We zagen dit verschijnsel het eerst in Nederland, waar de achterban van rechts niet op kwam dagen, terwijl de linkse kiezers hun partijen trouw steunden. Maar ook in de rest van de 27 lidstaten van de Europese Unie zagen we dat rechts veelal thuis bleef. Blijkbaar appelleert de EU meer aan linkse dan aan rechtse stemmers.

Geen Nexit meer

Een uitzondering was Frankrijk. Daar ging de rechtse kiezer wel naar het stemlokaal met als gevolg dat het Rassemblement National van Marine Le Pen twee keer zoveel stemmen kreeg als de partij van President Macron.

In Nederland is het niet zo verwondelijk dat de PVV-kiezer weinig op heeft met de EU. Tot voor kort pleitte de partij nog voor een Nexit. Pas na de verkiezingen van afgelopen november liet de PVV haar nexitstandpunt varen en zei men de EU van binnenuit te willen hervormen. Een wijziging van standpunt om een coalitie met andere partijen mogelijk te maken. Maar de PVV-stemmer is blijkbaar (nog?) niet overtuigd van het nut van deze koerswijziging. Hij/zij bleef thuis. Om precies te zijn: 56% van degenen die in oktober op de PVV hadden gestemd. Daarentegen waren de aanhangers van GroenLinks/PvdA hun partij trouw. Slechts 22% kwam niet opdagen.

In de andere lidstaten zien we eenzelfde beeld, hoewel de verschillen hier en daar groot zijn. De volledige uitslagen vindt u hier. Omdat de grote lidstaten op basis van hun bevolkingsaantal de meeste zetels in het Europees Parlement (EP) krijgen, ging de aandacht vooral uit naar de uitslagen in Duitsland, Frankrijk en, in iets mindere mate, naar Italië, Polen en Spanje.

In Frankrijk was het verlies van de partij van Macron zo groot, dat hij onmiddellijk nieuwe (parlements)verkiezingen aankondigde. Met wellicht als uitkomst een ’Cohabitation’ met Jordan Bardella, de winnende lijsttrekker van Rassemblement National bij de Europese verkiezingen, als premier. Wie had dat kunnen voorspellen …

Electorale dreun voor ‘Ampel’-coalitie

In Duitsland krijgt de regerende coalitie een electorale dreun. Alleen de liberale FDP blijft in percentage gelijk. De sociaal-democraten van Olaf Scholz en coalitiepartner de Groenen verloren beide dramatisch. De CDU/CSU scoorde het beste. De AfD kwam als tweede met 16% van de stemmen uit de bus. Een lager resultaat dan de polls hadden aangegeven. Volgend jaar worden er nationale verkiezingen in Duitsland gehouden. De dagen van de ‘Ampel’-coalitie lijken geteld.

In Italië was Giorgia Meloni oppermachtig, Tusk won in Polen en in Spanje kwamen de christen-democratische Partido Popular en sociaal-democratische PSOE van premier Sanchez ongeveer gelijk uit de bus. De Partido-Popular was wel de winnaar. Ook in Spanje deed de rechts-nationalistische partij Vox het met 10% van de stemmen slechter dan voorspeld in de polls.

Op een paar uitzonderingen na in Scandinavië hebben de Groenen het heel slecht gedaan. De bevolking lijkt genoeg te hebben van het drammerige klimaatbeleid, dat de burger hard in de portemonee raakt en het overleven van boer, visser en bedrijfsleven in de waagschaal stelt.

Centrum-rechts wint in België

In België werden tegelijkertijd met de verkiezingen voor het EP ook nationale en regionale verkiezingen gehouden. In de nationale verkiezing deed de Open VLD partij van premier De Croo het zo slecht dat hij met onmiddellijke ingang aftrad. De verwachte grote overwinning van de zusterpartij van de Nederlandse PVV, Vlaams Belang, bleef uit. De winnaar was de centrum-rechtse partij van Bart de Wever. Hetzelfde geschiedde in Wallonië. Ook daar was een centrum-rechtse partij de winnaar. De socialisten die daar traditioneel de grootste partij zijn verloren veel zetels. E.e.a. zou kunnen leiden tot – net als in Nederland – een centrum-rechtse coalitie in België.

De gemiddelde opkomst was grosso modo gelijk aan de vorige keer in 2019, circa 50 procent. De EU leeft nog steeds duidelijk minder dan het eigen land.

Terwijl de polls hadden aangegeven dat de christen-democraten (EVP) met de conservatieven (ECR) en de nationalisten (I&D) een meerderheid zouden kunnen vormen in het nieuwe Europees Parlement, is dat niet de uitkomst van de verkiezingen. Het ‘midden’ heeft tegen de verwachtingen in standgehouden.

ECR en I&D hebben weliswaar substantieel gewonnen, maar niet voldoende om samen met de EVP een meerderheid te vormen. De EVP had, bij monde van haar voorzitter Manfred Weber, al laten weten, dat zij, in tegenstelling tot de socialisten, liberalen en groenen, samenwerking met de twee eurocritische partijen niet uitsloot.

Weber had daar ook al een voorschot op genomen, toen hij de natuurherstelwet van Timmermans afzwakte en stemming over de wet met behulp van ECR en I&D afzwakte en uiteindelijk uitstelde, met grote kans op afstel.

Samenwerken met rechts

Wat in ieder geval kan worden geconcludeerd is dat de panelen ook in het ‘Brusselse’ aan het schuiven zijn. Andere machtsverhoudingen dienen zich aan. De EVP zal zich niet langer gebonden voelen om op alle onderwerpen samen te werken met de socialisten, liberalen en groenen. Bij migratie, klimaatbeleid en natuur zullen de christen-democraten gelegenheidscoalities aangaan met de ECR en/of de I&D.

Een samenwerking van middenpartijen met rechts was al geen uitzondering meer in een reeks van lidstaten, waaronder Nederland. Middenpartij VVD sloot een Hoofdlijnenakkoord met de nationalistische PVV. In ‘Brussel’ zullen we dit ook meer en meer zien. Al was het alleen maar omdat het Europees Parlement de hete adem van de inmiddels vele centrum-rechtse regeringen van de lidstaten in de nek voelt.

Sleutelrol voor Meloni

Hoe de verwachte nieuwe samenwerking tussen de EVP en het rechter deel van het Europees Parlement er uit komt te zien is nog ongewis. Een belangrijke rol lijkt weggelegd voor Giorgia Meloni, de Italiaanse premier. Zij neemt met ‘haar’ ECR (haar Italiaanse Broederspartij heeft binnen de ECR een prominente positie) een sleutelrol in. Zij kan besluiten tot een ‘alleingang’ en naar gelang de opportuniteit van het moment en het onderwerp voor of tegen stemmen. Op die wijze houdt zij de handen vrij en kan zij zich laten bekoren door vele minnaars.

Zij kan echter ook kiezen voor een meer vaste relatie. Ze is door Marine Le Pen, die in de I&D eveneens een prominente positie inneemt, uitgenodigd om een bondgenootschap van de ECR en de I&D aan te gaan. Om de uitnodiging kracht bij te zetten en Meloni over de streep te trekken heeft de I&D de Duitse rechts-nationalistische AfD al uit de fractie gezet. Met als voorwendsel de onacceptabele uitspraak van de voorman van de AfD dat niet alle SS’ers oorlogsmisdadigers waren.

Het Rassemblement National van Le Pen ligt al langer overhoop met de AfD – Marine Le Pen probeert het radicaal-rechtse en antisemitische imago van haar vader en zijn Front National af te schudden en daarmee ‘salonfähig’ te worden – en dit was een mooie aanleiding om de AfD, die ook dat imago heeft, gedag te zeggen.

Als Meloni op de uitnodiging van Marine Le Pen ingaat – en Orbán met zijn Fidesz-zetels zich ook nog aansluit  – ontstaat een blok van rond de 150 zetels en is dat blok na de christen-democraten de tweede grootste fractie in het EP. Groter dan de socialisten die met een derde plaats genoegen zullen moeten nemen.

Nieuwe Europese Commissie-voorzitter

Tot nu toe heeft Meloni de kaarten tegen de borst gehouden. Ze was vriendelijk tegen iedereen, maar liet niets los over haar intenties. Ongetwijfeld wilde zij eerst de uitslag van de verkiezingen voor het Europees Parlement afwachten. Maar ook nu de uitslag bekend is, zal zij vermoedelijk niet snel partij kiezen. Niet alleen de verhoudingen in het EP staan op het spel, maar ook de samenstelling van de nieuwe Commissie. De twee hangen nauw samen.

Want het nieuwe Europees Parlement vervult ook een belangrijke rol bij de keuze van de nieuwe voorzitter(ster) van de Europese Commissie. Weliswaar is het ‘Spitzenkandidaten’-systeem, waarbij de leider van de grootste fractie in principe ook de Commissievoorzitter(ster) wordt, verlaten, maar het Europees Parlement heeft nog wel de macht om een door de regeringsleiders voorgedragen kandidaat niet te accepteren. De voordracht van de leden van de Europese Raad moet door een meeerderheid van de 720 leden van het EP worden goedgekeurd.

Macron wil Draghi

Ook daar heeft Meloni een sleutelrol. Als één van de regeringsleiders van de grote landen die een kandidaat voordragen én als grote fractie in het Europees Parlement dat de voordracht moet goedkeuren.

Von der Leyen is allerminst zeker van een herbenoeming. Zij heeft daarvoor de steun nodig van de regeringsleiders. Die heeft zij waarschijnlijk van de christen-democratische regeringsleiders (12 van de 29), maar (nog) niet van Meloni. En ook niet van de Franse president die, naar verluidt, liever Mario Draghi op de stoel van de commissievoorzitter zou hebben. Draghi zou met zijn oproep tot een EU-industriepolitiek de door de Fransen bepleite Next Generation EU (een permanent coronaherstelfonds, gefinancierd met eurobonds) mogelijk maken. Een welkome financiering voor een land als Frankrijk met haar hoge staatsschuld.

Wat betreft de eventuele herbenoeming van Von der Leyen (VDL) is de vraag vooral: kan zij een toontje lager zingen en naar ons (de regeringsleiders) luisteren, of hebben we iemand anders nodig? Zeker na de overwinning van centrum-rechts in veel lidstaten staan de regeringleiders niet te springen om een sterke voorzitter(ster) van de Commissie.

VDL staat bekend als eigenzinnig en eigenwijs. Ze nam veel intitiatieven zonder raadpleging van de regeringsleiders: geld voor Oekraïne uit fondsen die voor andere doeleinden waren bestemd, (gewiste) sms’jes met Pfizer om als EU vaccins in te kopen, doordrukken Mercosur-handelsakkoord, een doorn in het oog van Frankrijk, Hongarije geld geven uit het coronaherstelfonds ondanks discussie over rechtsstatelijkheid, Polen weer geld geven uit het coronaherstelfonds na de verkiezing van Tusk op basis van slechts door hem uitgesproken intenties, hard tegen China tegen de wens van Duitsland.

Maar zelfs als VDL door de regeringsleiders wordt herbenoemd heeft zij nog steeds een meerderheid van de 720 EP-leden nodig, die de herbenoeming moeten ‘endorsen’. Zonder de stem van Meloni’s ECR-leden lukt dat waarschijnlijk niet. Het was dan ook niet verrassend dat we VDL de afgelopen tijd meermalen in Rome zagen.

Minder regels

Concluderend kunnen we zeggen dat rechts eindelijk aan tafel zit in Brussel. De poging van de socialisten, liberalen en groenen om de EVP van Manfred Weber af te houden van samenwerking met rechts lijkt mislukt. Het de facto cordon sanitair van rechts lijkt daarmee doorbroken.

Van een totale ommekeer van het beleid in Brussel zal echter geen sprake zijn. Een mammoettanker verander je niet makkelijk van koers. Wel zullen op bepaalde thema’s andere dan de traditionele ‘middenmeerderheden’ kunnen worden gevormd. Dat zal vooral het geval zijn op de thema’s migratie (met als te verwachten gevolg een aangepast, strenger EU-migratieakkoord), klimaatbeleid (met als gevolg een afgezwakte Green Deal, die wellicht zoals de BBB wil, een Real Deal wordt) en natuurherstelbeleid (met als gevolg dat de boeren en de vissers worden ontzien).

Meer in het algemeen mag verwacht worden dat de nieuwe machtsverhoudingen in het EP ervoor zullen zorgen dat de regeldruk uit Brussel vermindert. Het besef is doorgedrongen (hoewel nog niet bij de socialisten en de groenen) dat met de huidige regeldruk de industrie en grote delen van andere sectoren niet zullen overleven.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs. 

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Rechts zit aan tafel in Brussel wat zal leiden tot een strenger migratiebeleid en minder regeldruk verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie bekend is met het Europese Parlement, weet dat die soep waarschijnlijk minder heet wordt gegeten dan opgediend. Daags na verkiezingen voor het Europees Parlement – in juni is het weer zover – telt altijd de macht van het getal. Het parlement telt zeven fracties. Iedere fractie wil uiteraard zo groot mogelijk worden of blijven. Aangezien zetelwinst wordt voorspeld voor de Europese Conservatieven en Hervormers (ECH, met SGP en JA21 als Nederlandse leden) en het uiterst rechtse Identiteit en Democratie (ID, waarbij de PVV is aangesloten), is het denkbaar dat de liberalen hun podiumplaats als derde fractie verliezen.  

Voor binnenlands gebruik

De ferme woorden van de Europese liberale fractievoorzitter Valérie Hayer, waren waarschijnlijk vooral bedoeld voor de Franse binnenlandse politiek. Hayer is Europees lijsttrekker voor Renaissance, de partij van president Emmanuel Macron. Zonder succes, zo lijkt het, want volgens peilingen wordt de partij van Marine Le Pen, Rassemblement National (RN), in juni de grootste. Bij het tv-debat met RN-lijsttrekker Jordan Bardella werd Hayer vervangen door Macrons ‘kroonprins’, premier Gabriel Attal. Een riskante strategie, want bij succes voor Bardella riskeert Renaissance als derde te eindigen. De Franse sociaaldemocraten hebben in Raphaël Glucksmann wel een aansprekende lijsttrekker.

De kansen van de VVD verschillen per peiling, maar de partij behoudt waarschijnlijk haar vijf zetels. D66 haalde bij de vorige Europese verkiezingen twee zetels en lijkt dat nu opnieuw te gaan doen. Dat is relevant, want hoe verschillend beide partijen ook zijn, in het Europees parlement zijn ze allebei lid van Renew.

De VVD was in de jaren zeventig een van de oprichters van het Europese liberale verband, waarvan de totstandkoming werd bespoedigd toen in 1979 voor het eerst directe verkiezingen voor het Europees Parlement op de agenda stonden. D66 profileerde zich toen nog als een partij die wilde breken met ‘ouderwetse’ negentiende-eeuwse ideologieën – het liberalisme incluis – maar koos eind jaren negentig, niet toevallig toen oprichter Hans van Mierlo de politiek verliet, alsnog voor het etiket ‘sociaal-liberaal’. Al in 1989 had het enige D66-lid van het Europees Parlement zich op persoonlijke titel aangesloten bij de liberale fractie. Pas na de Europese verkiezingen van 1994 trad D66 als partij toe. Dat was tevens het laatste jaar dat de VVD campagne voerde met het gezamenlijke Europese liberale verkiezingsprogramma. Vanaf 1999 kon dat niet meer, omdat er twee Nederlandse liberale partijen waren.

Stoten onder de gordel

D66 lijkt Hayer opgestookt te hebben om de VVD te veroordelen. Dit past in een patroon. Tijdens de lange kabinetsformatie van Rutte IV verspreidde D66-Tweede Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma op het Binnenhof drankroddels over VVD-informateur Johan Remkes. Het weekend na de val van Rutte-IV, in juli 2023, bereidde D66 een motie van wantrouwen voor, om demissionair premier Rutte weg te sturen. Stoten onder de gordel zijn D66 allerminst vreemd.

De VVD werd in 1948 opgericht als liberale partij en behoort tot de founding fathers van de Europese liberale fractie. D66 werd in 1966 opgericht als een pragmatische partij die het liberalisme achterhaald vond en werd pas in 1994 lid van de Europese liberale fractie. Nu suggereert D66 dat de VVD daar vanwege een gebrekkige liberale gezindheid niet langer thuis zou horen. Is dat principieel of is dat opportunistisch? Het lijkt een retorische vraag.

Pieter de Jonge is historicus en publicist.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, minstens 104 keer per jaar. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. En Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Liberalen onder elkaar: ook in het Europees Parlement probeert D66 nu de VVD een loer te draaien verscheen eerst op Wynia's Week.

COEN DE JONG praat in deze WYNIA’S WEEK TV met HANCO JÜRGENS over overeenkomsten en verschillen in de politieke toestand in Nederland en Duitsland.  Deze video is ook te beluisteren als podcast, zowel via Spotify als via Apple. Kijk HIER.

Boeren, warmtepompen

Net als Nederland kent ook Duitsland protesten van boeren met tractoren. Jürgens vertelt dat er ook onder politici en in de media groeiend verzet is tegen de verplichte warmtepomp en activistisch groen regeringsbeleid. De christendemocratische combinatie CDU-CSU van Friedrich Merz – nu in de oppositie – keert zich richting de verkiezingen voor het Europees parlement tegen het groene beleid van voorganger Angela Merkel en van de Duitse voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen.

Bovendien doen de Alternative für Deutschland (AfD) het goed in de peilingen voor de komende deelstaatverkiezingen in het oosten van Duitsland. De AfD is zo extreem dat ook Geert Wilders – die in Nederland op de drempel van meeregeren staat – er bewust afstand van houdt. In Duitsland gaan stemmen op de AfD te verbieden, al kan dat juist contraproductief werken.

Oekraïne

Binnen de SPD van kanselier Olaf Scholz is veel discussie over de steun aan Oekraïne met onder andere Taurus-raketten die doelen in Rusland kunnen raken. Toch is de band van Duitsland met de Verenigde Staten sinds de Russische inval in Oekraïne sterker dan ooit.

En de Duitse economie doet het – ondanks de sterke stijging van de energieprijzen nu het goedkope gas uit Rusland niet meer komt – zo slecht nog niet. Berichten in vooral de Angelsaksische pers over het einde van de Duitse auto-industrie zijn voorbarig. Duitsland heeft volgens Jürgens genoeg ‘hidden champions’ en zal in staat zijn de economie weer op de rit te krijgen.

De artikelen, video’s en podcasts van Wynia’s Week zijn gratis beschikbaar – voor iedereen! Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Succesvolle AFD in Duitsland wordt niet milder, maar juist wilder’ verscheen eerst op Wynia's Week.

De in 1995 in de noordelijke Parijse voorstad Drancy geboren Bardella koos als tweede op de lijst van het RN de dochter van Algerijnse immigranten uit Marseille, de erudiete polemiste Malika Sorel. 

Volgens de laatste peilingen gaat hun lijst op 9 juni triomferen met 32,5 procent van de stemmen. Het ‘dichtstbij’ komt de kandidate van president Emmanuel Macrons partij, Valérie Hayer, met 17 procent.

De rellen van 2005

Net zomin als Nederlanders zijn Fransen erg geïnteresseerd in het Europees Parlement, maar in Frankrijk geldt de stembusgang als de generale repetitie voor de presidentsverkiezingen van 2027 als Marine Le Pen naar verwacht voor de vierde keer meedoet. Het zou voor haar een enorme opsteker zijn als het multiculturele duo Bardella-Sorel straks de weinig ‘diverse’ tegenstanders wegvaagt.

Jordan Bardella was een kind toen hij, in 2005, voor het eerst aanschouwde waarmee de niet-westerse immigratie Frankrijk heeft opgezadeld. Met zijn in Turijn geboren moeder Luisa zag hij vanuit hun sociale huurflat in de Parijse voorstad Saint-Denis hoe, vooral, jongeren van Arabische en Afrikaanse afkomst rotzooi schopten in de eerste landelijke opstand die sindsdien voortsmeult en in de zomer van vorig jaar een gruwelijk hoogtepunt bereikte.

Later zou Jordan Bardella de rellen van 2005 omschrijven als zijn ‘eerste politieke herinnering’. Zijn moeder werkte als onderwijsassistent op kleuterscholen.

Jordans ouders scheidden toen hun enige kind twee jaar oud was. Zijn vader Olivier, kind van lang geleden naar Frankrijk geëmigreerde Italianen, vestigde zich in een welvarender omgeving met zijn bedrijfje in frisdrankautomaten. Jordan was regelmatig bij hem, maar moeder Luisa nam het grootste deel van de opvoeding op zich. Jordan was zestien toen hij lid werd van het Front National, de in 1972 door Jean-Marie Le Pen opgerichte partij. De vernielingen, plunderingen en brandstichtingen onder zijn raam hadden veel met die keuze te maken. 

Zo bezien beschikt Jordan Bardella over onberispelijke ‘volkse’ geloofspapieren, waar Marine Le Pen opgroeide in een meer bourgeois milieu. ‘Als jongen zag ik hoe mijn moeder haar best deed de eindjes aan elkaar te knopen, vooral tegen het eind van de maand,’ vertelde hij een tv-interviewer in 2022.

Jongerentak van het Front National

Zijn ouders stuurden hem naar een particuliere, katholieke middelbare school liever dan naar de openbare school in de buurt met een niet al te beste reputatie. Bij een terugblik op zijn jeugd in Saint-Denis en andere plaatsen in het departement Seine-Saint-Denis vertelde Bardella het weekblad Valeurs Actuelles: ‘Het zijn delen van ons land die niet echt meer behoorden tot de Republiek. Immigratie, armoede en misdaad tierden er welig. Drugsverkopers dealden er in en om de flatgebouwen. Ik kwam ze soms tegen als ik het onze wilde binnengaan.’

Na de middelbare school ging Bardella aardrijkskunde studeren aan de Sorbonne. Hij maakte zijn studie niet af en stortte zich op zijn werk als lid van de later door hem geleide jongerentak van het Front National. Daar trok hij de aandacht van Le Pen sr. en diens jongste dochter Marine. Zij zette in 2015 haar vader uit ‘zijn’ partij na de zoveelste racistische en antisemitische sneer. Drie jaar later gaf ze de partij de nieuwe naam RN.

Bardella kreeg de kans zich te bewijzen als lokale partijleider, raadslid en lid van het campagneteam van Marine Le Pen voor de presidentsverkiezingen van 2017. Le Pen werd hard verslagen door Emmanuel Macron. Toch benoemde ze Bardella tot haar woordvoerder en lijsttrekker van het RN bij de Europese verkiezingen van 2019. Hij won met 23 procent van de stemmen, net iets meer dan Macrons kandidate.

Leider van het RN

In 2022 werd Jordan Bardella gekozen tot leider van het RN. Bij interne verkiezingen versloeg hij met overmacht een vroegere levenspartner van Marine Le Pen, de huidige RN-burgemeester van Perpignan. Kort tevoren was Le Pen opnieuw door Macron verslagen bij de presidentsverkiezingen, maar nu eervoller dan vijf jaar eerder. Aan Bardella de taak de partij hoog in de peilingen te houden, zodat zij als leider van de fractie van 88  RN-parlementariërs, de grootste in de oppositie, verder kan werken aan een presidentieel imago. 

Ideale schoonzoon

Met Jordan Bardella aan het roer wordt de grootste nationalistische partij in Frankrijk niet langer geleid door iemand met de naam Le Pen, maar hij is wel nauw met de clan verbonden. Zijn vriendin, Nolwenn Olivier, is de dochter van Marines oudere zuster Marie-Caroline en haar man Philippe Olivier, een RN-apparatchik.

De lange, conventioneel geklede Bardella gaat door voor de ideale schoonzoon, met zijn goede manieren, atletische bouw en onverstoorbaarheid als opponenten of journalisten hem irriteren. Meestal bedient hij zich van een vocabulaire vol algemeenheden waaraan weinigen zich zullen storen.

Dit tot ergernis van links en sommige media, die een haatfiguur als Jean-Marie Le Pen missen. Deze is inmiddels 95 jaar. Onlangs werd hij onder bewind geplaatst op verzoek van zijn drie dochters.

De dagelijkse actualiteit lijkt Bardella’s boodschap te bevestigen dat er iets heel erg mis is in de parallelle, goeddeels geïslamiseerde samenlevingen in voorsteden en zelfs provincieplaatsen. Begin april werd een 15-jarige schooljongen doodgeslagen in de plaats Viry-Châtillon bij Parijs, omdat hij het ‘bevel’ had genegeerd van broers van zijn vriendinnetje om haar niet meer te zien. Hij bezoedelde de eer van de familie.

In de Elzas werd een schoolmeisje in elkaar geslagen omdat ze de Ramadan niet respecteerde, in Montpellier onderging een scholiere hetzelfde lot omdat ze zich volgens haar moeder kleedde ‘als een Europese’. Eerder had de directeur van een middelbare school in Parijs ontslag genomen na doodsbedreigingen omdat hij een moslimleerlinge had opgedragen haar hoofddoek af te doen.

Volgens niet alleen Bardella oogst Frankrijk daarmee wat het zaaide met ‘een volledig krankzinnige immigratiepolitiek gedurende veertig jaar’. Hij zegt dit soort dingen ook in vloeiend Italiaans, zoals bij bezoeken aan de Italiaanse zusterpartij La Lega van Matteo Salvini.

Bardella heeft geen last van de naam Le Pen

Een onderzoeksprogramma van de Franse publieke omroep beweerde onlangs dat Bardella zich jarenlang verschool achter een racistisch en anoniem Twitter-account. Hij ontkende. Franse media stelden vast dat Bardella’s fractiegenoten in het Europees Parlement de laatste jaren herhaaldelijk stemden tegen resoluties die het Kremlin kunnen mishagen. Of ze onthielden zich van stemming. Zelfs een veroordeling, in 2020, van een poging tot vergiftiging van Aleksej Navalny ging ze te ver. Het verklaart de verdenkingen dat Moskou ultra-rechtse politici betaalt.  Premier Gabriel Attal noemde RN-parlementariërs onlangs nog ‘de troepen van Poetin’. Het boeit de Fransen weinig, gezien Bardella’s opmars in de peilingen.

Zal hij ooit Marine Le Pen vervangen als presidentskandidaat van de partij? Zelfs haar aanhangers vrezen dat de naam Le Pen een obstakel zal blijven richting het Elysée. Jordan Bardella zou het ondanks een ‘buitenlands’ klinkende naam wél kunnen klaarspelen, net als in 2007 Nicolas Sarkozy, de zoon van een Hongaars immigrant en een Franse moeder.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler. Hij vertaalde het boek ‘De laatste dagen van Samuel Paty’ over de terroristische moord op een Franse leraar. Het boek is overal te koop, zoals in de winkel van Wynia’s Week.

Het bericht Jordan Bardella, de nieuwe leider van Rassemblement National, gaat de Europese verkiezingen in Frankrijk winnen verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Ik was als diplomaat een groot deel van de tijd bezig met lobbyen voor Nederlandse kandidaten voor internationale functies,’ zegt Vervloed: een commissie hier, een gezant daar, diverse Europese functies.’ Hij acht het niet verstandig dat Rutte zich zo openlijk en in een vroeg stadium kandidaat heeft gesteld voor de NAVO. Hij wijst er op dat Rutte vooral slecht ligt aan de oostflank van de NAVO: de Baltische staten, Hongarije, Turkije. En de Roemeense president heeft zichzelf kandidaat gesteld.

Vervloed dicht met name een tot dusver onbekende tegenkandidaat van Rutte kansrijk, te weten de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Radek Sikorski. ‘Die ligt goed bij de Amerikanen en zou voor iedereen acceptabel zijn, hoor ik in de wandelgangen,’ zegt Vervloed.

Johannes Vervloed ziet bij de Europese verkiezingen in juni een omwenteling ten gunste van Euro-sceptische partijen, waardoor het Europees parlement niet meer de grootste fanclub van de EU zou zijn.

Als oplossing voor de Oekraïne-oorlog volgt Vervloed wijlen de Amerikaanse topdiplomaat Henry Kissinger: De Krim naar Rusland, Donbass een bufferzone en de rest van Oekraïne lid van de NAVO. ‘Dan kijkt Poetin wel uit om dat romp-Oekraïne binnen te vallen.’ Vervloed denkt dat Poetin wel te vinden zou zijn voor onderhandelingen met zo’n uitkomst: ‘Dat is ook in zijn belang.’

De artikelen, video’s en podcasts van Wynia’s Week zijn gratis beschikbaar – voor iedereen! Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Deze WWTV-video is ook te beluisteren als podcast, zowel via Spotify als via Apple. Kijk ook HIER

Het bericht ‘Poolse minister is kansrijke rivaal van Rutte bij de NAVO’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Tijdens de campagne was NSC-leider Pieter Omtzigt stellig: geen samenwerking met de PVV. Voor Omtzigt is de rechtsstaat het belangrijkste thema, het verkiezingsprogramma van de PVV zou daarmee in strijd zijn.  

De rol van gedoogpartner is vergeven

Uit peilingen blijkt echter telkens weer dat het overgrote deel van de NSC-kiezers niet tegen samenwerking met de PVV is. Zo kreeg Omtzigt een probleem. Bij CDA waren partij en kiezers voor uitsluiting van de partij van Geert Wilders; bij BBB zijn partij en kiezers tegen. Op de verkiezingsavond leek Omtzigt te verkiezingsuitslag te respecteren en bereid over zijn schaduw heen te springen. Van harte lijkt het niet te gaan.

Omtzigt heeft eerder gepleit voor versterking van de rol van de Tweede Kamer ten opzichte van de regering. Zo opperde hij de mogelijkheid van een minderheidskabinet. Op dit punt werd hij echter door de VVD geklopt: aanvoerder Dilan Yeşilgöz verklaarde direct na de liberale verkiezingsnederlaag dat haar partij niet opnieuw wil regeren, maar een centrumrechts kabinet wel mogelijk wil maken. De rol van gedoogpartner van een minderheidskabinet – die de PVV had tijdens het eerste kabinet-Rutte (2010-2012) – is daarmee vergeven.

Omtzigt was CDA-Kamerlid, BBB-leider Caroline van der Plas wilde in 2018 nog voor die partij in de gemeenteraad van Deventer. NSC en BBB zijn feitelijk afsplitsingen van het CDA. Na de Europese verkiezingen van 6 juni worden ze waarschijnlijk alle drie lid van de centrumrechtse fractie van de Europese Volkspartij (EVP). Het CDA was in de jaren zeventig een van de oprichters van de EVP, bij de BBB is de lidmaatschapsaanvraag al de deur uit en wat NSC betreft: hoe waarschijnlijk is het dat een partij met zoveel oud-CDA’ers in de gelederen elders in het Europees Parlement onderdak gaat zoeken?

NSC concentreert zich op de rechtsstaat, BBB op regio’s. BBB speelt in op de kloof tussen elite en volk, of in ieder geval tussen Randstad en provincie. NSC wil herwaardering van expertise. Waar BBB rechts overkomt, lijkt NSC centrumpartij te willen worden.

BBB slaagde erin ook oud-politici van VVD en JA21 aan zich te binden, zelfs een Tweede Kamerlid van de PVV. Op één oud-VVD-parlementariër na komen NSC-Kamerleden met eerdere politieke ervaring allemaal van het CDA. De christendemocraten bleken in 2010 verdeeld over samenwerking met Wilders: de dissidente CDA-Kamerleden Kathleen Ferrier en Ad Koppejan waren tegen. Ze verlieten het Binnenhof in 2012.

In datzelfde jaar werd Omtzigt in eerste instantie niet op de CDA-lijst geplaatst, ook omdat hij moeite had met de PVV. Plaatselijke CDA-afdelingen brachten hem alsnog op de lijst; dankzij voorkeursstemmen werd hij herkozen.

De loyalisten van Willem Aantjes

In 1977 namen de katholieke KVP, de gereformeerde ARP en de hervormde CHU voor het eerst met één gezamenlijke CDA-lijst deel aan de Tweede Kamerverkiezingen. Partijfusie volgde in 1980. Sinds eind 1977 hebben CDA en VVD ongeveer 22 jaar samen geregeerd, CDA en PvdA iets meer dan acht. CDA en VVD lijken elkaars voorkeurspartners.

In 1977 bestonden binnen het CDA nog ernstige bezwaren tegen samenwerking met de VVD van Hans Wiegel. In de linkse jaren zeventig koos Wiegel nadrukkelijk voor een rechtse koers. Dit was tegen het zere been van de linkervleugel van het CDA, die liever doorregeerde met de PvdA van Joop den Uyl. Bij het aantreden van het kabinet-Van Agt/Wiegel verklaarden zeven, overwegend antirevolutionaire CDA-Kamerleden de regering slechts voorwaardelijk te willen steunen. Deze ‘loyalisten’ behielden zich het recht voor om op bepaalde dossiers tegen het kabinetsbeleid te stemmen.

Fractievoorzitters worden geacht de eenheid te bewaren, maar CDA-fractievoorzitter Willem Aantjes was fractievoorzitter én aanvoerder van de loyalisten. Hij legde echter in 1978 het Kamerlidmaatschap neer, nadat hij was beschuldigd van een ‘fout’ oorlogsverleden.

De geschiedenis gaat zich wellicht herhalen

De huidige Kamerleden zullen zich eerder de CDA-dissidenten tijdens Rutte-I herinneren dan de loyalisten van meer dan 45 jaar geleden. Toch is herhaling mogelijk. NSC heeft meerdere Kamerleden met ernstige bezwaren tegen de PVV. Omtzigt pleit voor een meer onafhankelijke Tweede Kamer. Hij wordt ongeloofwaardig als hij zijn partijgenoten niet toestaat vrij van last en ruggenspraak te stemmen.

PVV, VVD, NSC en BBB hebben samen 88 zetels. Op ‘rechtse’ dossiers als migratie kan ook gerekend worden op de zeven stemmen van SGP, Forum voor Democratie en JA21. Als van de twintig NSC-Kamerleden ook maar één zo’n coalitievoorstel steunt, is de wet aangenomen. NSC kan het zich dus veroorloven om gewetensbezwaarde fractiegenoten afwijkend te laten stemmen, de coalitie komt niet snel in gevaar. Omgekeerd leggen eventuele NSC-loyalisten te weinig gewicht in de schaal om eisen te stellen. En hoe vaker NSC verdeeld stemt, hoe meer ze aan betekenis in de Kamer verliest, want hoeveel stemmen zijn verzekerd?

Zónder fractiediscipline verliest Omtzigt gezag bij andere partijen, mét fractiediscipline kunnen kiezers en partijgenoten hem verwijten anderen niet de vrijheid te gunnen die hij zelf miste binnen het CDA. Als aanvoerder en oprichter van een nieuwe partij kan hij zich niet verschuilen achter anderen. Die knoop moet hij zelf doorhakken.

De christendemocraten van weleer mogen dan in brokstukken in de huidige Tweede Kamer zitten, sommige erfenissen van het oude CDA – zoals dwarsliggende Kamerleden – kunnen opnieuw gaan opspelen.

Pieter de Jonge is historicus en publicist.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, minstens 104 keer per jaar. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. En Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Hereniging: straks zitten NSC en BBB waarschijnlijk samen met het CDA in dezelfde Europese fractie verscheen eerst op Wynia's Week.

Landelijk stemt de Bondsrepubliek weliswaar pas in 2025, als de ‘Ampel’-coalitie van sociaaldemocraten, groenen en liberalen het tenminste tot die tijd uithoudt. Maar eerder is er een testcase met de verkiezingen voor het Europees Parlement op 6 juni. Vervolgens staan in september verkiezingen op het programma in de Oost-Duitse deelstaten Brandenburg, Saksen en Thüringen.

In de peilingen is de AfD inmiddels opgeklommen naar de tweede plaats achter de CDU/CSU. De meest interessante vraag is uiteraard wat een dergelijke wijziging van de kiezersgunst betekent: voor Duitsland zelf, maar ook voor het beleid in de Europese Unie. Duitsland immers is samen met Frankrijk de bepalende factor in de EU.

De ruk naar rechts in Nederland is niet uniek

De ruk naar rechts in Nederland is niet uniek. Andere lidstaten van de EU (Italië, Zweden, Finland en Slowakije) gingen Nederland voor en meer (Oostenrijk en België) zullen dit jaar naar verwachting volgen. De reden is overal dezelfde. De kiezer heeft genoeg van de ongebreidelde instroom van niet-westerse immigranten en vooral van de wijze waarop een groot deel van hen zich gedraagt. Beter gezegd: misdraagt. De anti-Israëlische en vaak antisemitische demonstaties in heel Europa, met Hamas en ISIS-vlaggen, was en is voor velen de druppel. Men heeft genoeg van de problemen die deze niet-integrerende groep veroorzaakt.

Onder bondskanselier Angela Merkel was het beleid nog ‘Wir schaffen das’. Nieuwkomers kregen het voordeel van de twijfel en zouden een positieve bijdrage leveren aan de oplossing van het vergrijzingsprobleem. Het pakte anders uit: veel nieuwkomers integreerden niet, laat staan dat ze een bijdrage leverden aan de oplossing van de vergrijzing. De Duitse kiezer heeft gezien dat de politiek van Merkel naïef was en niet heeft gewerkt. De opkomst van de AfD is voor een belangrijk deel hieruit te verklaren.

Maar het is niet alleen immigratie die de stemming in Duitsland doet veranderen. De Duitse industrie verkeert in grote moeilijkheden. Het paradepaard van het ‘Wirtschafswunder’ ontbeert goedkope energie (gas) uit Rusland en betaalt zich blauw aan het rigoureuze klimaatbeleid van de bondsregering. Als gevolg van de ‘Energiewende’, waarbij kernenergie werd afgeschaft en dure en slecht functionerende zonne- en windenergie de energieproductie over moesten nemen. Zonder resultaat overigens, want de bruinkoolmijnen draaien weer op volle toeren.

Niettemin verkondigde bondskanselier Olaf Scholz (SPD) onlangs trots dat de uitstoot van CO2 in Duitsland drastisch is gedaald. Maar dat komt vooral omdat zowel de industrie als huishoudens minder energie zijn gaan gebruiken vanwege de hoge prijzen.

Dat de Duitse industrie zware tijden beleefd, heeft ook nog een andere consequentie: minder belastinginkomsten. Het begrotingstekort loopt in sneltreinvaart op en de bondsregering moet harde bezuinigingsmaatregelen treffen om te voldoen aan de zogenoemde ‘Schuldenbremse’: de na de Tweede Wereldoorlog ingevoerde wet om inflatie te voorkomen. Extra getroffen werd de regering ook nog eens door de uitspraak van het Duitse Constitutionele Hof dat 60 miljard euro uit het EU-coronaherstelfonds niet mag worden ingezet voor nationaal klimaatbeleid.

Met name de kostbare aansluiting van windparken op het elektriciteitsnet komt daardoor in het geding. Met onder meer als consequentie dat Duitsland geen geld heeft om het eigen hoogspanningsnetwerk van het Nederlandse Tennet over te nemen.

Stakingen en protesten

De Duitse middenpartijen zien de bui hangen en vrezen de omgeslagen stemming. Zij proberen de AfD de wind uit de zeilen te nemen door het ‘Wir schaffen das’-beleid af te zwakken en met maatregelen te komen om de industrie er weer bovenop te helpen. Zo lanceerden de Beierse christendemocraten van de CSU een voorstel voor grootschalige belastingverlagingen om de economie aan te zwengelen. Het is een bekend recept om de economie uit het slob te halen, ook wel ‘Reaganomics’ genoemd.

En dat wordt de Bondsrepubliek ook nog eens geteisterd door grootschalige boerenprotesten tegen de voorgenomen afschaffing van korting op dieselbelasting voor hun tractoren. De maatregel is onderdeel van een bezuinigingspakket van 30 miljard euro en is inmiddels gedeeltelijk teruggedraaid, maar de protesten gaan door. De landbouworganisaties willen de maatregel volledig van tafel.

Maar niet alleen de boeren gaan de straat op. Afgelopen maandag begon in Duitsland een ‘politieke’ staking (algemene stakingen zijn in Duitsland verboden) tegen het bezuinigingspakket van de regering. Machinisten, vrachtwagenbestuurders, leraren en grote delen van de middenstand doen mee. Het land ligt plat.

Een vergelijking met de opkomst van de PVV in Nederland dringt zich ook op als het gaat om de reactie van de Duitse middenpartijen op de voorspelde groei van de AfD. Zo wijst de CDU samenwerking met de AfD formeel nog steeds af, maar is binnen de partij een discussie ontstaan om samenwerking toch niet geheel uit te sluiten. Volgens de peilingen zou een meerderheidscoalitie van de CDU/CSU en de AfD getalsmatig mogelijk zijn. De gemoederen zijn zelfs zo hoog opgelopen dat de ‘WerteUnion’, een conservatieve ‘Basisbewegung’ binnen de CDU, dreigt een eigen partij te beginnen.

De omgeslagen stemming in Duitsland is in Brussel niet onopgemerkt gebleven. Als na Italië, Zweden, Finland, Slowakije en Nederland nu ook de grootste lidstaat van de EU rechtsaf slaat, zou dat deze zomer weleens ingrijpende gevolgen kunnen krijgen bij de verkiezingen voor het Europees Parlement.  

Manfred Weber, leider van de centrumrechtse EVP-fractie in het Europees Parlement, zag het verschuiven van de kiezersgunst al eerder aankomen. Hij pleitte voor een pas op de plaats van de Brussels regelmachine, vooral op het gebied van klimaat- en natuurbeleid. De Franse president Emmanuel Macron, wiens populariteit sterk is gedaald, zei het hem na.

Er staat voor de EU veel op het spel

Ook het onlangs afgesloten EU-migratiepact, dat vanaf 2026 aan de buitengrens een scheiding van vluchtelingen en economische gelukszoekers moet aanbrengen, is onder druk van de publieke opinie in de lidstaten tot stand gekomen. Of dit vage akkoord gaat werken is een andere vraag, maar dat terzijde.

Er staat voor de EU veel op het spel. De huidige Commissie en een meerderheid in het Europees Parlement wil vaart maken met Fit for 55, het wetgevingspakket om de EU in 2050 klimaatneutraal te maken. Een onhaalbare en vooral onbetaalbare illusie, maar ook dat terzijde.

Tevens heeft het Europees Parlement in de zomer van 2023 de natuurherstelwet van toenmalig Eurocommissaris Frans Timmermans aangenomen. Weliswaar een afgezwakte versie, maar nog steeds met potentieel enorme repercussies voor de Europese landbouw.

Ook wil men een intensief industriebeleid gaan voeren om het hoofd te kunnen bieden aan de Inflation Reduction Act (2022) van de Amerikaanse president Joe Biden. Een doodgeboren baby, want industriebeleid heeft nog nooit gewerkt. Maar ook dat weer terzijde.

Last but not least wil de Commissie meer eigen middelen, en dus meer rechtstreekse EU-belasting gaan heffen. Verder opgetopt met de uitgifte van eurobonds (Europese obligaties) om een ‘Sovereignty Fund’ in het leven te roepen, waaruit allerlei EU-projecten kunnen worden gefinancierd. Zoals een Europese vredesfaciliteit (EVF), lees: een fonds om een eigen EU-defensie op te zetten.

Als het aan het huidige Europees Parlement ligt, worden ook nog eens nationale veto’s op diverse terreinen opgeheven, zodat de EU op het wereldtoneel met één stem kan gaan spreken. Samen met de beoogde defensie-unie moet de EU een grootmacht worden om mee te kunnen doen in de nieuwe geopolitieke werkelijkheid.

Geen paniek, maar wel onrust

De ambitie van de Commissie kent geen grenzen. Niet alleen moet de EU een grootmacht worden, de nationale burgers van de lidstaten moeten worden omgevormd tot Europese burgers, met een digitale EU-identiteitskaart annex wallet en EU-paspoorten.

Dit alles staat op de tocht dankzij de omgeslagen stemming in de lidstaten, inclusief de ‘grote jongens’ Duitsland en Frankrijk. Geen van deze voornemens kan doorgang vinden met een andere samenstelling van het Europees Parlement, dat op haar beurt (voor een belangrijk deel) weer de samenstelling van de nieuwe Commissie bepaalt. Rechtstreeks met Spitzenkandidaten of indirect met druk op de regeringsleiders die formeel de voorzitter van de Commissie benoemen.

Het is misschien teveel gezegd dat Brussel in paniek is, maar ongerust is men zeker. De campagne voor de verkiezingen van het Europees Parlement gaat binnenkort van start. Binnen enkele weken zal ook duidelijk worden wie de nieuwe leiders zijn van de Europese partijen en of hun fracties in het Europees Parlement wel of niet gaan meewaaien met de nieuwe wind die in veel lidstaten waait.

Ook voor columnisten wordt het een drukke tijd.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs. 

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank

Het bericht Onrust in Brussel: de grenzeloos ambitieuze EU staat op de tocht dankzij steeds rechtsere kiezers verscheen eerst op Wynia's Week.

Na de verkiezingen van 22 november kan de formatie van een nieuw Nederlands kabinet op het Europese hoofdstuk tot de nodige frictie leiden. De nu onderhandelende partijen (PVV, NSC, BBB en VVD) verschillen daarover flink van mening. PVV (Wilders) is voor een Nexit, NSC (Omzigt) en BBB willen wel in de EU blijven, maar zijn kritisch over de macht van de EU en verdere gebiedsuitbreiding. De VVD onder Rutte daarentegen heeft steeds geijverd voor meer macht naar en gebiedsuitbreiding van de EU (de VVD behoort in het Europees parlement samen met D66 en Guy Verhofstad tot de federalistische fractie Renew Europe).

Bij het Tweede Kamerdebat van 12 december over de EU-top van 14/15 december kreeg Rutte als demissionair premier nog groen licht van de Kamer (ondanks kritiek van PVV, BBB en SP) om de toetredingsonderhandelingen tot de EU met Oekraïne en Moldavië te beginnen. Ook mocht Georgië (N.B. een land op het continent Azië) kandidaat-lid van de EU worden.  

Roomser dan de paus

Wel werd na dit debat in de Tweede Kamer een belangrijke motie aangenomen dat Nederland zich moet inspannen voor een opt-out clausule voor afspraken over asiel en migratie bij een volgende verdragswijziging van de EU. Een nieuw kabinet zal terdege rekening moeten houden met de sinds 22 november gewijzigde politieke verhoudingen in Nederland inzake de EU, maar ook met een te verwachten verschuiving van de machtsbalans in het Europees parlement na de EP-verkiezingen van juni a.s.

Nederland was een van de founding fathers van de EU en de Nederlandse regeringen hebben zich in het algemeen zeer positief jegens de EU opgesteld, niet zelden ten koste van het nationale belang. Als een EU-regeling was overeengekomen, hebben alle Nederlandse regeringspartijen van de afgelopen decennia (VVD, CDA, PvdA, D66, ChristenUnie) zich daaraan niet alleen geconformeerd, maar ze hebben vaak ook nationale wetgeving gemaakt die strenger was dan door de EU werd verlangd (het braafste jongetje van de klas, ‘roomser dan de paus’), soms ook om te voorkomen dat ze links zouden worden ingehaald. Een schrijnend voorbeeld daarvan is natuurlijk Natura2000 en de Nederlandse stikstofwetgeving die veel strenger is dan de Duitse.

De EU is veel verder weg dan de nationale politiek en dat is eigenlijk gek want een groot gedeelte van onze nationale wetgeving is gebaseerd op EU-regelingen. Bij de vorige verkiezingen voor het Europees Parlement, in 2019, ging maar 41,5% van de stemgerechtigden naar de stembus. Hoger opgeleiden stemden vaker dan lager opgeleiden.

In het huidige Europees parlement heeft Nederland 29 zetels, waarvan 22 zetels van partijen die om uiteenlopende redenen meer macht naar en gebiedsuitbreiding van de EU willen: 6 zetels voor de PvdA, 5 zetels voor de VVD, 5 zetels voor het CDA, 3 zetels voor GroenLinks, 2 zetels voor D66 en 1 zetel voor de ChristenUnie. Kritische Nederlandse europarlementariërs moeten nu nog met een lantaarntje worden gezocht.

Belangrijke verkiezingen

De huidige Europese Commissie had een zeer ambitieuze agenda, onder andere op het gebied van klimaat, natuur en milieu. Met een coalitiekabinet van D66-signatuur en soortgelijke verhoudingen in het Europees parlement voldeed Rutte aan de verwachtingen door steeds bij het kruisje te tekenen.

De verkiezingen van 6-9 juni worden heel belangrijk. Wordt de macht van de EU wat ingeperkt? Blijven we doorgaan met uitbreiding van de EU terwijl ‘het eigen huis’ nog niet op orde is? Gelet op de grote verschuiving bij de Tweede Kamer-verkiezingen van 22 november mag verwacht worden dat de traditionele pro-EU-partijen ook bij de EU’24 parlementsverkiezingen flinke klappen zullen oplopen, maar niet noodzakelijkerwijs ten gunste van de PVV.

Uit de studie van het Sociaal Cultureel Planbureau van mei 2019 (Wat willen Nederlanders van de EU) blijkt dat het EU-lidmaatschap breed wordt gesteund dan wel onvermijdelijk wordt geacht. Uit de kennisnotitie van het Sociaal Cultureel Planbureau van 3 juni 2022 blijkt dat een grote meerderheid van de bevolking tegen verdere uitbreiding van de EU is, maar ook dat de steun voor een Nexit niet groot is. Het is dan ook niet onredelijk om te verwachten dat niet de PVV van de neergang van de pro-EU-partijen zal profiteren, maar dat die partijen dat zullen doen die wel in de EU willen blijven, maar zich meer aan de macht van de EU willen ontworstelen (NSC, BBB, SP).

Uit opiniepeilingen in de ons omringende landen blijkt ook dat er een verschuiving van de machtsbalans op handen is. In Duitsland lijkt de AfD steeds hogere ogen te gooien en in Frankrijk leidt Rassemblement National van Marine Le Pen in alle peilingen.

Minder ambitieus

Afhankelijk van de resultaten van de EU’24 Parlementsverkiezingen komt een nieuwe Europese Commissie tot stand, die de instemming van het nieuwe Europees parlement moet krijgen. Mogelijk wordt dat een Commissie met een minder ambitieuze agenda dan die van Von der Leyen, maar het heeft niet veel zin daarop nu al vooruit te lopen.

Met de huidige verhoudingen in de Tweede Kamer (en de eerder genoemde motie over een opt-out) mag wel verwacht worden dat Nederland in het vervolg minder snel bij het kruisje zal tekenen.

*Joost Schepel was advocaat en directeur en eigenaar van reisbureaus.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Dan hopen wij dat u ook in dit nieuwe jaar weer meedoet. Kwam het er nog niet van, maar wilt u wel Wynia’s Week mogelijk maken? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht Nederland zal in Brussel nu minder snel tekenen bij het kruisje verscheen eerst op Wynia's Week.

In 1980 gingen drie christendemocratische partijen, twee protestantse (ARP en CHU) en een katholieke (de KVP), samen op in het CDA. Sindsdien regeerden zij twintig jaar met de VVD en minder dan tien jaar met de PvdA. Partijleden die het CDA als middenpartij beschouwen, hebben doorgaans een voorkeur voor coalities met links, ‘rechtse’ CDA’ers daarentegen regeren liever met liberalen.

Samenwerking met de VVD verliep doorgaans in goede harmonie, met de PvdA was de relatie gespannen. Regeren met de VVD werd door de kiezer beloond, samenwerking met de PvdA werd afgestraft. Het CDA is groot als de partij zetels van de VVD weet af te snoepen en klein als de VVD het CDA leegeet. Beide partijen waren lange tijd ‘communicerende vaten’.

Overal zitten christendemocraten in het rechtse blok

Wie dat al niet voldoende reden vindt om aan te nemen dat het CDA rechts van het midden thuishoort, moet naar andere Europese landen kijken. In landen waar in de tweede helft van de twintigste eeuw twee grote partijen de dienst uitmaakten, zoals Duitsland, Oostenrijk en Italië, namen de christendemocraten de positie in van behoudende volkspartij – tegenover de socialisten.

Zelfs in het seculiere Frankrijk bevonden christendemocraten zich in het rechtse blok. Toen begin jaren negentig de Italiaanse christendemocratische volkspartij uiteenviel na corruptieschandalen, gingen de christendemocraten op in de partij van Silvio Berlusconi. De vooroorlogse voorganger van de Luxemburgse christendemocratische CSP heette zelfs ‘Rechtse Partij’.

In het Europese Parlement vormen christendemocratische partijen uit verschillende Europese landen een gemeenschappelijke fractie: de Europese Volkspartij (EVP). De EVP werd in 1976 opgericht als verband van christendemocratische partijen. Vanaf het begin was het de vraag of de EVP overwegend christendemocratisch moest zijn (een wens van de Nederlandse, Belgische en Italiaanse christendemocraten) of dat het open moest staan voor conservatieve partijen in het algemeen (een wens van de Duitse christendemocraten).

Lubbers was tegen conservatieven

In de jaren negentig kregen de Duitsers hun zin: mede op aandringen van de Duitse bondskanselier Helmut Kohl (en tegen de zin van premier Ruud Lubbers) werd de EVP uitgebreid met conservatieve partijen. Zo kwamen de Spaanse Partido Popular, de Britse Conservatieve Partij (tot 2009), meerdere Scandinavische partijen en de Franse conservatieven bij de EVP.

De EVP is een regionale unie van de Internationale Democratische Unie (IDU). Kohl was in 1983 een van de oprichters, net als de Britse premier Margaret Thatcher en burgemeester van Parijs Jacques Chirac. De Amerikaanse vicepresident George Bush senior was aanwezig. De Duitse christendemocratische partijen CDU en CSU zijn lid. Het IDU heeft geen aangesloten partijen uit Benelux-landen.

Voor Kohl was de samenwerking van christendemocratische en conservatieve partijen evenzeer een kwestie van overtuiging als van machtspolitiek. Christendemocraten delen de voorkeuren voor vrije markt, een beperkte overheid, het traditionele gezin en, tijdens de Koude Oorlog, een afkeer van het communisme. Op praktisch niveau bleef de EVP door deze krachtenbundeling de grootste fractie in het Europese Parlement. 

In 1989 sloten de Spaanse conservatieven zich aan bij de EVP-fractie, in 1992 volgden de Deense en de Britse, en in 1999 ook de Franse gaullisten. De EVP is dus al dertig jaar een overwegend conservatieve fractie.  

Op het moment dat de EVP conservatiever werd, regeerde in Nederland het derde kabinet-Lubbers (1989-1994), een coalitie van CDA en PvdA. Na de verkiezingsnederlaag van 1994, waarbij het CDA in de oppositie belandde, koos het CDA niet voor een rechts-conservatieve koers.

In zekere zin is het CDA al dertig jaar intern verdeeld: er is een stroming die voor het midden kiest en een stroming die voor rechts opteert. Waarbij aanvoerders die voor rechts kozen (Jan Peter Balkenende in 2002 en 2003, Sybrand van Haersma Buma in 2017) zetelwinst boekten. Wanneer niet duidelijk was welke kant het CDA op wilde, volgde doorgaans verlies.

Steeds stroevere samenwerking met Europese socialisten

Een tweede verschil: het CDA ziet zichzelf nadrukkelijk als ‘christendemocratisch’. Er zijn ook andere partijen binnen de EVP-fractie die waarde hechten aan die zelfomschrijving – met name de Duitse en de Vlaamse zusterpartijen – maar de EVP wordt vaker ‘centrumrechts’ genoemd. Dit doet recht aan het gegeven dat veel aangesloten partijen uit landen komen zonder christendemocratische traditie.

Sinds 2014 is Manfred Weber fractievoorzitter van de EVP. Weber is lid van de CSU, de christendemocratische partij van de Duitse deelstaat Beieren. De EVP bestaat ook als partij: het transnationale verband van Europese christendemocratische en conservatieve partijen. Hiervan werd hij in 2022 voorzitter.

In de Europese instellingen had de EVP altijd een goede verhouding met de sociaaldemocratische fractie. De Europese eenwording is volgens sommigen een gezamenlijk project van gematigde christendemocraten en gematigde socialisten. De EVP was grootste fractie in het Europese Parlement, de sociaaldemocratische fractie tweede. Momenteel loopt de samenwerking stroef: over migratie en de ‘green deal’ verschillen de meningen.

In een aantal landen verloren christendemocraten de afgelopen jaren. Als die trend zich doorzet, komt na de Europese verkiezingen van 2024 de leidende positie van de EVP in gevaar. Weber lijkt daarop te anticiperen door toenadering te zoeken tot rechtse partijen.

Begin juni bezocht hij Italië. Daar sprak hij lovende woorden over de partij van premier Giorgia Meloni en noemde hij de Italiaanse coalitie ‘een interessant model’. Haar partij Fratelli d’Italia (Broeders van Italië), werd bij de parlementsverkiezingen van afgelopen september door veel Europese media bestempeld als ‘post-fascistisch’.

Weber sorteert ook voor op de Spaanse verkiezingen, eind dit jaar. Spaans centrumrechts zou na de verkiezingen een coalitie kunnen vormen met de radicaal-rechtse Vox. Geruchten gaan dat hij in Nederland toenadering zoekt tot BBB.

EVP-leider Manfred Weber maakt een duidelijke keus

In Nederland overweegt het CDA geen coalitie met PVV of Forum voor Democratie. Formeel vallen Broeders van Italië en Vox niet in die categorie. In het Europese parlement zitten de laatste twee niet in dezelfde fractie als PVV en Vlaams Belang, maar bij de Europese Hervormers en Conservatieven (ECH, in 2009 opgericht door David Cameron), waar JA21 en N-VA (de partij van Bart De Wever) ook lid van zijn. Broeders van Italië en Vox kunnen daardoor als opbouwende partijen worden gezien, die bestuursverantwoordelijk willen dragen.

Niet iedereen binnen de EVP is enthousiast over Webers optreden. In het CDA wordt benadrukt dat hij lid is van de CSU, niet van de CDU. De CSU zou vooral ‘machtspartij’ zijn, terwijl de CDU, net als het CDA, vindt dat machtsstreven niet ten koste mag gaan van principes. Dat Weber voortzet wat CDU-bondskanselier Kohl al deed, lijkt hen te ontgaan.

Weber zoekt geen toenadering tot partijen die mogelijk extreemrechts zijn, zoals de huidige regerende partijen in Polen en Hongarije. Maar in tegenstelling tot het CDA, maakt hij een duidelijke keuze voor centrumrechts. Was hij CDA-leider, dan zocht hij toenadering tot BBB en JA21, om samen op te trekken tegen D66 en GroenLinks.

Pieter de Jonge is historicus en publicist.

Wynia’s Week is er twee keer per week, 104 keer per jaar. Maakt ook u dat mogelijk? Graag! Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Overal in Europa kiezen christendemocraten voor centrumrechts, waarom het CDA nog niet? verscheen eerst op Wynia's Week.

In onze tijd worden begrotingstekorten op een andere manier gedicht: door te lenen van een groeiend financieel systeem dat wordt geschraagd met behulp van impliciete en expliciete garanties. Het effect is altijd: meer overheid en een grotere financiële sector. Ook hier werd in de eigen voet geschoten. Het resulteerde in een eurocrisis door een doom-loop van eigen makelij: vallen overheden om, dan vallen banken en viceversa.

De Europese Commissie en de ECB proberen deze doom-loop te doorbreken door invoering van een volledige bankenunie en een kapitaalmarkt unie. In maart en juni staan er weer belangrijke vergaderingen van de Europese Raad op de agenda om te komen met stappen in deze richting.

Tekorten zonder tranen

De Europese doom-loop vindt zijn oorsprong in de Amerikaanse monetaire alleingang na 1971. Sinds de ontkoppeling tussen de dollar en goud in dat jaar is het internationale monetaire en financiële systeem gebaseerd op het vertrouwen in de stabiliteit en solvabiliteit van één land, de VS. De dollar is reserve valuta en wordt gebruikt als de ‘middle currency’ bij het gros van de financiële transacties. Het is als het ware de taal waarin in marktpartijen met elkaar communiceren. Naast deze belangrijke rol voor dollar kreeg de Amerikaanse staatslening in de kapitaalmarkt een rol als meest veilige en liquide onderpand bij financiële transacties.

Door de belangrijke internationale rol van de dollar en de staatslening, worden de VS niet geconfronteerd met de negatieve effecten van begrotings- en handelstekorten. Ze worden gefinancierd vanuit de groeiende mondiale financiële en reële economie en door buitenlandse centrale banken. De Franse econoom Jacques Rueff karakteriseerde het als ‘tekorten zonder tranen’. Dit ‘exorbitante privilege’ heeft met name Frankrijk altijd gestoken. Ook andere Europese leiders zagen de voor Amerikanen gunstige uitgepakte monetaire alleingang met lede ogen aan. Dat wilden ze zelf ook wel!

Beter goed gejat dan slecht verzonnen

Al snel werd achter de schermen toegewerkt naar een Europees monetair alternatief. Eerst was daar in 1979 het Europees Monetair Stelsel (EMS). In 1992 volgde de Economische en Monetaire Unie. De toen ook ingevoerde Europese Currency Unit (ECU) werd in 1995 omgedoopt tot euro.

 In 1996 bracht de Europese Commissie een groep financiële experts onder leiding van Alberto Giovannini bij elkaar om het onderliggende financiële bouwwerk van de eenheidsmunt te bespreken. In 1999 concludeerde Giovannini dat het invoeren van een eenheidsmunt niet voldoende was om tot een geslaagde monetaire unie te komen. Het heikele punt was de gefragmenteerde Europese markt voor staatsleningen. Alleen door integratie van deze markten in één kapitaalmarkt, zou de euro van een solide fundament kunnen worden voorzien.

De belangrijke functie die Amerikaanse staatsleningen in de internationale kapitaalmarkt hadden gekregen als onderpand bij financiële transacties, moest in Europees verband worden gekopieerd. Het project kon echter alleen slagen als Europese banken staatsleningen van alle deelnemende landen konden gebruiken bij financiering van hun leningen, ook staatsleningen van de minder kredietwaardige landen zoals Griekenland, Spanje en Italië. Het onderscheid tussen zwakke en sterke landen moest verdwijnen. De ECB zou hier door haar monetaire beleid een belangrijke rol in gaan spelen.

Publiek-private vervlechting

Politiek en bankwezen werden zo gezamenlijk de aanjager van een op Amerikaanse leest geschoeide euro. De Europese Commissie was voorstander omdat hierdoor een versnelling richting een hechte politieke en economische unie kon worden bewerkstelligd. De zwakkere EU-landen waren voorstander omdat ze meer konden gaan lenen. Frankrijk zag naast financiële ook geopolitieke voordelen. Banken hadden natuurlijk een winstmotief. Ze zouden gaan expanderen naar andere landen en daarmee meer geld verdienen.

Uiteindelijk stemden ook de Europese centrale banken in, zij het aarzelend. Zowel in 2002 als in 2006 wees de ECB bijvoorbeeld nog op de perverse prikkel die uitging van grensoverschrijdend gebruik van staatsleningen door banken. Begrotingstekorten in met name de zuidelijke landen in Europa werden gestimuleerd, omdat gebruik kon worden gemaakt van de toegenomen vraag naar hun staatsleningen. Toch was de ECB uiteindelijk voorstander. De reden was dat een geïntegreerde kapitaalmarkt het voor de centrale bank makkelijker maakte haar monetair beleid te kunnen implementeren. Ze behandelde alle staatsleningen gelijk, de markt ging erin mee.

Doom-loop

En toen ging het mis. Door slecht begrotingsbeleid van de Griekse regering ontstond er in 2010 een vlucht uit Griekse staatsobligaties en dreigden ook andere zuidelijke Europese landen de dupe te worden van een run. Veilige Nederlandse en Duitse staatsleningen waren juist erg gewild. Door besmette staatsleningen kwamen banken in problemen, ze kregen moeite met het financieren van hun verplichtingen. En de bankproblemen zorgden er weer voor dat zwakkere EU-landen steeds moeilijker aan geld konden komen.

Door de monetaire strategie van de ECB was er een doom-loop ontstaan. De eerdere grensoverschrijdende expansie van banken werd teniet gedaan, banken trokken zich weer terug binnen de eigen landsgrenzen. Het resulteerde in een bijna-infarct in het monetaire framework van de ECB en een mogelijke ondergang van de euro. De angel werd in 2012 tijdelijk uit het probleem gehaald door een koerswijziging van de ECB. Dat de doom-loop hier niet mee was verholpen bleek toen er door de regeringscrisis in Italië in medio 2018 weer grote problemen ontstonden in financiële markten.

Bankenunie

De bankenunie en de kapitaalmarkt unie moeten uitkomst bieden. Onderwerpen van gesprek zijn gedeelde depositogarantie en afspraken hoe te komen tot grensoverschrijdende bankreddingen. De grote uitdaging is echter om de doom-loop tussen banken en overheden te doen verdwijnen. Daarvoor moet het onderscheid tussen staatsleningen van zwakke en sterke landen worden opgeheven, zodat banken weer grensoverschrijdend zaken gaan doen. Er liggen verschillende voorstellen. Staatsleningen van zwakke en sterke landen zouden bijvoorbeeld kunnen worden gemixt, opgeknipt en herverpakt. De slechte delen kunnen weer worden verzekerd. Waar kennen we dit ook alweer van?

Een radicaler variant is de eurobond, een door de EU of door zwakke en sterke landen gezamenlijk uitgegeven staatslening. Het lijkt weer meer op de Amerikaanse staatslening, omdat de waarde wordt gegarandeerd door de burgers van alle EU-landen gezamenlijk. Bij alle opties die individuele verantwoordelijkheid voor begrotingsbeleid afschuift op het collectief is sprake van een transferunie, overdracht van geld van het noorden naar het zuiden.

Méér EU

Belangrijker dan de gekozen monetaire strategie is de constatering dat er linksom of rechtsom sprake zal zijn van meer EU. Met name het dirigistische Frankrijk is hier natuurlijk een groot voorstander van. De droom van een groot en machtig alternatief voor de VS is bij de Fransen altijd een belangrijke motor geweest achter de Europese politieke strategie. Een grotere internationale rol voor de euro is hierbij een belangrijke pijler. Dat de steun voor de EU onder de bevolking verder zal afkalven is voor de Eurocraten van ondergeschikt belang. Het doet denken aan de uitdrukking ‘operatie geslaagd, patiënt overleden’..

Het bericht Er komt méér EU via méér bankenunie verscheen eerst op Wynia's Week.