agenda voor maandagochtend werd geplaatst. Hoewel Oostenrijk altijd had verklaard zich door interne verdeeldheid te onthouden van stemming, bracht Gewessler vervolgens de cruciale vóórstem uit die zorgde voor de gekwalificeerde meerderheid en voor de bekrachtiging van de verordening. 

Formeel lijkt het in orde, maar democratisch deugt het van geen kant. In het onlangs nieuw gekozen Europees Parlement zou de verordening nooit zijn aangenomen. Ook is de Belgische regering sinds de parlementsverkiezingen van 9 juni demissionair. In die omstandigheid had van het Belgische voorzitterschap meer terughoudendheid mogen worden verwacht.

Ook juridisch valt over de kwestie het een en ander te zeggen. Als gezegd: de Oostenrijkse minister handelde op eigen gezag en in strijd met de instructies van haar regering. Vóór de stemming liet die regering per brief – ondertekend door de bondskanselier en de federale minister voor de EU – aan de Belgische voorzitter weten dat er geen verandering in het Oostenrijkse standpunt was gekomen en dat de machtiging om te stemmen voor minister Gewessler was ingetrokken.

Alain Maron, lid van Ecolo (de Franstalige groenen) en voorzitter van de Europese milieuministers, vond dat een interne Oostenrijkse aangelegenheid ‘die hem niet aanging’ en verklaarde de vóórstem van Gewessler geldig.

Een volmacht mag worden ingetrokken

Dat mag natuurlijk niet. Gewessler trad niet namens zichzelf op, maar als vertegenwoordiger van de lidstaat Oostenrijk. (Ook) in het burgerlijk recht zijn de regels van vertegenwoordiging duidelijk. Een volmachtgever kan iemand machtigen om namens hem rechtshandelingen te verrichten. Als zo’n volmacht aan de vereisten voldoet, moeten derden erop kunnen vertrouwen dat de rechtshandeling door de gemachtigde ook daadwerkelijk uit naam van de volmachtgever verricht zijn en dus bindend zijn voor de volmachtgever.

Maar vóórdat enige rechtshandeling door de gemachtigde is verricht, staat het de volmachtgever vrij om de volmacht in te trekken en dit aan derden bekend te maken. Daarvan is ook in dit geval sprake. Het had de Belgische voorzitter duidelijk moeten zijn dat Gewessler niet meer namens de lidstaat Oostenrijk mocht stemmen.

Profileren is gelukt

De Oostenrijkse regeringspartij ÖVP, coalitiepartner van De Groenen, laat het er niet bij zitten en heeft Gewessler aangeklaagd wegens ambtsmisbruik. Ook stapt de partij naar het Europese Hof van Justitie om de stemming ongedaan te maken. Die zaak lijkt mij heel kansrijk. Frans Timmermans heeft waarschijnlijk te vroeg victorie gekraaid.

Pikant is dat er in Oostenrijk in september parlementsverkiezingen plaatsvinden. Bij de Europese verkiezingen verloren De Groenen, kennelijk wilde Gewessler zich nu even duidelijk profileren. Dat heeft ze in ieder geval bereikt. Een beslissing van het Hof van Justitie valt niet voor de verkiezingen te verwachten. Interessant is ook dat de actie van Gewessler in Oostenrijk (nog) niet tot een regeringscrisis heeft geleid. Ook dat heeft te maken met de aanstaande parlementsverkiezingen.

*Joost Schepel was advocaat en directeur en eigenaar van reisbureaus.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week en is vrij toegankelijk, voor iedereen. Dat wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillige abonnementen. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hoe de natuurherstelwet van Timmermans is doorgedrukt, deugt juridisch en democratisch van geen kant verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Russische spionage is het laatste jaar drastisch van karakter veranderd. Voorheen kon het land in Europa gebruikmaken van spionnen met een dekmantel als diplomaat op Russische ambassades in het buitenland. Zij probeerden bronnen te werven en aan inlichtingen te komen. Maar sinds Europese landen in 2022 na de inval in Oekraïne diplomaten gingen uitzetten – Nederland stuurde zeventien Russen terug naar Moskou – moet het land een andere strategie kiezen. Digitale spionage biedt uitkomst.’

Onze energievoorziening is vast ook doelwit

Voor de hackers van Ruslands militaire inlichtingendienst GROe is Nederland als doorvoerland van westerse wapens extra interessant. Niet toevallig, aldus de Volkskrant, zijn Russische infiltratiepogingen ontdekt bij toeleveringsbedrijven van het ministerie van Defensie: ‘Op het moment dat Europese leiders steeds luider waarschuwen voor een mogelijke oorlog met Rusland, probeert dat land op tal van manieren de Europese Unie en de NAVO te ondermijnen.’

‘Tal van manieren’: laten we daar eens op doorborduren. Want bij hun pogingen om de westerse democratieën te verzwakken, zullen de heersers in het Kremlin vast en zeker ook onze energievoorziening niet over het hoofd zien. Dat is immers een essentieel onderdeel van onze infrastructuur en dus van groot belang voor onze economische prestaties en onze militaire weerbaarheid. Poetin en consorten mogen daarom hopen dat zoveel mogelijk Europeanen – Nederlanders incluis – in de waan komen te verkeren dat het einde der tijden nabij is: door klimaatverandering.

Natuurlijk, in de vier en een half miljard jaar dat de aarde bestaat is het klimaat voortdurend veranderd. Ook ging de zeespiegelstijging al eens twintig keer zo snel en waren er tijden met meer dan twintig keer zoveel CO2 in de atmosfeer als nu. Maar dat soort kennis is nu even niet in Russisch belang. Het gaat er namelijk om dat mensen gaan geloven dat we het naderende klimaat-armageddon alleen nog kunnen afwenden door middel van een energietransitie. In dat kader moet de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals kolen, olie en gas, bekend komen te staan als een duivelse praktijk die zo snel mogelijk dient te worden uitgebannen.

Maar is dat dan niet nadelig voor een fossiele exporteur als Rusland? Nee, want er is een tweede stap. Het is namelijk óók noodzakelijk en in Russisch belang dat zo weinig mogelijk mensen de voordelen gaan beseffen van kernenergie (goedkoop, veilig, nauwelijks CO2-uitstoot). Want dan zal als vanzelf worden gekozen voor ‘klimaatoplossingen’ die fataal uitpakken voor onze energie-infrastructuur: warmtepompen en elektrische auto’s die de vraag naar stroom opjagen, gekoppeld aan zonne- en windenergie, die het stroomnetwerk instabiel maken. Voorspelbaar gevolg: te weinig capaciteit om nieuwe bedrijven aan te sluiten, en dreigende stroomuitval ook voor kleinverbruikers, zoals huishoudens en winkeliers.

Schaamte en zelfkastijding

Behalve energievoorziening is ook voedselvoorziening van fundamenteel belang. Ook daar zouden de Russen dus aan ondermijning kunnen doen. Bijvoorbeeld door onze agrarische sector in diskrediet te brengen als veroorzaker van dierenleed en stankoverlast, vervuiler van grond- en drinkwater en – last but not least – als uitstoter van stikstof. Bijkomend voordeel: Nederland is het tweede exportland voor landbouwproducten ter wereld, dus het verdacht maken van onze boeren kan ook internationaal interessante destabiliserende effecten hebben.

We gaan nog even door. Want ondermijning door de Russen hoeft zich natuurlijk niet te beperken tot materiële zaken. Landen hebben ook een mentale infrastructuur die onder vuur kan komen te liggen. Het Kremlin heeft bijvoorbeeld geen enkel belang bij een Nederland dat trots is en blaakt van zelfvertrouwen. Liever hebben ze een vijand die zich schaamt voor het eigen verleden en voortdurend aan zelfkastijding doet.

Ons aanhoudende geweeklaag over het Nederlandse slavernijverleden zal de Russen om die reden zeker bevallen, net als onze permanente zelfbeschuldigingen omtrent ‘islamofobie’, ‘institutioneel racisme’ en gebrek aan ‘diversiteit’. Een land dat zich wentelt in schuldgevoel is geen vitale opponent. We zwijgen dan nog over onze status als immigratieland met een steeds verder uitdijend multicultureel drama.

Ondermijning doen we zelf wel

Gelukkig voor de Russen hoeven ze zich nauwelijks in te spannen om al deze zaken te bevorderen. Want het in gevaar brengen van onze energievoorziening, het afbouwen van onze agrarische sector en het ondermijnen van ons nationale zelfbewustzijn kan het Kremlin met een gerust hart overlaten aan de Nederlanders zélf. Meer in het bijzonder aan onze progressieve politici, want als het gaat om klimaatalarmisme, anti-kernenergie-sentimenten, stikstofhysterie, massa-immigratie en onze collectieve schuldcultuur zijn zij de belangrijkste aanjagers.

Zo bezien is niet de openlijke Poetin-fan Thierry Baudet de man die Moskou het meest in de kaart speelt, maar eerder iemand als GroenLinks-PvdA-leider en Kremlin-hater Frans Timmermans. Wat kan politiek toch fascinerend zijn.  

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht Poetin in de kaart spelen? Dat doet Frans Timmermans misschien wel beter dan Thierry Baudet verscheen eerst op Wynia's Week.

Het was ook allemaal schromelijk overdreven. Timmermans had in zijn redenaarsvervoering zijn briefje verkeerd voorgelezen, en ook nog onzin verkondigd. Niemand komt hier ‘aan de macht’. Dat is meer iets voor sterke mannen in diepgaand corrupte omgevingen, zeg Hongarije of erger. In ons land zit iedere dominante politicus klemvast ingesnoerd in een coalitiecorset en allerlei rechtsstatelijke beperkingen.

Ongelukkige toestand

Op zijn beurt moet Wilders nu een kansloze aangifte zien weg te poetsen. Bovendien heeft de koning van de hyperbool weinig recht van spreken, op de man spelen is al decennia lang zijn voornaamste wapen. Wie hem tegen de haren instrijkt, wordt spoorslags uitgemaakt voor ‘heks’, ‘knettergek’, ‘tuig van de richel’, ‘crimineel’, ‘eng mannetje’ of andere rotte vis, of met een aangifte om de oren geslagen.

Deze ongelukkige toestand is het gevolg van polarisatie, een politieke stijl waarbij politici als Timmermans en Wilders de verschillen tussen elkaar, elkaars partijen en elkaars achterban uitvergroten en verabsoluteren. De ander is geen rivaal met eigen ideeën, maar een vijand, een foute slechterik die moet worden bestreden en uitgeschakeld. Polariserende politiek is een zero sum game: er kan er maar één winnen, en wat de één wint, verliest de ander.

Ooit was polarisatie de normale, enig mogelijke politieke strategie. In de Middeleeuwen heersten het recht van de sterkste en persoonlijke loyaliteiten, was willekeur troef en berustte vrijwel alle macht bij de vorst. Wie zijn eigen positie wilde versterken moest dus die vorst iets afpakken. Een mooi voorbeeld is de Magna Carta, het contract waarmee in de dertiende eeuw de Engelse hoge adel wat fundamentele rechten en vrijheden voor zichzelf bevocht op de Engelse koning: Wat de adel won in rechten, verloor de vorst aan handelingsvrijheid.

In het voetspoor van die edelen begon zich in Europa de opkomende maar rechteloze burgerij te roeren. Ook zij had politiek gesproken niets te verliezen en alles te winnen. Voor vorsten en adel gold het omgekeerde. Het was keihard wij tegen zij. Maar langzamerhand groeiden uit die worstelingen en allerlei oeroude en nieuw opgerichte vorstelijke adviesraden de eerste parlementen. De nieuwe tijd klopte aan de deur, en daarmee veranderde het politieke speelveld diepgaand

Polderen

Zodra vorst, adel en burgerij elk politiek iets te verliezen hadden en ook beter met elkaar in contact stonden, begonnen die geledingen in te zien dat ze ook gezamenlijke belangen hadden. Binnenlandse politieke machtsuitoefening veranderde van pakken-wat-je-pakken-kunt langzaamaan in uitruilen, en uiteindelijk in voldoende steun en medewerking vinden om gezamenlijk iets op te bouwen. Op dit vlak liepen de Spaanse Nederlanden van meet af aan voorop. Die gingen in 1581 ook als eersten het verst, door de tirannieke vorst wegens wanprestatie geheel terzijde te schuiven. De Republiek was geboren.

Uit die destijds nog prille ontwikkeling is in ons land uiteindelijk het inmiddels befaamde poldermodel voortgekomen, waarbij zo veel mogelijk belanghebbenden binnen en buiten het parlement meedelibereren over initiatieven, keuzes en de te volgen koers. Doel daarvan is om een zo breed mogelijk draagvlak te creëren, en liefst concensus. Polderen is het omgekeerde van polarisatie en vooral geen zero sum game. Het resulteert meestal in voor elk wat wils (en wat slikken), en in meer dan de som van rechten, plichten en bezittingen waarmee de deelnemers het spel ingingen. Ver voordat de term werd uitgevonden, had de Republiek al begrepen hoe je een win-winsituatie bereikt.

Stroperig

Na de grote revoluties van de late achttiende eeuw was de rol van pure polarisatiepolitiek goeddeels uitgespeeld, op één grote wederopleving na. Dat was toen in de negentiende eeuw de grote massa van straatarme have nots zich ging emanciperen op de vleugels van socialisme en communisme. Zij waren de laatst overgeblevenen in Europa die niets te verliezen hadden.

We zijn als westerse wereld van het proces in alle opzichten rijk, stabiel, tolerant en democratisch geworden, want die dingen gaan onmiskenbaar samen. Maar het moderne ‘polderen’ heeft ook nadelen. Het is saai, stroperig en voor de buitenwacht vaak moeilijk te volgen. En politici kunnen maar moeilijk boven het zompige poldermaaiveld uitstijgen als ze geen hecht doortimmerd, aansprekend programma hebben of geen overtuigende resultaten boeken.

Precies dat is wat er in de ogen van veel kiezers in Nederland aan de hand is: ‘men’ doet weinig tot niets aan problemen die iedereen direct raken, zoals woningnood, vergrijzing, een vastlopende overheid en geopolitieke dreiging. In plaats daarvan neuzelt de ‘Haagse elite’ over in veler ogen marginale zaken als een papieren stikstofprobleem en genderneutrale wc’s. Of men dreigt met dure verplichtingen vanwege het klimaat zonder overtuigende winstprognose. Niemand krijgt spontaan een warm gevoel bij ‘het halen van de doelstellingen van Parijs’.

Dat schept ruimte voor stokebranden en one-issueclubs om de onvrede daarover door polarisatie te mobiliseren. Daarbij worden inhoudelijke plannetjes vervangen door mannetjes, die als charismatische ‘leiders’ worden gepresenteerd. Politieke campagnes verworden tot soms platte duels tussen lijsttrekkers, het premierschap wordt buiten alle proporties opgeblazen.

Brallerig

Moderne media helpen daaraan enthousiast mee. En met succes, getuige de komeetachtige opkomst van Forum voor Democratie door heel de rest van politiek en bestuurlijkNederland weg te zetten als ‘het kartel’. Wij tegen de rest, zo grof mogelijk: de kiezers vraten het. Niet alleen de eenvoudige Henk en Ingrid van Geert Wilders, juist ook hoog opgeleide mensen met goede banen holden achter de populist Baudet aan.

Maar diens succes bleek klatergoud, want achter alle brallerige ophef zat niks. Iets dergelijks was de PvdA al in 1977 overkomen. De partij, die er toen al een jaar of tien naar streefde het land te polariseren om zo het christendemocratische midden uit zijn sleutelpositie te verdrijven, ging na het kabinet-Den Uyl de verkiezingen in met de holle slogan ‘kies de minister-president’.

De kiezer trapte erin en bezorgde de PvdA een klinkende stembusoverwinning. Maar het gepolariseerde tij was allang verlopen, terwijl alle linkse borstklopperij de verhoudingen verziekt had. Zo belandde Den Uyl met al zijn 53(!) zetels pardoes in de politieke marge, terwijl de christendemocraten vrolijk doorregeerden met Wiegels VVD.

Polarisatie speelt ook de lopende formatie parten. PVV en BBB zijn beide uit woede en rancune geboren, en daarmee typische exponenten van ‘wij tegen de rest’. Dat verdraagt zich slecht met het zoeken naar een programma waarin alle deelnemende partijen zich kunnen vinden. Daar komt nog bij dat het onmiskenbare succes van Wilders op maar één pijler rust: de weigering van de andere partijen om te erkennen dat, terecht of ten onrechte, verreweg de meeste Nederlanders drastisch paal en perk gesteld willen zien aan niet-westerse immigratie.

Geen werkbaar plan

Maar opnieuw viel de kiezer voor klatergoud, want Wilders blijkt geen serieuze politicus. Na twee hele decennia bestaat zijn immigratieplan nog altijd uit slechts twee woorden: ‘grenzen dicht’. Hoe? Geen idee, er is geen werkbaar plan, geen aanzet, niets.

Een tikje overdrijven kan dingen verhelderen en zaken scherp stellen kan soms geen kwaad. Maar moderne polariseerders blijken wel de kiezer te kunnen bespelen, maar daarna strijk en zet niet te kunnen of willen leveren. Polarisatie is hollevatenpolitiek die ons allemaal schaadt.

Rik Smits is taalkundige en wetenschapsjournalist.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Bent u al donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Polarisatie is hollevatenpolitiek die ons allemaal schaadt verscheen eerst op Wynia's Week.

Een ‘regietafel’ onder leiding van voormalig PvdA-Tweede Kamerlid Lea Bouwmeester heeft voorgesteld om na de nieuwbouw niet langer alle zorg op twee locaties aan te bieden. De hoogcomplexe spoedeisende hulp en de intensive care zou in een van de twee ziekenhuizen geconcentreerd moeten worden. In de andere vestiging zou de planbare zorg komen en slechts een beperkte spoedeisende hulppost en maar een paar intensive care-bedden. Een belangrijk argument voor deze locatieverdeling is dat er niet voldoende personeel zal zijn om de spoedeisende hulp en intensive care op beide plekken aan te bieden.

Verzet onder de plaatselijke bevolking

De inwoners van Heerlen denken dat ze bij deze verdeling aan het kortste eind zullen trekken en dat er in hun gemeente geen volwaardig ziekenhuis meer overblijft. De aankondiging van de nieuwbouwplannen van Zuyderland heeft daarom tot veel verzet onder de lokale bevolking geleid. In september demonstreerden ruim 3000 mensen tegen de nieuwbouwplannen en eind maart nog eens enkele honderden. In september liep Frans Timmermans, die zich er op voor laat staan een kind uit een mijnwerkersgeslacht te zijn, vooraan bij de demonstratie. Tijdens het SBS6-verkiezingsdebat in november werd door de aanwezige lijsttrekkers spontaan toegezegd dat er in Heerlen een volwaardig ziekenhuis moest blijven bestaan.

In de motie van Frans Timmermans en zijn fractiegenoot Julian Bushoff wordt uitgesproken dat het nieuwe kabinet een verantwoordelijkheid heeft ‘voor het inlossen van een ereschuld aan de mijnstreek en daarom ook voor het behoud van een volwaardig ziekenhuis in de regio’. In de rest van Nederland is de motie waarschijnlijk onopgemerkt gebleven, maar niet in Limburg. Daar was het voorpaginanieuws in de regionale krant De Limburger.

Politici willen graag leuke dingen voor de mensen doen. Eén van de instrumenten daarvoor is het indienen van een motie. Het aantal moties is de afgelopen jaren enorm toegenomen. In 2022 alleen al waren het er 5011. De meeste ervan worden verworpen. Van de aangenomen moties wordt een deel niet door het kabinet uitgevoerd. Zo heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen om het eigen risico in de zorg af te schaffen. Ondanks dat is het eigen risico er nog en het lijkt er op dat ook een nieuw kabinet het eigen risico zal handhaven.

Een motie van de Tweede Kamer is een uitgehold instrument geworden. Toch zitten er een paar bedenkelijke kanten aan de motie van Timmermans voor het behoud van het ziekenhuis in Heerlen.

Om te beginnen gaan de minister en de politiek niet over de bouwplannen en de locatiekeuzes van ziekenhuizen. Daar gaan ziekenhuizen zelf over. Ziekenhuizen zijn zelfstandige organisaties en geen uitvoeringsinstanties van de overheid. De motie van de GroenLinks-PvdA-fractieleider roept de minister dus op om iets te doen waartoe zij niet bevoegd is en gaat in tegen de wet. Het was dan ook volkomen terecht dat minister Dijkstra de motie ontraadde. Zij noemde deze ‘onuitvoerbaar’ en ‘niet-realistisch’.

Valse hoop en verwachtingen

Omdat de minister niets kan en mag doen, wekt de motie valse hoop en verwachtingen bij de burgers in Heerlen. De organisatie van de zorg is voor veel mensen weinig inzichtelijk. Als een Kamerlid een motie indient waarin de minister opgeroepen wordt het ziekenhuis te behouden, denken velen dat de minister ook de mogelijkheden heeft om dat te doen. Als blijkt dat de minister daar niet toe in staat is, wordt dat uitgelegd als onwil en versterkt dat het wantrouwen in politici.

Het meest bedenkelijke is dat Timmermans dit allemaal ook weet, maar er toch voor kiest deze motie in te dienen. Het is een zeer cynische vorm van politiek bedrijven waarbij politiek gewin prevaleert boven de geloofwaardigheid van de politiek.

Dan de motivatie die Timmermans gaf aan de motie, te weten de ereschuld die Nederland zou hebben aan de voormalige mijnstreek waar Heerlen ligt. Nu is het inmiddels bijna zestig jaar geleden dat de mijnen werden gesloten en je kan je afvragen hoe lang deze ereschuld duurt. Wordt de mijnsluiting een eeuwig chantagemiddel van Zuid-Limburg?

Aan de ereschuld, voor zover daar al sprake van is, wordt door de rest van Nederland al decennia lang meebetaald. In geen enkele gemeente zijn de zorgkosten zo hoog als in Heerlen: in 2020 gemiddeld € 3433 per inwoner. Dat is bijna 70 procent hoger dan de medische uitgaven in de goedkoopste gemeente in Nederland, Renswoude. Van de zorgverzekeringspremies die we allemaal betalen gaat elk jaar een deel naar Heerlen en de andere gemeenten in Zuid-Limburg als bijdrage aan de bovengemiddeld hoge zorgkosten daar.

En Sittard/Geleen dan?

Opvallend is verder dat de motie oproept om in Heerlen een volwaardig ziekenhuis te behouden, maar niets zegt over een volwaardig ziekenhuis in Sittard/Geleen. In het plan van Bouwmeester komt maar op een van beide locaties een uitgebreide spoedeisende hulp en intensive care voor complexe zorg. De ereschuld geldt kennelijk alleen voor de voormalige oostelijke mijnstreek Heerlen en niet voor de westelijke mijnstreek Sittard/Geleen. De motie van Timmermans is dan ook zeer slecht gevallen bij de burgemeesters van de gemeenten in de westelijke mijnstreek.

CDA-fractieleider Henri Bontenbal pleitte onlangs voor een limiet aan het aantal ingediende moties. Beter zou het zijn als de Kamer zou afspreken geen moties meer in te dienen die de minister oproept de wet te overtreden of valse hoop biedt aan burgers. Het gebrek aan vertrouwen in politici wordt door dergelijke moties alleen maar verder versterkt.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.  

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Frans Timmermans biedt oostelijke mijnstreek valse hoop met motie voor twee volwaardige ziekenhuizen verscheen eerst op Wynia's Week.

De predikant en theoloog Banning (1888-1971) en zijn medestanders – veelal christensocialisten – organiseerden tijdens de economische depressie van de jaren dertig cursussen en artistieke ontmoetingen voor werklozen. Mijn moeder werkte voor haar huwelijk als gastvrouw in hun ‘Woodbrooke’-centrum in Bentveld. Banning hielp daar in 1939 mijn latere, destijds werkloze vader. Hij was een bezitloze, uitgetreden rooms-katholieke priester – niet omdat hij het geloof had verloren, maar omdat hij in zijn parochie in Zuid-Limburg arme mijnwerkers met al vier of vijf kinderen had moeten verbieden aan geboortebeperking te doen.

Alleen fanatieke eerlijkheid helpt

Mijn vader gaf lezingen voor Bannings cursisten en werkte met hen. Al snel werd hij verliefd op de stem van mijn moeder, wanneer ze in het avondprogramma gedichten voorlas van Henriette Roland Holst. Ze trouwden in 1943; mijn moeder had de naam ‘Elisabeth’ gereserveerd voor een dochter, maar er kwamen drie zonen.

We kunnen ‘de achterliggende waarden en overtuigingen’ van Banning ontdekken met behulp van de hoofdartikelen die hij schreef voor het religieus-socialistische weekblad Tijd en Taak. Een citaat uit 1945: ‘De opkomst van de reactie houdt in de grond innig verband met het ontbreken van vruchtbare zelfkritiek. En als de reactie sterk wordt, is het mede omdat onze zelfkritiek te zwak is. Geen fanatiek vasthouden (-) zal ons helpen; alleen fanatieke eerlijkheid.’ Mee eens, Diederik en Frans?

Eerder, in 1933, toen socialisten, communisten en kapitalisten elkaar fel bestreden, schreef Banning: ‘Wij horen pluralist te zijn, dat wil zeggen meerdere wegen en mogelijkheden open te laten. Dat kan voor wie zich graag aan de eigen gedachtegangen volledig overgeven, weleens zwak schijnen – het is in wezen de erkenning dat geestelijke rijkdom verscheidenheid betekent.’

In 1949 keek Banning terug op de gewelddadige ontvlechting van Nederland en Indonesië: ‘Ik denk aan de houding van de Rijkseenheidsbeweging tegenover het Indonesische vrijheidsstreven – fel en star en stijl, maar tot geen enkele bevrijdende daad in staat.’ Hij generaliseert dan: ‘Ook in ons zogenaamde beginselvaste handelen zijn wij er dikwijls naast, doen dikwijls onrecht, en in ons opportunisme plegen wij ook wel verraad.’

Een rede ‘in de geest van Willem Banning’ was het dus bepaald niet op 22 februari. Eén vlugge zin over de naamgever van de Banning Lezing, maar verder was het vooral kwaadspreken over PVV en BBB. Timmermans: ‘PVV en BBB [doen] valse beloften en onhaalbare voorstellen, die slechts fungeren als politiek lokaas. (-) Radicaal rechts wil alleen sentimenten bespelen en daarvoor moeten de problemen juist niet worden opgelost, maar groter gemaakt.’

Vooral die laatste zin is een kwaadaardige beschuldiging. Concrete bewijzen geeft Timmermans niet. Geert Wilders zou in het openbaar bezwaar maken tegen honderdduizend asielzoekers, maar in werkelijkheid verheugd zijn over hun komst? Caroline van der Plas protesteert tegen de schoffering van boeren en vissers, maar juicht dat in het geheim toe, omdat haar partij zo zetels kan winnen? Hoe zouden Wilders en Van der Plas zulke valse beschuldigingen ooit kunnen ontkennen?

Aanvallen op de motieven van tegenstanders

In het eerste naoorlogse nummer van Tijd en Taak publiceerde Banning een nieuw gedicht van Henriette Roland Holst (gedateerd 9 augustus 1945): Met de regels ‘Geef ons de kracht, de verleiding te weerstaan / Van te oordelen waar we ’t niet vermogen’.

Een waarschuwing voor iedereen, maar door Timmermans met zijn wilde aanvallen op Wilders en Van der Plas helaas gemist. Natuurlijk kon hij er voor kiezen om zijn spreektijd vooral te besteden aan aanvallen op de motieven van tegenstanders, en dan geen tijd over te houden voor reflectie op eigen misslagen (Te enthousiast over elektrische auto’s en niet over hybrids? Doof voor de wanhopige onzekerheid bij boeren en vissers? Samen met adjudant Samsom niets gedaan om de stikstofimpasse op te lossen, hoewel hun positie daarvoor een unieke kans bood?) Eveneens staat het Timmermans vrij om ‘verraad te plegen in zijn opportunisme’, bijvoorbeeld door – zou het zijn vanwege de fusie met GroenLinks? – te volharden in zijn verzet tegen kernenergie. Maar heb dan niet de treurige moed om dat ‘Banning Lezing’ te noemen.

En laten Samsom en Timmermans nu niet met het excuus komen dat Banning het in zijn tijd makkelijker had om op te roepen tot verdraagzaamheid en verbinding. Banning was geen ‘polderaar’ die soepel meebewoog met de meerderheid, maar durfde zich uit te spreken, ook tegen zijn medebestuurders in de SDAP (met de kennis van nu bleef hij bijvoorbeeld te lang pacifist). Hij was principieel maar tegelijk zó bekwaam en invloedrijk dat men hem in 1946 vroeg als voorzitter van het oprichtingscongres van de PvdA.

Zelfkritiek in plaats van speculaties

Die tijd was even woelig als nu. Het communistische partijdagblad De Waarheid was Neerlands grootste krant, maar de nieuwe PvdA had ook concurrentie van rechts, van religieuze partijen die vanaf de preekstoel lieten waarschuwen tegen het goddeloze socialisme. Gelukkig had Banning het vermogen om ver weg te blijven van fanatisme, zag hij het belang van zelfkritiek en zou hij nooit een toespraak hebben gehouden vol van speculaties over de valse en verborgen drijfveren van zijn politieke opponenten.

Als vrolijke afsluiting één citaat uit Tijd en Taak van mijn vader, die werkte als secretaris van de redactie. Iedere zondagmiddag en -avond moesten wij jongens ons stil houden, want op maandagochtend moest de kopij naar de Arbeiderspers. Op 22 februari 1947 was het zijn beurt voor een hoofdartikel. Het ging over ons koningshuis: ‘En laat ons niet zeggen dat de Kroon slechts een afsluitend element is van ons staatsgebouw. Het is niet gering de belichaming van onze nationale eenheid te zijn. Men leze bij onze rechtsgeleerden na, de stabiliserende functie van de kroon, juist in ons parlementaire stelsel.’

Aan tafel, thuis en met vrienden was hij kernachtiger: ‘Natuurlijk kunnen wij het koningshuis vervangen door een republiek. Maar klaag dan niet als Joseph Luns president wordt.’ Opnieuw een verschil tussen Banning, Tijd en Taak en Timmermans, die wél graag zou afkoersen op een republiek met – als het zo uitkomt – een oud-minister van Buitenlandse Zaken als staatshoofd.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.   

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Laat Frans Timmermans eens wat beters verzinnen dan voortdurend kwaadspreken over PVV en BBB verscheen eerst op Wynia's Week.

En inderdaad, om de rechtsstaat te verdedigen begon links na 22 november eerst maar eens te demonstreren tegen de verkiezingsuitslag. Zo vormde zich rond het oude stadhuis van Utrecht een grote groep mensen die kennelijk vonden dat de PVV mensen discrimineert. Volgens RTV-Utrecht was de organisatie in handen van lokale GroenLinks/PvdA-politici.

Ze hadden op de verkiezingsavond goed naar Timmermans geluisterd, want hun leus echode zijn woorden: ‘We laten niemand in de steek en vechten voor de rechten van iedereen.’ Ik vroeg me af of de demonstranten niet de 2,5 miljoen PVV-kiezers aan het discrimineren waren, want hun stemmen zouden dus te niet gedaan moeten worden. Of beter: hun stemmen zouden eigenlijk naar GroenLinks/PvdA moeten gaan.

Een verkiezingsuitslag als aanval op de rechtsstaat

Dat was toch niets anders dan de poging van Trump om illegaal extra stemmen te krijgen ten koste van Biden. Timmermans en zijn Utrechtse partijgenoten zijn dus eigenlijk geen haar beter dan The Donald.

De pogingen die Trump heeft gedaan het democratisch stelsel in de VS te ondermijnen, staan ons nog helder voor de geest. Timmermans deed ongeveer hetzelfde door de verkiezingsuitslag als een aanval op de rechtsstaat te presenteren. Het enige wat ontbrak was dat Timmermans zijn aanhangers opriep om de bekendmaking van de definitieve uitslag door de Kiesraad te blokkeren.

Dit is wel een echte omkering van waarden, want was het niet Leo Lucassen die in januari 2021 in de Volkskrant Geert Wilders aanwees als de Europese Donald Trump? Gaat Lucassen – volgens Geen Stijl ‘hoogleraar in de Geschiedenis van Wie Er Allemaal Niet Deugen’ – dat label nu naar Timmermans verhangen? Vast niet.

Wat schreef Lucassen in 2021 nog meer? ‘Waar Trump vooral African Americans en migranten uit Latijns-Amerika als zondebok gebruikte, stigmatiseren Wilders en de zijnen al vijftien jaar islamitische Nederlanders, die onophoudelijk worden afgeschilderd als een existentieel gevaar. (…) Door het over een kam scheren van islamitische medeburgers als volksvreemd is Wilders, samen met anderen, verantwoordelijk voor een islamofoob en racistisch maatschappelijk en politiek klimaat.’

Die boodschap uit 2021 hoeft Lucassen niet opnieuw uit te dragen, want nu komen islamitische Nederlanders zelf in de kranten vertellen dat hun veiligheid in gevaar is door de verkiezingsuitslag. In mijn krant van 25 november zegt een moslim dat hij zich afvraagt of hij straks nog bescherming zal krijgen van de overheid. En dit zeiden de samenwerkende moskeekoepels:

‘Een partij die islamofobie als speerpunt heeft is de grootste partij van het land geworden. Wilders is niet milder geworden, Nederland is verhard. Het is duidelijker dan ooit waar het land voor staat. Een stuk van het masker van de beschaving in Nederland is afgevallen. Voor de moslimgemeenschap was dit echter al langer duidelijk. De afgelopen jaren is één van de doelstellingen van de PVV al gerealiseerd door andere partijen: beleidsdemonisering van moslims.’

De Koran wordt letterlijk geïnterpreteerd

Als je dit leest, zou je haast gaan denken dat het cordon veiligheidsagenten dat Wilders nu al twintig jaar om zich heen heeft, naar de Nederlandse moslims moet. Zijn alle moslims dan soms gematigd geworden? Respecteren zij de rechtsstaat en nemen zij dus de Koran niet langer letterlijk voor waar aan?

Er was een tijd dat moslims de Koran beschouwden als een boek dat geschreven was door mensen en daarom voor velerlei uitleg vatbaar was. Dat is allang niet meer zo. De overheersende houding van de islam is dat alle gebeurtenissen volledig door God worden bepaald, zoals beschreven in de Koran.

Dat geldt ook voor de man-vrouw-relatie. Volgens de Koran zijn vrouwen dom, komen ze veelal in de hel en zijn ze niet beter dan slaven, kamelen, honden, ezels of duivels. Het verklaart de onderdanige positie van de vrouw in de islam. Het Oude Testament is overigens ook niet al te vriendelijk over vrouwen, maar christenen nemen de Bijbel niet zo erg letterlijk.

De moslims die in de politiek-correcte kranten aan het woord komen, suggereren dat ook moslims de Koran niet langer letterlijk nemen. Dat zou betekenen dat ze niet langer denken het recht te hebben om homoseksuelen van een hoge flat te gooien. Of om vrouwen te doden die de eer van hun familie hebben bezoedeld.  

Maar is dat wel zo? Inmiddels wonen in Europa een kleine veertig miljoen moslims. Ze willen graag onze welvaart accepteren, maar de beginselen van onze rechtsstaat en onze Grondwet lappen sommigen (maar misschien zijn het velen) aan hun laars. Dat geldt bijvoorbeeld voor de gelijke behandeling van mannen en vrouwen.

In de moslimcultuur hebben vrouwen vaak te lijden van onderdrukking, ook in Nederland. Het geweld tegen moslimvrouwen door hun eigen familie neemt sterk toe, meldde WNL begin dit jaar. Het gaat dan meestal om eergeweld, bijvoorbeeld als straf voor ‘onkuis’ gedrag of verzet tegen een gedwongen partnerkeuze. In het uiterste geval kan moord of doodslag volgen.

Nederland importeert een machocultuur zonder vrouwenrechten

Aanvankelijk waren vooral families met een Turkse of Marokkaanse afkomst betrokken bij eergeweld, maar dat veranderde vanaf 2015 dankzij de grote instroom van vluchtelingen uit Syrië. Socioloog Ruud Koopmans spreekt in dit verband over de import van een machocultuur uit landen waar mannelijke dominantie en vrouwelijke ondergeschiktheid heersen.

De behandeling van vrouwen in orthodoxe Nederlands-Turkse moslimfamilies is op tamelijk overtuigende wijze beschreven door Lale Gül in haar autobiografische debuutroman Ik ga leven (2021). De reactie van haar familie op haar onthullende boek loog er niet om. Ze werd, zo vertelde Gül in 2023, op haar kamer vastgehouden onder bewaking van haar familieleden. Elke poging om de koffers te pakken werd hardhandig tegengehouden. De familie dreigde haar tanden eruit te slaan. Ze wilde vluchten, maar de familie zorgde ervoor dat dat niet lukte.

Wanneer mensen met een immigratie-achtergrond ‘onze’ rechtsstaat en onze Grondwet niet wensen te accepteren, zijn zij dan welkom? Mogen we niet wensen dat we mínder van dit soort mensen hebben? Mogen we van immigranten niet eisen dat zij homoseksualiteit, vrouwenrechten, vrije huwelijkskeuze, vrijheid van meningsuiting (inclusief godslastering) en de rechtsstaat accepteren? Retorische vragen natuurlijk, maar zodra een politicus als Wilders dit soort vragen stelt, staat Timmermans klaar om een demonstratie tegen de PVV te organiseren.

Timmermans is inderdaad The Donald van Europa.

Harrie Verbon was hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. Zie hier zijn blog. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!  

Het bericht Niet Geert Wilders is ‘The Donald’ van de Lage Landen, maar Frans Timmermans verscheen eerst op Wynia's Week.

Wynia constateert dat Timmermans zich nu lijkt te verzetten tegen de verkiezingsuitslag ‘en dat is pas iets om je zorgen over te maken’. Wynia heeft aan de uitlatingen van Wilders niet kunnen afleiden – zoals Timmermans suggereert – dat die onderscheid zou willen maken in Nederlanders, nu die zegt ‘De Nederlanders op één’ te willen zetten.

Wynia stelt dat te lang beleid dat gedragen wordt door een minderheid is gedicteerd aan een meerderheid. ‘Het ongenoegen daarover bouwt zich gaandeweg op. Het is toch niet zo raar dat in een democratie de meerderheid mag verlangen dat men zich minstens enigszins mag herkennen in het beleid?’

Wynia zegt dat Wilders nog wel voor een moeilijk dilemma kan komen te staan als hij straks premier – van een centrumrechts kabinet – zou kunnen worden. Dan verliest hij namelijk, hoewel partijleider, de controle over de Tweede Kamerfractie van de PVV. En dat zal voor een controlfreak als Wilders niet gemakkelijk zijn.

Deze video van WWTV is ook te beluisteren als podcast.

Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. Bijdragen van lezers, kijkers en luisteraars zijn daarom van vitaal belang. Wilt u Wynia’s Week ook ondersteunen met een eenmalige of een regelmatige bijdrage? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Timmermans acteert of met Wilders de jaren dertig terug zijn’ verscheen eerst op Wynia's Week.