Dat constateren PIM van GALEN en SYP WYNIA in hun maandelijkse videogesprek over de Nederlandse politiek. ‘De Europese Centrale Bank doet alles om Italië in de euro te houden. Een land als Nederland heeft inmiddels alle begrotingsregels losgelaten. En net als Italië altijd al deed, profiteert ook de Nederlandse staatsschuld van de inflatie. Schulden smelten immers weg door geldontwaarding.’

U kunt het videogesprek van Pim van Galen en Syp Wynia HIER bekijken. De podcast van hetzelfde gesprek vindt u HIER.

Op Prinsjesdag bleek de Miljoenennota nog niet klaar. Inmiddels is de begroting voor 2023 volledig over de kop gegooid, omdat het kabinet RutteVier uiteindelijk toch een miljardenplan – idee van PvdA en GroenLinks – heeft omarmd om volgend jaar de meerkosten van de modale energierekening voor rekening van de overheid te nemen. Afhankelijk van de prijs van olie en gas en van de duur van de compensatie zouden de kosten kunnen oplopen tot 40 miljard euro.

Tot enkele jaren geleden golden aan het Binnenhof de Zalmnorm en andere begrotingsregels. Bij begrotingsdebatten in de Tweede Kamer diende een partij die ergens meer aan uit wilde geven ook aan te geven hoe dat betaald moest worden (een bezuiniging elders, of een belastingverzwaring). Maar anno 2022 lijken alle remmen los.

Waar de minister van Financiën doorgaans de hand op de knip heeft kan minister Sigrid Kaag (D66) nu niet eens vertellen wat de energiecompensatie gaat kosten en hoe lang die gaat duren. De Miljoenennota staat dus op drijfzand. Dat is ongekend. En eigenlijk ook in strijd met een basisrecht van het parlement in een democratie: het budgetrecht. Nu moet de Tweede Kamer tekenen voor een blanco cheque.

De eerste kabinetten-Rutte waren in de jaren 2012-2016 juist heel streng op de overheidsfinanciën. Nederland dreigde in 2013 in het euro-strafbankje te belanden en met dat vooruitzicht vergaderde het eerste kabinet Rutte (VVD, CDA) in voorjaar 2012 wekenlang met gedoogpartner Geert Wilders in het Catshuis om een te groot begrotingstekort te voorkomen. Uiteindelijk weigerde Wilders aan het pakket van VVD en CDA mee te doen.

Het kabinet viel, maar D66, GroenLinks, ChristenUnie, SGP – en later dat jaar ook de PvdA – schoten te hulp. Er werd in die jaren voor zo’n 50 miljard bezuinigd en lasten verzwaard, met dramatische gevolgen voor de economie – en indirect ook voor de overheidsfinanciën, want er kwam door het afknijpen van de economie minder belastingen binnen, waardoor er door het kabinet RutteTwee nog weer verder bezuinigd moest worden.

Het gelijk van Wilders

De Nederlandse economie deed het door het afknijpbeleid in 2013 slechter dan enig ander euroland, op Portugal na. Hoewel inmiddels vrijwel alle Haagse politici – op Mark Rutte na – nu erkennen dat de ingrepen in de jaren 2012-2016 economisch schadelijk zijn geweest, krijgt Geert Wilders alleen achter de schermen, tot aan de PvdA toe, erkend dat hij het in 2012 bij het juiste eind had door niet overmatig aan de Brusselse normen mee te willen doen.

Sterker: Rutte en andere VVD’ers verwijten de PVV’er nog steeds dat hij in 2012 is ‘weggelopen’ uit het Catshuis. Een verwijt aan Rutte dat hij – die andere eurolanden immers graag financieel de maat nam – uit angst in Brussel weggehoond te worden de Nederlandse economie heeft afgeknepen zou meer op zijn plaats zijn.

Maar kijk dan nu!

Al minstens sinds 2019 hebben de kabinetten-Rutte alle remmen los gegooid. Hoezeer de tijden veranderd zijn bleek in de zomer van 2019, toen minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) als donderslag bij heldere hemel voorstelde om als staat tientallen extra miljarden te lenen: niet omdat het geld nodig was, maar omdat de rente zo laag was dat er geld mee verdiend kon worden of de economie er mee gestimuleerd kon worden. Het was een historisch unicum: de Nederlandse schatkistbeheerder die zonder noodzaak extra geld wilde lenen omdat de rente toch laag (of zelfs negatief) was. En toen moest Corona nog komen.

In 2020 gingen de remmen verder los, nu om banen te redden in de pandemiecrisis. Rekening: zo’n 80 miljard. Het fonds van Wiebes kwam er ook: twintig miljard. Toen RutteVier aantrad kwamen er nog twee fondsen: 35 miljard voor het klimaat en 25 miljard voor de stikstof.

Inmiddels was de Europese begroting in Brussel zo ongeveer verdubbeld met Corona als aanleiding. Rutte stribbelde nog wat tegen, maar er ging onder meer 200 miljard naar Italië, deels betaald uit via Brussel geleend geld. Italië was ook al minstens sinds 2012 vanuit Brussel en door de Europese Centrale Bank in Frankfurt met talloze honderden miljarden in de euro gehouden. Frankfurt had met dat doel de inflatie opgedreven, staatsobligaties opgekocht en de rente laag (of zelfs negatief) gehouden.

De euro werd zuidelijk

Voorlopige conclusie: na de bankencrisis, de eurocrisis, de Coronacrisis en de energiecrisis is er van de belofte in Duitsland en Nederland dat de euro een harde munt zou worden en dat de ECB de inflatie in toom zou houden niets uitgekomen. Duitsland ging twee jaar geleden zelf akkoord met Europese staatsleningen (eurobonds) die er inmiddels feitelijk zijn. En de begrotingsdiscipline van Berlijn en Den Haag is na Corona en energiecrisis zoek.

Enerzijds is de chaos compleet, omdat de ECB ondanks een dreigende recessie de rente wel omhoog moet gooien omdat de inflatie immers de pan uit rijst.

Anderzijds is de helderheid compleet: na ruim twee decennia euro zijn niet de zuidelijke eurolanden onder Duitse en Nederlandse handen gedisciplineerd, maar zijn Duitsland en Nederland qua begrotings- en staatsschuldbeleid Italiaans geworden. Zelfs het aangaan van schulden omdat die toch wel eroderen door inflatie – dankzij Poetin dan wel dankzij Frankfurt – is een aloude Italiaanse traditie.

In het zicht van de invoering van de girale euro per 1 januari 1999 waarschuwde VVD-leider Frits Bolkestein dat de nieuwe Europese munt net zo hard diende te zijn als de gulden tot dan toe was geweest. Dus geen munt die willens en wetens in waarde zou afbrokkelen om zo staatsschulden te laten wegsmelten. Bolkestein kreeg die garantie van toenmalig premier Wim Kok (PvdA). Waarop Bolkestein aankondigde die belofte van Kok in te zullen lijsten en boven zijn bed zou hangen.

Van de belofte van Kok is anno 2022 evenwel weinig terechtgekomen. Kok maakt het niet meer mee, maar Gerrit Zalm, de jarenlange VVD-minister van Financiën onder Kok (en Balkenende) wel. Zowel Bolkestein als Zalm hebben in de jaren 1996-1988 onder meer door bezoeken aan Duitsland nog pogingen gedaan om het financieel onbetrouwbare Italië buiten de euro te houden.

Duitse en Nederlandse financiële topambtenaren hadden eerder, in 1991, ook al geprobeerd om de euroregels zo op te stellen dat Italië niet – en misschien wel nooit – in de euro zou komen. Zij werden overtroefd door hun bazen in Bonn en Parijs en trouwens ook door Wim Kok die toen nog Nederlands minister van Financiën was.

De rollen omgedraaid

Alle pogingen de Italianen buiten de euro te houden mislukten destijds, niet in de laatste plaats omdat de Fransen de Italianen er koste wat kost bij wilden hebben en de Duitsers (bondskanselier Helmut Kohl, met name) de Fransen – en eigenlijk ook de Italianen – niet voor het hoofd wilde stoten. In Italië zelf was er een slimme topambtenaar, Mario Draghi, die de zaken zodanig bij elkaar sjoemelde dat het leek alsof Italië aan de voorwaarden voldeed om vanaf den beginnen aan de euro te voldoen. Zo geschiedde.

Mario Draghi was in 2012 opgeklommen tot president van de ECB in Frankfurt en beloofde in die hoedanigheid dat hij niets zou nalaten om de euro te redden (hij bedoelde: Italië in de euro te houden). Dat heeft hij gedaan. En de euro is geen harde munt, de euro is geen mark of gulden maar eerder de boterzachte Italiaanse lire. Italië heeft ook geen Duits of Nederlands begrotingsbeleid gekregen. Nederland en Duitsland hebben wel een Italiaans begrotingsbeleid.

Wynia’s Week is er 104 keer per jaar, vaak met video en podcast. Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nederland heeft nu Italiaans begrotingsbeleid verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederlands politici en beleidsmakers hebben al ruim twee generaties geen ervaring meer met onbeheersbare prijsstijgingen. De laatste keer dat het zo uit de hand liep was in de roerige jaren zeventig van de vorige eeuw. Snappen politici wel ten volle wat de gevolgen zijn van de galopperende inflatie?

Hogere inflatie dan Brazilië

Hoe snel inflatie zekerheden aantast, wordt duidelijk uit een artikel in Het Financieele Dagblad van begin februari, nog maar acht maanden geleden. De inflatie was toen 7 procent. Aan het woord kwam onder meer een hoogleraar economische geschiedenis. De vakbonden zouden geen looneisen van 10% tot 15% stellen zoals in de jaren zeventig, dacht hij. Toen staakten zij ook volop om hun eisen kracht bij te zetten, maar hun macht op de werkvloer hebben ze niet meer, was zijn analyse.

Als mensen die de geschiedenis moeten kennen zo de plank misslaan, hoe moet het dan met topambtenaren en politici? Welkom in onze extreme tijden. Want hoe is het nu? FNV en CNV stellen looneisen van 10 procent of meer. Bij de NS, waar werd gestaakt, en in de grootmetaal hebben de bonden al bijna gekregen wat zij wilden: 8 à 9 procent extra.

Afgelopen week staakten, voor het eerst in vijftig jaar, personeelsleden van het luxe warenhuis De Bijenkorf in Amsterdam. Een teken aan de wand? Als economische zekerheden wegvallen gaan mensen de straat op. Wij kennen die beelden uit Sri Lanka of hyperinflatielanden in Zuid-Amerika, maar dat kan hier ook. En, zoals econoom Han de Jong op zijn blog laat zien: in Brazilië dat al veertig jaar worstelt met torenhoge inflatie, ligt de inflatie nu onder die in Nederland.

Vlak de ECB niet uit

Waar komt de inflatie vandaan? De tomeloze gasprijzen als gevolg van Poetins oorlog in Oekraïne spelen de hoofdrol. Maar bedenk wel: het was al beleid in Nederland om gas steeds duurder te maken, zodat burgers ‘gestimuleerd’ worden tot verduurzaamde energievoorziening.

Maar vlak de ultra-lage rentepolitiek van de Europese Centrale Bank (ECB) ook niet uit. De ECB heeft jarenlang geprobeerd om met een extreem lage rente de economie te stimuleren en de inflatie richting 2  procent te tillen. Maar de enige prijzen die écht stegen waren de prijzen van aandelen en van huizen. Op zijn beurt joeg de hausse op de Nederlandse huizenmarkt de economie aan. Gouden tijden voor bouwers, banken, klusbedrijven, keukenverkopers en parketleggers.

De ECB dacht vorig jaar dat de inflatie tijdelijk was en deed weinig. Mis. Inmiddels moeten rappe renteverhogingen de overspannen economie beteugelen. Geld lenen wordt duurder, consumenten zijn al somber, bedrijven zien hun omzet dalen en reorganiseren, zodat de krapte op de arbeidsmarkt verdwijnt en looneisen gematigd worden in het zicht van groeiende werkloosheid.

Dat proces kan best lang duren. En in de tussentijd worden zekerheden van huizenbezitters, spaarders en gepensioneerden aangetast door de oplopende inflatie én de hogere rente van de ECB.

Huis in brand

Eerst het goede nieuws. Gepensioneerden krijgen weer compensatie voor de gestegen prijzen. Daar hebben zij soms meer dan tien jaar op moeten wachten. Het slechte nieuws: de pensioenfondsen moeten sappelen om met de dalende aandelen- en obligatiekoersen de eindjes aan elkaar te knopen.

De rentesprongen zitten de pensioenwereld nog op een andere manier dwars. Pensioenfondsen verzekeren de pensioenen gedeeltelijk tegen renteschommelingen. Dat kost geld, maar dat is gezien de enorme invloed van de rente op pensioenen niet onverstandig. Maar nu de ECB de rente steeds verhoogt, zijn die kosten extreem. Vergelijk het maar met de bewoner van een brandend huis die een brandverzekering wil hebben: peperduur.

Nog steeds geen rente

In de eerste zes maanden van 2022 moesten Nederlandse pensioenfondsen voor maar liefst 82 miljard euro beleggingen verkopen om hun renteverzekeringen te betalen. Dat was ruim 4 procent van hun totale vermogen. Met hoeveel verlies? Dat laat zich niet becijferen voor buitenstaanders. Gezien de rentesprongen is het eind nog niet in zicht.

Een bittere pil is er voor spaarders. Eerst kreeg je als gevolg van de ECB-politiek steeds minder rente, toen niks, of zelfs een boete. Maar de geldontwaarding was ook laag. Nu confronteert de ECB-politiek de spaarder met extreme inflatie en, nog steeds, bijna geen rente. Tel uit je verlies.

Verleden slechte raadgever

De derde groep zijn de huizenbezitters, rond 55 procent van de Nederlandse huishoudens. Koopwoningen zijn het kernbezit en de eigenwaarde van de middenklasse. Wat staat hen te wachten? De huizenmarkt reageerde in het verleden traag op economische schokken en rentesprongen. In de jaren zeventig waren huizen lange tijd zelfs een goeie verzekering tegen oplopende inflatie, want de huizenprijzen stegen mee.

Dus gaat u allen rustig slapen, huiseigenaren? Als de economische schokken van de laatste maanden iets hebben laten zien is dat het verleden een waardeloze raadgever is. Met één uitzondering: extreme inflatie voedt onrust en onrustige burgers zijn niet bang voor politieke wending.

Econoom en journalist Menno Tamminga was redacteur en columnist voor NRC Handelsblad. Sinds begin augustus 2022 publiceert hij zijn wekelijkse columns in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar. De betalende lezers maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Deze extreme inflatie bedreigt de eigenwaarde van de middenklasse verscheen eerst op Wynia's Week.

Daarom heeft het kabinet RutteVier genoeg geld voor koopkrachtsteun (15 à 17 miljard euro). Genoeg geld voor de financiering van prijsplafonds (10 miljard euro? 15 miljard euro?) voor gas en stroom voor consumenten en mogelijk ook voor kleinere energie-intensieve bedrijven.

Met dank aan Frankfurt

En het geld wás goedkoop de afgelopen tien jaar. De rente was bijna niks, of zelfs negatief. Mede dankzij de goedkoopgeldpolitiek van de Europese Centrale Bank (ECB). Wie spaarde was een dief van zijn eigen portemonnee. Geld spenderen was een afgedwongen burgerplicht.

Die lage rente was een kolossale stimulans voor de Europese én de Nederlandse economie. Voor exporterende Nederlandse bedrijven naar andere Europese landen. Voor de koopwoningenmarkt. Dankzij de dalende rente kon je steeds meer geld lenen om een huis te kopen. En op zijn beurt stimuleerde de huizenmarkt de omzet van makelaars, verhuizers, keukenleveranciers, bouwbedrijven en doe-het-zelf ketens.

Ook al heeft de ECB de rente inmiddels verhoogd, de kosten om geld te lenen zijn nog steeds historisch laag. Als je kijkt naar de hoge inflatie, dan is de reële rente (de officiële rentetarieven minus de inflatie) die de overheid betaalt nog steeds negatief.

Gemakzucht

Deze negatieve rente heeft nog een ander, indringender gevolg. Het maakt gemakzuchtig. Dat zag je eerder al toen Wopke Hoekstra (CDA) de staatskas bestierde in het kabinet RutteDrie. Het Nationaal Groeifonds dat met een kleine 20 miljard euro de winnaars van de economie van de toekomst wil financieren wordt betaald met geleend geld. Want dat was toch bijna gratis.

RutteVier herhaalt dat kunstje al met het Klimaatfonds. Afgelopen week proefde je het genotsgevoel van een lage rente opnieuw, namelijk in het gemak waarmee het kabinet in allerijl het prijsplafond voor gas- en stroom heeft toegezegd.

Tot voor kort gold zo’n prijsplafond in de energiemarkt als vloeken in de liberale kerk. Het kabinet tekent met het prijsplafond een blanco cheque. Niemand weet wat de kosten zijn. Dat hangt af van de gas- en stroomprijzen die de komende maanden op de markt tot stand komen.

Hoe zou het Nederlandse kabinet reageren als Italië of Frankrijk, om maar eens twee willekeurige voorbeelden te noemen, zo’n begrotingssprookje zou opvoeren? Nederland zou hen in Europees overleg streng toespreken. Want Nederland profileert zich in Brussel als een advocaat van financiële normen en waarden, maar laat het nu in Den Haag versloffen.

De koopkrachtsteun en het prijsplafond moeten de burgers gerust stellen. Want niet alleen het vertrouwen in het kabinet is volgens onderzoeken op een dieptepunt, de cijfers over het consumentenvertrouwen verraden een wanhopige stemming. Wie wil nu nog geld uitgeven? Maar kijk daar… bijna 4 procent meer koopkracht in 2023, voor de laagste inkomens ruim 7 procent erbij. Een economische groei van 1,5 procent, meer dan enkele maanden geleden nog verwacht. Dat oogt als economisch succes. Maar wat is het echt?

Goedkoop geld groei. Op-de-pof groei. Fantoomgroei. Het is de groei die je krijgt als je consumenten een bedrag van zo’n 25 miljard euro toestopt. Meer bestedingen = meer groei. Het glorieuze groeicijfer in deze sombere tijden kan daarom geen verrassing zijn. Het zit ingebakken in het rekenmodel van het CPB. Het zou pas een verrassing zijn als er met zoveel geld géén extra groei wordt geboekt. Een visie op de toekomst van de economie en van het land, op bedrijvigheid en banen in 2030 zit er niet bij. Het is pompen of verzuipen.

Angst en wanhoop

Dat is begrijpelijke politiek gezien de wanhoop onder consumenten, de angst voor faillissementen onder energie-intensieve kleinere bedrijven (bakkers) en de dreiging van het stil vallen van grotere (aluminium- en kunstmestproducenten).

De nieuwe ronde van staatssteun voor de economie is echter wel de zoveelste. De oude onbetaalde rekeningen van eerdere crisispolitiek zijn nog niet voldaan. Welke bonnetjes liggen er nog?

Schulden van banken en bedrijven

Een niet volledige greep uit de laatste veertien jaar. Uit de kredietcrisis (2008/2009) resteert nog een pakket van 56 procent van de aandelen van ABN Amro. Deze aandelen zijn kennelijk onverkoopbaar. De rekening voor het redden van de bank is nog niet volledig voldaan, als dat al ooit zal gebeuren.

Uit 2013, de piek van de vastgoedcrisis, resteert nog een pakket van 100 procent van de aandelen van de Volksbank toen SNS werd genationaliseerd. Kennelijk ook onverkoopbaar.

Fantoomgroei

Uit de coronacrisis (2020) staat nog een belastingschuld van bedrijven open van ongeveer 20 miljard euro. Vanaf 1 oktober moeten bedrijven die schuld in termijnen aflossen. Het ministerie van Financiën verwacht dat 6 miljard euro nooit meer wordt terugbetaald.

Zo sleept de overheid de last van eerdere crisisingrepen met zich mee, als emmers achter een boot. Maar dat zie je niet. Dat zit onder water. Wat je ziet is schipper Rutte achterop het Schip van Staat die aanstuurt op meer koopkracht. En op meer fantoomgroei. 

Econoom en journalist Menno Tamminga was eerder redacteur en columnist voor NRC Handelsblad. Sinds begin augustus 2022 publiceert hij zijn wekelijkse columns in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar. De betalende lezers maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht RutteVier koopt economische groei op krediet verscheen eerst op Wynia's Week.

Ons boek ‘Worst Bank Scenario – over netwerkcorruptie en de grootste bankenfraude ooit’ onthult dat de Eurobonds die de Europese Unie sinds de zomer van 2020 uitgeeft zijn bedoeld voor het afdekken van de gigantische liquiditeitstekorten van banken.

Wij betogen ook, dat de kredietcrisis van 2008 niet uitsluitend is ontstaan door overgewaaide rommelhypotheken uit de Verenigde Staten, verpakt in zogeheten MBS (Mortgage-Backed Securities) of CDO’s (Collateralized Debt Obligations), maar ook door de eigen verdienmodellen van de Europese banken.

In het kort houdt dit verdienmodel het volgende in: banken hebben aan het einde van de vorige eeuw de gouden balansregel verlaten en zijn zich gaan richten op geld kort aantrekken (internetspaarrekeningen, rekening-courant) en lang uitzetten (hypotheekleningen, bedrijfsleningen). Dit levert de hoogste rentemarge op, omdat de geldmarktrente die banken betalen voor het aantrekken van geld in de regel lager is dan de kapitaalmarktrente die zij ontvangen voor het lang uitlenen van geld.

De banken hebben onderpand nodig

Dit verdienmodel, dat de banken ondanks de kredietcrisis intact hebben gelaten, zorgt wel voor een aantal risico’s: een renterisico en een liquiditeitsrisico. Het renterisico ontstaat als de kapitaalmarktrente hoger is dan de geldmarktrente, wat soms voorkomt, met name in de aanloop van een economische crisis. Het liquiditeitsrisico ontstaat als consumenten hun direct opeisbare tegoeden opvragen.

Om deze risico’s te beperken sluiten banken rentederivaten af waarvoor zij hoog liquide onderpand moeten verstrekken – dit is onderpand van hoogwaardige kwaliteit, zoals geldtegoeden en girale staatsobligaties van landen als Nederland en Duitsland. Het gebruik van rentederivaten kan renterisco’s afdekken, maar veroorzaakt een extra liquiditeitsrisico.

Hoe meer de rente beweegt, zoals de extreme rentdaling die de ECB in 2008 bewerkstelligde, des te meer hoog liquide onderpand banken nodig hebben. De banken willen dit hoog liquide onderpand echter niet omdat het aanhouden ervan geen rendement oplevert. Bovendien lijkt er niet voldoende liquiditeit in de markt aanwezig te zijn om te kunnen voldoen aan de onderpandverplichtingen.

De vraag hoe de banken dit hebben opgelost staat centraal in ‘Worst Bank Scenario’. Wij laten zien dat banken hun tekort aan onderpand in eerste instantie hebben verhuld door gebruik te maken van de ‘slapende’ tegoeden van hun eigen pensioenfondsen en de verzekeraars die zij vanaf het eind van de jaren ’80 hebben overgenomen.

Nadat banken en verzekeraars naar aanleiding van de kredietcrisis weer moesten opsplitsen (definitief was dat rond eind 2016) hebben banken het onderpandprobleem tijdelijk (en heimelijk) opgelost met hulp van pensioenfondsen ABP en Pensioenfonds Zorg en Welzijn.

Draghi schoot te hulp

Ondertussen bood de Europese Centrale Bank een oplossing voor het probleem van banken: via de opkoopprogramma’s van Mario Draghi waren banken in staat jarenlang onderpand van mindere kwaliteit (hypotheekleningen en staatsobligaties van mindere kwaliteit, zoals die van Italië) om te ruilen voor geld, dat de banken vervolgens konden gebruiken als hoog liquide onderpand voor hun derivatenposities (asset en collateral upgrading).

Door deze werkwijze stond in 2013 circa € 680 miljard op de balans van de ECB. Dit was echter nog niet genoeg om de vraag naar hoog liquide onderpand van banken te stillen. Om nog meer liquiditeit te genereren heeft de ECB in juni 2016 daarom bedrijfsobligaties toegevoegd aan haar opkoopprogramma.

In het kader van dit programma heeft de ECB tot januari 2019 bedrijfsobligaties beleend voor het verstrekken van ongeveer € 177 miljard aan liquiditeit. In januari 2019 is het programma gedurende elf maanden stopgezet, maar in november van dat jaar hervat. De grote toename van de balans van de ECB heeft geleid tot bezorgdheid over het aanwakkeren van inflatie.

De ECB-injecties verhullen liquiditeitstekort bij banken

Het verdienmodel van banken zou geen gevolgen mogen hebben voor de inflatie, omdat de ECB de netto kredietverlening aan het bankwezen in de eurozone per saldo niet uitbreidt. Dit komt omdat de waarde van het onderpand op de balans van de ECB na verkrijging gelijk blijft doordat de ECB een andere waarderingsmethode toepast dan de banken.

Aan de kant van de balans van de ECB staat tegenover de waarde van het onderpand het geld dat de ECB aan de banken heeft uitgeleend. De geldinjecties van de ECB creëren dus geen substantiële nieuwe koopkracht in de reële economie, hoewel dit wel zo wordt gecommuniceerd.

Als geldverruiming geen extra koopkracht creëert, rijst de vraag waarom dit hele circus is opgetuigd. Wij stellen, dat de geldinjecties van de ECB specifiek zijn bedoeld voor het verhullen van de gigantische liquiditeitstekorten bij banken. De opkoopprogramma’s werden dus opgetuigd onder het mom dat banken extra zouden kunnen lenen om dat vervolgens weer uit te lenen aan ondernemers en particulieren (met uitzondering van hypotheekleningen). Het moest dus weer in de economie worden geïnvesteerd.

Duizenden miljarden op de ECB-balans

Op het moment dat banken echter meer uitlenen, hebben ze binnen hun verdienmodel ook meer liquiditeit nodig voor het verkrijgen van onderpand ter afdekking van het renterisico. Op de balansen van de banken was echter nauwelijks verhoging van het uitlenen van krediet aan ondernemers en particulieren waar te nemen. Het is dan ook aannemelijk dat de gelden voor andere doeleinden zijn gebruikt, namelijk als hoog liquide onderpand voor de OTC-derivaten van banken.

Vanwege de coronapandemie steeg de vraag naar kredietverlening en werd het gerechtvaardigd geacht nog meer liquiditeit te lenen van de ECB en de centrale banken. Op 29 oktober 2021 bedroeg volgens de website van de ECB het bedrag aan liquiditeit dat aan financiële ondernemingen was verstrekt € 2.464,32 miljard. Onder het speciale coronaprogramma (Pandemic Emercency Purchase Programme) kwam daar nog eens € 1.467,47 miljard aan liquiditeit bij. Daarnaast bestonden er nog diverse andere programma’s waarbij honderden miljarden euro’s zijn verschaft.

Vanwege deze opkoopprogramma’s puilt de balans van de ECB uit met onderpand van matige kwaliteit (garbage in, cash out). Die balans moet de ECB daarom nu afbouwen. De Eurobonds van de Europese Unie zouden voor de banken de oplossing moeten bieden voor hun liquiditeitsprobleem, dat dus eigenlijk een onderpandprobleem is.

Op 22 november 2018 volgde daarom het Investeringsplan voor Europa. In 2019 is het actieplan verder uitgewerkt door onder meer professionele marktpartijen als BlackRock en Amerikaanse zakenbanken, maar vervolgens in 2020 als oplossing van de negatieve economische gevolgen van de coronapandemie opgetuigd in de EU (NextGenerationEU).

In september 2020 is door de Europese Commissie een nieuw actieplan gepresenteerd voor de kapitaalmarktunie. Daarin zijn verschillende Europese richtlijnen en verordeningen herzien. In 2022 komt de Europese Commissie met nieuwe voorstellen voor het stimuleren van zowel sparen als investeren met een lange termijndoelstelling dat is bedoeld als funding van banken.

Door de coronacrisis en de huidige oorlog in Oekraïne zijn Eurobonds op dit moment weer een belangrijk onderwerp van discussie ter financiering van het stimuleringsprogramma NextGenerationEU. Op 20 oktober 2020 vond de eerste uitgifte plaats door de Europese Unie van de Eurobonds om NextGenerationEU te financieren.

De lange termijn-begroting van deze Europese stimuleringspakketten – in eerste instantie bedoeld ‘om uit de coronapandemie te komen’ – bedraagt in totaal meer dan € 2.000 miljard. De Eurobonds zijn een welkome aanvulling voor de liquiditeitsgaten van de banken. Ze dienen als ‘nieuw voer’, omdat Eurobonds zijn te kwalificeren als hoog liquide onderpand.

Hester Bais is advocaat financieel recht en econoom. Zij ontdekte de hierboven beschreven ‘bankenfraude’. Wink Sabée schreef haar verhaal op. Hun boek ‘Worst Bank Scenario’ verscheen onlangs bij SaBAIS B.V., omvat 416 pagina’s en kost 25 euro (inclusief verzendkosten). Het boek is onder andere hier verkrijgbaar.

Het bericht Brusselse Eurobonds zijn de nieuwe redding voor Europese banken verscheen eerst op Wynia's Week.

Dienstplicht, roken in café’s, betaaltelefoons – het lijken allemaal relikwieën uit een andere tijd. Inflatie hoort daar ook bij. Meer dan de helft van de Nederlanders heeft geen dienstplicht gehad, niet in cafés gerookt, geen guldens in telefoons gegooid – en ook geen hoge inflatie meegemaakt.

Met uitzondering van de jaren 1979-1981, kenden alleen de jaren zeventig een langdurige inflatie van boven de zes procent. Uitstekend beleid stelde ons in staat de inflatie laag te houden. Deze periode, de ‘Grote Matiging’, begon in de jaren tachtig en eindigde met de financiële crisis van 2007.

Daardoor is de harde realiteit van inflatie Nederlanders van onder de pakweg vijftig jaar vreemd – een fenomeen dat voorkomt in het buitenland en in geschiedenisboeken.

Nu de inflatie terug is – 5,2% vorig jaar – moeten we erop rekenen dat prijzen voor langere tijd blijven stijgen. Dat zal de maatschappij op den duur nog meer ontwrichten dan corona gedaan heeft.

‘Tijdelijk’ hoge inflatie

Uiteraard zegt de Europese Centrale Bank (ECB) dat de hoge inflatie tijdelijk zal zijn. Hoe kan ze ook anders? Zoals ik in mijn vorige stuk stelde, dicht de ECB zichzelf volledige heerschappij over de inflatie toe. Inflatie zou puur afhangen van monetair beleid, en dat ligt in hun handen. Losgeslagen inflatie zou betekenen dat ze slecht op de zaak gepast hebben.

De ECB zou zichzelf bovendien tegenwerken door hoge inflatie te voorspellen. Het is onderdeel van de taak van de centrale bank om inflatieverwachtingen laag te houden, immers: fabrikanten verhogen hun prijzen als ze hogere grondstofprijzen verwachten, fabriekswerkers vragen om hogere lonen als ze duurdere boodschappen verwachten. Ook bij monetair beleid vertellen beleidsmakers soms niet de hele waarheid om alles goed te laten lopen.

In China en de VS stijgen de prijzen

Er kan echter nog veel gebeuren om de inflatie hoog te houden. In China, grootste importpartner van de EU, stijgen de prijzen rap. Omdat ze hun wisselkoers ten opzichte van de dollar constant houden, kunnen we niet rekenen op een waardevermindering van de yuan om de klap op te vangen. De gasprijzen, momenteel de grootste aanjager van inflatie, kunnen ook blijven stijgen als de VS en Rusland blijven ruziën.

Over de VS (tweede importpartner van Europa) gesproken: daar lijkt de inflatie ook door te zullen zetten. De productiekosten zijn met 10% gestegen en dit kan gezien worden als voorbode van consumentenprijsstijgingen in zes tot twaalf maanden tijd.

Ook tijdelijke inflatie is pijnlijk

Bovengenoemde effecten kunnen de inflatie nog een jaartje of twee op hoog niveau houden. Op zichzelf past dat binnen het raamwerk van de ECB: twee of drie jaar zijn zo lang nog niet als de inflatie daarna stabiliseert. Althans, vanuit Frankfurt lijkt dat niet zo lang.

In Rotterdam zal een prijsstijging van vijf procent (of nog meer, wie weet) per jaar een stuk langer lijken te duren. Denkt u dat het minimumloon tegen die tijd al zijn opgekrikt? Of dat alle toeslagen en uitkeringen zullen zijn meegestegen?

Geen huis en ook geen vakantie

Als de inflatie aan blijft houden, of zelfs blijft stijgen, zal vooral de generatie die geen inflatie gekend heeft de dupe zijn. Voor deze generatie heeft de Europese geldpers al een barrière aan onzichtbare eurobiljetten om het begeerde eigen huis opgeworpen.

Dit leidde tot een uitvlucht naar lifestyle: waarom niet je spaargeld van €2.000 uitgeven aan een vakantie naar Argentinië? Als je tien jaar lang dat bedrag spaart, heb je niet eens genoeg voor de kosten koper van het gemiddelde huis in Amsterdam.

Na de betekenisvolle aankoop van een huis, wordt de Nederlandse starter binnenkort ook z’n zoethoudertje afgepakt. En dan hebben we het over hoogopgeleide professionals – het vereist weinig verbeelding om je de impact op anderen voor te stellen.

Ongelijker verdeeld dan corona

Bij corona, lockdowns, en alle andere ellende vandien kon men zich ten minste met één ding troosten: iedereen had er evenveel last van. Iederéén zat somber thuis, iederéén zag zijn levensstijl drastisch veranderen. Dit verdoezelde dan ook dat vastgoed- en aandeelhouders hun vermogen rap zagen stijgen, of dat professionals met hoge salarissen hun baan hielden terwijl horecapersoneel zonder werk thuis zat.

Met stijgende inflatie zit niet iedereen in hetzelfde schuitje. Sommigen zullen gewoon nét niet meer rond kunnen komen, terwijl anderen er niets van zullen merken. En de verschillen tussen deze groepen zullen veel zichtbaarder zijn als iedereen niet meer binnen hoeft te blijven.

Dat zal onvrede en wantoestanden in onze maatschappij genereren. En ook onbegrip: waarom kampen we ineens met inflatie? Krijgen we straks ook autoloze zondagen? Het zal voor velen een aanpassing zijn, alsof mobiele telefoons opeens niet meer werken.

Meedenken met inflatie

Daarom zal de nieuwe regering actief moeten werken aan het opvangen van de inflatieklappen. Het beoogde verhogen van het minimumloon is een goed begin. Je kunt natuurlijk beargumenteren dat het de inflatie verder zal aanwakkeren, maar het toont de juiste aanpak aan. De oorzaken van inflatie liggen buiten Nederland: bij de ECB of bij onze handelspartners. Het is aan onze regering om te anticiperen op het ontwrichtende effect van aanhoudende, hoge inflatie.

Het bericht Nieuw kabinet zal inflatieklappen moeten opvangen verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze laatste variabele, de inflatie, geeft op dit moment reden tot extra bezorgdheid. We zien de inflatie in de EU oplopen voorbij de doelstelling van 2% en in de VS gaat het richting 5,5%. Kortom, is het inflatiemonster weer in aantocht, zoals we dat zo’n decennia geleden om de oren kregen? Of krijgen we zelfs hyperinflatie zoals in Duitsland begin vorige eeuw?

Inflatie: tijdelijk?

De algemene visie onder centrale bankiers is dat de huidig oplopende inflatie het resultaat is van de overweldigende steunpakketten en toename van schulden vanwege Corona. Het oplopen van de inflatie zou dus tijdelijk zijn. De Duitser zegt dan: ‘abwarten und Tee trinken’.

Economen zijn het echter nooit met elkaar eens. Er zijn economen die menen dat centrale banken onafhankelijke instellingen moeten zijn, los van de overheid. De Duitse centrale bank (Bundesbank) en onze centrale bank (De Nederlandsche Bank) waren daarvan sterke voorbeelden.

De Federal Reserve in de VS is veel minder onafhankelijk; de Fed is immers een verzameling commerciële banken. We kunnen nu constateren dat centrale banken zich accomoderend opstellen, tegemoet komend aan de wensen/eisen van overheden via de enorme schuldfinanciering voor bedrijven en landen. Schoorvoetend zijn de Duitse en Nederlandse centrale banken hiermee akkoord gegaan: nood breekt wet.

Bezemer: geen inflatie-angst

Nu schrijft prof Dirk Bezemer in het FD, 16/7, het artikel ‘De centrale bank kan nooit politiek neutraal zijn’. Volgens hem voedt de huidige zogenaamde geldmarkttheorie, die uitgaat van een evenwichtsrente, de inflatieangst. Hij pleit ervoor de angst voor inflatie los te laten. Kijk volgens hem naar de ontwikkeling van de koopkracht via de zogenaamde koopkrachttheorie. En vergeet dat een centrale bank als onafhankelijk van de overheid kan opereren: een centrale bank is een politieke instelling. Volgens Bezemer moeten ‘centrale banken worden ingezet voor democratisch gelegitimeerde doelen’. Dus de centrale bank als verlengde van de overheid, als politiek instituut.

Bezemer is een Groningse hoogleraar economie. Dat is maar goed ook. Als hij een Amsterdamse hoogleraar zou zijn, dan zou hij ‘s nachts lastig gevallen worden door het geluid van Jelle Zijlstra (1918-2001) die zich voortdurend in zijn graf omdraait vanwege Bezemers’ visie. De gedachte dat een centrale bank een politieke instelling is, is vloeken in de kerk. Zijlstra was een sterk voorstander van een prudent en terughoudend monetair beleid, onafhankelijk van de overheid. Zo heeft hij 14 jaar beleid gevoerd over De Nederlandsche Bank, DNB.

Wat het loslaten van de onafhankelijkheid en het verworden tot een politiek instrument in handen van de overheid tot gevolg heeft, kunnen we nu waarnemen. De inflatie loopt op en de vermogensverdeling tussen de have’s en de have not’s is gigantisch toegenomen ten nadele van spaarders, starters en pensionado’s. En de schuldenberg is tot een onvoorstelbare omvang toegenomen.

Worden de schulden ooit gelenigd of gaat oplopende inflatie het opvreten? Je hoeft geen Thomas Piketty te heten om te zien dat de financiële verhoudingen volkomen ontwricht zijn. Met veel dank aan centrale banken. De pendule is geheel de andere kant opgeslagen, van een prudent en terughoudend beleid, naar ‘anything goes’.

Bijkomend effect is, dat ‘wij’ onze monetaire soevereiniteit via de ECB en euro kwijt zijn. Dat betekent dus dat we sowieso aan die leiband lopen, als ondergeschikte partij en minderheid binnen het ECB presidium. Inmiddels hebben we van dr Klaas Knot, directeur van DNB, begrepen dat hij een brede invulling geeft aan deze bank als politieke instelling in het kader van klimaatbeleid en personele inclusie, LHBT.

Knot gaat buiten zijn boekje

Dat beleid van Knot wordt met de nodige dwang geïmplementeerd bij partijen, met name banken en institutionele instellingen.  Ik heb recent mijn afkeuring hierover uitgesproken: het leidt tot maatschappelijk dwang en een interpretatie van het mandaat van de centrale bank dat ver afstaat van datgene waar de bank voor bedoeld is, namelijk toezicht op het geld- en bankwezen in brede zin.

Maar niet alleen dat: via de ECB, vertaald naar DNB, krijgt de overheid een steeds sterkere sturend kracht over onze financiële instellingen en daarmee over de private instellingen en subjecten, in casu de particuliere sector. Kortom, de overheid wordt steeds bepalender te koste van het vrije marktmechanisme. Ieder kan voor zich bepalen of dit een gunstige ontwikkeling is. De ervaring leert echter dat de overheid opererend als vervanger van vrije marktpartij allerminst een gelukkige keuze is. De voorbeelden hiervan zijn overweldigend en recent voor handen…

Is inflatie erg?

Is het oplopen van de inflatie verontrustend? Ik meen dat dit wel het geval kan zijn, gegeven die gigantische monetaire financiering die heeft plaatsgevonden. Het gaat goed, zo lang de factor ‘vertrouwen’ in-stand blijft. Economen zijn lieden die veelal beleid bepalen via de achteruitkijk spiegel. Vooruitzien is per definitie lastig. Een beleid van ‘laissez faire’ voor centrale banken is af te raden. Een centrale bank behoort een rots te zijn in de branding via een prudent beleid dat tegenspel moet kunnen bieden aan politici die de neiging hebben het water over de schoenen te laten lopen. Zo is het spel en zo moet het gespeeld worden.  Dat is nu allerminst het geval. Centrale banken dienen niet te worden ‘ingezet voor democratisch gelegitimeerde doelen’. Nu rest ons niet meer dan ‘abwarten und Tee trinken’. Dat is verontrustend.

Het bericht Is oplopende inflatie zorgwekkend? Zou best kunnen. verscheen eerst op Wynia's Week.

Mark Rutte gaf echter de voorkeur aan Knot die volgens hem ‘beter voor de benodigde cultuurverandering kan zorgen’, uiteraard een verandering die Rutte past en die hij kennelijk via Knot beter naar zijn hand kon zetten. Het was een zeer bedenkelijke en omstreden strategische zet van Rutte. Inmiddels kunnen we dit soort zaken van hem wel plaatsen.

Ongepaste cultuurveranderingen

Zoals hierna zal blijken is die cultuurverandering er inderdaad volop gekomen. En wellicht is Mark Rutte en enorm blij mee. Maar ik zal hierna betogen dat er allerminst reden is voor een feestje. De cultuurveranderingen die hebben plaatsgevonden zijn weinig gepast en onsuccesvol geweest.

Ze vallen buiten de rol van de bank. Knot heeft ter ere van zijn jubileum aan NRC Handelsblad op 3 juli een interview gegund, ‘Inflatie is niet dood’. Hoewel dit een weinig kritisch vraaggesprek was, kan het wel dienen als kapstok voor mijn betoog.

Wat moet Knot doen?

Als start geldt: voor de toetsing en beoordeling van het door Knot gevoerde beleid is belangrijk hoe het past in de rol en het daaruit voortvloeiende takenpakket van de bank. Dus: wat is de voorgeschreven rol van een centrale bank? Welnu, dat is omschreven in de statuten van de bank alsmede in de economische literatuur.

De rol van een centrale bank is het stabiliseren van de waarde van de valuta en het behoud van koopkracht. Daarnaast brengt de centrale bank monetaire middelen in omloop en zorgt voor geld als glijmiddel voor de transactie tussen partijen.  De bank heeft toezicht op banken. De bank zorgt voor een solide bankwezen en een betrouwbaar betalingssysteem.  Dit is een ondersteunde en faciliterende doelstelling.  

Keynesiaans beleid is geen taak voor Knot

Knot zegt in het interview: ‘De rol van de centrale bank is te zorgen dat de economie misschien wat minder hoge pieken meemaakt zodat de dalen ook minder diep zijn’. Dat is onjuist. Dat is niet de rol van de centrale bank, maar van de overheid.

Het afvlakken van economische cycli kan bewust regeringsbeleid zijn. Het wordt zogenaamd Keynesiaans beleid genoemd. Een centrale bank voert geen Keynesiaans beleid. Het past niet bij de rol en takenpakket van de bank. Dan zouden de overheid én de centrale bank een Keynesiaans beleid voeren. Dat is ongepast activistisch centrale bank beleid.

Afgezien van het feit dat economische cycli moeilijk voorspelbaar zijn, is een activistisch centrale bank beleid niet efficiënt doenlijk en ongewenst. Het CPB kan zelfs op een kwartaal – laat staan op een jaar – niet voorspellen wat de economische groei zal zijn. CPB-directeur Pieter Hasekamp moet steeds bijsturen. Economische groei is bovendien een resultante maar geen doelvariabele. DNB, Klaas Knot, gaat hier ver zijn boekje te buiten. Handen af van activistisch Keynesiaans beleid.

Knot meent dat de extreem lage rente nauwelijks – slechts één keer – het gevolg is van ECB-beleid. Ik vrees dat hij niet goed kan tellen. Het beleid van Mario Draghi en van Christine Lagarde is voortdurend gericht op lagere rente ten gunste van de schuldenlanden.

Knot erkent dat ECB heeft bijgedragen aan lagere rente en daarmee aan de vermogensongelijkheid: ‘Wij hebben het laatste zetje gegeven’. Dat lijkt me een understatement! Zie de huizenprijzen en aandelenmarkten: tot absurde hoogte gestegen, ten koste van spaarders en starters en lager betaalden.

Denk ook aan het waanzinnige opkoopprogramma van de Europese Centrale Bank, ECB, en het gaat maar door.

Knot doet ook al aan ‘inclusie’

DNB wenst ‘inclusie’. Welnu, de vermogensongelijkheid is gigantisch toegenomen ten koste van voornoemden! Het tegendeel van inclusie is het geval. Het beleid van centrale banken, inclusief DNB, kan vreselijk asociaal genoemd worden. De duivel schijt weer op de grote hoop. Knot haalt de schouders op. Who cares?!

Knot zegt dat zijn mening in het ECB-presidium steeds ondergesneeuwd wordt, in ondertal is, voor niets is. Knot zit er, zoals blijkt, voor Jan met de korte achternaam bij. Knot is wel ten volle medeverantwoordelijk voor beleid waar hij blijkbaar niet achter staat. Dat hij dat zelf wenst is me een raadsel. Heeft Knot geen eigen dunk? Of vindt hij het wel mooi zo? Fijne maaltijd, leuke reis, je ziet nog ’s wat! Is dat dan geen reden tot vertrek uit ECB? Dat is niet vertrouwenwekkend! Kom Klaas, laat zien dat je ballen hebt!

Inflatiestijging als doel

ECB en Knot beschouwen inflatie als een doelvariabele, 2%. Dat is activistisch. Je moet geen activistisch inflatiebeleid willen voeren. Inflatie en deflatie zijn resultanten van transacties, economische groei en overheidsbeleid. Telkens blijkt ook dat het als doel niet gehaald wordt. Ga dus niet activistisch om met inflatie. Je spant het paard achter de wagen.

Het interview rept niet over de gigantische schuldenberg met name geïnstigeerd door alle centrale banken. Alweer: zeer activistisch! Het is een tikkende tijdbom. Het is gebaseerd op mondiaal vertrouwen. Als er maar iets van (politieke) stront aan de knikker komt en het vertrouwen ebt weg, dan loopt geheid de bestaande financiële luchtballon leeg. ‘Sauve qui peut’. 

Hyperinflatie is wel ‘lekker’ want dan loopt de ballon vanzelf leeg. Moet je niet willen. Het probleem is echter veel groter dan Knot, die te weinig tegenspartelt. Centrale banken zijn immers wereldwijd ontspoord. De hemel verhoede dat het ernstig fout gaat. 

Knot is groen

DNB maakt zich op haar website hard voor een groene economie door op groene basis in te grijpen on het leningenbeleid van banken. Diverse groene voorwaarden worden aan het leningenbeleid gesteld. DNB rechtvaardigt dit beleid aldus: ‘De tijd dringt, hoe langer we wachten, hoe groter de kans op economische schokken’. Mogelijk heeft de bank daarin qua schokken gelijk, maar het heeft geen pas dat de bank op die basis op de stoel van ceo’s van banken gaat zitten ter bepaling van het leningenbeleid. Dat is niet de rol van de centrale bank, maar van de overheid.

Knot gaat hier ver z’n boekje te buiten in activisme. Dit is een ongewenste en ongepaste cultuurverandering. Dus: handen af van het leningenbeleid DNB! Het verbaast me zeer dat banken dit over hun kant laten gaan. Of vindt binnenskamers obstructie en weerstand plaats?

Knot is LHBTI+, gender en divers

DNB: ‘DNB zet zich in voor een inclusieve samenleving door toezicht te houden op banken, pensioenfondsen en verzekeraars en samen te werken met andere organisaties.’ De inclusiehype is ook bij DNB neergeslagen. En niet in geringe mate. Het is een walgelijke discriminatoire ziekte, vooral van D66.

DNB gaat hier bovenop de stoel van de ceo’s van de onderhavige organisaties zitten op basis van LHGBTI+ beleid zitten. Knot moet met z’n handen van dit soort (omstreden) beleid afblijven. Het is niet aan een centrale bank hierop in te grijpen. Knot laat een regenboog vlag wapperen in de top van het DNB-gebouw in solidariteit met LHBTI’ers in Hongarije.

Knot: Buitengewoon belangrijk is dat wij als bank zichtbaar en herkenbaar zijn voor lhbti, genderdiversiteit en culturele diversiteit. Dan zeg ik: ‘Knot, je bent zot!’ Een centrale bank hoort geen politiek statement af te geven, maar neutraal te zijn.

Ook hier gaat Knot z’n boekje ver te buiten. Verbazingwekkend is wederom dat banken dergelijk ingrijpen in het personeelsbeleid klakkeloos toestaan. Of zijn ze bang dat ze zich buiten de orde, buiten de inclusiepandemie, plaatsen? Daar is geen vaccin tegenop gewassen en Knot is helaas ongeneeslijk besmet geraakt.

Heeft Knot niets beters te doen…

Zou dit er ook mee te maken kunnen hebben dat DNB haar monetaire taken aan ECB heeft overgedragen en op dit centrale terrein niets meer voorstelt/vermag? Zoekt DNB dus ander vertier om toch nog iets maatschappelijk te kunnen voorstellen? On y soit qui mal y pense.

Telkens keert weer de vraag terug: hoe past het gevoerde beleid in de rol van de centrale bank? Is het activistisch of faciliterend? Is het beleid van DNB activistisch en gaat het alle perken te buiten? Het antwoord is driewerf ‘ja’.  Het dient faciliterend te zijn, maar de meeste centrale banken gaan hier in de fout.

…dan klimaat, inclusie en personeelsbeleid van banken?

We constateren dat centrale banken een veel te grote broek aantrekken en algemeen sturend optreden op alle mogelijke terreinen, zoals klimaat, inclusie, economische groei, inflatie, personeelsbeleid en leningen beleid.  En het gaat steeds verder.

We leven in een complete dictatuur van centrale banken, het marktmechanisme compleet kapot makend. Je kunt er van alles onderschuiven, ook wat Onze Lieve Heer de centrale bank verboden heeft. Een puinhoop is het resultaat.

Knot is een fervent marathonloper. Moeten we hem niet ontlasten en vééél meer tijd gunnen om marathons te laten lopen?

Het bericht Klaas Knot rent achter alle modieuze hypes aan (ook die van duurzaamheid en diversiteit) verscheen eerst op Wynia's Week.

De centrale bankiers doen een machtsgreep

Centrale banken hebben nu de smaak naar taakuitbreiding goed te pakken. De ECB breidt het toezicht op de Europese banken actief uit naar genderdiversiteit in het bestuur. Het gaat de ECB te traag met de vernieuwing binnen Europese banken, want nog geen twee derde van de banken houdt zich aan de Europese wetgeving die banken verplicht een diversiteitsbeleid te voeren, met name genderdiversiteit. Acht procent van ceo’s van banken is vrouw. 

De ECB voert sinds 2019 een actief diversiteitsbeleid. Toen werd besloten dat het percentage vrouwen in topfuncties moest worden opgevoerd van 30% naar 36% in 2026. Daar hebben wij hier weinig tot niets van meegekregen, laat staan dat het democratisch is besloten alhier. Het gaat hier ook om Nederlandse banken.

Verder moet de helft van de banen worden ingevuld door vrouwelijke kandidaten en worden leidinggevenden beoordeeld op het halen van diversiteitsdoelstellingen. Zo gaat de ECB van banken nu eisen dat ze meer werk maken van de benoeming van vrouwen op hoge posities. Banken die zich niet daaraan committeren, worden beboet. Meer vrouwen in de top van de bank wordt dus keihard afgedwongen, of ze er voldoende gekwalificeerd voor zijn of niet. Is hier sprake van dictatoriaal handelen? 

‘Divers’ is helemaal niet winstgevender

De gedachte van de ECB is dat een divers bankbestuur doeltreffender en winstgevender is. Dat is een onjuiste veronderstelling. Volgens het onderzoek van CBS/CPB van 21 augustus 2019 ‘Vrouwen aan de top’ blijkt er geen oorzakelijk verband te bestaan bestaat tussen meer vrouwen in het management en winstgevendheid: ‘Bij bindend quotum meer vrouwen aan de top, niet meer winst’. Dit onderzoek wordt blijkbaar genegeerd.

Dit is een gevaarlijke ontwikkeling. De centrale bank gaat op de stoel zitten van de ceo van banken ter bepalingen van het personeelsbeleid, in het bijzonder de selectie van personen. Dwangmatig diversiteitsbeleid waarbij geselecteerd wordt op eigenschappen waar een mens niets aan kan doen, in dit geval geslacht, is discriminatoir en racistisch.

In de kantoren van ECB en DNB wordt van alles bedisseld

Wil de ECB zich als zodanig kwalificeren? De ECB, en in haar kielzog DNB, gaan aldus het boekje te buiten. Dit gaat van kwaad naar erger. Centrale banken plegen een inbreuk op het vrij functioneren van het marktmechanisme via banken. Dat gaat veel te ver.

Het is wenselijk dat burgers nu doorzien dat op alle mogelijke manieren het functioneren van onze democratie ondermijnd wordt door buitenparlementaire groepen, zoals centrale banken, rechters, milieugroeperingen en Big Tech. Deze partijen zien de kans schoon de macht te grijpen. En zo plegen ze een aanslag op onze democratie.

Het bericht De ECB pleegt een aanslag op marktmechanisme en democratie verscheen eerst op Wynia's Week.

Op 16 december 2019 is er in de Europese Unie een overeenkomst gesloten over de zogenaamde ‘taxonomie’, een lijst van investeringen die als ‘duurzaam’ kunnen worden gekenmerkt. Deze investeringen kunnen dan worden geclassificeerd met labels die worden gehangen aan specifieke financiële producten.

Hiermee wordt het mogelijk om via regulering institutionele beleggers en banken in de gewenste groene richting te laten beleggen. De overeenkomst kwam na een week van vruchteloos overleg in de EU toch nog tot stand. Hoofdonderhandelaar namens het Europees Parlement Bas Eickhout, Europarlementariër voor GroenLinks, zei hierover: ‘De politiek wijst het grote geld de juiste weg’.

Klimaatpact

In de EU staan alle pijlen richting vergroening van de economie. De nieuwe EU-Commissie-Von der Leyen, met onze eigen klimaatpaus Frans Timmermans, heeft afgesproken om minstens een kwart van de EU begroting te gaan besteden aan vergroening van het beleid. De European Investment Bank (EIB) wordt een ‘Climate Bank’. En de ambities zijn nog veel groter. Al dit beleid komt bovenop de klimaatwet die Nederland zelf al heeft aangenomen. Het gaat hier niet alleen om een nieuwe ideologie, maar ook om grote bedragen. Het is niet toevallig dat deze twee zaken met nieuw beleid aaneen worden gesmeed.

Depolitisering

De afgelopen decennia is er in het westen sprake geweest van vergaande depolitisering van de samenleving. Dit kon gebeuren omdat technocraten zich zijn gaan ontfermen over de werking van de politieke economie en het complexe financiële systeem. Door deregulering van financiële markten in de jaren 80 en 90 groeide de kredietcreatie uitbundig. De hierdoor snel gestegen welvaart heeft de politieke strijd om schaarse middelen naar de achtergrond gedrukt.

Door deze depolitisering ontstond er een ideologische leegte en verschraling van politiek profiel bij de klassieke middenpartijen. De nieuwe klimaatideologie valt dan ook zowel bij hen als bij grote groepen mensen in vruchtbare aarde. De menselijke eigenschap om collectief en doelgericht, vaak zonder kritische zelfreflectie, goed te willen doen werd afgelopen jaren door velen node gemist. Het vindt nu via de klimaatideologie een nieuwe uitweg.

Economische stagnatie

Ideologie is echter niet genoeg. Toen het financiële systeem dreigde te imploderen in 2008 trokken overheden en centrale banken alles uit de kast om het te stabiliseren. Er was politiek gezien ook geen alternatief. Toch is er toen iets veranderd. De reële economie bleef sindsdien achter en mensen uit de middenklasse zijn er in reële termen niet meer echt op vooruit gegaan, terwijl de collectieve schulden alleen maar verder zijn toegenomen.

Het is steeds meer zichtbaar dat de door technocraten gemanagede Globalisering vastloopt en de vermogensongelijkheid toeneemt. De onvrede neemt dan ook toe. Economische onvrede kan sociale onrust veroorzaken. We hebben aan de gele hesjes in Franrijk gezien wat voor impact dat kan hebben. De status quo komt in gevaar als de onrust toeneemt. Om dit te voorkomen moet de economie worden gestimuleerd.

Economische stimulering

Dat er iets mis is met de economie is af te lezen aan de stagnerende industriële productie en aan de tanende gezondheid van banken. Afgelopen weekend was er weer een nieuwe bail-out van een Italiaanse bank. De regering besloot om Zuid-Italiaanse Banca Populare di Bari van een noodlening te voorzien.

Ook werd bekend dat er bij Europese banken zo’n 60.000 ontslagen zullen gaan vallen wegens slechte resultaten en vooruitzichten. Aan de andere kant van de oceaan heeft de Amerikaanse centrale bank (Fed) draconische maatregelen genomen om voor het eerst sinds 2008 de stagnerende geldmarkt weer vlot te trekken. De mondiale economische vooruitzichten voor 2020 en 2021 zijn ronduit slecht.

Internationale organisaties als het IMF, de Wereldbank, de OESO en de BIS weten als geen ander dat onze schuldeneconomie alleen kan blijven draaien als er sprake is van economische groei. Bovendien is de financiële sector met de huidige lage rente naarstig op zoek naar nieuwe mogelijkheden om van te profiteren.

Nu de klassieke middelen van centrale banken om te hulp te schieten uitgeput zijn geraakt, neemt de roep om overheidsinvesteringen dan ook weer toe. Geen traditioneel Keynesiaanse sturing dit keer, maar geheel volgens de laatste politiek-bestuurlijke trend:  een koppeling tussen economie en klimaat.

Geldpers als redding

Er verschijnen steeds vaker berichten van centrale banken die waarschuwen voor de schadelijke effecten van klimaatverandering voor het financieel systeem. Meest recent nog die van Noorwegen. Opvallend was ook dat de eerste officiële bijeenkomst die de nieuwe IMF voorzitter Kristalina Georgieva bijwoonde ging over de vraag of en hoe centrale banken klimaatverandering konden voorkomen. Ze spoorde daar centrale banken aan om meer te doen en gaf tevens aan klimaatrisico’s een integraal onderdeel te maken van het beleidstoezicht van het IMF.

T.I.N.A.

De nieuwe voorzitter van de ECB, Christine Lagarde, heeft ook meermaals aangegeven een speerpunt te gaan maken van vergroening va het monetair beleid van de ECB. De taxonomie gaat haar daarbij helpen. En ze krijgt daar binnen haar mandaat ook de ruimte voor.

De ECB moet namelijk niet alleen zorgen voor prijsstabiliteit, maar ook bijdragen aan de algemene – steeds groenere – doelen van de EU. De geldpers van de ECB zal dus niet alleen worden ingezet voor economische stimulering, maar ook voor vergroening. Overheden en centrale banken spelen zo via wet- en regelgeving een steeds dominantere rol in de ordening van onze samenleving.

Door deze publiek-private vervlechting van bestuurlijke en financiële belangen leven we in een wereld van T.I.N.A.: ‘There Is No Alternative’. Dit is problematisch. Het werkt verstikkend en zet de maatschappelijke verhoudingen op scherp.

Winnaars en verliezers

Mensen en organisaties die direct of indirect een band hebben met de overheid – politici, bestuurders, ambtenaren, opdrachtnemers, subsidieontvangers of uitkeringsgerechtigden – profiteren en kunnen invloed uitoefenen. Onderwerpen die sterk leven in de hoofden van de publieke bovenlaag, zoals nu klimaatverandering, staan dan ook bijna vanzelfsprekend hoog op de politieke agenda.

Mensen die minder makkelijk toegang hebben tot de netwerken van bestuurlijke beslissers of een zelfstandig economisch bestaan proberen te handhaven buiten de overheid om hebben het nakijken. Er is sprake van terugkeer van de strijd om schaarse middelen, maar nu bepaalt een overheid wie de winnaar is en wie de verliezer.

EUSSR?

Met het fiscaal en financieel stimuleren van klimaatbeleid worden twee doelen verenigd: het ondersteunen van economie en banken en het optuigen van een politiek-ideologisch project. Deze twee samenhangende ontwikkelingen stemmen tot nadenken.

Het begint allemaal erg te lijken op de manier hoe de Sovjet-Unie werd aangestuurd. We hebben toen kunnen aanschouwen wat de gevolgen zijn als een overheid status quo en ideologie boven de economische en maatschappelijke belangen van een steeds groter deel van de bevolking plaatst. Zet deze trend door, dan zal de polarisatie alleen maar toenemen.

Het bericht Klimaatbeleid via de geldpers verscheen eerst op Wynia's Week.