Voor zuiniger rijden zijn zes dingen van belang: anticiperen, maximaal 100 rijden, rustig optrekken, vroeg opschakelen, gelijkmatig rijden en weinig remmen. Al deze dingen verminderen bovendien stress, fijnstof, roet, stikstofuitstoot, verkeerslawaai, aanrijdingen, verkeersslachtoffers, files en slijtage van motoren, banden en wegdek.  

Verbluffend resultaat 

Er zijn cursussen voor zuinig rijden, maar los daarvan kan iedereen het ook zelf bewust een week oefenen. In mijn ervaring is het resultaat verbluffend. Ik ben structureel van 800 naar 1000 kilometer per tankbeurt (45 liter) gegaan. Mijn zuinige diesel is nu zes jaar oud, en ik doe er op deze manier met plezier nog eens zes jaar mee. Bestaande spullen lang blijven gebruiken bespaart eveneens veel energie, CO₂, grondstoffen en geld. 

Met 25 procent zuiniger rijden besparen we veel meer aardolie en CO₂ dan met het bijmengen van 10 procent bioethanol in E10 benzine. Biobrandstoffen zijn sowieso een slecht idee, want ze concurreren rechtstreeks met voedselproductie en natuur. Meer dan 90 procent van alle biobrandstoffen worden gemaakt van eetbare gewassen die met dat doel zijn verbouwd. Elke hectare waarop we mais of sojabonen voor biobrandstoffen verbouwen, kan niet voor voedselproductie worden gebruikt – of moeten we met boskap van de natuur afnemen. 

Daarmee hebben biobrandstoffen niet alleen klimaat- en milieuaspecten, maar ook morele aspecten. De vraag is of we landbouwgrond voor biobrandstoffen moeten reserveren of creëren, in een wereld waar ontbossing voortschrijdt en miljoenen mensen honger lijden. Mijn antwoord op die morele vraag is: nee, dat moeten we niet doen. Het is bovendien een druppel op een gloeiende plaat. 

We produceren in de wereld momenteel ongeveer 200 miljard liter biobrandstoffen. Dat lijkt veel, maar het is slechts 0,75 procent van onze totale energiebehoefte. Als we alle landbouwgrond in de wereld zouden gebruiken voor biobrandstoffen (en dus niet meer voor voedselproductie), zou dat nog steeds minder dan 10 procent van ons energieverbruik afdekken. Anders gezegd: als we alle landbouwgrond in de wereld zouden verdubbelen (wat we niet kunnen), zouden we hooguit 10 procent van alle fossiele brandstoffen besparen.  

Slecht voor de natuur en de biodiversiteit 

Biobrandstoffen leveren per hectare grond maar weinig energie op, tien maal zo weinig als windmolens en honderd maal zo weinig als zonnepanelen. Alleen voor de Nederlandse E10-benzine is al 100.000 hectare landbouwgrond nodig, inclusief stikstofbemesting en irrigatie. Die 100.000 hectare hebben we zelf niet, dus vindt er in bijvoorbeeld Brazilië boskap plaats om de benodigde mais en suikerriet te verbouwen. Biobrandstoffen zijn daarmee slecht voor de natuur en de biodiversiteit. 

Bovendien zijn ze zoals gezegd een zinloze en ook dure druppel op een gloeiende plaat. Zonder subsidies en belastingvrijstellingen zouden er in de wereld niet of nauwelijks biobrandstoffen worden gemaakt. De huidige stimulering met publiek geld maakt het kennelijk wel winstgevend, zelfs zodanig dat minder welvarende landen hun voedselproductie vervangen door biobrandstofproductie of daar op grote schaal voor ontbossen. Dat is een perverse prikkel die onze overheden niet met belastinggeld zouden moeten verschaffen. 

Zuiniger rijden met zuiniger motoren 

Laten we stoppen met het verbranden van voedzame gewassen zoals mais, tarwe en sojabonen. Laten we stoppen met het reserveren of creëren van kostbare landbouwgrond hiervoor, ten koste van voedselproductie en natuurlijke bossen. Laten we in plaats daarvan zuiniger motoren ontwikkelen en daar ook zuiniger mee gaan rijden.  

De overheid kan dat stimuleren met gerichte regelgeving en publiek geld, en zo per belastingeuro veel meer aardolie en CO₂ besparen dan met biokerosine, biodiesel en bioethanol. 

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Biobrandstoffen zijn niet effectief, zuinig rijden wel   verscheen eerst op Wynia's Week.

Niet genoeg: er komt een Wetenschappelijke Veiligheidsraad (zonder econoom, net als in de Wetenschappelijke Klimaatraad), maar met psychologen die adviseren hoe we motorrijders overtuigen dat max tien kilometer per uur op de motor ook heel spannend is. We verplichten alle auto’s om voor 2030 dezelfde vierpuntsgordels te installeren als het personeel in het vliegtuig bij start en landing. De fabrikanten van zulke gordels en ook de garagebedrijven hebben dat in goed overleg aan de ‘Gordeltafel’ zo afgesproken en vastgelegd in het Nationale Gordelakkoord. Verder moedigen onze rechters Extinction Rebellion (XR) aan om nog veel meer wegen te blokkeren, want hoe minder verkeer, des te minder ongelukken.

Minister voor Veiligheid en Trage Groei

Ieder jaar sterven meer fietsers. Dat vereist stevig fietsbeleid uitgevoerd door ministers van het kaliber van een Jetten en een De Jonge (maar misschien is dat te veel gevraagd). We hebben een wet nodig die vanaf 2030 fietsen boven de zeventig jaar zonder fietsvergunning verbiedt. Artsen moeten alle oudere fietsers onderzoeken (doen ze graag, weten we al van de verlenging van het rijbewijs bij 75 jaar, want dat schuift zestig euro voor twaalf minuten werk).

Ook moeten alle fietsen met een herenstang verplicht worden vervangen door een nieuwe fiets, zodat mannelijke fietsers makkelijker en sneller kunnen afstappen. Hiervoor komt een subsidieprogramma, maar uitsluitend voor fietsers in armoede. De gemeenten gaan dit uitvoeren en krijgen daar uiteraard extra beleidsmedewerkers voor. Er komt een extra minister voor Veiligheid en Trage Groei, uiteraard ook voorzien van verse beleidsmedewerkers. Maar de belangrijkste dwang blijft de jaarlijkse reductie in de maximumsnelheid, volgend jaar naar 95 km/uur, dan 90 en zo verder.

Drie problemen met zo’n grondige aanpak: ten eerste een enorme inperking van de persoonlijke vrijheid om te fietsen of in je leren pak de motor te starten. Ten tweede: geen enkele zekerheid dat de maatregelen efficiënt zijn voor het doel. Ten slotte: geen analyse van kosten en baten.

Even slecht is de Klimaatwet. De Europese Klimaatwet eist dat de lidstaten rekening houden met rechtvaardigheid en solidariteit. De EU-lidstaten moeten ‘coherent zijn [en] elkaar ondersteunen’. Nergens in de Europese Klimaatwet staat daarom dat ieder land afzonderlijk moet streven naar netto-nul in 2050. Er staat alleen dat  ‘collectief vooruitgang’ zichtbaar moet zijn. Het is bij voorbeeld heel goed denkbaar dat in de toekomst landen zonder zeehavens zoals Oostenrijk, Slowakije en Hongarije wat meer doen en Nederland met de grootste zeehaven van de EU wat minder.

Zwitserse Klimaatwet is verstandig

Ook is het denkbaar dat landen met grote hoogteverschillen profiteren van hun bergmeren om energie uit zon en wind tijdelijk op te slaan, zodat vlakke landen zonder bergmeren (Nederland, Finland, de Baltische Republieken) zich niet nu al moeten vastleggen op gruwelijk inefficiënte (en gevaarlijke) systemen van opslag van ammoniak en waterstof.

Daarom stelt de Zwitserse Klimaatwet bij voorbeeld in artikel 3: ‘wij doen zo veel als mogelijk, en het overige moet in Zwitserland of in het buitenland worden aangepakt.’ En ook (artikel 4): ‘de [klimaat]doelen moeten technisch mogelijk en economisch te dragen zijn’ Dat was in Bern een verstandig compromis voor een land dat wordt omringd door EU-lidstaten.

16 EU-lidstaten hebben geen nationaal netto-nul doel

Prudent en juridisch wijs is ook een recent amendement op de Engelse Klimaatwet. De minister mag aan het parlement zo nodig voorstellen om ‘netto-nul’ te corrigeren tot een ander percentage vanwege  ‘belangrijke nieuwe wetenschappelijke inzichten in het klimaat’.

Noch in het verdrag van Parijs (2015) noch in de EU-wet staat een eis dat ieder land afzonderlijk mikt op netto-nul in 2050. De helft van de EU-lidstaten heeft zich daarom alleen gebonden aan de Europa-wijde ambities. Een recente telling meldt dat zestien EU-lidstaten geen eigen nationaal netto-nul doel hebben gesteld.

Nederland wel

Nederland heeft dat wel gedaan in een Klimaatwet die het doel absoluut stelt voor het land met de grootste haven en met een groot vliegveld die ook andere landen bedienen. Daarbij heeft Nederland in de EU een dichte bevolking en dus vergeleken met landen als Polen en Finland minder bos om CO2 op te slurpen. Met dertig meter is onze Lemelerberg ook al niet hoog genoeg voor energieopslag. En omdat Ed Nijpels in 2019 macht gaf aan de antinucleaire lobby staat Nederland nu op grote achterstand met Frankrijk en Hongarije.

Artikel 8 lid 1 en 3 van onze Klimaatwet eisen heel duidelijk dat de minister zich alleen richt op de klimaatdoelen. Niets anders is daarbij van belang – niet efficiency, niet inperking van vrijheid, niet de kosten. Alleen over het klimaatdoel moet hij afspraken maken met provincies, gemeenten enz. Artikel 6 ( ‘verantwoording’) noemt alleen het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) als hulp bij de jaarlijkse verantwoording en vraagt dat PBL alleen om de geschatte volumina van CO2 per sector. De wet eist dus niet een rapportage van de minister van wat de maatregelen hebben betekend voor de positie van het bedrijfsleven, voor de concurrentiepositie, de woningnood en de lastendruk.

Het is veel beter dat het kabinet-Schoof de Klimaatwet zo snel mogelijk corrigeert dan te wachten tot de volgende verkiezingscampagne. Nu is een wijs compromis nog mogelijk waarbij we samen werken aan een economie die zuinig is met CO2-uitstoot, maar op een intelligente en kostenbewuste manier. Zodra de wet is verbeterd kunnen de klimaat-ambtenaren ook niet meer zo snel hun minister blokkeren met ‘wat u wilt kan niet, minister, vanwege de Klimaatwet’.

Als oppositieleider Timmermans wijs is, dan doet hij mee om de fouten in de artikelen 8 en 6 van de Klimaatwet te corrigeren. Is hij niet zo wijs, en gaat hij voor het maximum van XR, dan laat hij daarmee zien dat streven naar samenwerking hem niets waard is.

Bekommer je ook om kosten en baten

Bij de veiligheid in het verkeer hebben we een evenwicht gevonden tussen strenge regels (verplichte autogordel, maximum snelheid) en behoud van vrijheid. Met de CO2 is dat evenwicht in de ogen van veel Nederlanders zoek. Te veel dwang, te weinig respect voor de middenstand. Dat moet beter. De artikelen 6 en 8 van de Klimaatwet horen aan te geven dat de minister zich ook bekommert om kosten en baten. En zolang de wet nog een eigen doel stipuleert voor Nederland (hoewel dus de helft van de EU-staten dat wijselijk niet doet), dan  alleen inclusief een voorbehoud voor ontwikkelingen in de technologie en de economie.

Zelf denk ik dat ‘netto-nul’ ook op Europees niveau gaat wijken. Expert Bjorn Lomborg legt al jarenlang uit waarom een ander beleid beter, humaner en beter te dragen is. Maar dat is voor een andere gelegenheid; eerst heeft een heropening van de Klimaatwet prioriteit. De keuze is dit najaar tussen correcties op een eenzijdige wet nú, of een klimaatoorlog (die Timmermans gaat verliezen) volgend jaar.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.      

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Eduard Bomhoff: Wijzig nu de Klimaatwet en beperk de CO2-uitstoot op een kostenbewuste manier verscheen eerst op Wynia's Week.

Das war einmal.

Hamburg, Duitslands grootste haven, komt voor bijna vijftig procent in Zwitserse handen; Schenker, de logistiekdochter van het Duitse spoorwegbedrijf Deutsche Bahn (DB), wordt verkocht aan het Deense DSV en de Commerzbank lijkt rijp voor overname en komt mogelijk in Italiaanse handen.

Buitenlandse investeerders

In het noordwesten van Europa maken drie havensteden de dienst uit: marktleider Rotterdam, Antwerpen als goede tweede en Hamburg. Het trio vormt de poort tot Europa voor bijna alle goederen die de consumenten hier ‘van buiten’ nodig hebben. De globalisering heeft de handelsstromen een enorme impuls gegeven, waardoor deze havens enorm in omvang zijn gegroeid. De keerzijde is dat met deze uitbreidingen zulke forse geldbedragen zijn gemoeid dat buitenlandse investeerders nauwelijks nog buiten de deur zijn te houden.

Beslissingen over scheepvaartroutes en ladingpakketten worden daardoor steeds minder vaak in Rotterdam genomen, ook al is dat de grootste haven van Europa, maar eerder aan vergadertafels in Shanghai, Hongkong of Tokio.

Hoogleraar Rob de Wijk publiceerde hierover al in 2019 een waarschuwend boek: De nieuwe wereldorde; hoe China sluipenderwijs de macht overneemt. In het Griekse Piraeus en in de Italiaanse havensteden Triëst en Genua maken de Chinezen al de dienst uit. Volgens De Wijk maakt China er geen geheim van dat de daar geïnvesteerde miljarden ten doel hebben om het Rotterdam, Antwerpen en Hamburg niet makkelijker te maken. Een totale neergang wordt echter niet beoogd, want de Chinezen investeren ook ruimhartig in de Rotterdamse haven. Ze hebben er al tweederde van de containerterminals in bezit.

Europarlementariër Tom Berendsen (CDA) presenteerde er begin dit jaar een alarmerend rapport over. In een toelichting in Binnenlands Bestuur zei hij: ‘Als je geen controle meer hebt over je eigen havens, kan Europa worden lamgelegd door buitenlandse mogendheden.’

Signaal aan Berlijn

De haven van Hamburg haalt geen Chinezen in huis, maar Zwitsers. Mediterranien Shipping Company (MSC) is de grootste rederij ter wereld en wordt voor bijna vijftig procent aandeelhouder in het havenbedrijf van deze Duitse stadsdeelstaat.

Het is een strategische zet in de concurrentiestrijd met Rotterdam en Antwerpen, die het beide op het gebied van automatisering, digitalisering en snelheid van afwikkeling van containerstromen veel beter doen dan de Noord-Duitse havenstad.

Het is ook een signaal aan Berlijn. De stadsdeelstaat Hamburg doet de verkoop op eigen initiatief, zonder overleg met de regering van kanselier Olaf Scholz, die nota bene een verleden heeft in de Hamburgse politiek. Het is uit onvrede over het ontbreken van een havenagenda, waardoor Bremerhafen en Wilhelmshafen ook zelf moeten roeien met de riemen die ze hebben, bij gebrek aan nationale sturing vanuit de hoofdstad.

Megaschuld van tientallen miljarden

Het spoorvervoer van personen en goederen is in Duitsland praktisch geheel in handen van Deutsche Bahn (DB). Op Nederlandse wegen rijden veel transportwagens van DB-dochteronderneming Schenker dat gekocht is door het Deense DSV. DSV is in ons land bekend van de overname van transportbedrijf Koninklijke Frans Maas uit Venlo in 2006. Met deze aankoop ontwikkelde DSV zich van typisch Scandinavisch georiënteerde vervoerder tot een Europese gigant.

Deutsche Bahn doet de overname als een puur positieve ontwikkeling voorkomen. Het bedrijf wil zich in het vervolg alleen gaan toeleggen op spoorvervoer. De achterliggende reden is echter een megaschuld van tientallen miljarden die hoognodig moet worden afgelost om het Duitse spoor mee te kunnen laten gaan met de tijd.

Vijandige overname door Italiaanse bank dreigt

Italië heeft niet de reputatie het meest stabiele financiële land van Europa te zijn. Dit staat niet in de weg dat de Italiaanse bank UniCredit tot verrassing van de regering in Berlijn het oog heeft laten vallen op overname van de Commerzbank, een van de grotere Duitse geldinstellingen. De Italianen slaagden er al in om negen procent van de Commerzbank binnen te harken en analisten in de bondsrepubliek zien een vijandige overname in de lucht hangen.

Diezelfde deskundigen houden er rekening mee dat er in de Europese bankenwereld een consolidatie op komst is, waarbij slechts een handvol spelers zal overblijven. Geen goed nieuws voor Nederlandse spaarders die nu al in eigen land ondervinden wat een uitgedund concurrentieveld betekent voor de hoogte, beter gezegd de laagte van de rente.

Economische groei stagneert

De ontwikkelingen in de Duitse havensector, het transport en de bankenwereld duiden erop dat ‘de economische motor van Europa’ aan slijtage onderhevig is. Deze indruk wordt bevestigd door het Herfst-2024 rapport van het gezaghebbende, driekwart eeuw oude IFO-instituut dat spreekt over een al twee jaar durende crisis in Duitsland die behalve conjunctureel ook structureel is. Het bruto binnenlands product stagneert en zal in 2025 en 2026 naar verwachting niet harder groeien dan 0,9 tot maximaal 1,5 procent. 

Het zijn vooral hogere energiekosten in Duitsland ten opzichte van andere landen die de concurrentiepositie bemoeilijkt. Ook personeelskosten en personeelstekorten spelen een rol, alsmede stokkende automatisering en digitalisering.

Nu Duitsland niest, is het in tegenstelling tot vroeger niet vanzelfsprekend dat ons land verkouden wordt. Nederland herstelde na de coronacrisis beter dan de meeste andere landen en is – hoewel Duitsland nog altijd de belangrijkste handelspartner is – er minder afhankelijk van.

Is herstart kerncentrales mogelijk?

De Oosterburen hebben zich door de ‘Atom-ausstieg’ afhankelijker gemaakt van onzekere wind- en zonne-energie, alsmede van sterk vervuilende bruin- en steenkool. Nu de gevolgen van die radicale ommezwaai zichtbaar en voelbaar worden, wordt in Duitsland steeds vaker de vraag gesteld of herstart van uitgeschakelde kerncentrales nog mogelijk is.

Het is niet meer uit te sluiten dat ons land dank zij het nieuwe kabinet-Schoof de Duitsers rechts inhaalt met de bouw van twee nieuwe kerncentrales.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Duitsland verliest controle op zijn stagnerende economie verscheen eerst op Wynia's Week.

De transactie is de miljardenverkoop van de Duitse activiteiten van het Nederlandse staatsbedrijf Tennet. Vorig jaar is het niet gelukt. De vooruitzichten voor 2024 zijn ongewis. Want zowel de verkoper, dat is de Nederlandse regering, als de beoogde koper, dat is de Duitse regering, hebben zo hun sores.

Dure ontvlechting

Voor consumenten is Tennet (7.400 medewerkers, 25.000 kilometer hoogspanningskabel) geen bekend staatsbedrijf. Geen Schiphol of de Nederlandse Spoorwegen. Maar met Tennet heeft u wel dagelijks te maken. Tennet beheert het Nederlandse hoogspanningsnet. Zonder Tennet thuis en op het werk geen stroom.

Binnen Tennet was men niet enthousiast over verkoop van Duitsland. Tennet heeft dat Duitse deel in 2010 voor 885 miljoen euro overgenomen van het particuliere Duitse energiebedrijf Eon. Verkoop betekent een dure ontvlechting van contracten, van geldstromen, een kleiner bedrijf en nieuwe afspraken maken over samenwerking met het Duitse deel.

De Nederlandse overheid staat juist heel welwillend tegenover verkoop. De onderhandelingen lopen al sinds oktober 2022, maar werden pas een jaar geleden openbaar na een primeur in NRC.

Er zijn allerlei opties op tafel geweest. Tennet hoopte de zaak vorig jaar te kunnen regelen, maar niet dus. Wat gaat hier mis?

Alles vertrouwelijk

Aan Duitse én aan Nederlandse kant lijkt niemand haast te maken. Op 17 november vorig jaar kreeg de Tweede Kamer van demissionair minister van Financiën Sigrid Kaag (D66) een brief met vertrouwelijke bedrijfsgegevens. De brief is niet openbaar. Er blijken ook plannen te zijn voor een briefing over Tennet voor Eerste én Tweede Kamerleden – ook vertrouwelijk.

En nu komen de eerder genoemde sores. Kaag stopt over enkele dagen als minister. Hoeveel tijd heeft haar opvolger nodig om zich in te werken? Nog afgezien van de vraag of de formerende partijen en/of de nieuw samengestelde Tweede Kamer willen meegaan in de verkoop. Sommigen zien het als verkoop van tafelzilver. Van vitale infrastructuur.

Gesprekken lopen nog

En dan is er de beoogde koper. Wil Duitsland de benodigde miljarden op tafel leggen? De regering-Scholz kampt met een begrotingscrisis. Wil men liever andere prioriteiten stellen?

Het laatste officiële nieuws uit Berlijn is van 20 december 2023. In antwoord op vragen van CDU-afgevaardigde Carsten Linnemann laat het Duitse ministerie van Economie en Klimaat weten dat de gesprekken over een ‘mogelijke voor beide partijen gunstige overeenkomst’ nog lopen.

Kosten, kosten, kosten…

De verkoop van de Duitse activiteiten van Tennet zou Nederland goed uitkomen. Ten opzichte van 2010 toen Tennet voor 885 miljoen euro het Duitse net kocht, is de (energie)wereld radicaal veranderd. De Duitsers hebben hun kerncentrales gesloten en moeten het doen zonder Russisch gas. Nederland moet het doen zonder gas uit Groningen én Rusland. Groene stroom moet dat deels compenseren, maar vereist kolossale investeringen, ook in de elektriciteitsnetten. De komende 10 jaar gaat het om 111 miljard euro, waarvan 60 procent in Duitsland.

Een van de kostenposten is de aanleg van gigantische ‘stekkers op zee’, die de opgewekte stroom van windparken op de Noordzee moeten doorgeven naar het stroomnet op land. Vorig jaar meldde demissionair minister Rob Jetten (Klimaat, D66) hierbij een kostenstijging van 40 miljard euro tot 2057. Windturbines op zee mogen dan zonder subsidie draaien, de overheid financiert de bijbehorende infrastructuur en consumenten en bedrijven krijgen later de rekening.

Geflopte ambitie

De verkoop van Tennet Deutschland betekent dat Den Haag via Tennet minder investeringen hoeft te doen. Het betekent ook het einde van de ambities van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat om een strategische rol te spelen op de Noordwesteuropese energiemarkt.

Op de gasmarkt bedacht Nederland eerder deze eeuw de zogeheten gasrotonde die Russisch en Noors gas zou distribueren naar zuidelijker Europese landen. Als ‘verkeersagent’ op de rotonde zou Nederland natuurlijk een doorvoerbeloning incasseren, naast de werkgelegenheid die zou ontstaan. De ambitie is geflopt.

Datzelfde geldt bij verkoop van Tennet Deutschland. Tennet houdt op een multinational te zijn. Nederland wordt weer het exclusieve werkterrein.

De splitsing van Tennet is voordelig voor Nederland, maar in de Europese politieke context is het voor Nederland en Duitsland een afgang. Zij waren in 1951 mede-oprichters van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. West-Europa wilde geen nieuwe oorlog en daarom besloten politici uit zes landen de twee bronnen van strijd, namelijk kolen (energie) en staal (industriepolitiek) niet meer nationaal, maar gezamenlijk aan te sturen.

Maar wat doen hun opvolgers? Eigen hoogspanning eerst. Zelfs nationale staten kunnen kennelijk niet samenwerken in één gemeenschappelijke onderneming die werkt aan Europese infrastructuur.

Toch maar een veiling?

Mocht er toch een verkoop komen, dan zijn twee vragen nu al relevant. De eerste is: hoeveel levert het Nederland op. De eerder genoemde bedragen van 20 à 25 miljard euro lijken me te hoog gegrepen. Minister Kaag heeft vorig jaar Kamervragen over de opbrengst en de besteding vrij zuinigjes beantwoord. Tennet zal dan een eerdere kapitaalstorting van de staat voor Tennet Deutschland van 1,6 miljard euro terugstorten.

De tweede vraag gaat daaraan vooraf. Krijgt Nederland de beste prijs? Duitsland zou namelijk met de gedachte spelen een deel van Tennet Deutschland weer door te verkopen. Dat mag, maar gaan de Duitsers dan winst maken op de verkoop? De Nederlandse onderhandelaars moeten zekerheid krijgen over de Duitse plannen. Anders moet Nederland een veiling organiseren voor de beste opbrengst.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Wat gaat er toch mis met de miljardenverkoop van het Duitse deel van ons staatsbedrijf Tennet? verscheen eerst op Wynia's Week.

Vervolgens kondigde de Belgische uitgever van de krant, De Persgroep (DPG), afgelopen vrijdag de overname aan van RTL Nederland à 1,1 miljard euro. Heeft hij geld nodig en moest de krant daarom duurder worden?

Begrijpelijke paniekpolitiek

De constatering én de verwachting dat alles duurder wordt, is na een decennium van lage inflatie en nog lagere rente verrassend snel ingeburgerd. De blikvangers waren de stijging van de gas- en elektriciteitsprijzen na de inval van Poetin in Oekraïne, februari 2022, en het staken van de toevoer van goedkoop Russisch gas naar West-Europa. Maar daarvóór liep de inflatie ook al op.

In allerijl nam het kabinet RutteVier vervolgens een suggestie van de linkse oppositie over om een prijsplafond in te stellen. Paniekpolitiek, maar wel begrijpelijk als je wilt blijven regeren. Inflatie velt politici. Plotselinge prijsstijgingen van eerste levensbehoeften kunnen voedselrellen en benzinewoede (gele hesjes) ontketenen.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen speelde inflatie vorige maand geen expliciete rol, maar afgeleide thema’s juist wel, zoals bestaanszekerheid en kosten van de gezondheidszorg. Is inflatie nog steeds beangstigend? Hoe staat Nederland er nu voor?

Eerst het goede nieuws. Kijk je naar de energieprijzen dan kunnen we als consumenten een stuk rustiger slapen. Op de groothandelsmarkt voor gas liggen de prijzen op een derde van een jaar geleden en zelfs 89 procent onder de piek in augustus 2022. Hoe kan dat? Consumenten en bedrijven besparen energie, bedrijven staken productie. De gasopslagen zijn gevuld. Er wordt op gasterminals niet gestaakt. Bovendien importeert Europa op grote schaal vloeibaar gas (LNG) uit de VS.

LNG is duur

Je ziet de prijsval langzaam ook doorwerken in de prijzen die consumenten betalen. Voor gas lag de piek eerder dit jaar in januari op bijna 2 euro per kubieke meter, nu is dat volgens statistiekbureau CBS 68 cent.

De extreme stijging is voorbij, maar nu het slechte nieuws. In december 2021, dus vóór de inval in Oekraïne, was de gemiddelde gasprijs voor consumenten 36 cent per kubieke meter, becijfert het CBS. Afgelopen maand was dat 68 cent. Dat is deels het gevolg van de LNG-import: de leveranties geven zekerheid, maar LNG is duur.

Prijs van energie bijna verdubbeld

Anders gezegd: de stijging van de energieprijzen speelt een steeds kleinere rol in de maandelijkse inflatiecijfers, maar ondertussen is de prijs van energie bijna verdubbeld ten opzichte van 2021. Dat stemt wel overeen met mijn eigen energiekosten. Gas en licht nemen een aanzienlijk grotere hap uit ons huishoudbudget dan twee jaar geleden. En dat voelt elk burger.

De dalende energiekosten moeten zich op afzienbare termijn ook vertalen in lagere prijzen voor talloze andere goederen, zou je denken. Het eerste waar u en ik naar kijken is natuurlijk het bonnetje in de winkels.

Lagere prijsstijgingen op een hoger absoluut niveau

Ook daar is het goede nieuws dat de inflatie van voeding en niet-alcoholische dranken op z’n retour is. In december 2022 was voeding en non-alcohol gemiddeld 16,8 procent duurder dan in december 2021. Nu (cijfers van vorige maand) is de inflatie 6,2 procent. Ook hier: lagere prijsstijgingen in de supermarkt, maar wel op een hoger absoluut niveau. En een hap uit de portemonnee. In het nieuwe jaar reken ik op meer prijsacties van de grote supermarkten om klanten te lokken.

Eén markt wordt, als het om inflatie gaat, meestal genegeerd. Dat is de vermogensmarkt, de markt waar aandelen en obligaties worden verhandeld. Ook als u zelf niet belegt, uw pensioenfonds en verzekeraar doen dat wel. In 2022 leden de pensioenfondsen kolossale verliezen. Maar dit jaar is beter. Een rendement van 7 à 8 procent moet haalbaar zijn. Dat maakt het gemakkelijker om de pensioenen te verhogen en de inflatie bij te benen.

Hebben de beleggingen dan geen last van de oorlogen, geen last van de Europese economische stagnatie, geen last van de hoge inflatie? Vast wel, maar de beleggers in de VS en Europa zagen de afgelopen weken niet een lichtpuntje, maar één hele grote lichtbundel die hen in hogere sferen bracht: de dalende rente.

Ook de prijs van geld (rente) is de afgelopen anderhalf jaar omhoog en omhoog gestuurd door het beleid van de centrale banken. De renteverhogingen maakten geld lenen duurder. De hogere rente moest de economische uitbundigheid temperen die na de coronacrisis was ontstaan. Consumenten zorgden toen voor een overweldigende inhaalvraag naar goederen en diensten, de arbeidsmarkt bleef krap, vakbonden dwongen hogere lonen af terwijl regeringen óók nog eens op het gaspedaal trapten en extra uitgaven deden.

Prijzen jutten lonen op

Aan dat laatste komt langzamerhand een eind. Bezuinigen is straks weer het devies. Ook dat helpt om de inflatiestijging te dempen.

Maar na de schrik van inflatieschokken is de reactie ook: eerst zien dan geloven. Dat beluister je bij centrale banken en dat zie je aan de looneisen van de vakbonden. In de horeca, dienstensector bij uitstek, hebben werkgevers en vakbonden eerder deze maand een loonstijging van 8 tot 12 procent afgesproken. Bij de NS, ook een dienstverlener, eisen de bonden 6 tot 8 procent stijging. Per 1 januari gaat ook het wettelijk minimumloon omhoog.

Kortom: hogere lonen, hogere prijzen. Een loon-prijs-spiraal waarin de een de ander opjut is niet onmogelijk. En terwijl de prijsstijgingen bij goederen steeds verder afnemen, zullen diensten (horeca, vervoer, gezondheidszorg) dankzij de loonstijgingen wél steeds duurder blijven worden.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht De inflatie daalt, maar duurder gas en duurder voedsel vreten aan uw portemonnee verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik kan me voorstellen dat u dit liever niet leest. Ik schrijf het ook liever niet op, maar de feiten liggen toch echt op straat. Sinds de inzet van ‘de energietransitie’ zijn we per wereldburger steeds meer energie gaan verbruiken en CO₂ gaan uitstoten. De vraag waarom het huidige energie- en klimaatbeleid zo’n fiasco blijkt dringt zich op. Mijn nieuwe boek Kies Wijzer Klimaat laat zien dat het falen van de huidige energietransitie in feite goed verklaarbaar is.

In mijn boek geef ik een samenhangende analyse van alle energieopties, van de huidige beleidsmaatregelen, en van de verkiezingsplannen van politieke partrijen. Zo’n integraal overzicht was er nog niet. De rode draad in de huidige energietransitie is de overmatige inzet op verduurzaming van onze energievoorziening, en veel te weinig aandacht voor verduurzaming van ons energieverbruik. Belangrijke Nederlandse en Europese maatregelen ter verduurzaming van de energievoorziening verhogen het wereldwijde energieverbruik en de CO₂-uitstoot, in plaats van die te verlagen.

Biomassa is de meest contraproductieve maatregel

De meest contraproductieve energiemaatregel is de door voormalig EU-commissaris Frans Timmermans vurig nagestreefde biomassa. Biomassa wordt daardoor in de EU nog steeds officieel als CO₂-neutraal aangemerkt, terwijl we al jaren weten dat biomassa bij verbranding zelfs 10 tot 20 procent meer CO₂ uitstoot dan steenkool. Het argument dat die CO₂ over bijvoorbeeld 50 jaar weer is opgenomen door nieuwe biomassa is voor de klimaatdoelen van 2050 irrelevant. Het gaat ook daarna niet op zolang we sneller biomassa verbranden dan dat het bijgroeit.

Bovendien is de biomassa die de EU verbrandt voor het overgrote deel afkomstig van levende bomen, gekapt in de Baltische staten en in Noord-Amerika. Dat gaat ten koste van natuurlijke biodiverse bossen. Al dat hout moet versnipperd en gedroogd worden, en over duizenden kilometers worden vervoerd. Aangezien een ton hout slechts half zoveel energie oplevert als een ton steenkool, vergt dat per kilowattuur veel meer transportenergie. Frans Timmermans is nu als GroenLinks-PvdA leider tegen biomassa, en ik zou graag van hem vernemen waarom hij zijn eigen EU-beleid ineens wil bestrijden.

Waterstof en aardgasverbod verhogen eveneens CO₂-uitstoot

Waterstof is eveneens een grote oorzaak van meer energieverbruik en CO₂-uitstoot. Waterstof is niet zoals aardgas een delfstof en energiebron. We moeten het eerst maken, en daarvoor is veel energie nodig. Bij elke vorm van waterstofproductie (grijs, blauw, groen) gaat ruwweg de helft van die energie verloren. Vrijwel alle waterstof in de wereld wordt gemaakt van aardgas. Waterstofproductie voor energietoepassingen is zo een grote verspiller van fossiele brandstof en zelfs van hernieuwbare energie. Daarmee verhoogt in plaats van verlaagt waterstof de wereldwijde CO₂-uitstoot.

Aardgasloze huizen en elektrisch rijden veroorzaken ook extra CO₂-uitstoot. Warmtepompen en elektrische auto’s zijn op zichzelf wel efficiënter dan cv-ketels en brandstofauto’s, maar dat wordt grotendeels teniet gedaan doordat ze extra fossiele stroomopwekking veroorzaken. Hernieuwbare energie is immers schaars (in Nederland ongeveer 7 procent van het totaal, als we biomassa niet meetellen), en kan niet reageren op toenemende vraag.

Elektrische auto’s en getalm met kernenergie werken ook tegen

Bovendien vergen meer elektrische auto’s en warmtepompen door intensieve milieuschadelijke lithium- en kobaltmijnbouw meer energie om te maken, en veroorzaken ze meer netcongestie. Dat doen meer windmolens en meer zonnepanelen eveneens. Nieuwe woonwijken, bedrijven, windparken en zonneparken komen daardoor op wachtlijsten voor een stroomaansluiting. Bestaande woningen en bedrijven vertonen een toenemende neiging om fossiel te gaan bijstoken met inefficiënte kachels en aggregaten. Klimaatminister en D66-leider Rob Jetten heeft nog niet uitgelegd waarom hij de netcongestie nu een crisisaanpak waard vindt, terwijl hij vijf jaar geleden als D66-fractievoorzitter vervroegde sluiting van stabiele kolencentrales propageerde.

Het getalm in de afgelopen jaren met kernenergie als stabiele grootschalige CO₂-vrije energiebron veroorzaakt ook al meer CO₂-uitstoot dan nodig. Duitsland heeft kernenergie zelfs helemaal afgezworen sinds april 2023, en daarom de bruinkoolwinning opgevoerd. Mede daardoor stoot Duitsland per burger bijna tweemaal zoveel CO₂ uit als Frankrijk met 58 kerncentrales. Kernenergie heeft net als alle andere energieopties nadelen en risico’s, maar als we voor CO₂-reductie willen gaan is het effectiever en veiliger dan veel andere energieopties.

CO₂-export is geen CO₂-reductie, integendeel

Het afstoten (of wegjagen) van zware industrie verhoogt eveneens de wereldwijde CO₂-uitstoot. China produceert nu al meer dan de helft van alle staal, cement en zonnepanelen in de wereld, met India als nummer twee. Die industrie is daar waarschijnlijk minder efficiënt dan in Europa. In elk geval is de CO₂-uitstoot per burger in China en India meer dan verdubbeld sinds 2001. Nederland en Europa hebben daaraan bijgedragen door in de afgelopen 20 jaar eigen CO₂-uitstoot onder het mom van 25 procent EU-reductie naar Azië te verplaatsen. Het mondiale totaal is mede daardoor alleen maar toegenomen.

Feiten en getallen in plaats van meningen en overtuigingen

Dit alles is geen opiniërend pleidooi voor of tegen welke energiemaatregel dan ook. Voor of tegen iets zijn is niet van belang, want een energietransitie is geen sportwedstrijd. Dit alles is een pleidooi om de feiten en getallen van de afgelopen jaren goed te analyseren, daar heldere conclusies uit te trekken, en ineffectieve beleidsmaatregelen te stoppen. Dat is geen schande en geen gezichtsverlies, dat is een teken van wijsheid. Elke burger, ondernemer en politicus kan verkeerde keuzes maken, en dat hoeft geen ramp te zijn. Het wordt pas een ramp als we daar niks van leren en tegen beter weten in door blijven denderen op doodlopende wegen.

Met de actualiteit van gisteren en vandaag hebben we alles in handen om veel effectiever en veel goedkoper daadwerkelijk energie en CO₂ te gaan besparen in de wereld. Het is daarbij zaak om objectief, open en eerlijk te zijn, allerlei subjectieve opinies en overtuigingen af te leggen, en veel meer feitelijk en integraal naar de belangrijkste energieopties en landen in de wereld te kijken. Mijn doel met Kies Wijzer Klimaat is om dat te bevorderen. Een energietransitie is veel te belangrijk om als internationale competitie te beschouwen. Alleen het mondiale totaal telt.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in november 2023 zijn nieuwe boek ‘Kies Wijzer Klimaat’. Praktische gids voor consument en kiezer.’ Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal en kost 17,50. Het boek is overal verkrijgbaar, zoals ook in de winkel van Wynia’s Week .

Het bericht Ons klimaatbeleid zorgt niet voor minder, maar juist voor extra CO2-uitstoot verscheen eerst op Wynia's Week.

Maarten van Andel is chemicus en was jarenlang manager in bedrijven en ook in het hoger onderwijs. Hij publiceert al jaren boeken en artikelen, ook in Wynia’s Week. Hij ziet de gevaren van opwarming van de aarde door de uitstoot van broeikasgassen, maar is kritisch over wat politici daar aan willen doen. Wat werkt wel en wat niet? Van Andel is voor een nuchtere, praktische benadering: koester de feiten en laat je niet meeslepen door hypes.

De tientallen verhelderende illustraties van René van Asselt helpen zicht te krijgen op de werkelijkheid van klimaat en energie. Hoe groot is het aandeel duurzame energie in Nederland? Al die zonneschermen, doen die er wel werkelijk toe? Helpt het kostbare regeringsbeleid eigenlijk wel?

Van Andel maakte voor dit boek niet alleen een scherpe analyse van het Nederlandse regeringsbeleid, maar ook van wat de politieke partijen voor Nederland en het klimaat in petto hebben. Want, zegt hij: alle partijen hebben goede plannen, maar ze hebben ook allemaal plannen die niet effectief zijn. Dat is waar het in deze praktische gids om gaat: is het effectief en is het zijn geld waard?

‘Energie en CO2 zijn minder ingewikkeld dan ze worden gemaakt,’ zegt Maarten van Andel. Zijn boek stelt de lezer in staat om zin en onzin te onderscheiden. Is de stekkerauto een aanwinst? Hoeveel ruimte kost de opslag van kernafval? Zijn broeikasgassen alleen maar schadelijk? Van Andel toont aan dat een praktische gids voor klimaat en energie toegankelijk en leesbaar kan zijn.

KIES WIJZER KLIMAAT. Praktische energiegids voor consument en kiezer. Van Maarten van Andel. Illustraties: René van Asselt. Uitgeverij Blauwburgwal, Amsterdam. 160 bladzijden. 17,50. Overal te koop en te bestellen, zoals ook in de winkel van Wynia’s Week.

Het bericht ‘Kies Wijzer Klimaat’ van Maarten van Andel: de eerste en enige praktische energiegids voor consument en kiezer verscheen eerst op Wynia's Week.

De zo veel lagere CO2-uitstoot wordt ook slechts voor een klein veroorzaakt door het aardrijkskundige voordeel dat de Mont Blanc hoger is dan de Lemelerberg en dus meer geschikt voor waterkracht (10 procent van de elektriciteit in Frankrijk). Het verschil komt door kerncentrales (78 procent), die minder lelijk zijn dan windmolens, veel minder ruimte innemen en nauwelijks CO2 uitstoten.

Dat is allemaal bekend, en daaruit volgt dat een land makkelijk de CO2-uitstoot omlaag kan brengen met meer kernenergie. Toch nuttig om nog eens te memoreren, omdat vijftig jaar na de misvattingen van de Club van Rome nu de degrowth-beweging opkomt, die de CO2-uitstoot denkt te kunnen verminderen door middel van economische stagnatie. De Universiteit van Amsterdam (UvA) adverteert kritiekloos met een boek van Federico Savini dat – net als Jan Pen in 1973 – de economische groei in de achteruit wil zetten.  

Degrowth klinkt verleidelijk voor links

Inderdaad zijn er uitwassen in een te vrije economie. Bij de bushaltes in onze wijk hingen grote affiches met reclame om meer mobiel te gaan gokken in online casino’s. Dezelfde Tweede Kamerleden die deze casino’s in 2021 ruim baan gaven, ontvangen in maart hoogleraar en degrowth-voorman Jason Hickel.

‘De degrowth-beweging ziet een radicaal andere indeling van de economie voor zich, met kortere werkweken,’ legde de NOS bij die gelegenheid uit. ‘Als de ideeën van de beweging praktijk worden zal de overheid veel meer kosten maken en minder belastinginkomsten binnen krijgen, omdat grote delen van de huidige economie niet meer bestaan. De centrale bank zou daarom geld voor de staat moeten bijdrukken.’ Het is een extreme variant van de zogenaamde Modern Monetary Theory, waar geen serieuze monetaire econoom voor valt, maar die misschien verleidelijk klinkt voor links.

Bij Hervitas, een gokverslavingsinstelling in Zeist, melden zich nu 50 procent meer verslaafden dan vóór de invoering van de nieuwe kansspelwet. Ik denk dat veel mensen zouden willen dat de Tweede Kamer de in 2021 gemaakt fout corrigeert, de markt tegenhoudt en, zoals wij economen dat noemen, ‘paternalistisch’ ingrijpt.

Gelukkig staat een verbod op reclame voor online gokken in het concept-verkiezingsprogramma van GroenLinks-PvdA. Gokken is gevaarlijk, zeker ook voor jonge mensen, en de gemeenschap moet dat niet zó laagdrempelig maken dat iedereen met een mobiele telefoon zichzelf in het ongeluk kan storten.

Maar datzelfde verkiezingsprogramma van de linkse fusiepartij van Fans Timmermans staat stijf van een andere, wél gevaarlijke vorm van paternalisme. Alle investeringen van bedrijven, kredieten van banken en beleggingen van pensioenfondsen moeten ten dienste staan van de ‘groene welzijnseconomie’. ‘Bedrijven die hun aandeel willen leveren aan een circulair, klimaatneutraal en natuurinclusief Nederland, kunnen op onze steun rekenen’, zo heet het.  Andere bedrijven kennelijk niet.

Dat betekent het einde voor de chemische industrie vanwege de energieprijzen, krimp in de landbouw, de veeteelt en de visserij, maar groei bij de overheid vanwege meer vraag naar onderwijs en zorg. En – helaas – ook nóg meer groei in de ambtenarij, die al met 25 procent toenam tijdens de kabinetten-Rutte III en IV. Want al die circulaire plannen van GroenLinks en de PvdA moeten natuurlijk worden getoetst en gecontroleerd.

Een krimpende private sector is funest voor de economie

De politiek moet ‘de regie nemen’ en ‘doorpakken’, volgens Timmermans. Door voortdurend te herhalen dat we anders ‘de overleving van onze eigen soort in gevaar brengen’, hoopt hij dat de kiezers in hun paniek over het hoofd zien dat zijn rekensommen gewoon niet kloppen. Meer geld voor onderwijs, zorg, politie (ook belangrijk in zijn verkiezingsprogram) en gesubsidieerde nieuwe woningen is alleen mogelijk bij een snel groeiende economie die zorgt voor hogere belastingopbrengsten.

Het wegjagen van grote delen van de industrie, de dienstensector en de landbouw ontneemt perspectief aan de jongere generatie. In China legt president Xi Jinping de private sector steeds meer aan de ketting, terwijl miljoenen studenten op zoek zijn naar een baan. Resultaat: circa 30 procent werkloosheid onder de Chinese jongens en meisjes die dit jaar hun opleiding voltooiden.

In Nederland wil Timmermans de economie net als Xi nog veel meer gaan sturen, en dat betekent krimp voor de niet goedgekeurde private sector (chemie, landbouw, visserij enzovoorts). Prognoses voor de volgende regeerperiode 2024-2028 zijn al historisch laag en worden nog lager als Timmermans de kans krijgt om zijn ‘regie’ door te zetten.

Dan komen er – net als in China – minder nieuwe banen bij in wat nog overblijft van de private sector. Wie wil nog economie of scheikunde studeren of een agrarische opleiding volgen als er geen nieuwe kansen ontstaan in het bankwezen, in de chemische industrie of in de agrobusiness?

De lage economische groei onder Timmermans is een nog groter probleem dan het oplopende financieringstekort. Bijna-stagnatie help niet tegen de CO2-uitstoot (daarvoor zijn kerncentrales nodig, niet zelfbewerkte nulgroei in de economie), en zal net als nu al in Duitsland leiden tot boosheid, somberheid, armoede en bestaansonzekerheid. Dat maakt het versterken van onderling vertrouwen – waar Timmermans tegelijk ook aan wil werken – alleen maar moeilijker.

In Duitsland krimpt de eens machtige auto-industrie en is de rechtse anti-immigratiepartij AfD in de peilingen geklommen naar een tweede plaats. Bij ons vertrekken multinationals. Shell, Unilever en DSM zijn al weg, baggeraar en maritiem dienstverlener Boskalis dreigt hetzelfde te doen.

De kiezers hebben op 22 november het laatste woord

Nederland wil graag ‘gidsland van de wereld’ zijn, zei topman Peter Berdowski onlangs tegen De Telegraaf. ‘Terwijl een gelijk speelveld voor ons zeer kritisch is als mondiale speler. (-) Het draait om rechtsonzekerheid en dat is funest in de wereld waarin wij werken.’ Vertrekt ook Boskalis, dan verdwijnen opnieuw duizenden banen in de techniek.

Timmermans gebruikt de angst voor het ‘overleven’ van de mensheid om een vergaand dirigisme te bepleiten, met grote risico’s voor de economie en voor het perspectief van jonge mensen op de arbeidsmarkt. Terwijl er een zo veel logischer en beproefd recept is om de CO2-uitstoot te verminderen: bouw kerncentrales.

Berdowski vuurde in De Telegraaf een duidelijk waarschuwingsschot af: als Nederland doorgaat als ‘gidsland’ vertrekt ook Boskalis. Het zal te laat zijn om Timmermans nog te overtuigen van zijn foute aanpak. Maar gelukkig hebben de kiezers op 22 november het laatste woord.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de EUR, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.    

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!    

Het bericht Dirigisme, nulgroei, nog meer ambtenaren en géén kerncentrales: de plannen van Frans Timmermans zijn hopeloos verscheen eerst op Wynia's Week.

Stedin is de monopolist die gas en stroom levert aan 2,3 miljoen bedrijven en consumenten in Zuid-Holland, Zeeland en Utrecht. Het bedrijf is nu nog volledig in handen van 42 gemeenten in zijn eigen werkgebied. Stedin telt zo’n 5.000 werknemers.

Voor de goede orde: Stedin wordt ‘gered’, maar staat niet op omvallen. Met de kapitaalinjectie redt de rijksoverheid zijn eigen energiepolitiek, waarin gas plaats moet maken voor stroom. Voor verwarming, voor vervoer (laadpalen), voor elektrificatie van het bedrijfsleven.

500 miljoen voor Stedin is nog maar het begin

De investering van 500 miljoen is op zich al een indrukwekkend bedrag, maar het is nog maar een begin. Het is de stellige verwachting op de ministeries van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en van Financiën dat andere grote regionale netbeheerders, Liander en Enexis, ook een beroep zullen moeten doen op de rijksoverheid. Daarom kun je gerust stellen dat deze kapitaalinjectie de voorbode is van nationalisering door de rijksoverheid van de regionale netwerkbedrijven.

Waarom moet de rijksoverheid met kapitaal over de brug komen? Simpel gezegd: het overhaast ingevoerde gasverbod en de energiepolitiek van verduurzaming vallen veel duurder uit. Stedin, maar ook de andere netwerkbedrijven, schermen met fenomenale bedragen die zij willen investeren. Stedin: 8 miljard euro tot 2030.

De huidige eigenaren kunnen of willen er zelf geen extra geld meer in steken. Zij hebben de afgelopen vier jaar samen 451 miljoen euro bijgedragen, al was daarvan 251 miljoen de opbrengst van een verkocht dochterbedrijf dat zij niet aan zichzelf hebben uitgekeerd. Of alle gemeenten alles op alles hebben gezet om Stedin te steunen is de vraag. De eigenaren van Stedin waren ook eigenaar van energieleverancier Eneco, dat in 2019 voor de hoofdprijs (4,1 miljard euro) is verkocht aan twee Japanse bedrijven: Mitsubishi en Chubu.

Stedin mocht en mag niet worden verkocht, omdat de netwerkbedrijven in overheidshanden (gemeenten, provincies) moeten blijven. Je kunt de gemeenten niet verplichten deze opbrengst van Eneco volledig te herinvesteren in Stedin, maar het lag wel voor de hand.

Het demissionaire kabinet had de 500 miljoen euro vorig jaar al in de Miljoenennota 2023 gereserveerd. Zo lang hebben de onderhandelingen geduurd met de gemeenten over wat Stedin waard is en dus hoeveel aandelen de rijksoverheid voor zijn geld kreeg. Aan de onderhandelingstafel moet het hard zijn toegegaan. De rijksoverheid en de eigenaren keken heel verschillend naar de waarde, er bleef een verschil, maar in ‘constructieve onderhandeling’ is er toch een prijs overeengekomen, schrijven demissionaire ministers Sigrid Kaag (Financiën, D66) en Rob Jetten (EZK, D66) vrijdag aan de Tweede Kamer.

De Nederlandse Staat krijgt 11,9 procent van de aandelen en de ministers spreken dan ook van deelneming als bij staatsdeelnemingen (zoals Schiphol en de NS). Sterker nog: ze noemen zichzelf c.q. de rijksoverheid de lender of last resort, dat is de financier die als reddende engel optreedt als een bedrijf een vermogenstekort heeft.

De rijksoverheid gaat eerste viool spelen

Ze maken de Kamerleden attent op het feit dat Stedin er nog niet is. Ook een kapitaalinjectie van andere overheden die nog geen aandeelhouder zijn (lees: de provincies Utrecht en Zuid-Holland) ‘is gewenst’, schrijven de ministers. Benieuwd wie de provincies de duimschroeven gaat aandraaien.

Kaag en Jetten maken duidelijk dat de rijksoverheid straks de eerste viool zal spelen onder de aandeelhouders. Zo zijn al afspraken gemaakt over het dividendbeleid van Stedin. Want wat is gebleken? Voor sommige gemeenten is het dividend een welkome, vaste inkomstenbron. Anders gezegd: hoe hoger de tarieven van monopolist Stedin, hoe meer opbrengsten, hoe meer winst, hoe meer dividend.

Zo is een nutsbedrijf, want dat zou Stedin moeten zijn, een melkkoetje voor overheidseigenaren. De (te?) hoge tarieven zijn dan stiekeme belastingheffing op burgers en bedrijven. De klanten van Stedin zijn wat dat betreft afhankelijk van de waakzaamheid van de ACM, de Autoriteit Consument en Markt, die de tarieven moet goedkeuren.

Omdat bij Stedin en de andere netwerkbedrijven zoveel politici aan tafel zitten, moet ook de vraag gesteld worden: wat zijn de economische en politieke consequenties van de bemoeienis van de rijksoverheid?

Stedin is het eerste netwerkbedrijf dat wordt ‘gered’, maar niet de laatste. Ruim een jaar geleden, in juni 2022, schatte minister Jetten de kapitaalbehoefte van de regionale netwerkbedrijven op 4,5 miljard euro. Nu de ministers zich opwerpen als de redders in nood zullen de andere aandeelhouders hen aan hun woord houden. Kortom: Den Haag betaalt.

De gevolgen laten zich uittekenen. Bij Stedin bedingt de rijksoverheid niet alleen de benoeming van een commissaris, maar heeft zij ook zeggenschap gevraagd én gekregen op de investeringsplannen. Kortom: welk bedrijf, welke regio, welke stad of welke categorie activiteit krijgt prioriteit bij investeringen.

De machtsgreep staat haaks op de wensen van BBB en Omtzigt

Om nog maar te zwijgen van een vraag die verder in de toekomst ligt: moeten de regionale netwerkbedrijven niet worden samen gevoegd tot één landelijk onderneming. Zoals er ook één Gasunie is (gas), één Tennet (hoogspanning) en één Prorail (spoorinfrastructuur).

Het eerste gevolg, de rijksinvloed op de regionale investeringen, moet nog inzinken, maar is politiek pikant. De machtsgreep staat haaks op de wensen van BBB en Nieuw Sociaal Contract (Pieter Omtzigt) die de regio’s buiten Den Haag en de Randstad juist een grotere stem willen geven.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Gasverbod en elektrificatie blijken een bodemloze put. Dus springen Kaag en Jetten bij, met Haagse miljarden verscheen eerst op Wynia's Week.

De redenering achter de netto-nul verplichting is dat de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde beperkt moet blijven tot maximaal 1,5 graad Celsius ten opzichte van de pre-industriële periode. Overschrijding van die grens zou, volgens de EU-wetgevers, catastrofale gevolgen hebben voor de aarde en de mensheid. Niet voor niets heeft het Europese Parlement eind 2019 officieel de klimaatnoodtoestand in Europa uitgeroepen.

Pakket van ruim 120 klimaatmaatregelen

Op dit moment bedraagt de wereldwijde opwarming al 1,2 graad. Het is uitgesloten dat de 1,5 graad doelstelling kan worden gehaald, daarover bestaat inmiddels een brede wetenschappelijke consensus. Niettemin houden de EU-leiders hardnekkig vast aan de netto-nul uitstoot in 2050 in de veronderstelling dat ze daarmee het niveau van de wereldwijde opwarming kunnen beïnvloeden. Dat is een misverstand. Als het al zou lukken Europa met veel kunst en vliegwerk in 2050 klimaatneutraal te maken, dan zal dat geen meetbaar effect hebben op de gemiddelde wereldtemperatuur. Daarvoor is het Europese aandeel in de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen eenvoudigweg te gering, niet meer dan 8%.

De netto-nul in 2050 ligt ook aan de basis van het pakket met ruim 120 klimaatmaatregelen dat klimaatminister Jetten onlangs naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Over visie en daadkracht gesproken. De minister heeft zich niet alleen onvoorwaardelijk achter de EU-doelen opgesteld maar heeft er zelfs nog een flinke schep bovenop gedaan.

Hij wil de uitstoot in Nederland in 2030 al met 60% terugbrengen in plaats van de verplichte 55%, ‘om er zeker van te zijn dat de 55% ook wordt gehaald’. Een opmerkelijk argument. Met een soortgelijke logica zou de minister van Infrastructuur en Waterstaat binnenkort de maximumsnelheid op het wegennet kunnen verlagen van 100 km/uur naar 90 km/uur.

De 120 maatregelen zijn volgens minister Jetten noodzakelijk omdat we in het verleden in Nederland te laks zijn geweest en een inhaalslag dringend geboden is. Met zijn ambitieuze klimaatplannen wil de minister Nederland klimaatkoploper van Europa maken.

Sprak hij bij een eerdere gelegenheid over zijn klimaatbeleid als Keerpunt 2022, het jaar waarin hij aantrad als klimaatminister, bij de aankondiging van zijn pakket van 120 maatregelen had hij het over niet minder dan ‘de grote omwenteling’. Het is duidelijk, Jetten ziet zichzelf als de visionaire leider die Nederland voorgaat op weg naar klimaatneutraliteit in 2050.

De 120 maatregelen gaan een lieve cent kosten: ruim 28 miljard euro, dat is al 80% van het speciale klimaatfonds dat het kabinet Rutte-4 in 2022 in het leven heeft geroepen. Maar we krijgen er wel wat voor terug.

In de woorden van de minister: ‘De grote omwenteling waarmee we zijn begonnen, zal Nederland mooier, schoner en welvarender maken. In onze steden en dorpen zullen comfortabele en goed geïsoleerde huizen staan, zodat we minder geld kwijt zijn aan energie. We kunnen ontspannen in een groenere leefomgeving, die natuur de ruimte geeft en verkoeling biedt tijdens hete zomers. En we verdienen ons geld in een economie die op duurzame activiteiten is gebaseerd.’ De communicatiestrategie van Jetten is duidelijk: geen hel en verdoemenis meer maar alle nadruk leggen op een paradijselijke toekomst. Van de ‘highway to hell’ naar de ‘highway to heaven’.

Hoe realistisch is Jettens visioen?

Het pakket klimaatmaatregelen van de minister is door vrijwel alle grote Nederlandse kranten en zendgemachtigden enthousiast ontvangen. In het hoofdredactionele commentaar van de NRC, de krant van  klimaatminnend Nederland, wordt Jetten alle lof toegezwaaid, niet alleen voor zijn pakket maatregelen maar vooral voor zijn bevlogen ‘visioen’ van een klimaatneutraal en paradijselijk Nederland. Zie hier (achter betaalmuur).

De krant hoopt dat Jettens enthousiasme en bevlogenheid zal overslaan op de burgers van Nederland en dat die de weg naar de subsidiepotten snel weten te vinden om Nederland ‘schoner en groener’ te maken. Aan de NRC zal het niet liggen.

Hoe realistisch is Jettens ‘visioen’ van een klimaatneutraal Nederland vanaf 2050? Laten we dat eens bekijken aan de hand van een eenvoudige rekensom over hoe de klimaatneutrale energievoorziening er in 2050 uit zou moeten zien en hoe we daar dan vanaf nu zouden kunnen komen. Het uitgangspunt van de rekensom is dat, geheel in de geest van Jetten, klimaatneutraal Nederland in 2050 volledig zelfvoorzienend is in energie en dat de leveringszekerheid van energie op weg naar 2050 en daarna op ieder moment is geborgd. 

Huidig energieverbruik voor meer dan 90% fossiel

De allereerste vraag die we moeten beantwoorden is hoeveel energie Nederland nodig heeft in 2050. Daarin volgen we de energiedeskundige Martien Visser die er in zijn column op Energie Podium verstandige dingen over heeft gezegd. Zie hier.

Visser laat zien dat het huidige energieverbruik rond de 3500 PJ (Peta Joule) ligt. Dat is dus alle energie die we per jaar nodig hebben om Nederland draaiende te houden. Dat verbruik is al jaren constant en dat zal volgens Visser voorlopig ook wel zo blijven. Spectaculaire verlagingen zitten er niet in, dat zou alleen maar wensdenken zijn. Het totale verbruik aan energie in 2050 stellen we dus op 3500 PJ.

Het huidige energieverbruik in Nederland is nog steeds voor meer dan 90% van fossiele oorsprong (olie, gas en kolen). Over een periode van krap 30 jaar zullen de fossiele energiebronnen dus plaats maken voor groene energiebronnen. In Nederland zijn dat voornamelijk hernieuwbare zonne- en windenergie en, sinds het aantreden van het kabinet Rutte-4, ook kernenergie. Biobrandstoffen (houtsnippers), op dit moment nog goed voor 60% van de hernieuwbare energie in Nederland, zullen in een klimaatneutraal Nederland geen rol van betekenis meer spelen.

De hernieuwbare bronnen wind en zon leveren alleen energie als het waait en de zon schijnt. Er moet dus ook een voorziening komen voor het geval dat de hernieuwbare bronnen het laten afweten. Daarvoor kiezen we elektriciteitscentrales die met groene waterstof worden gestookt, ook geheel in lijn met de plannen van minister Jetten. De groene waterstof wordt geproduceerd in elektrolysefabrieken die worden gevoed met elektriciteit afkomstig van hernieuwbare bronnen. De geproduceerde groene waterstof wordt opgeslagen in ondergrondse holtes in zoutlagen (zoutcavernes) die vervolgens op afroep waterstof leveren aan waterstofcentrales wanneer dat nodig is.

Wind op zee wordt de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Op dit moment is het geïnstalleerde nominale vermogen van wind op zee ruim 4 GW (Giga Watt). Volgens de laatste plannen van minister Jetten van november 2022 moet dat doorgroeien naar 70 GW in 2050. Meer zit er niet in.

In 2050 is geïnstalleerd vermogen aan zonne-energie 165 GW

Het geïnstalleerde nominale vermogen van wind op land is nu ruim 6 GW. Op land is niet zo veel ruimte meer beschikbaar voor extra windvermogen. Niettemin nemen we aan dat het vermogen van wind op land zal verdubbelen tot 12 GW in 2050, voornamelijk door de inzet van grotere en krachtiger windmolens ter vervanging van de huidige generatie windmolens.

Het op dit moment geïnstalleerde nominale vermogen aan zonne-energie is ruim 15 GW. Vrij oppervlak voor extra zonneparken op land is er nauwelijks meer. Maar op daken van woonhuizen, gebouwen en fabrieken lijkt nog de nodige oppervlakte beschikbaar: bijna 900 vierkante kilometer volgens een recente studie van Deloitte. Uitgaande van een bedekking van 75% levert dat een extra vermogen op van rond de 150 GW. Dat brengt het totale geïnstalleerde vermogen aan zonne-energie in 2050 op 165 GW.

Hernieuwbare energie levert in 2050 de helft van wat nodig is

Het nominale vermogen is de maximale hoeveelheid energie die kan worden geproduceerd per tijdseenheid onder ideale omstandigheden. Wind op zee levert gemiddeld per jaar 55% van het nominale vermogen, bij wind op land is dat ongeveer 45% en bij zon rond de 15%. Dat brengt het totale effectieve vermogen aan hernieuwbare energie in 2050 op 68,7 GW (0,55×70+0,45×12+ 0,15×165). Daarvan is 56% wind op zee, 8% wind op land en 36% zon.

De hoeveelheid energie die hernieuwbare energie met een effectief vermogen van 68,7 GW in 2050 kan leveren per jaar is 2165 PJ (68,7*24*365/1000*3,6). Dat is ruim 60% van het totale energieverbruik in 2050. Daar moet dan nog van worden afgetrokken de energie die verloren gaat bij de productie van waterstof in de elektrolysefabrieken en bij de productie van elektriciteit in de waterstofcentrales.

In het geval dat de waterstofcentrales 20 dagen per jaar in bedrijf zijn, leveren ze per jaar een energie van 119 PJ (20/365*2165) ter vervanging van de hernieuwbare energie. Dat gaat gepaard met een verlies van 359 PJ. Voor de hernieuwbare energie blijft dus netto 1806 PJ over (2165-359), iets meer dan de helft van wat er in 2050 nodig is.

Er zijn veel meer nieuwe kerncentrales nodig dan twee

Kernenergie moet in 2050 het gat van 1575 PJ (=3500-1806-119) opvullen, iets minder dan de helft van het totale verbruik. Op dit moment is er een kleine kerncentrale (Borssele) van 0,45 GW operationeel maar die is aan einde van zijn levensduur.

In het Coalitieakkoord van Rutte-4 wordt uitgegaan van de bouw van twee nieuwe kerncentrales van ieder 1,5 GW die, als alles meezit, in Borssele zullen worden gebouwd en rond 2035 operationeel zullen zijn. De hoeveelheid energie die de nieuwe centrales per jaar gaan leveren is 95 PJ (3*24*365/1000*3,6), een fractie van wat in 2050 nodig is (1575 PJ). Na 2035 zullen er dus aanzienlijk meer nieuwe kerncentrales bij moeten komen.

De onderstaande grafiek illustreert het energieverbruik uitgesplitst naar energiedrager over de periode van 2020 tot 2050. Op de verticale as staat de hoeveelheid energie in PJ en op de horizontale as de tijd van 2020 tot 2050. Voor de eenvoud nemen we aan dat in 2020 100% van de verbruikte energie van fossiele oorsprong (donkergrijs) is en dat vanaf dat jaar de fossiele energie wordt vervangen door hernieuwbare energie (groen), groene waterstof (lichtgroen) en vanaf 2035 door kernenergie (oranje). Verder veronderstellen we dat de afbouw van fossiele energie en de opbouw van de groene energie verlopen als simpele rechte lijnen.

In de gehele periode is het totale energieverbruik constant en gelijk aan 3500 PJ. Met het beschikbaar komen van hernieuwbare energie neemt het verbruik van fossiele energie in gelijke mate af. In 2035 is het fossiele energieverbruik gezakt naar ruim 2400 PJ. Vanaf dat moment gaat kernenergie een rol spelen en kan het verbruik van fossiele energie versneld afnemen naar nul in 2050. Vandaar de knik in het fossiele energie-vlak. Het verbruik van energie in 2050 is voor 52% afkomstig van hernieuwbare energie, voor 45% van kerncentrales en voor 3% van waterstofcentrales.

Wat er nodig is aan productie-installaties

Naast het jaarlijkse verbruik per energiedrager is ook van belang wat het daarvoor noodzakelijke opgestelde effectieve vermogen per energiedrager moet zijn. Het vermogen bepaalt de omvang van de productie-installaties die nodig zijn en dus de hoogte van de investeringen.

De onderstaande grafiek laat het verloop van het opgestelde vermogen zien in de periode 2020 tot 2050, weer uitgesplitst naar energiedrager. Op de verticale as staat het vermogen uitgedrukt in GW en op de horizontale as de tijd in jaren.

Bij een jaarlijks verbruik van 3500 PJ is een effectief opgesteld vermogen nodig van 111 GW (3500/(24*365*3,6)*1000). Het effectieve fossiele vermogen daalt van 111 GW in 2020 via een knik in 2035 naar nul in 2050. Vanaf 2020 komt er gestaag effectief vermogen aan hernieuwbare energie bij dat oploopt naar 69 GW in 2050. Tegelijkertijd moet er een even groot reservevermogen aan waterstofcentrales worden bijgeplaatst om het stilvallen van de hernieuwbare bronnen op te vangen.

Na 2035 zal het totale vermogen als gevolg van de inzet van kernenergie verder stijgen naar 186 GW in 2050. Het opgestelde vermogen van kernenergie in 2050 is dan 48 GW. Op ieder moment is het totale vermogen van de weersonafhankelijke bronnen (fossiel, waterstof, kern) gelijk aan 111 GW.  Het opgesteld effectief totaal vermogen in 2050 is opgebouwd uit 36,5% hernieuwbaar, 36,5% waterstof en 27% kernenergie.

Bovenstaande grafiek toont de zwakke plek van weersafhankelijke hernieuwbare energie: op ieder moment moet er voor iedere GW vermogen aan (goedkope) hernieuwbare energie gelijktijdig hetzelfde vermogen aan (dure) weersonafhankelijke energie inzetbaar zijn. Waterstofcentrales dragen per jaar maar voor 3% bij aan het totale energieverbruik maar nemen wel 36,5% van het opgestelde vermogen voor hun rekening.

Nu we de hoeveelheid opgesteld vermogen voor de individuele energiedragers hebben vastgesteld kunnen we dat vervolgens vertalen in aantallen te installeren windmolens, zonnecellen, kerncentrales en in waterstofcentrales annex waterstoffabrieken en waterstofopslagfaciliteiten.

Ieder jaar 280 windmolens op zee en 80 op land erbij

Het nominaal vermogen van wind op zee in 2050 is 70 GW. Het nominale vermogen van een windmolen op zee stellen we op 10 MW. Dat betekent dat er in 2050 7000 windmolens op zee nodig zijn. Gedurende de opbouwperiode van 25 jaar moeten er dus ieder jaar 280 windmolens (=7000/25) van 10 MW bijkomen. Ter vergelijking: het windpark Borssele 1&2 voor de kust van Zeeland dat in 2020 gereedkwam telt 94 windmolens met een nominaal vermogen van 8 MW en vergde een bouwtijd van ruim 4 jaar.

Wind op land heeft in 2050 een nominaal vermogen van 12 GW. Stellen we het gemiddelde nominale vermogen van een windmolen op land op 6 MW, dan moeten er op land in 2050 2000 windmolens draaien. Tussen nu en 2050 zullen er ieder jaar nog 80 (2000/25) windmolens op land bij moeten komen of vervangen moeten worden. Ter vergelijking: het windpark Krammer bij Bruinisse in Zeeland dat in 2021 werd opgeleverd telt 34 windmolens met een nominaal vermogen van 3 MW en de bouw ervan heeft 4 jaar geduurd.

In 15 jaar moeten er 16 duo-kerncentrales gebouwd worden

Het huidige opgestelde nominaal vermogen van zonne-energie ligt rond de 15 GW en groeit naar 165 GW in 2050. Dat betekent een jaarlijkse groei van 6 GW (150/25). Ter vergelijking: in het recordjaar 2021 werd er in Nederland voor 4 GW aan zonnepanelen geïnstalleerd.

Het opgesteld vermogen aan kerncentrales in 2050 is 48 GW. Als prototype kerncentrale nemen we de beoogde duo-centrale in Borssele met een vermogen van totaal 3 GW. Dat betekent dat er in 2050 16 (48/3) duo-centrales operationeel moeten zijn. Voor de bouw van de Borssele duo-centrale wordt gerekend op 10 jaar. De bouw van de eerste duo-centrale kan beginnen in 2025. De bouw van de laatste moet uiterlijk beginnen in 2040 om in 2050 bedrijfsklaar te zijn.

De totale beschikbare bouwtijd voor de serie van 16 duo-centrales is dus 15 jaar. Vanaf 2025 tot 2040 moet er dus ieder jaar met de bouw van tenminste 1 duo-centrale worden begonnen. Na de oplevering van de eerste duo-centrale in 2035 wordt er in helzelfde jaar, over het hele land verspreid, gelijktijdig aan de bouw van 15 nieuwe duo-centrales gewerkt.

Tot slot de groene waterstofcentrales. In 2050 moet er een waterstofvermogen klaar staan van 69 GW. Laten we voor het gemak aannemen dat de gemiddelde waterstofcentrale een effectief vermogen heeft van 500 MW. In 2050 moeten er dan 138 (69/0,5) waterstofcentrales beschikbaar zijn.

Productie van elektriciteit met waterstof als brandstof is een nieuwe technologie die nog wel een aantal jaren nodig heeft om tot volle wasdom te komen. We veronderstellen dat in 2030 kan worden begonnen met de bouw van de waterstofcentrales. Dat houdt in dat er tussen 2030 en 2050 ieder jaar 7 (138/20) nieuwe waterstofcentrales moeten worden opgeleverd.

Hoeveel elektrolysefabrieken zijn er nodig om de groene waterstofcentrales te voeden? Voor de jaarlijkse productie van 117 PJ in 2050 is er ruwweg 22 miljard kubieke meter waterstof per jaar nodig. Een elektrolysefabriek van 500 MW levert per jaar ongeveer 1 miljard kubieke meter waterstof. Voor de productie van 117 PJ in 2050 zijn er dus 22 elektrolysefabrieken nodig.

Dat betekent dat er tussen 2030 en 2050 ieder jaar op zijn minst 1 nieuwe elektrolysefabriek van 500 MW moet worden opgeleverd. Ter vergelijking, Shell is in 2022 gestart met de bouw van een 200 MW elektrolysefabriek op de Maasvlakte, op dit moment de grootste in Europa, die naar verwachting in 2024 operationeel zal zijn.

In totaal zijn er 440 zoutcavernes nodig

De 22 miljard kubieke meter waterstof moet worden opgeslagen in zoutcavernes in de zoutprovincies in het oosten van het land. Een doorsnee zoutcaverne heeft een opslagcapaciteit van 50 miljoen kubieke meter gas.

Dat houdt in dat er in 2050 in totaal 440 (22/50*1000) cavernes nodig zijn en dat er vanaf 2030 tot 2050 ieder jaar 22 (440/20) nieuwe cavernes in bedrijf moeten worden gesteld. De bouw van een bedrijfsklare caverne kost tussen de 1 en 2 jaar. Op dit moment zijn er in Nederland 5 zoutcavernes in gebruik voor de opslag van aardgas en 1 voor stikstof.

Naast de bouw van de productie- en opslagfaciliteiten moet ook het bestaande landelijke distributienetwerk voor elektriciteit op de schop en moet er een landelijk gasnetwerk voor waterstof worden aangelegd. Beide projecten zijn zeer omvangrijk maar kunnen met een uiterste krachtsinspanning naar verwachting voor 2050 gereed komen.

Tot zover de rekensom. De uitkomsten zijn zonder enige reserve overweldigend: om Nederland in 2050 klimaatneutraal te maken zouden er vanaf nu tot aan 2050 ieder jaar vele tientallen meerjarige en grootschalige energieprojecten moeten worden opgetuigd en uitgevoerd. Daarbij gaat het in veel gevallen ook om technologie die nog nauwelijks is uitontwikkeld.

Het is een gigantische en risicovolle opgave die ieder voorstellingsvermogen te boven gaat en bovendien fysiek onmogelijk is. Het ontbreekt simpelweg aan voldoende bedrijven, menskracht, materialen, besteedbaar geld en gereedschappen om die enorme opgave tot een goed einde te brengen.  Zelfs in een oorlogseconomie zou nog maar een fractie van wat er in 2050 nodig is gerealiseerd kunnen worden.

Stuur onuitvoerbare politieke dromen bij

Klimaatneutraliteit-in-2050 is misschien een lofwaardige streven, het is met de beste wil van de wereld onuitvoerbaar. Een tijdspanne van 30 jaar is gewoon te kort om zo’n majeure systeemverandering in de praktijk door te voeren. Klimaatneutraliteit-in-2050 kunnen we vergeten. Het is een schoolvoorbeeld van hoe praktische uitvoerbaarheid politieke dromen in de weg kan staan.

Als minister Jetten volhardt in klimaatneutraliteit-in-2050, en daar ziet het wel naar uit, dan stevent het kabinet Rutte-4 onherroepelijk af op een nieuw ‘structureel overheidsfalen van on-Nederlandse proporties’ (vrij naar oud-minister Wiebes), waar het toeslagenschandaal en het Groningse schade-afhandelings- en versterkingsfiasco niets bij zijn.

Gelukkig staan we aan het begin van de hele keten en is er nog alle tijd om bij te sturen. Werk aan de winkel voor onze volksvertegenwoordigers. Hopelijk zijn ze na de recente uitvoeringsdebacles van de overheid meer alert geworden op de praktische uitvoering van door bevlogen politici en beleidsmakers bedachte ambitieuze beleidsdoelen.

Jacques Hagoort schrijft voor Wynia’s Week over energiebeleid

Wynia’s Week houdt de merkwaardige bewegingen van het Nederlandse klimaat- en energiebeleid scherp in de gaten. Wilt u deze broodnodige berichtgeving als donateur mede mogelijk maken? Heel graag! Hartelijk dank!

Het bericht Rob Jetten ziet zich als revolutionair klimaatleider. Maar zijn plannen zijn even megalomaan als onmogelijk. verscheen eerst op Wynia's Week.