En merkwaardig: de Amerikaanse oud-ambassadeur bij de NAVO, Ivo Daalder (64), dreigde (AD, 3 september) zijn Amerikaanse nationaliteit op te geven: ‘Ik wil niet in een land wonen waar een fascist aan de macht is.’ Na 30 jaar wil hij zijn Nederlandse paspoort terug. Dat vereist een ‘inburgeringscursus’ waarin het onderdeel KNM (kennis Nederlandse maatschappij) een berucht struikelblok kan zijn. Daalder moet nog even blokken.

Trump sloeg aan bij harde kern Democraten

In de Amerikaanse media waren er gebruikelijke huilbuien zoals bij CNN en MSNBC, terwijl de vaste grappenmakers zoals Stephen Colbert en Jimmy Kimmel letterlijk de tranen in de ogen stonden. Het werd duidelijk dat de culturele elite met het hoofd in de wolken leefde.

Knarsetandend had de beter wetende klasse vastgesteld dat de ‘werkende klasse’ in de swing staten onder het bereik van Trump was gekomen. Hij transformeerde de Republikeinse partij, voorheen vooral een partij van ‘countryclubs’ en daarna van ‘sociaal conservatieven’, tot een arbeiderspartij. Zo grabbelde hij in de achterban van de Democraten. In 2016 met succes. Dit jaar kwam er een extra greep bij: Trump sloeg aan bij minderheden die de Democraten tot de harde kern van de eigen aanhang hadden gerekend. Trump scoorde erg goed onder Latino’s, zwarte mannen, katholieken en joodse Amerikanen. Daarop zakten de Democraten met Harris voorop door de vloer.

De landslide van Trump (312 versus 226 kiesmannen) levert een herschikking van het politieke veld op, zoals Ronald Reagan in 1980 had gedaan. Een politiek-culturele omslag met vergaande gevolgen. De Democraten predikten jarenlang identiteitspolitiek. Ze verdeelden de maatschappij in aparte groepjes: witte vrouwen, zwarte mannen, jonge witte mannen, Latino’s, katholieke Amerikanen. Ze spraken over non-binair genderbeleid, met ‘mannen’ in de kleedkamers van vrouwen. ‘Woke’ werd een methode om mensen de mond te snoeren, om meningsvorming eenvormig te maken. Het werd een cultuurstrijd met ‘cancel culture’ als stok achter de deur. Die identiteitspolitiek veroorzaakte echter een identiteitscrisis onder Democraten.

De Democraten moeten zichzelf heruitvinden, en dat gaat duren. De ‘blame game’ is al begonnen. Nancy Pelosi (84), die voor de 20ste keer werd herkozen in het Huis van Afgevaardigden, legde de schuld bij Biden die volgens haar te lang was aangebleven. Zijn geestelijke toestand werd té lang té rooskleurig voorgesteld. Zelf had Biden dat niet in de gaten en het debat met Trump, dat zijn ondergang werd, had hij ook zelf aangevraagd. Biden is boos op Pelosi omdat hij zich aan de kant voelt geschoven, terwijl hij zelf Harris voor de voeten liep. Zoals kiezers van Trump te omschrijven als ‘garbage’. Dit zijn gebruikelijk rituelen van een verloren verkiezing. Inhoudelijke bezinning moet volgen, en nieuwe gezichten in de partijtop.

Weinig oog voor de gewone man

Het is opvallend hoezeer links Europa in diezelfde put zit. Ideologische leegte door identiteitspolitiek, zij het dat men minder scheutig is met de naam van ‘Hitler’ om opponenten zwart te maken. Termen als ‘fascist’ of ‘racist’ volstaan. Dit vocabulaire dient om de inhoudelijke leegte te verbergen. Waar staat links Europa voor? Vooral voor het klimaatbeleid. Net als de Democraten heeft progressief Europa weinig oog voor de gevolgen van immigratie en de economische problemen van de gewone man. Wat ooit kern van de ideologie was, is nu bijzaak en vervangen door identiteitspolitiek en een woke-agenda.

De fusieproblemen van PvdA en GroenLinks markeren dat; uitgerekend rondom het conflict in Gaza dat de twee partijen volledig verdeelt. De Democraten hanteerden twee referaten inzake Gaza: een versie voor kiezers in de Arabische gemeenschap en een andere voor de Joodse gemeenschap. Die ballon hield het niet lang vol. De cultuuromslag door de verkiezing van Trump zet links Europa voor hetzelfde blok als de Democraten. Bovendien zal de ommekeer in Amerika de ommekeer in Europa doen versnellen.

Friedrich Merz

Te beginnen in Duitsland. De vroegtijdige val van de regering van bondskanselier Olaf Scholz produceert een stroomversnelling. Duitsers hunkeren naar stabiliteit maar die valt weg. De verkiezingen voor een nieuwe Bondsdag zijn niet ver weg. Links Duitsland, de sociaaldemocratische SPD en de Groenen, staat er slecht voor. De Alternative für Deutschland (AfD) is de verre rechtsbuiten, terwijl de partij van Sahra Wagenknecht (BSW) een verrassende nieuwkomer is. Boven dit alles torent de CDU/CSU van Friedrich Merz uit. Maar zijn probleem is: met welke partij vormt hij een regering? AfD is uitgesloten. De rest kwakkelt voornamelijk.

Merz is een capabele politicus die jarenlang in quasi-gedwongen ballingschap vertoefde omdat bondskanselier Merkel hem aan de kant schoof. Van fractieleider in de Bondsdag werd hij gedegradeerd tot backbencher, verliet Berlijn en vestigde zich in Düsseldorf als vermogensbeheerder voor het Amerikaanse BlackRock, met het hoofdkwartier in Manhattan. Pas na vertrek van Merkel keerde hij terug naar Berlijn. Merz is vertrouwd met Amerika, nuttig voor de relatie met Trump.

Duitsland zakt weg in economische malaise. Waar Volkswagen gaat, daar gaat Duitsland, en later Nederland ook. Duitsland wurgt zijn economie met een mislukt klimaat- en energiebeleid, en als toppunt het sluiten van de kerncentrales. Duitsland de-industrialiseert want de energiekosten zijn te hoog, veel hoger dan in Amerika waar ze juist lager worden. Een van de eerste beslissingen van Trump is fracking toestaan en meer olie boren onder het motto ‘drill baby drill’.

Trump vergroot dat gat met Europa. Hij leidt het klimaatbeleid – naar eigen zeggen de ‘groene oplichterij’ – naar het abattoir: Amerika verlaat (wederom) het Klimaatakkoord van Parijs en verlaagt de regeldruk, terwijl het energie-aanbod wordt vergroot. Dit zet het dure Europese klimaat- en energiebeleid onder enorme druk. De Europese concurrentiekracht verschrompelt.

Investeren in Europa loont niet, in Amerika wel

Er is dan geen andere uitweg dan het klimaat- en energiebeleid te herijken. De Europese Green Deal kost jaarlijks 1570 miljard euro aan ‘investeringen’ die worden betaald door bedrijven. De consument krijgt uiteindelijk de kosten op zijn bord. Europa moet in 2040 voor 90% klimaatneutraal zijn; in 2050 voor 100%. Bedrijven die de komende jaren strategische beslissingen moeten nemen, zullen de rekening snel opmaken: investeren in Europa loont niet. In Amerika wel.

Duitsland, ooit leidend industrieland in Europa dat nu achteruitboert, zal als eerste het roer moeten omgooien. Daarmee gaat een Europees geloofsartikel overboord. Het is cruciaal dat de verkiezingen in Duitsland snel plaatsvinden en Merz spoedig bondskanselier wordt.

Green Deal maakt ondernemer tot ambtenaar

In Amerika is klimaat amper een strijdpunt; slechts voor 7% van de kiezers. Voorop staan koopkracht en immigratie. Dat is in Europa niet veel anders, maar ‘progressief Europa’ interesseert dat amper, evenmin als de Democraten in Amerika. Die hebben nu hun les gehad. Een té duur klimaat- en energiebeleid miskent koopkracht en de financiële kosten van grootschalige asielmigratie. Dat brengt het voortbestaan van bedrijven in gevaar en daarmee de bestaanszekerheid van burgers.

In plaats van hard tegen die stroom in te gaan met een onhaalbaar en onbetaalbaar klimaatbeleid doet Europa er beter aan de groene planeconomie te liberaliseren met meer marktprincipes, meer échte concurrentie en minder subsidies. De Green Deal maakt de ambtenaar tot ondernemer en de ondernemer tot ambtenaar. Dat is een omgekeerde wereld. Als Europa zichzelf niet corrigeert, doet Amerika dat. En wel op Trumpiaanse wijze.

Op 9 oktober verscheen ‘Rechtsomkeert’, het nieuwe boek van Derk Jan Eppink. Daarin schetst hij in heldere taal hoe zich in Europa, de Verenigde Staten en vooral Nederland een rechtse omwenteling voltrok. Het boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,95 en kan HIER worden besteld. Informatie voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Zege Trump dwingt links Amerika én Europa tot cultuuromslag verscheen eerst op Wynia's Week.

De overwinning van de Republikeinen in de VS wordt in genoemde kringen zelfs als een blessing in disguise gezien, omdat zonder een dreiging van buitenaf de door hen gewenste Europese eenheid niet tot stand komt.

Eigen Europese defensie

Concreet wordt opgeroepen tot een eigen Europese defensie, te financieren vanuit een omvangrijk Souvereignty Fund, dat behalve met bijdragen vanuit de lidstaten gevuld dient te worden via de uitgifte van eurobonds. Tevens dient een sterke Europese defensie-industrie op poten te worden gezet en moet een einde worden gemaakt aan de aankopen van defensiematerieel in de VS.

Alleen op die manier, zo wordt gezegd, kan Oekraïne de strijd tegen Rusland volhouden. De Europese landen zullen het begrotings- en militair materieel gat moeten opvullen dat de VS onder Trump achterlaat. Hij heeft gezegd te stoppen met de Amerikaanse steun.

Een eigen Europese defensie is ook nodig, zo heet het, om Poetin buiten de deur te houden. Als Oekraïne valt, zo is de uitgesproken vrees, zal hij zijn zegetocht voortzetten (dat Poetin nooit zo gek zal zijn om een NAVO-lidstaat aan te vallen – dat staat gelijk aan zelfmoord – wordt dan vergeten). Ook moeten de Amerikaanse importheffingen en de Inflation Reduction Act (belastingvoordelen voor firma’s die in duurzame energie investeren) worden bestreden met grootscheepse staatssteun aan de Europese industrie – om zo te voorkomen dat firma’s naar de VS vertrekken. Importheffingen dienen met een ‘tit for tat’ beantwoord te worden.

Hoe realistisch is dit scenario? Wel, dat valt te bezien. Van Europese eenheid is sowieso geen sprake. Aan de ene kant staan Frankrijk, Spanje, België en (in mindere mate) Duitsland, die een federalisering van de EU beogen. Maar aan de andere kant van het politieke spectrum zien we Italië, Hongarije, Slowakije en sinds kort ook Nederland: lidstaten die hun soevereiniteit willen behouden en niets van verdere integratie, van federalisering willen weten. De overige EU-landen nemen een tussenpositie in.

Voorts zien we binnen de federale groep een verschuiving naar de positie van de soevereine groep. De Franse president Emmanuel Macron heeft het in zijn land niet langer alleen voor het zeggen en moet leven met een nationalistische regering. De ‘stoplichtcoalitie’ in Duitsland van sociaaldemocraten, groenen en liberalen was al minder enthousiast over federalisering dan Macron, maar is binnenkort weg en gaat volgens de polls worden vervangen door een centrumrechtse regering die niets van federalisering wil weten.

België is zoals gebruikelijk verwikkeld in een langdurige formatieonderhandeling en de huidige Spaanse regering kan elk moment vallen als de naar onafhankelijkheid strevende Catalaanse Junts-partij van Carles Puigdemont de stekker eruit trekt. Waarna volgens de polls in dat land eveneens een centrumrechtse regering aantreedt.

Onhaalbaar en onbetaalbaar

De roep om een versnelde integratie en voor een federale EU mag dan luid klinken (ook de mainstream media vertolken dit geluid gretig), de realiteit is dat het gaat om een doel dat onhaalbaar en vooral ook onbetaalbaar is. Zowel een eigen defensie(industrie) als grootschalige industriepolitiek, zoals bepleit in het recente Draghi-rapport, is niet gratis. De EU-begroting zou moeten worden verdubbeld en álle lidstaten zouden moeten instemmen met de uitgifte op grote schaal van eurobonds door de Europese Commissie.

De Commissie zou zo grote bevoegdheden krijgen en in de ogen van de soevereine groep veel te machtig zou worden. Dat Von der Leyen dit ambieert is geen geheim, maar dat zij er het groene licht voor krijgt, is uitgesloten. Zeker als het aan haar grote rivaal Giorgia Meloni ligt. De Italiaanse premier heeft niets met de ideeën van Von der Leyen en trouwens ook niet met haar als persoon. De keuze van de commissievoorzitter voor de traditionele coalitie in het Europees Parlement van christendemocraten, sociaaldemocraten en groenen en het niet willen overwegen van een alternatieve meerderheid van christendemocraten, ECR (Meloni’s partij) en de patriotten van Orbán, Le Pen en Wilders, is ze niet vergeten en heeft ze ook niet vergeven.

Een realistischer en ook effectiever scenario is samenwerking met de nieuwe Amerikaanse regering. De EU kan een uitzonderingspositie bedingen op de komende importheffingen uit de VS. Daartoe zal water in de wijn gedaan moeten worden. De Europese Commissie zal moeten ophouden met het opleggen van boetes aan Amerikaanse ‘big tech’-firma’s. Ook het functioneren van de sociaalnetwerksite X van Elon Musk, Trumps grote vriend, mag niet onmogelijk worden gemaakt. De Europese markt zal opengesteld moeten worden voor Amerikaanse producten, ook op landbouwgebied (inclusief plofkippen).  Er zullen serieuze onderhandelingen van start moeten gaan over een handelsakkoord met de VS.

Als de Europese Commissie, daartoe gedwongen door de opstelling van de lidstaten, afziet van staatssteun aan de Europese industrie, is de kans groot dat de Inflation Reduction Act van tafel gaat. De wet, uit de koker van de Democraten, was vooral bedoeld om 40 procent CO2-reductie in 2030 te bewerkstelligen. Trump heeft weinig op met klimaathysterie en zal de VS naar alle waarschijnlijkheid (wederom) uit het verdrag van Parijs terugtrekken.

Het federale sprookje zal verstommen

De economie van de EU is ook niet gebaat bij industriepolitiek en staatssteun. Die heeft nog nooit iets goeds voortgebracht. Beter is het om het eerder dit jaar uitgebrachte rapport van de Italiaanse oud-premier Enrico Letta te omarmen. Letta pleit in zijn rapport voor de voltooiing van de interne markt, meer specifiek voor verdere integratie van kapitaal-, telecom- en energiemarkten en voor het verminderen van de duizenden regeltjes waaraan het Europese bedrijfsleven moet voldoen – met als laatste ‘nuisance’ de duurzaamheidsrapportage plicht, de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD).

We zullen het federale sprookje nog wel een tijdje voorgeschoteld krijgen, maar op een gegeven moment zal dit geluid – dat in Nederland vooral wordt vertolkt door GroenLinks-PvdA, D66 en Volt – verstommen. Het zal worden ingehaald door de harde werkelijkheid. Een meerderheid in de Europese Unie heeft niets op met federale vergezichten, wil geen centraal gestuurde economie, gelooft in de innovatieve kracht van de interne markt (mits de daarop opererende firma’s toegang tot financiering krijgen) en wil de NAVO behouden als hoedster van onze veiligheid.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Johannes Vervloed: Een federaal Europa om Amerika het hoofd te bieden is onhaalbaar en onbetaalbaar verscheen eerst op Wynia's Week.

Nooit is een politicus zo krachtig als een feniks uit zijn as herrezen als Donald Trump. Zijn overwinning bij de presidentsverkiezingen van 2016 leek een bedrijfsongeval. Hij verloor van Joe Biden in 2020 en haalde zich de smet van 6 januari 2021 op de hals toen zijn aanhangers het Congres bestormden.

Trump leek uitgeteld, kreeg allerlei processen aan zijn broek, gevangenisstraf dreigde en tijdens de verkiezingscampagne kreeg hij te maken met twee moordaanslagen. Hij werd door Democraten uitgemaakt voor ‘nazi’, ‘fascist’ en ‘Hitler’ maar wordt tóch de eerste president na Grover Cleveland (1885-1889 en 1893-1897) met twee niet aaneengesloten termijn in het Witte Huis. Trump, de ‘comeback kid’.

Democratisch onvermogen

Zijn overwinning heeft ook te maken met het onvermogen van de Democraten om met een kansrijke kandidaat te komen. De partij stuntelde dit jaar voortdurend. De cognitieve gebreken van president Biden werden lang toegedekt en kwamen pas aan het licht tijdens een debat met Trump, dat Biden zelf had aangevraagd. Het werd zijn Waterloo. De leider van de westerse wereld bleek een hulpeloze oudere man die zijn taak niet meer aankon. Vicepresident Kamala Harris nam de fakkel over maar kon geen eigen profiel ontwikkelen. Haar campagne had iets van amateurtoneel. De gevestigde media hieven haar op het schild, maar de gebreken van Harris waren niet te verbergen. Dat zagen kiezers eerder dan de media, nu in depressie.

De Democraten zijn toe aan zelfonderzoek. Ze verloren net als in 2016 delen van hun ‘coalitie van minderheden’. Trump pleegde een inbraak in hun achterban: bij latino’s en zwarte mannen. Hij maakte van de Republikeinse partij een partij voor de werkende bevolking, voor de gewone man. De swing states in de Midwest gingen naar Trump. De Republikeinse partij werd een arbeiderspartij; de Democratische partij een vereniging van hoger opgeleiden, beter gesitueerden en beter wetende intellectuelen. Kortom, een partij van de elite. Het is een kloof die ook in West-Europa en in Nederland zichtbaar is.

Wat gaat Trump doen zodra hij op 20 januari 2025 wordt beëdigd? Hij heeft al veel leergeld betaald in de jaren na 2016. Hij heeft vooral geleerd hoe het niet moet, en veel fouten gemaakt bij het inhuren van medewerkers. ‘You are fired’ kregen ze dikwijls te horen.Het Witte Huis leek een doorgangshuis en chaos regeerde. Tijdens deze campagne was Trump meer gedisciplineerd, voor zover mogelijk althans, en hij heeft ook een idee welke staf hij straks nodig heeft. Op Buitenlandse Zaken komt mogelijk Mike Pompeo, die met dat bijltje wel weet te hakken.

Het buitenland vraagt van Trump bijna evenveel aandacht als het binnenland: de oorlog in Oekraïne, de oorlog in het Midden-Oosten, handelsgeschillen met tal van landen en de opkomst van China. Trump heeft in buitenlandse beleid vrijwel de vrije hand, en met een Republikeinse meerderheid in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden weinig last van de Democraten die hun wonden likken.

Ergernis over het oude continent

Europa kan echter de borst nat maken, want de ergernis van Trump over het oude continent is groot. Het ligt in de rede dat hij een toespraak geeft waarin hij Europese landen bedient van enige ‘tough love’. Hij vindt dat Europese lidstaten van de NAVO meer moeten bijdragen. De NAVO is ook bij Republikeinen hoeksteen van het veiligheidsbeleid, maar dat de Amerikanen het leeuwendeel van de Europese defensie betalen, moet veranderen.

In zijn eerste termijn gaf Trump al standjes aan Europese regeringsleiders en leek hij een bovenmeester die onwillige leerlingen op appèl riep. Tijdens een NAVO-vergadering haalde Trump een papier voor de dag en ging alle regeringsleiders af. Landen die hun aandeel betaalden kregen lof, maar de wanbetalers kregen verbale billenkoek. Vooral de Duitse bondskanselier Angela Merkel: ‘And Germany, 1,5 percent for defense: Angela, not good, not good’. Merkel moest deze schrobbering ondergaan met alle Europese collega’s erbij.

Trump gaat het percentage opschroeven, zo is in Washington te horen. Is 2 procent van het bbp als maatstaf voor veel Europese landen al veel, Trump gaat méér eisen: 3 procent. Een aardige opdracht voor de nieuwe secretaris-generaal van de NAVO, Mark Rutte, om namens de vastgoedeigenaar in Washington DC de ‘achterstallige huur’ bij Europese lidstaten op te halen. Ook moet er een einde komen aan begrotingstrucs om de defensiebegroting kunstmatig op te pompen. Zo betaalt Duitsland de pensioenen van voormalige DDR-officieren uit het defensiebudget. Pure begrotingsvervuiling.

Ook de Europese Commissie komt in het verdomhoekje. In het wereldbeeld van Trump (en veel Amerikaanse conservatieven) is de EU een regionale organisatie zoals de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS). In zijn ogen is commissievoorzitter Ursula von der Leyen een ongekozen topambtenaar die niet op gelijke voet staat met gekozen nationale leiders. Als wederpartij ziet Trump gekozen regeringsleiders en met hen doet hij zaken. Hij ziet niets in supranationale organisaties zoals de EU, wél in intergouvernementele organisaties zoals de NAVO.

Die houding maakt handelspolitiek met Amerika wel moeilijk, want dat is de exclusieve bevoegdheid van de EU. Trump wil dat handelsbelemmeringen voor Amerikaanse bedrijven uit de weg worden geruimd en beschuldigt de EU van protectionisme. Het is beter als een gezaghebbende regeringsleider dat met Trump bespreekt, want Von der Leyen wil hij niet zien. Maar de Italiaanse premier Giorgia Meloni zal beter in de smaak vallen. 

Nederland staat er bij Trump goed op, zeker de huidige coalitie met Geert Wilders die de Amerikanen zelfs voorzag van een stemadvies op Trump. Dergelijke gestes vergeet hij niet. Met Duitsland heeft Trump minder op, en dat zal blijken. De Duitse politiek en media zijn grenzeloos negatief over Trump, op een bijna kinderlijke manier. Oost-Duitsland vertoont zelfs trekken van anti-Amerikanisme. Met de Franse president zijn de verhoudingen soms stroef. Trump dreigt, bij een geschil, dan met invoerheffingen op bijvoorbeeld Franse champagne. Emmanuel Macron trekt dan snel zijn staart weer in.

Geduld is op

De regeringsleider met wie Trump de beste verhouding heeft, is de Hongaarse premier Viktor Orbán. Zij zijn dikke vrienden. De relatie met Polen wordt belast omdat Trump boos is op de Poolse premier Donald Tusk die in sneltreinvaart bezig is te doen wat zijn voorgangers ook al deden: media het leven lastig maken en rechters ontslaan. Ook de verhouding met de Britse premier Keir Starmer zal geprikkeld zijn. De Britse Labourpartij stuurde vrijwilligers naar Amerika om de Democraten te helpen met hun verkiezingscampagne. Trump ziet dat als ‘inmenging’.

Een nieuw thema in de relatie van Trump met Europa is de oorlog in Oekraïene. Trump heeft altijd gezegd dat de Russische inval in 2022 niet zou zijn gebeurd als hij nog president was geweest. Op verkiezingsbijeenkomsten kondigde hij aan na zijn verkiezing en vóór zijn beëdiging een einde te maken aan de oorlog in Oekraïne. Het opwerpen van de vraag ‘hoe komen we uit die oorlog?’ is op zichzelf niet slecht. Maar hoe Trump dat gaat doen, heeft hij niet gezegd. Gaat hij de Russische president Vladimir Poetin en diens Oekraïense evenknie Volodymyr Zelensky bij elkaar roepen? Gaat hij ze onder druk zetten met harde sancties voor Rusland en minder wapens voor Oekraïne?

Hoe dan ook, Trumps geduld met Europa is op. En dat zal Europa nog meer merken dan in zijn eerste termijn als president al het geval was.

Op 9 oktober verscheen ‘Rechtsomkeert’, het nieuwe boek van Derk Jan Eppink. Daarin schetst hij in heldere taal hoe zich in Europa, de Verenigde Staten en vooral Nederland een rechtse omwenteling voltrok. Het boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,95 en kan HIER worden besteld. Informatie voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Het bericht Derk Jan Eppink: Donald Trump gaat Europa op het appèl roepen verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo gebeurde het dat minister van Sociale Zaken Eddy van Hijum (NSC) op 25 oktober uitstel meldde van de bestrijding van malafide praktijken bij arbeidsmigratie. Op dat moment was politiek Den Haag in de ban van de afloop van het asielcrisisberaad.   

Van Hijum wil dolgraag maatregelen nemen, schreef hij aan de Tweede Kamer. Hij heeft echter geen geschikte uitvoerder en toezichthouder gevonden voor de bestrijding van foute uitzendbureaus. De justitiële organisatie die het zóu doen, zag teveel hindernissen. Het woord urgentie valt in zijn brief vijf maal. De minister komt met wat lapmiddelen, maar dat verandert niks aan de vertraging. En dit dossier sleept al zo lang. Al een jaar of vijftien.

Misstanden

Malafide uitzendbureaus spelen een faciliterende rol bij misstanden, met name bij de binnen-Europese arbeidsmigranten: Polen, Bulgaren, Roemenen, Hongaren. Denk bij misstanden aan onderbetaling, gevaarlijk werk zonder adequate veiligheidsmaatregelen, te lange werktijden, slechte of dure huisvesting.

Nederland telde in 2022 984.000 arbeidsmigranten, schreef het Centraal Planbureau eerder dit jaar in een analyse. Veel van hen komen naar Nederland via een uitzendbureau. Een op de zeven uitzendbureaus overtreedt bewust de wet, schatte inspecteur-generaal Rits de Boer van de Arbeidsinspectie twee jaar geleden in NRC. Dat zouden 2.500 bureaus zijn.

Malafide uitzendbureaus zijn om twee redenen een maatschappelijke én een economische uitwas. Om te beginnen is het schadelijk voor de betrokken arbeidsmigranten zelf. Maar het is óók schadelijk voor de Nederlandse economie omdat werkgevers die in zee gaan met malafide bureaus een kostenvoordeel pakken tegenover hun eerlijke concurrenten. De slechteriken saboteren de arbeidsmarkt en ondermijnen hun concurrenten die de wettelijke voorschriften en cao-regels wél in acht nemen.   

En weet u wat het meest verfoeilijke is? Dit probleem bestaat al een jaar of vijftien, misschien langer. En het lukt politici in Den Haag én in Brussel niet om er werkelijk iets aan te veranderen. Waarom niet?

Ondoordachte Europese integratie

Daar zijn drie redenen voor. Goedbedoelde liberalisering, gegroeide economische belangen én ondoordachte en naïeve Europese integratie. Dat was een proces van meer dan twee decennia.

Per 1998 liberaliseerde het links-liberale kabinet-Kok de uitzendmarkt. Wie een uitzendbureau wilde beginnen, had geen vergunning meer nodig. Het was de tijdgeest, zeg maar. Het was óók de tijdgeest om welwillend te kijken naar de arbeidsmigratie die op gang kwam toen Midden- en Oost-Europese landen toetraden tot de EU en hun inwoners in de EU konden werken. Die mensen hadden decennia gezucht onder communistische regimes, nu konden ook zij een welvarende economie opbouwen.

Het zou zo’n vaart niet lopen… Wel dus. ‘De dynamiek van de open grenzen binnen de EU werd sterk onderschat’, constateerde het CPB in zijn eerder genoemde analyse droogjes.

Europese landen mochten zelf beslissen of ze de grenzen van hun arbeidsmarkt terstond openstelden of even uitstel wilden. Engeland wachtte niet. Brexit was het resultaat. Onderschatting van de aantrekkingskracht van welvarend West-Europa was aan de orde van de dag, de maatschappelijke en politieke consequenties op langere termijn (huisvesting, onderwijs, arbeidsomstandigheden) werden genegeerd.

De liberalisering van de Nederlandse uitzendmarkt kwam opeens goed van pas. Je kon een uitzendbureau oprichten, arbeidskrachten werven via bijvoorbeeld een dochterbedrijfje in Polen of Roemenië, hogere lonen betalen dan in hun thuisland, maar wel dáár lagere sociale premies dan in Nederland afdragen. Zo ontdekten werkgevers en hun adviseurs een el dorado van sluipwegen en ontduikkansen.

Links verdeeld

De eerste die dat opviel, waren vakbondsbestuurders. Hun leden zagen de misstanden en de gevolgen voor hun eigen banen. Arbeidsmigratie dreef een wig in de toch al broze ‘rode familie’. Want de Partij van de Arbeid, maar ook de meeste andere linkse partijen (minus de SP) waren juist overtuigd van de zonnige kant van Europese integratie.

Het duurde tot 2013 voordat Lodewijk Asscher (PvdA) als minister van Sociale Zaken steeds luider waarschuwde tegen ongebreidelde binnen-Europese arbeidsmigratie. Critici spraken er schande van. Want de Europese eenwording is een verheven project waarvan de voordelen niet in twijfel mogen worden getrokken en de nadelen liever niet expliciet benoemd. Maar in Brussel én in Den Haag kreeg hij de handen niet op elkaar voor serieuze maatregelen.

De voordelen in de landen van herkomst én voor werkgevers in Nederland zijn te groot. In sectoren als vleesverwerking, land- en tuinbouw en distributie, waar arbeidsmigranten werken, zijn de financiële belangen alleen maar gegroeid. Deze sectoren hadden en hebben machtige politieke bondgenoten. Van oudsher CDA en VVD, nu BBB en VVD.

De nadelen liggen al jaren op tafel. Op 29 september 2011 publiceerde een onderzoekscommissie van de Tweede Kamer het rapport Lessen uit recente arbeidsmigratie. Citaat: ‘De commissie is geschrokken van het groot aantal malafide uitzendbureaus en de slechte, soms schrijnende huisvestingssituaties van arbeidsmigranten.’

Een remmende slak

In 2020 kwam een commissie onder leiding van oud-SP leider Emile Roemer met vijftig concrete aanbevelingen, zoals regulering van de uitzendbranche. Daar zit nu de tegenvaller die Van Hijum twee weken geleden meldde.     

‘Om misstanden structureel aan te pakken, moet ik nu kiezen voor zorgvuldigheid boven snelheid,’ schreef Van Hijum de Tweede Kamer. Snelheid? Het is de snelheid van een slak die afremt in de bocht.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Het lukt maar niet om malafide arbeidsmigratie te bestrijden. VVD en BBB weten waarom verscheen eerst op Wynia's Week.

De EU wil een grote speler op het wereldtoneel worden en ziet zichzelf naast China en de Verenigde Staten als een toekomstig machtsblok. Vandaar dat de EU nog steeds wil uitbreiden om zo haar macht te vergroten: Moldavië is de meest recente kandidaat-lidstaat. Om die machtspolitiek met succes te kunnen uitvoeren, denkt de EU een voorspelbaar alomvattend langetermijnbeleid nodig te hebben dat de beperkte nationale, kortetermijnpolitiek overstijgt. De belangen van de EU zijn niet de belangen van de lidstaten, laat staan de belangen van de burger.

In een poging zich te onderscheiden van China (met ernstige industriële verontreiniging) en Amerika (met ‘asociaal’ vrije markt-kapitalisme) heeft de EU duurzaamheid en een gereguleerde sociale economie vooropgesteld. Daarbij is niet realisme richtinggevend, maar een nieuw hoogdravend moralisme. Op Europese schaal is de burger niet de maatstaf, maar het hogere ideaal van een sterke, duurzame en sociale unie die de burger heropvoedt.

Degrowth en de-industrialisatie

De EU wil een hoofdrol spelen bij het oplossen van de grote maatschappelijke vraagstukken. Die vraagstukken overstijgen de landsgrenzen en de oplossing vereist een holistische, globalistische visie. Zaken als duurzaamheid, klimaat en sociale rechtvaardigheid zijn gediend met een unie die de wereld kan leiden naar de progressieve verwezenlijking van de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties. En laat dat nu net ook de agenda van de linkse beweging zijn. En omdat links bij steeds minder in de kiezers in de smaak valt, komt democratie daarbij niet altijd van pas.

Het post-kapitalisme is het Leitmotiv van het huidige EU-beleid. Nu groene groei een illusie blijkt, schrikt Brussel niet langer terug voor degrowth, ofwel economische krimp. Dat zullen de Europese bureaucraten niet hardop zeggen, maar het is wel een (al dan niet gewenst) nevengevolg van het beleid. Omdat duurzaamheid, klimaat en sociale rechtvaardigheid vooropstaan, zullen de burgers de-industrialisatie en de daaruit voortvloeiende degrowth moeten accepteren als de industrie de EU niet kan bijhouden. Dat Europa bijvoorbeeld de auto- of chemische industrie verliest, is in die visie de schuld van die industrie zelf. Of zoals Milieudefensie zegt: ‘vergroenen of verdwijnen’.

De dagelijkse praktijk van de Europese politiek wordt sterk beïnvloed door lobbyisten en belangengroepen. De globalistische Europese agenda en de SDG’s drukken die groepen echter in een keurslijf. Om mee te kunnen doen, moeten een belangengroep en haar vertegenwoordigers duurzaamheid, klimaat en sociale rechtvaardigheid nastreven, of dat althans pretenderen.

Slechts onder deze voorwaarde hebben de belangenbehartigers toegang tot de Europese beleidsmakers en de binnenste cirkel van de besluitvorming. Maar zodra die EU-agenda is geaccepteerd, is de politieke strijd al verloren. Onder die voorwaarde kunnen de belangenvertegenwoordigers van de industrie en handel nog slechts kleine kanttekeningen plaatsen bij de Brusselse wetsvoorstellen zonder zich de toorn van de goegemeente (inclusief de machtige ngo’s en media) op de hals te halen.

Symbiotische relatie

Bovendien zijn de EU-beleidsmakers meesters in het scheppen van de politieke voorwaarden die hen toelaten het gewenste beleid voor te bereiden, aan te nemen en door te drukken. Dit doen ze bijvoorbeeld door internationale en wetenschappelijke organisaties voor hun karretje te spannen – daarvoor trekken ze ruimhartig de geldbuidel open. Ook verschaft de EU vele miljoenen subsidie aan haar welgevallige ngo’s voor duurzaamheid, klimaat en sociale rechtvaardigheid: de drie grote linkse thema’s.

De geprivilegieerde internationale organisaties en ngo’s stellen de symbiotische relatie met de EU-beleidsmakers bijzonder op prijs. In ruil voor haar geldelijke en andere steun vertellen zij in Brussel graag welk beleid zij wensen en dat is zonder uitzondering een iets linksere versie van hetgeen de EU voor ogen heeft. Bovendien ondersteunen deze organisaties de beleidsvoorstellen met studies, bewustwordingscampagnes, maatschappelijke acties, demonstraties, juridische procedures en andere propaganda. De EU kan op haar beurt claimen dat zij luistert naar de burgers van Europa, die geacht worden via deze organisaties te spreken.

De constructie van deze publieke opinie krijgt versterking van de zogeheten ‘Eurobarometer,’ het in opdracht van de EU regelmatig uitgevoerde onderzoek naar de opinie van de Europese burger. Daaruit blijkt uiteraard dat de Europeanen de EU belangrijk vinden en Europees beleid ondersteunen. Zo vindt bijvoorbeeld 93 procent van de EU-burgers klimaatverandering een groot probleem, 78 procent zelfs een zeer groot probleem, althans volgens de Eurobarometer. Met zo’n uitkomst is Brussels klimaatbeleid uiteraard meteen democratisch gelegitimeerd.

De uitkomsten van dit onderzoek hangen echter af van de selectie van de ondervraagden. Ook is het bekend dat burgers eerder geneigd zijn zich te schikken naar hetgeen machthebbers van hen vragen, zeker indien ze denken dat de meeste anderen dat ook zullen doen. Vandaar dat de eurofiele Eurobarometer geen meet-, maar een communicatie-instrument is.

Vervreemding van de burger

Door de werkelijkheid zo te manipuleren, krijgen de Brusselse beleidsmakers het wereldbeeld voorgespiegeld dat zij wensen. Dat beeld bevestigt hun visie en de koers die zij voor ogen hebben en verleent steun aan verdere uitbreiding van de omvang en macht van de EU. Helaas staat dat beleid ver af van de problemen en zorgen van de Europese burger.

Juist omdat het verschuiven van beleidsvorming naar het Europese niveau de burger meestal in de wind zet, is in het Europese verdrag het zogeheten ‘subsidiariteitsbeginsel’ opgenomen. Dat beginsel is bedoeld ter beperking van de macht van de EU ten gunste van de lidstaten. Slechts indien maatregelen door de lidstaten, ‘vanwege de omvang en de gevolgen van het overwogen optreden,’ onvoldoende zijn en ‘beter op het niveau van de Unie kunnen worden verwezenlijkt’ mag de EU optreden. In principe dient uitoefening van bevoegdheden echter ‘zo dicht mogelijk bij de burger’ plaats te vinden. In de praktijk bewijst de EU dit beginsel slechts lippendienst. Een cruciaal rechtsbeginsel is zo een ‘check-the-box’-oefening geworden.

De burger draagt ondertussen de lasten van de problemen die Brussel links laat liggen, zoals de gebrekkige integratie van immigranten. Ook draait hij op voor de nadelen en kosten van de EU-prioriteiten, waaronder het peperdure klimaatbeleid. ‘Ask not what the EU can do for you, but what you can do for the EU’, lijkt het motto in Brussel.

Dat EU-beleidsmakers zo vervreemd zijn van de burger is een gevolg van de omstandigheid dat zij zonder de druk van de wispelturige democratie kunnen opereren. Ver van huis in Brussel, Luxemburg en Straatsburg bevestigen zorgvuldig geselecteerde, ‘diverse’ expats elkaar in hun niet aflatende eurofilie en toewijding aan de steeds verdergaande Europese integratie. Inmiddels geldt dat voor Europese rechters, politici, lobbyisten en activisten net zo goed als voor de Europese ‘fonctionnaires’, die in ambtenarenland vanwege het toelatingsexamen en hun hoge beloningen nog steeds groot aanzien genieten.

De ideeën en ideologie van de groepen die tezamen het EU-beleid bepalen, verschillen zo weinig dat hun standpunten moeilijk uit elkaar zijn te houden. Ook hun belangen bij een sterke unie lopen parallel en ze stellen gemakshalve hun eigen belang gelijk aan het belang van Europa. Ze spelen elkaar de bal toe en houden de EU op die manier vrij van ‘populisme’, lees: niet-linkse opinies. Net als in nationale beleidskringen worden aanhangers van sceptische, conservatieve of liberale visies gemeden als de pest. Alleen wanneer ze zich schikken, is af en toe een kleine bijrol voor hen weggelegd.

Een zichzelf bestuivende bron

De tijd dat Europa politiek gelijkstond aan een douane-unie of een vrijhandelszone met een interne markt ligt ver achter ons. Ook het idee dat Europees beleid de lidstaten en burgers dient, is uit links-politieke motieven geperverteerd. Sterker nog: de koers van de EU is al geruime tijd veel linkser dan de Europese burger wenst. En omdat die politieke visie voor vrijwel ieder probleem de overheid als oplossing ziet, is de regeldruk enorm toegenomen. Door de manipulatie van beleidsrelevante feiten worden de regels bovendien steeds dogmatischer en steeds irreëler. De postkapitalistische utopie van duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid komt steeds verder van de werkelijkheid af te staan.

De EU is verworden tot een zichzelf bestuivende bron van ongebreideld uitdijende macht. Net als de klimaatgoeroes van de lage landen willen de Brusselse visionairs van ‘onhaalbaar en onbetaalbaar’ niet meer horen. De Europese waarden vereisen nu eenmaal links beleid. Zo simpel is het.

Lucas Bergkamp is arts en advocaat te Brussel.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De EU is veel linkser dan de Europese burger wil, hoe kan dat eigenlijk? verscheen eerst op Wynia's Week.

Die afhankelijkheid hoeft geen probleem te zijn, zolang we die maar erkennen en wederkerig houden. Wat we vooral níet moeten doen is minder welvarende maar wel veel grotere en sterkere partijen als Rusland, China, India, Zuid-Amerika en Afrika ethisch de les lezen over fossiele brandstoffen en CO₂-uitstoot. Daar trekken die veel grotere en sterkere partijen zich niets van aan. Ze pakken beleefd ons geld aan, maar trekken hun eigen plan naar meer steenkool en minder euro- en dollarafhankelijkheid.

Hoogmoed en onmacht

Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie wil de EU omvormen tot een geopolitieke unie, dat wil zeggen een unie die samen met de Verenigde Staten, Rusland en China de grote wereldthema’s bepaalt. Dat is met 27 verfrissend diverse staatjes – de EU koestert immers diversiteit in haar doelstellingen – in het kleinste werelddeel niet alleen zinloos en onmogelijk, maar ook in strijd met de grondvesten van diezelfde EU. Tom de Bruijn, voormalig ambassadeur van Nederland bij de EU en oud-minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, legt dit uit in zijn nieuwe boek met de veelzeggende titel Hoogmoed en Onmacht. Het illusionaire klimaatkoploperschap van Nederland en Europa is van die hoogmoed en onmacht een uitvloeisel.

De bekende piramide van de Amerikaanse psycholoog Abraham Maslow (1908-1970) helpt ons om te begrijpen wat hier aan de hand is. De piramide brengt vijf niveaus van menselijke behoeftes in kaart. Van onder naar boven: eten en drinken, veiligheid en zekerheid, sociale contacten, erkenning en waardering en zelfrealisatie.

De aandacht van de Nederlandse en Europese politiek voor de drie basisniveaus is verslapt. Dat heeft in ons eigen land onder meer geleid tot een toeslagenaffaire, een aardgasschandaal, achterstallig dijkonderhoud, verwaarloosde defensie, onmenselijke coronamaatregelen, afkalvende onderwijskwaliteit en btw-verhogingen voor boeken, sport en cultuur. Het geld blijkt nodig voor de erkenning, waardering en zelfrealisatie van politici, regeringen en EU-bureaucraten. Het blijkt nodig voor verheven supranationale doelen zoals mondiale netto-nul CO₂-uitstoot, klimaatkoploperschap en een wereldwijde gidsfunctie.

Deze politieke verschuiving van de onderste drie niveaus naar de bovenste twee niveaus van menselijke behoeftes is een kenmerk van decadentie, temeer daar de elite dit zelf niet doorheeft. Het vormt de basis van de implosie van de traditionele volkspartijen, die in de vorige eeuw nog wél aandacht hadden voor de eerste drie behoefteniveaus. Die aandacht was voor iedereen herkenbaar en relevant, en werkte tot twintig jaar geleden redelijk.

In 2004 begonnen de aardbevingen in Groningen zwaarder te worden, en werd een ultrastreng toeslagenbeleid ingevoerd dat tienduizenden mensen zou gaan ruïneren. In datzelfde jaar trad het Protocol van Kyoto voor de terugdringing van broeikasgassen in werking. Tien jaar later viel Rusland de Krim binnen, werd MH-17 uit de lucht geschoten, en kwam het Klimaatakkoord van Parijs tot stand.

Groningse huizen schudden inmiddels kapot, toeslagenslachtoffers betaalden zich suf en de Europese vrede ging teloor. Regering, parlement en Europese Commissie zagen het echter niet, lieten de Groningers en de toeslagenslachtoffers barsten, verrijkten Vladimir Poetin met aardgasbaten en gingen land en zee ongebreideld volbouwen met gesubsidieerde mens- en milieuonvriendelijke windmolens, zonneparken en biomassacentrales. Het is in dat verband goed nieuws dat Vattenfall na vijf jaar maatschappelijke en wetenschappelijke protesten nu eindelijk afziet van een biomassacentrale bij Diemen.

Funeste gevolgen

De gevolgen van het elitaire dedain voor de eerste drie behoefteniveaus blijken funest. Geruïneerde Groningers en toeslagenslachtoffers wachten nog steeds op financiële genoegdoening, huishoudens die gedwongen van het gas af zijn, zitten met hoge kosten in de kou, mensen worden ziek van windmolenlawaai, nieuwe woonwijken en bedrijven kunnen geen stroom krijgen, scholen kampen met lerarentekorten, studenten kunnen steeds slechter rekenen en schrijven, marktkooplui haken gedwongen af omdat ze geen elektrisch busje kunnen betalen, sport en cultuur worden voor veel mensen te duur en onze defensie loopt tien jaar achter.

Dit gebeurt allemaal omdat de erkenning, waardering en zelfrealisatie van de door ons allen betaalde leiders belangrijker zijn geworden dan collectieve behoeften als eten, drinken, warmte, veiligheid, zekerheid, gezondheid, onderwijs en sociale contacten.

Politieke aandacht voor deze eerste drie behoefteniveaus is dienend leiderschap. Met de invulling daarvan door onze overheden kan ieder mens naar eigen vermogen werken aan zijn of haar vierde en vijfde niveau. De veronachtzaming van de eerste drie behoefteniveaus, en de kaping van het vierde en vijfde behoefteniveau door regeringen en supranationale organisaties, is heersend leiderschap. Daarbij worden burgers en ondernemers gereduceerd tot instrumenten van de heersende elites en hun zelfvervullende voorspellingen.

Ondertussen wordt ook de in de vorige eeuw zwaar bevochten democratie uitgehold, via de Verenigde Naties en zijn machtige onderafdelingen IPCC en WHO, die zich onttrekken aan democratische en juridische controle. Zo verworden nationale volksvertegenwoordigers, bewindslieden en rechters tot onmachtige marionetten die geen invloed meer kunnen uitoefenen op het doordenderende energie- en klimaatbeleid. Dat wel steeds meer geld moet kosten, maar in de verste verte niet tot mondiale CO₂-reductie leidt.

De Nederlandse staat en de Europese Unie hebben in tegenstelling tot veel belastingbetalende burgers en bedrijven kennelijk geld genoeg. We hebben een nationaal klimaatfonds van 35 miljard en een Europese Green Deal van 1000 miljard. Mario Draghi bepleit in zijn recente rapport 800 miljard euro voor de versterking van de Europese concurrentiekracht. Dit zijn verblindend grote hoeveelheden belastinggeld waar machthebbers helemaal niet op die manier over zouden moeten kunnen beschikken.

Gebrek aan realiteitszin

Met zoveel geld ziet de EU-elite de eerste drie behoefteniveaus van 447 miljoen mensen niet meer. Aardgasloze woningen, onbetrouwbare wind- en zonnestroom, emissievrije binnensteden en afgedwongen elektrische auto’s zijn belangrijker geworden dan betaalbare verwarming, stabiele stroomvoorziening en gezellige markten met verse producten van hardwerkende marktkooplui met efficiënte dieselbusjes die meer dan tien jaar meegaan.

Ik beticht onze leiders niet van onheuse bedoelingen. Het is niet mijn bedoeling om wie dan ook de morele maat te nemen – dat gebeurt al veel te vaak. Maar het is als kiesgerechtigde en belastingbetalende burger wel mijn recht om inhoudelijke kritiek te leveren op het ineffectieve beleid van onze leiders, op hun gebrek aan realiteitszin en op hun hoogmoed.

Het kan veel beter

Ik zie dat ze daarmee mens en milieu schaden. Ik zie dat ons energie- en klimaatbeleid veel beter kan. Laten we stoppen met de megalomane koploperambitie en ons hoogmoedige steven naar een gidsfunctie en een geopolitieke unie. Laten we onze knopen tellen en met de maat die ons als 27 samenwerkende EU-landjes op het wereldtoneel past naar vermogen bijdragen aan vermindering van fossiele brandstoffen, vervuiling, ontbossing en CO₂-uitstoot. Ook kennisland Nederland – met bijvoorbeeld de Nuclear Research & Consultancy Group (NRG) in Petten, de Kerncentrale Borssele en het uraniumverrijkingsbedrijf Urenco in Almelo – kan daar enorm bij helpen.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Maarten van Andel: De Europese Unie lijdt aan decadente klimaathoogmoed verscheen eerst op Wynia's Week.

De Europese ministers van Milieu hebben vorige week in Luxemburg striktere normen afgesproken voor luchtvervuiling. Ze beloven zero pollution tegen 2050, om zo ‘vroegtijdige doden’ door luchtvervuiling te voorkomen. Voortaan kunnen EU-burgers ook schadevergoeding eisen van de overheid als hun gezondheid onder luchtvervuiling lijdt.

De Europese Commissie wil al sinds 2022 een herziening van de Ambient Air Quality Directive (AAQD). Daarbij draait alles om twaalf zogezegde ‘polluenten’ of vervuilende stoffen. De belangrijkste is stikstof.

Die herziene richtlijn zou dan de drempelwaarden in overeenstemming moeten brengen met de adviezen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Dat gaat vooral over fijnstof, en over solfer- en stikstofoxides. Uitstoot die in verband gebracht wordt met het autoverkeer, de industrie en de verwarming van woningen met fossiele brandstoffen.

Machtige pressiegroep

Al deze regels komen niet uit de lucht vallen. Ze zijn het werk van de machtige pressiegroep ClientEarth. Deze ngo betaalt bijvoorbeeld de juridische campagnes tegen de nieuwe ethaankraker van chemiereus Ineos in de Antwerpse haven. Andere ngo’s of milieuactivisten hoeven alleen de dagvaarding te tekenen, de rest doet ClientEarth.

Dit keer lobbyde Emma Bud, de beruchte advocate van ClientEarth, bij de regeringen van België, Duitsland, Italië en Polen. Bud is specialiste lawfare: procederen om een politiek-ideologische agenda via de rechter af te dwingen. Een bekend voorbeeld daarvan was de klimaatzaak, maar het gaat ook over vergunningen van landbouwers, industrie, bouwsector, enzovoort.

ClientEarth heeft in dit luchtverontreinigingsdossier een belangrijke slag geslagen. Burgers en verenigingen krijgen de mogelijkheid naar de rechter te stappen tegen de eigen overheid als die faalt bij het beschermen tegen luchtvervuiling. De overheid moet in voorkomend geval een schadevergoeding betalen.

De lidstaten moeten na de beslissing van maandag de richtlijn eerst nog omzetten in nationale wetgeving. De deadline is 2030, maar Duitsland heeft in bepaalde gevallen alvast uitstel gekregen tot 2040. Bijvoorbeeld als de luchtvervuiling van over de grens komt. Op zich is dat ironisch, want het Duitse Ruhrgebied is al ruim een eeuw lang de grootste grensoverschrijdende vervuiler. En misschien nog veelzeggender: de Duitsers krijgen ook uitstel als het vervangen van verwarmingsinstallaties in woningen ‘niet beheersbare proporties’ zou aannemen.

Totaal onhaalbaar

In Berlijn beseffen ze heel goed wat de gevolgen van de nieuwe regels zijn. Vandaar dat de Duitse regering ook niet wil dat de Europese Commissie een rijverbod of de sluiting van fabrieken kan opleggen. Het zijn opmerkelijke uitzonderingssituaties, bedongen door een minister die lid is van de groene partij. De Duitse regering wekt op zijn minst de indruk dat ze de nieuwe regelgeving totaal onhaalbaar vindt.

Lode Goukens is journalist en docent. Dit artikel verscheen op 19 oktober op Doorbraak.be

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht EU eist nul luchtverontreiniging in 2050: Duitsers vrezen rijverbod en stilvallen industrie verscheen eerst op Wynia's Week.

De Europese Commissie is begonnen met campagnes tegen voedselverspilling. De verspilling moet met de helft dalen tegen 2030. Tegen 2050 is voedselverspilling verboden. Lobbygroepen maken overuren. Want ze willen het wegwerpen van voedsel strafbaar maken. Maar dat is niet het hele verhaal…

Die plotse aandacht voor voedselverspilling komt niet zomaar uit de lucht vallen. Achter die strijd zitten groenlinkse stichtingen. Stichtingen die hoofdzakelijk op belastinggeld draaien. Geld van de Europese Commissie om bij diezelfde Europese Commissie en het Europees Parlement te lobbyen.

Miljoenen EU-subsidies

Dat laatste gebeurt niet erg subtiel. Afgelopen juni deed het zwaar door de EU gesubsidieerde European Environmental Bureau (EEB) een oproep aan het EU-voorzitterschap om ‘food waste‘ te bestrijden. Nog nooit van het EEB gehoord? Dat is ook niet de bedoeling, zolang EU-ambtenaren en Europarlementariërs hen maar kennen.

Het EEB was in 2023 goed voor ruim 72 miljoen euro EU-subsidies. Sinds de oprichting in 2016 kreeg het EEB liefst 96 miljoen euro. Middelen die in de EU-begroting hoofdzakelijk werden geboekt als onderzoeksgeld. In de praktijk organiseert het EEB bijeenkomsten voor ambtenaren en klimaatactivisten. Met copieuze maaltijden zo gaat het gerucht. De naam European Environmental Bureau lijkt bovendien bewust gekozen om de indruk te wekken dat het hier om een EU-agentschap handelt. Dat is het voor alle duidelijkheid niet.

De Europese Commissie begon de campagnes rond voedselafval op 27 september. Toen bracht Eurostat statistieken uit over ‘food waste’. 132 kg gemiddeld in de EU waarvan 72 kg bij huishoudens en 15 kg bij restaurants. Op 2 oktober zouden Nederlandse supermarkten het voedselafval in 2023 met bijna 1 procent hebben verminderd. Dit alles omdat de Europese Commissie de Afvalkaderrichtlijn strenger wil maken. Voedselafval is daar één aspect van. Omdat niemand voor verspillen van voedsel kan zijn is het een ideaal smeermiddel om elders strengere afvalregels door te drukken.

De rol van lobbygroepen achter dit strengere beleid is opvallend. Zero Waste Europe, Safe Food Advocacy Europe, FeedBack EU enzovoort lobbyen fel om de Afvalkaderrichtlijn strenger te maken. Ze eisen 50 procent minder voedselafval. Niet alleen in supermarkten, maar ook bij burgers thuis. Wettelijk afdwingbaar! Dus straf of boete als u te veel voedselresten weggooit. Uw koelkast of vuilzak worden een war zone. Het grote publiek merkte niets van dit alles, want het beperkte zich tot de parlementaire wandelgangen in Straatsburg en Brussel.

Mensen kunnen niet koken

Met haar campagne ‘zero waste, more taste’ schakelt de Europese Commissie nu een versnelling hoger. Inclusief een kookboek. Wie de eisen leest merkt hoe ingrijpend het allemaal kan zijn. De EU wil dat de overheid in uw koelkast en uw gft-biozak komt loeren. Met als argument: de Europese burgers verspillen te veel voedsel. Bijna 60 miljoen ton per jaar.

Van die meer dan 59 miljoen ton is 5 procent voor rekening van de huishoudens en 46 procent zou uit de voedselketen komen. Volgens de Europese Commissie komt al dat voedselafval door impulsaankopen, slechte planning en het feit dat mensen niet goed genoeg kunnen koken. ‘Te weinig kookvaardigheden’ staat er letterlijk. Bovendien is het voedsel te goedkoop. Een beschimmelde plak kaas wegwerpen voelt niet genoeg aan als een groot verlies.

Tegen het consumeren van vlees

De bureaucratie in Brussel vindt de burgers te dom. Ze begrijpen het verschil tussen een door de EU opgelegd onderscheid zoals ‘best before’ en ‘use by’ niet. In het Nederlands ‘te gebruiken tot’ en ‘ten minste houdbaar tot’. Bij ‘te gebruiken tot’ gaat het om producten die in korte tijd kunnen bederven en waarbij het eten een risico voor de gezondheid kan inhouden. Bijvoorbeeld: zuivel, vlees, vis. Op de verkoop na die datum staat een wettelijk verbod. Bij ‘ten minste houdbaar tot’ is geen sprake van gevaar.

Lobbygroepen bewerken de Europese Commissie en het Europees Parlement om die afvalkaderrichtlijn zo streng mogelijk te maken. Daarbij richten ze zich op twee zaken. Ten eerste verpakkingen voor voedsel (vooral plastic folies) en ten tweede het voedsel zelf. De strijd tegen de verpakkingen is vooral een vermomde strijd tegen fossiele brandstoffen waar de meeste kunststoffen van gemaakt zijn. De strijd tegen de voeding is een vermomde strijd tegen het consumeren van vlees.

Het zwaartepunt van die lobbygroepen ligt in Nederland en in Brussel. De modus operandi is steevast dezelfde. Zero Waste Europe had in 2024 vijf online-vergaderingen met hoge EU-figuren. Hoe weten we dat? Omdat er een meldingsplicht bestaat. Wat valt op? Ze ontmoeten dikwijls dezelfde medewerkers. Dat zijn meestal kabinetsleden van Europese commissarissen. In 2023 sprak Zero Waste Europe Helena Braun van het kabinet van Frans Timmermans. De Estse juriste Helena Braun blijkt al jaren één van de topfiguren die de stichting regelmatig officieel aanspreekt. In totaal 13 keer sinds 2018. In 2017, 2020 en 2022 spraken de lobbyisten van Zero Waste Europe dan weer Frans Timmermans persoonlijk.

De financiering van deze ngo is interessant. In 2022 ontvingen ze 450.000 euro subsidie van de Europese Commissie… om te lobbyen over klimaatonderwerpen. Daarmee is de Europese Commissie de grootste financier van Zero Waste Europe. De ondertussen opgedoekte Zwitserse MAVA Foundation pour la Nature gaf 320.000 euro. MAVA ging er prat op samen te werken met het World Economic Forum (WEF) en het Wereldnatuurfonds (WWF).

3,85 miljoen euro subsidie

Het Amerikaanse Plastic Solutions Fund gaf 231.900 euro. De Zwitserse Kristian Gerhard Jebsen Foundation schonk 261.000 euro. Het Amerikaanse Break Free From Plastic (BFFP) gaf 150.000 euro. Die laatste is een zeer extreme lobbygroep tegen fossiele brandstoffen en tegen kunststoffen die onder ander Coca-Cola, Nestlé en Danone aanviel met rechtszaken.

Merk op hoezeer de anti-plastic-lobby vertegenwoordigd blijkt en dat het geld van buiten de EU komt. De rest van het totale budget van bijna 3,9 miljoen euro komt van donaties van stichtingen. Het gaat hier overigens niet over één organisatie. Eigenlijk gaat het om zes stichtingen. Zero Waste Europe ontving 2,67 miljoen euro subsidies van de Europese Commissie. Stichting Zero Waste Europe ontving 1,18 miljoen euro subsidies. Een totaal van 3,85 miljoen euro belastinggeld voor deze twee Nederlandse stichtingen.

Veganistische stichtingen

Tussen 2014 en 2023 ging 25,51 miljoen euro EU-geld naar de groep Zero Waste Europe. Daarvan is slechts 16,81 miljoen euro uitbetaald omdat de stichtingen te weinig stukken ter rechtvaardiging konden voorleggen. Opvallend daarbij is dat onder Frans Timmermans (PvdA) als Europees Commissaris de subsidies de hoogte in schoten. Van 0,69 miljoen euro in 2020 naar 9,15 miljoen in 2021; 8,59 miljoen in 2022 en 0,93 in 2023 het jaar dat Timmermans de Commissie verliet.

Safe Food Advocacy Europe (SAFE) lijkt hetzelfde verhaal. 61,51 miljoen euro aan EU-subsidies toegekend tussen 2018 en 2023 waarvan al 46,24 miljoen euro uitbetaald in 2023. De Belgische stichting Safe Food blijkt een club van veganistische stichtingen uit heel Europa. Ze beweren een ngo te zijn die consumenten beschermt in de voedingssector. In april 2024 presenteerden ze hun ‘onderzoek’ rond food waste management aan het kabinet van de Eurocommissaris voor landbouw.

SAFE mocht 767.877 euro op de rekening bijschrijven in 2022. Die EU-middelen lijken hun enige inkomsten. Eens te meer lijkt de Europese Commissie dus lobbygroepen te sponsoren om bij haar een bepaalde politieke agenda te komen verdedigen. Vervelend detail is dat de EU-subsidies die SAFE meedeelt aan het lobbyregister van de Europese Unie niet overeenstemmen met de cijfers die diezelfde EU via het Financial Transparency System bekend maakt.

In 2022 kreeg SAFE volgens FTS liefst 27,88 miljoen euro toegewezen en daarvan ontvingen ze 19,29 miljoen euro. In 2023 kregen ze 12,66 miljoen euro toegewezen en daarvan werd al 9,9 miljoen euro uitgekeerd. Inkomsten die niet te controleren vallen op de balans en resultatenrekening omdat de stichting die in België niet publiek hoeft te maken.

Flexitariërs

De lucratieve subsidiemolen van de Commissie begunstigde nog een andere Nederlandse stichting. Stichting FeedBack EU van Frank Mechielsen uit Rijswijk. De stichting heeft sinds 2024 twee lobbyisten in het Europees Parlement rondlopen.

Opnieuw vallen banden op met de vegetarische/veganistische lobby. Feedback is lid van de True Animal Proteins Price Coalition. TAPP Coalitie is een Nederlandse stichting die fundamenteel tegen vleeseten is. ‘Wij geloven dat elke dag vlees eten niet meer van deze tijd is.’ Ze presenteren zich als flexitariërs. Feedback heeft verder banden met andere Nederlandse stichtingen: Transitie Coalitie Voedsel (TCV) en Handel Anders!

Paul Polman

Naar eigen zeggen ontvangt Stichting Feedback EU geen EU-middelen. Hun grootste donateur in 2023 was de ngo Feedback Global die het voorzien heeft op veebedrijven in Australië. Een andere donateur is de European Climate Foundation (ECF). De ECF is één van de machtigste groenlinkse lobbygroepen in Brussel. Een instrument van superrijken waaronder voormalig Unilever-topman Paul Polman. Het immense jaarbudget van meer dan 40 miljoen euro van de ECF komt hoofdzakelijk van de Nationale Postcode Loterij in Nederland en van Amerikaanse stichtingen. Het management van ECF bestaat uit voormalige socialistische politici.

Op haar beurt participeert Stichting Feedback EU in het European Environmental Bureau (EEB). Waardoor de vraag rijst waar het EU-geld uiteindelijk belandt.

Al drie kookboeken

Achter de nobele strijd tegen voedselafval en voedselverspilling zit dus een strijd tegen de plasticindustrie en de vleeswaren- en zuivelindustrie. Met steun van hoge figuren binnen de Europese Commissie. De Commissie blijkt immers het lobbyen bij het Europees Parlement te financieren. Open en bloot.

Te veel voedselafval strafbaar stellen klinkt als slecht nieuws. Zeker als huishoudens 72 kilogram voor hun rekening nemen van de gemiddeld 132 kilogram voedselafval. Het ophalen van voedsel en afval duurder maken, verpakkingen verbieden en vooral burgers straffen is een drastische ingreep. Daar malen die ngo’s natuurlijk niet om. Ondertussen kan de burger het kookboek Sensational! van de Europese Commissie downloaden. Dit is trouwens al het derde kookboek na Bon Appétit en het EU Holiday Cookbook.

Lode Goukens is journalist en docent.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoe Brussel in uw vuilniszak gaat kijken. Met dank aan Frans Timmermans verscheen eerst op Wynia's Week.

Om die reden zijn we in het vorige decennium gedwongen overgestapt van gloeilampen naar ledverlichting, en is het toegestane vermogen van stofzuigers meer dan gehalveerd. Sinds een paar jaar zijn terrasstralers in de Franse horeca verboden. Dit zijn allemaal nuttige – zij het bescheiden – elektriciteit besparende maatregelen die inderdaad onze CO₂-uitstoot verlagen. Anders zou de EU dergelijke impopulaire beperkingen toch zeker niet opleggen.

Inconsistent elektrificatiebeleid

Het EU-beleid is echter inconsistent. Als het nuttig is om het elektriciteitsverbruik van betrekkelijk kleine verbruikers zoals lampen en stofzuigers te beperken, is dat nog veel nuttiger voor grote verbruikers zoals warmtepompen en elektrische auto’s. Daar gelden echter helemaal geen vermogensbeperkingen voor. Sterker nog, warmtepompen en elektrische auto’s mogen zelfs ‘emissievrij’ worden genoemd, in een overgereguleerde EU waarin op elk potje pindakaas nauwkeurig alle kenmerken vermeld moeten staan.

Dit is meten met twee politieke maten. Lampen en stofzuigers worden aan banden gelegd, terrasstralers worden verboden, airco’s veroorzaken inderdaad CO₂-uitstoot, maar warmtepompen en elektrische auto’s worden duurzaam en emissievrij genoemd. Dit zijn inhoudelijk onverenigbare standpunten, die een vreemd licht werpen op het energie- en klimaatbeleid. Dat licht wordt nog vreemder nu we vernemen dat de EU kernenergie niet aanvaardt als middel om de opwarming van de aarde in 2050 tot 1,5 graad te beperken.

Het wordt op deze manier steeds moeilijker om te geloven dat het de EU daadwerkelijk om CO₂-reductie is te doen. Brussel wil niet meegaan met de door Nederland ingebrachte maatregel van CO₂-vrije kernenergie, maar wel doorgaan met het door de verzamelde Europese wetenschappers afgekeurde verbranden van bomen. De lampen en stofzuigers in onze huizen worden streng aangepakt, maar de honderd- tot duizendmaal grotere elektriciteitsverbruikers die ons verwarmen en vervoeren helemaal niet. De vraagt rijst wat dan wel het doel is, als het niet CO₂-reductie is.

Ik zou nog kunnen begrijpen dat het achterliggende doel de stimulering van ons bedrijfsleven is. Daar zouden onze economie en alle burgers immers van profiteren. Daarmee zouden we ons sociale en medische zorgstelsel betaalbaar kunnen houden, ons onderwijs kunnen verbeteren en onze defensie kunnen versterken. Het huidige klimaatbeleid verzwakt echter het Europese bedrijfsleven, door netcongestie, torenhoge stroomprijzen en steeds meer bureaucratische rompslomp. Daarom moest er een lijvig rapport van Mario Draghi verschijnen over het toekomstige Europese concurrentievermogen. 

Steeds meer hel en verdoemenis

De vraag rijst welke belangen de Europese Commissie en het Europese parlement eigenlijk dienen met ons belastinggeld. Verduurzaming en zorg voor de natuur zijn belangrijk, maar blijken nu via een supranationale agenda ten koste te gaan van de eigen burgers en bedrijven. Die supranationale agenda wordt bepaald door het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), dat in elk volgend rapport meer hel en verdoemenis predikt dan in het vorige.

In de aanloop naar de klimaattop COP-29 in Azerbeidzjan lezen we dit: ‘Gevaarlijke tijden op aarde. We staan aan de rand van een onomkeerbare klimaatramp. Dit is zonder enige twijfel een mondiale noodtoestand. Een groot deel van de basis van het leven op Aarde wordt bedreigd. We stappen in een kritieke en onvoorspelbare nieuwe fase van de klimaatcrisis.’ Dit inmiddels versleten mantra zegt mij weinig, onder andere omdat de aarde en het leven veel warmere periodes hebben doorgemaakt dan nu.

Het IPCC is een politieke organisatie

Het IPCC is, in tegenstelling tot alle pretenties, geen wetenschappelijke organisatie. Het IPCC is in essentie een door de politiek benoemde en gestuurde organisatie, die bovendien niet is onderworpen aan democratische controle en bij mijn weten ook niet juridisch tot de orde kan worden geroepen. Het feit dat er net als bijvoorbeeld bij een ministerie deskundige wetenschappers werken maakt het niet tot een wetenschappelijk instituut. Nederland en de EU baseren hun beleid nochtans eenzijdig op het IPCC, met steeds minder aandacht voor maatschappelijke en wetenschappelijke tegenargumenten.

Dat leidt zoals we hebben gezien tot inconsistent beleid, waarin stroomverbruikers tegelijk wel en niet emissievrij worden genoemd. Elektrische auto’s zouden wel emissievrij zijn, maar de veel kleinere en minder talrijke airco’s niet. Vervuilende biomassacentrales zouden CO₂ besparen, maar schone kerncentrales niet. Met dergelijk inconsistent beleid is het niet verwonderlijk dat onze energie jaar op jaar duurder wordt ten opzichte van andere werelddelen, en dat het fossiele brandstofverbruik en de CO₂-uitstoot in de wereld jaar op jaar blijven stijgen.

Ik kan deze contraproductieve gang van zaken samen met veel andere wetenschappers en journalisten bij herhaling blijven aankaarten, onderbouwd met voor iedereen verifieerbare analyses, feiten en getallen. Dat lijkt echter tevergeefs, kritiek blijkt onwelkom. Zelfs als bewindspersonen en volksvertegenwoordigers die kritiek serieus willen oppakken lopen ze tegen een bureaucratische en juridisch muur van internationale regels, wetten en verdragen aan, die alleen maar dikker wordt en door niemand meer kan worden geslecht.

We hebben ons energie- en klimaatbeleid veel te eenzijdig en veel te ondoorzichtig gemaakt. Nog erger is dat we geen democratische en juridische controle meer kunnen uitoefenen op dat beleid. Het is een autonoom supranationaal proces geworden waar geen enkele nationale regering of rechter in de EU nog iets aan lijkt te kunnen veranderen. Noorwegen kan als bevriend niet-EU land nog wel zijn eigen gang gaan, met miljardeninvesteringen in de exploratie van nieuwe olie- en gasvelden. Ik stel me voor dat de EU in haar zelf aangemeten dwangbuis daar stiekem heel blij mee is. Ik verneem in elk geval geen openlijke kritiek op Noorwegen.

De keizer zonder kleren moet toegejuicht blijven worden

Ik verneem evenmin openlijke kritiek op Frankrijk, Zweden en Polen met hun inzet op kernenergie. Insiders in Brussel en Den Haag weten heel goed dat netto-nul CO₂ -uitstoot in 2050 een onhaalbaar en ook onwenselijk doel voor Europa en voor de wereld is. Zij weten heel goed dat we tot ver na 2050 olie, gas en kernenergie nodig zullen hebben om ons voedsel te verbouwen, ons drinkwater te zuiveren, onze huizen te verwarmen, onze auto’s en treinen te laten rijden, onze polders droog te malen, onze dijken te onderhouden, onze datacenters in de lucht te houden, onze grondstoffen te delven, onze bedrijven te laten draaien en onze defensie op orde te houden. De keizer zonder kleren moet echter tegen de klippen op toegejuicht blijven worden, terwijl iedereen die goed kijkt toch echt kan zien dat hij in zijn onderbroek loopt.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht EU noemt elektrische auto’s en warmtepompen ‘emissievrij’ terwijl ze juist zorgen voor veel CO2-uitstoot verscheen eerst op Wynia's Week.

Hervormingsvoorwaarden

De coronaperiode heeft bij alle EU-lidstaten flinke economische klappen opgeleverd. Met het idee om alle landen te compenseren voor deze economische schade heeft de EU het zogenaamde ‘Europees Herstelfonds’ – door de Europese Commissie de ‘NextGenerationEU’ genoemd – gecreëerd. Dit herstelfonds heeft een omvang van zo’n 807 miljard euro (volgens het prijspeil van 2022) en bestaat voor een deel uit leningen (386 miljard euro), subsidies (338 miljard euro) en andere steunprogramma’s (83 miljard euro). De landen met de zwaarst getroffen economieën hebben recht op het grootste deel uit het herstelfonds. Voorbeelden hiervan zijn met name de Zuid-Europese landen Italië en Spanje.

Ook ons land heeft recht op een deel van dit herstelfonds. Zo maakte Von der Leyen in 2022 bekend dat er voor Nederland ongeveer 5 miljard euro apart wordt gelegd. Nederland zal haar aandeel uit het fonds in verschillende termijnen krijgen tot en met eind 2026. Afgelopen september hebben wij de allereerste uitbetaling (1,3 miljard euro) gekregen uit dit coronaherstelfonds. Maar dit geld kreeg (en krijgt) Nederland niet zomaar. Want om aanspraak te kunnen maken op dit geld, moeten we aan ‘hervormingsvoorwaarden’ voldoen die Nederland, met goedkeuring van de Europese Commissie, heeft gesteld.

Om te voldoen aan deze hervormingsvoorwaarden heeft het ministerie van Financiën (onder minister Sigrid Kaag) het zogeheten ‘Herstel- en Veerkrachtplan’ (HVP) opgesteld en in 2022 aan de Commissie gepresenteerd. En wat is dit Herstel- en Veerkrachtplan precies? Wel, in de bewoording van het plan zelf is het HVP ‘een ambitieus pakket van 21 hervormingen van bestaand beleid en 28 investeringen. Het plan draagt bij aan de ambities van het kabinet op het gebied van de groene- en digitale transitie, en het bevat grootschalige maatregelen op  het gebied van woningbouw, de arbeidsmarkt en het Nederlandse belastingstelsel’.

Dit HVP telt een aantal hervormingen die het ministerie van Financiën heeft onderverdeeld in zes prioriteiten. Deze zijn (i) de bevordering van groene transitie, (ii) het versnellen van de digitale transformatie, (iii) het verbeteren van de woningmarkt en het verduurzamen van de gebouwde omgeving, (iv) het versterken van de arbeidsmarkt, pensioenen en toekomstgericht onderwijs, (v) het versterken van de publieke gezondheidssector en pandemieparaatheid en (vi) het aanpakken van agressieve belastingplanning en witwassen. Ook zouden de hervormingen en investeringen uit dit plan bijdragen aan ‘gendergelijkheid en gelijke kansen voor iedereen’.

Met nieuwe pensioenwet is voldaan aan een voorwaarde

Deze zouden aansluiten bij de ‘zes pijlers’ van de Europese Unie zoals die zijn neergelegd in de Verordening (EU) 2021/241 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit. Deze pijlers zijn: ‘groene transitie; digitale transformatie; slimme, duurzame en inclusieve groei, met inbegrip van economische cohesie, banen, productiviteit, concurrentievermogen, onderzoek, ontwikkeling en innovatie, en een goed functionerende interne markt […]; sociale en territoriale cohesie; gezondheid en economische, sociale en institutionele  veerkracht, met het oog op onder meer het vergroten van de crisisparaatheid en het reactievermogen op crisissituaties, en beleid voor de volgende generatie, kinderen en jongeren, zoals onderwijs en vaardigheden’.

Wel, voor de eerste uitbetaling van 1,3 miljard euro heeft, zoals hierboven aangegeven, Nederland aan bepaalde voorwaarden van de Commissie moeten voldoen: 25 ‘mijlpalen’ en vijf ‘doelen’ welgeteld. Een voorbeeld van de voorwaarden was de hervorming van het pensioenstelsel (waaraan met de nieuwe pensioenwet is voldaan), het verminderen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en het terugdringen van verstoringen op de woningmarkt.

Voorwaarden zijn vooraf vastgesteld

Ook voor de komende jaren geldt dat Nederland, wil het de overige 4 miljard euro vanuit het coronaherstelfonds krijgen, voor iedere deelbetaling moet voldoen aan de in het HVP gestelde afspraken – en die zijn dus allemaal op voorhand al vastgelegd. Het Herstel- en Veerkrachtplan heeft namelijk, zo staat er geschreven, een ‘implementatiefase tot en met 2026’.

Voorbeelden van enkele plannen uit het HVP die de kabinetsperiode overstijgen zijn het wetsvoorstel Plan van Aanpak Witwassen en het wetsvoorstel Betalen naar Gebruik (rekeningrijden). Deze wetsvoorstellen werden toen het vorige kabinet nog zat controversieel verklaard en op de lange baan geschoven. Daar zei toen-demissionair minister van Financiën Kaag het volgende op: ‘Indien de besluitvorming uitblijft om de gekoppelde Herstel- en veerkrachtplan-mijlpalen alsnog tijdig te halen, zal dit financiële gevolgen hebben, door aanzienlijke kortingen op de te ontvangen HVP-middelen.’ Er zijn namelijk deadlines bedongen voor deze maatregelen. Zo is de deadline voor de anti-witwasmaatregel in de eerste helft van 2025. De bepaling omtrent rekeningrijden moet uiterlijk in 2026 door beide Kamers zijn goedgekeurd.

Omtzigt stelde tijdens zijn HJ Schoo-lezing ook dat het ‘Herstel- en Veerkrachtplan de nieuwe regering feitelijk een extra boete geeft als zij bepaald beleid niet wil doorvoeren’. En dat is volkomen juist: de Europese Commissie heeft namelijk de bevoegdheid om landen te korten op de uitkering van geld uit het coronaherstelfonds, en zelfs boetes op te leggen als de overeengekomen maatregelen niet worden genomen door een lidstaat. Uit een berekening van RTL Z blijkt dat als het kabinet-Schoof er bijvoorbeeld voor kiest om de anti-witwasmaatregel en het rekeningrijden niet in te voeren (of te laat invoert), dat tot gevolg heeft dat Nederland maar liefst 1,2 miljard euro minder krijgt uit het beschikbaar gestelde bedrag.

Kaag en Rutte regeren door

In hun zucht naar machtsbehoud spraken Rutte en Kaag met de Europese Commissie in een soort een-tweetje af dat hun kabinetsplannen dezelfde plannen zouden zijn als die in het Herstel- en Veerkrachtplan, en hebben ze Nederland gebonden aan afspraken met Brussel om geld uit het coronafonds te krijgen. ‘Wil je geld uit het herstelfonds krijgen? Dan zul je onze oude kabinetsplannen moeten uitvoeren,’ zeggen ze tegen kabinet-Schoof. Het is geen werkelijk citaat, maar wel precies hoe de vork in de steel zit.

Kaag en Rutte regeren, zoals Omtzigt al opmerkte, over hun graf heen. Vraag is dan natuurlijk of er ook eens wordt gepoogd om deze volgens Omtzigt weggegeven regie terug te nemen, of dat het bij een loutere verontwaardiging blijft als de laatste beetjes regie worden vervoerd richting Brussel of ex-bewindspersonen?

Calvin Schukkink is masterstudent staats- en bestuursrecht aan de universiteit Utrecht. Hij komt uit Enschede en verdiept zich in politiek en filosofie. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Kaag en Rutte regeren via het Coronaherstelfonds over hun graf heen verscheen eerst op Wynia's Week.