Over bevolkingsgroei en wat dat doet met klimaat, milieu en grondstoffen zal het op COP27 wederom niet gaan, wel zal het VN-klimaatevangelie er weer verkondigd worden: klimaatverandering bedreigt het voortbestaan van de mensheid, het tijdsvenster om het tij nog te keren sluit zich snel, de landen die er het minste schuld aan hebben lijden er het meest onder, en Greta Thunberg is onze profeet.

Schuldigen moeten boeten

En wie er wel schuld aan heeft, moet betalen. Of zoals dat op de website heet: ‘Vooruitgang in de aflevering van de jaarlijkse 100 miljard dollar zal meer vertrouwen scheppen tussen de ontwikkelde en ontwikkelingslanden, omdat het laat zien dat de toezeggingen daadwerkelijk nagekomen worden.’ 

In het Nederlands is die implicatie nog een graadje makkelijker dan in het Engels, want wij hebben geen aparte woorden voor morele en financiële schuld, waar het Engels nog onderscheid maakt tussen guilt en debt.

Voor het verloop van die conferentie zou u mijn column van vorig jaar over COP26 in Glasgow kunnen lezen, want zoveel verandert er niet aan die VN-rituelen voor de mondiale bühne. Klinkt dat cynisch? Zelfs Greta Thunberg zei afgelopen zomer in een interview met De Correspondent dat ze er dit jaar niet heen gaat.

De kwestie van compensatie voor klimaatschade laaide weer eens op naar aanleiding van de recente moesson-overstromingen in Pakistan. Die overstromingen treden daar elk jaar op, omdat de waterhuishouding totaal niet op orde is, maar dit jaar waren ze veel groter dan gewoonlijk. Dus het westen moest meteen de portemonnee trekken, was de teneur in wat ik voor het gemak maar even het kamp-Thunberg noem.

Waarom verhoogde Pakistan de dijken niet?

Best mogelijk dat die extreme moessonregens in Pakistan dit keer nog extremer waren door klimaatverandering.  Maar in een beetje normaal land waren die dijken al jaren geleden voldoende opgehoogd om dat op te vangen.

Als je in een wrak van een auto met gladde banden de weg op gaat en crasht op een stuk weg dat blank staat door een verstopte regenput, terwijl alle andere auto’s daar gewoon door konden rijden, ben je dan gecrashed door die regenput? 

Neem nou Bangla Desh

Dat een effectieve bescherming tegen zulke calamiteiten geenszins een slechts door steenrijke landen op te brengen inspanning vergt, moge blijken uit het feit dat wereldwijd het jaarlijks aantal slachtoffers van zulke rampen de afgelopen decennia met ruim 90 procent gedaald is. Een relevant voorbeeld is Bangladesh, dat zich notabene in 1971 afscheidde van Pakistan, waar orkanen vroeger de ene na de andere ramp met tienduizenden slachtoffers veroorzaakten, terwijl die aantallen doden nu eerder in de tientallen per jaar lopen.

Die vooruitgang is trouwens mede bereikt door technische en financiële ondersteuning vanuit het westen. En ook belangrijk: dankzij westerse satellieten die de aarde 24/7 in de gaten houden en westerse supercomputers die accurate weersvoorspellingen leveren, zien we orkanen en ander extreem weer van tevoren aankomen, wat heel veel slachtoffers scheelt in landen met een enigszins capabele overheid.

Die levensreddende informatie wordt in wezen gratis aan de wereld ter beschikking gesteld. Het heeft circa zeventig jaar geduurd om die geavanceerde kennis en technologie te ontwikkelen, wat alleen mogelijk was in landen die al die tijd stabiel en welvarend genoeg waren om de benodigde miljarden daarvoor op te brengen. Westerse landen dus, wier welvaart werd aangedreven door goedkope energie. Fossiele energie, in een tijd dat er simpelweg geen alternatief was.

Het westen hielp het zuiden

Je zou nu een rekensom kunnen bedenken hoeveel die honderdduizenden geredde levens van mensen in ontwikkelingslanden waard zijn, en hoeveel materiële schade die informatie voorkomen heeft, en dat op de creditzijde zetten van de klimaatschuldboekhouding.

Je kan daar ook nog een x-bedrag onder zetten dat de commerciële en humanitaire waarde vertegenwoordigt van de GPS-signalen die de hele wereld kan gebruiken: gratis service van het Pentagon. En als we toch bezig zijn: alleen al Bill Gates heeft voor miljarden aan vaccinaties aan ontwikkelingslanden gedoneerd. Niet alleen de vaccins zelf, maar ook de hele organisatie er omheen. Het profijt van een goed werkend vaccin is uiteraard een veelvoud van wat die vaccinatie kost: zet de humanitaire en economische waarde van miljoenen geredde kinderlevens ook maar op de balans.  

Een westers cadeautje: de mobiele telefoon

Probeer ook eens een schatting te maken van de economische en maatschappelijke baten van mobiele telefonie in ontwikkelingslanden: uitgevonden en ontwikkeld in het westen, en spotgoedkoop geworden door schaalvergroting nadat het eerst in de meer ontwikkelde landen is uitgerold.    

Laten we het nog iets breder trekken: de westerse wereld is al minstens een halve eeuw het beloofde land voor in totaal honderden miljoenen emigranten uit ontwikkelingslanden. Door legale en illegale immigratie kregen die de kans om in die door fossiele brandstof aangedreven westerse maatschappij een veel hoger inkomen te verdienen dan in hun thuisland mogelijk was. Een fors deel van dat geld is teruggevloeid naar de landen van herkomst en heeft daar een onmisbare bijdrage geleverd aan hun ontwikkeling.

Daarnaast hebben miljoenen studenten uit ontwikkelingslanden in het westen een opleiding gekregen die hen in staat stelde om terug in het thuisland de economie en de maatschappij te ontwikkelen. Welk deel van de groei van het BBP van ontwikkelingslanden sinds de Tweede Wereldoorlog zal het westen hiervoor als credit op de balans claimen? Ook de dekolonisatie is – bedoeld of onbedoeld – mogelijk gemaakt doordat de eerste generatie van bestuurders en politici in die landen is opgeleid aan westerse universiteiten.

Zelfs de slavernij is in dit perspectief een medaille met twee kanten. De generaties die er onder geleden hebben, zijn allang overleden, en hun afstammelingen profiteren juist van dat slavernijverleden. Niet door het vooruitzicht van herstelbetalingen, maar omdat ze zonder die slavernij waarschijnlijk nog ergens op het Afrikaanse platteland in armoede geleefd hadden, en nu in welvarende, westerse landen leven met dezelfde rechten en faciliteiten als iedere andere inwoner.  

Het fundamentele probleem van zulke schuld-en-boete redenaties is, dat je alleen maar kunt speculeren hoe de wereld er uit had gezien als het westen geen, of veel minder broeikasgassen had uitgestoten, of niet de halve wereld gekoloniseerd had, of als enige cultuur ter wereld niet aan slavernij had gedaan. Totaal anders, dat is wel zeker.

Pakistan bestaat dankzij de dekolonisatie

Pakistan had niet bestaan, want dat is een product van de dekolonisatie. De halve wereldbevolking zou nu niet in leven zijn zonder kunstmest, en de productie daarvan stoot veel CO2 uit, en heeft dus een flinke bijdrage geleverd aan de klimaatverandering. Hoe volgt daaruit, dat het Westen achteraf boete moet doen voor het uitvinden en grootschalig produceren van kunstmest? En zo was vrijwel alle uitstoot van broeikasgassen onvermijdelijk in de historische ontwikkeling die de wereld nu eenmaal heeft doorgemaakt.   

Het concept ‘schuld’ is nuttig bij kwesties als Jaap die Henk tijdens een ruzie een mes tussen de ribben steekt. Het is nogal duidelijk wat de toestand van de wereld was geweest als Jaap zich op het laatste moment bedacht had: dan was de wereld precies hetzelfde geweest, minus de ellende van het slachtoffer en de medische kosten. Dáár kun je eventueel een prijskaartje en een strafmaat aan hangen. Maar niet aan een historisch onvermijdelijk, en voor de wereld als geheel uiteindelijk gunstig proces, ook wel genaamd: de vooruitgang.

Arnout Jaspers verrast iedere week weer, steeds in de zaterdageditie van Wynia’s Week. Altijd scherp, altijd nuchter. Maakt u ook Wynia’s Week mogelijk? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Waarom zouden wij in het westen steeds maar weer moeten boeten voor de vooruitgang? verscheen eerst op Wynia's Week.

Regeringen zeggen dat ze Build Back Better en groener voor ogen hebben en ze hebben ambitieuze plannen aangekondigd om hun fossiele behoefte drastisch te beperken. In Europa hebben regeringsleiders beleid aangekondigd om een reductie van 55% ‘green house gas’-emissies te bewerkstelligen om terug te gaan naar het uitstoot niveau van 1990. Japan mikt zelfs op een reductie van 76% in 2030.

Het gaat niet gebeuren

Jammer van alle goede voornemens, want het gaat in geen velden of wegen lukken. Al sinds het alarmerende rapport van de Club van Rome in 1972  ‘Grenzen aan de groei’, alarmerend rapport over de toekomst van de aarde en de mens, regent het alarmerende rapporten. Het ene alarmerende rapport is nog alarmerender dan het andere.

Wat heeft het geholpen sinds 50 jaar is verstreken? Zero. Deze tanker is geen andere koers gaan varen. Integendeel, er wordt extra vaart gezet. Het International Energy Agency laat weten in een recent rapport dat de vraag naar fossiele brandstof, elektriciteit en liquid gas plus kolen (!) naar boven buldert met 40 tot 45% extra in plaats van omlaag.

Kolen blijft voor vele landen de belangrijkste brandstof volgens America’s Energy Information Administration voorspelling. Dit jaar + 26%. Is dat vreemd? Nee, want aller focus is gericht op een zo hoog mogelijke economische groei. You cannot have the cake and eat it.

Bedenk bovendien, dat we de komende jaren mondiaal van 7,5 miljard aardklootbewoners naar 11 miljard gaan, met dank aan Afrikanen. Zij zullen echt geen knoop in hun edele delen leggen omdat nota bene wij dat zo graag wensen vanwege decarbonisatie, terwijl wij lekker doorgaan met potverteren. Hoe kan het toch dat we ons zo lang in de maling hebben laten nemen door serieus uitziende rapporten van wetenschappers met commerciële bijbedoelingen. En dan de politici zoals D66 en Groen Links die erop aanslaan.

In de VS, China en Europa leidt het herstel van de economie tot een gigantische inhaalvraag. Ondertussen plempen wij ons land vol met windmolens en zonnecellen. Die arme Groningers die van een asociale overheid nu ook de hele bak windmolens in hun achtertuin krijgen. De overheid doet wel en ziet niet om naar de milieuverwoesting die ze aanricht. Ik bewonder de lijdzaamheid van de Groningers. Het is niet gek dat ze geen enkel vertrouwen meer hebben in de overheid.

Hutje op de hei

Het enige dat helpt is ons gedrag drastisch veranderen. Met z’n allen in een hutje op de hei gaan wonen en daar op een houtje bijten. Dat gaat niet gebeuren, dus adaptatie is de enige mogelijkheid die resteert. En tegen de hordes die voor het klimaat vluchten is het ‘sorry, nu even niet, zoek maar een andere outlet’. Asocialer kan het niet worden want ze vluchten vooral vanwege nota bene ons energie verbruik.

Wanneer worden we eindelijk eerlijk tegenover onszelf en zien we de feiten zoals ze zijn? Want de boodschap die moet indalen is eenduidig: reductie gaat niet lukken. Misschien wel in ons land, maar wereldwijd zal de uitstoot toenemen. Ga maar uit van het slechte scenario van een opwarming van de aarde met 5,7 graden einde deze eeuw. Dan kan het misschien nog meevallen. De klimaatverandering die we nu al waarnemen is niet meer terug te draaien.  Adaptatie is sowieso nodig. Dus ga maar lekker in je SUV rijden, vliegreizen maken, en zet de airco op de hoogste stand.

Afscheid van fossiel: hoge prijs

Nu hoor ik al groene types in het westen zeggen dat we toch dringend moeten proberen afscheid te nemen van fossiele brandstoffen, zoals de IPCC studie  voorschrijft. Laten we eens aannemen dat we dat doen: we nemen afscheid  van olie. Afscheid nemen van olie kent een hele hoge prijs, in culturele, politieke en menselijke zin. De wereld heeft zo’n twee eeuwen de economieën draaiende gehouden op dat spul, dus we moeten niet denken dat plotseling de kraan dicht draaien gratis is. Ook hier moeten we eerlijk zijn tegenover onszelf. 

Ik illustreer dit aan de hand van Egypte. Dit boeiende land kende in 1800 een bevolkingsomvang van 3,5 miljoen zielen. In alle eeuwen daarvoor schommelde het rond dat getal. In 2006 telde de bevolkingsomvang 73 miljoen zielen en in 2020 bedroeg dit 103 miljoen zielen.

Vrouwen baren, maar werken nauwelijks

Met andere woorden wat eeuwenlang als een ‘normale’ bevolkingsomvang voor dit land gold, is zo’n 120 jaar later zo’n dertig keer over de kop gegaan. En het geboortefeest daar is nog niet voorbij, want het vervangingsniveau zit op 3, dus ver boven het stabiliteitsniveau van 2,1 kinderen.

Egypte gaat binnenkort naar 150 miljoen inwoners. Egypte was vroeger een land dat graan exporteerde. Nu moet het de helft van het graan importeren. De deelname van vrouwen aan het arbeidsproces ligt op een derde van het wereldgemiddelde. De overige Arabische landen liggen daaronder.

Bij een steeds grotere en steeds jongere bevolking, bij de gegeven jeugdwerkloosheid, al dan niet verborgen, ontbreekt de mogelijkheid om ouderen te onderhouden, mocht de economie zwaar in verval raken door het wegvallen van financiële middelen die relateren aan het beëindigen van fossiele brandstoffen. Het zou een rampscenario zijn.

Egypte heeft zelf geen olie, maar is wel voortdurend financieel geholpen vanuit Saoedi-Arabië en de VS. Als de wereld zou besluiten om geen olie meer te gebruiken en Saoedi-Arabië moet noodgedwongen de financiële kraan sluiten, wat gaat er dan gebeuren? De economieën storten in.

Verder verval dreigt

Er zal aldaar een periode komen van chaos, verval en mogelijk burgeroorlog. Er komt een gigantische exodus op gang richting Europa. Bedenk dat de exodus van pakweg tien miljoen Egyptenaren daar een druppel op een gloeiende plaat is, maar hier tot volstrekte ontwrichting zal leiden. Wat een naïeve gedachte om diverse ‘deals’ te sluiten met landen in het Midden Oosten en rond de Middellandse Zee.

De Egyptische bevolking loopt groot gevaar, maar realiseren ze het zelf? Westerse landen lopen groot gevaar, maar realiseren ze het zelf? Ik heb het hier slechts over Egypte. Maar in feite lopen alle landen in het Midden Oosten, wier bevolking de laatste decennia is geëxplodeerd dankzij de gigantische olie inkomsten, groot gevaar.

De migratie via de Middellandse Zee waarvan we tot heden getuige zijn geweest, is slechts een mager voorproefje van wat komen gaat. Wanhopige bewoners van Midden Oosten landen zullen ons willen bereiken. Het zal iedere migratiecrisis in de schaduw stellen. Althans als we fossiel willen afzweren. En dat willen we, toch?

Er zullen wellicht tegenwerpingen zijn van ‘waarom zo somber, dan gaan de landen in het Midden Oosten zich richten op andere delen van de economie’. Die andere delen zijn er niet. Als je twee eeuwen lang bakken geld toegeworpen krijgt, dan is er geen noodzaak om je te ontwikkelen.

Alle Arabisch sprekende landen tezamen hebben een economische output, exclusief olie, die geringer is dan die van Spanje. Alle Midden-Oosten-landen zijn autocratisch, onderontwikkeld, sterk religieus, hoge werkloosheid, misogyn, vrouwen werken amper, corrupt, er heerst nepotisme, gewelddadigheid.

De enige uitzondering is Israel en misschien Jordanië. Kortom, als we echt zouden afscheid nemen van olie, dan staat een ramp te wachten in het Midden-Oosten. De bevolking is jong, werkloos en als de nood aan de man zou komen moeten we vrezen dat die jeugd (verder) zou radicaliseren.

Jeugdoverschotten gaan samen met een verhoogd politiek risico en geweld. De massale exodus van gefrustreerde jeugd, die geen toegevoegde waarde heeft voor hoogontwikkelde westerse landen, leidt tot het importeren van ernstige problemen. Westerse empathie neemt dan levensgevaarlijke proporties aan. Radicaal afscheid nemen van olie? IPCC, denk nog eens na!

Frits Bosch is onder andere auteur van het boek ‘Schaft ook Nederland zich af’.

Het bericht Afscheid nemen van fossiele brandstoffen betekent een ramp in het Midden-Oosten verscheen eerst op Wynia's Week.