De deugdzaamheid van deze professionals, managers en (politiek) bestuurders vertaalt zich enerzijds in het vermanend uitdragen van de genoemde kreet, anderzijds in het toewijzen van belastinggelden om luidruchtig geuite identitaire eisen te verwezenlijken. Het afgelopen ‘Herdenkingsjaar Slavernijverleden’ – dat liep van 1 juli 2023 tot 1 juli 2024 – mocht een activistische groep nazaten van slaven proeven van die deugdzaamheid.

De marxisten zaten ernaast

Karl Marx (1818-1883) en Friedrich Engels (1820-1895) hebben het niet kunnen bevroeden. Zij voorspelden dat westerse samenlevingen met de nodige vaart naar twee klassen – heel ongelijkmatig in grootte – zouden toegroeien, te weten het proletariaat en de bourgeoisie. De eerstgenoemde had niet meer dan zijn (loon)arbeid te vergeven, de laatstgenoemde bezat in overrompelende mate het kapitaal, de productiemiddelen.

De arbeid was net (of net niet) voldoende om zelf als proletariër in leven te blijven, maar voedde daarentegen ruimschoots het vermogen van de bourgeoisie. Er was nog de zogenoemde petit bourgeoisie van zelfstandige ambachtslieden, winkeliers en keutelboeren met iets aan productiemiddelen als een werkplaats, winkel of een stukje grond. Deze klasse kleinburgers leek kwijnende door de groeiende industrialisatie en zou, zo meenden Marx en Engels, onvermijdelijk vervallen tot het proletariaat. Door die enorme massa proletariërs zou binnen afzienbare tijd – na een onvermijdelijk gewelddadige revolutie – een nieuwe maatschappelijke orde worden opgebouwd.

De geschiedenis pakte anders uit dan marxisten verwachtten. De klasse van de ‘oude’ kleinburgers nam juist in omvang toe in plaats van opgeslokt te worden door het proletariaat. Daarenboven voegde er zich in de loop van de twintigste eeuw een enorme ‘nieuwe’ groep van kleinburgers aan toe. De economische structuurveranderingen zorgden voor witte-boorden-werkenden die, al dan niet met een vast contract, hun arbeid verkochten in (semi-)overheidsorganisaties, kantoren van nationale en internationale bedrijven, als kleine zelfstandigen (tegenwoordig zzp’ers geheten). De petit bourgeoisie onderscheidt zich van het proletariaat door hogere (beroeps)opleidingen, potentiële groei in vermogen en status, een levensstijl ter onderscheiding van proletariërs, individualisme en fikse onderlinge competitie.

De ‘oude’ en ‘nieuwe’ kleinburgers hebben echter gemeenschappelijk de existentiële angst (weer) in de sociale klasse van het proletariaat te vallen. In de woorden van de socioloog Dan Evans is die sociale positie dan ook aanhoudend ‘precarious – at risk of falling down the class structure’ en leidt vervolgens onvermijdelijk ‘to being ruined’.

Materiële vooruitgang

In materiële zin is het proletariaat er de afgelopen decennia overigens flink op vooruit gegaan en er soms beter aan toe dan menig kleinburger. Dit neemt niet weg dat die klasse in belangrijke opzichten verschilt van de kleinburgers, waaronder een beperkte zucht naar c.q. mogelijkheid van sociale stijging, een voorkeur voor praktijkonderricht en een eigen culturele levensstijl waarin saamhorigheid en lokale verbondenheid leidend zijn.

Qua academische carrière is Evans overigens een mislukte socioloog en bijgevolg een ‘nieuwe’ kleinburger. Desalniettemin – of juist daarom – is zijn studie A Nation of Shopkeepers. The Unstoppable Rise of the Petty Bourgeoisie (Londen, 2023) een overtuigend onderzoek naar de sociale geleding van westerse samenlevingen. Op creatieve wijze maakt hij gebruik van marxistisch gedachtegoed en weet daar evenzo helder afstand van te nemen of dit aan te vullen gegeven economische ontwikkelingen. Dit maakt het mogelijk om tevens de opkomst en nadrukkelijke aanwezigheid te beschrijven van de vrij recent ontstane professional-managerial class.

De ‘net-niet elite’

Deze PMC weet nog slechts de kleine en moeilijk doordringbare klasse van uitzinnig vermogende bezitters van productiemiddelen boven zich – door Marx cum suis de bourgeoisie genoemd. Ook al zijn de PMC-leden vrij vermogend, praktisch vormen zij de ‘net-niet elite’. Deze kwalificatie gaf de publicist Dylan van Rijsbergen als titel mee aan zijn recent verschenen studie naar deze toplaag (De net-niet elite. Hoogopgeleiden tussen macht en meritocratie, Zutphen, 2024). Vanuit de top van het weidse sociale middensegment vormen de hoogopgeleide professionals, topmanagers en bestuurders een ongekend invloedrijke laag.

‘Zij zijn het,’ stelde de Amsterdamse hoogleraar financiële geografie Ewald Engelen onlangs in een interview met Evans, ‘die in staat en bedrijf de regels bepalen, de toekomst uitstippelen, de plannen maken. Die het in de politiek voor het zeggen hebben, de universiteit bemensen, de media bevolken. En die, als bezitters van de definitiemacht, bepalen wat de politieke agenda is, waar het publieke en politieke debat over gaat, wat de bandbreedte van acceptabele oplossingen is, die de goede smaak bewaken en bepalen welke morele standpunten juist en welke verwerpelijk zijn.’

Kortom, een welgestelde en uiterst geprivilegieerde klasse die het de onderliggende klassen verrekte lastig maakt, met name door de rol die opleidingen spelen. Van Rijsbergen: ‘Waar scholing het volk toegang gaf tot een nieuw segment aan beter betaalde banen, daar werd diezelfde scholing tegelijkertijd een barrière voor anderen. Niet iedereen was immers in staat om zo’n opleiding te doorlopen.’

Van Rijsbergen wijst vervolgens op de hoge mate van egocentrisme onder PMC-leden. Hoe begrijpelijk ook dat mensen hun kwaliteiten en de geboden mogelijkheden aanwenden om in de bestaande hiërarchie vooruit te komen en zich te nestelen in PMC-gelederen. ‘De uitdaging is echter om solidair te blijven met de mensen die achterblijven’.

Hier wringt de schoen in ernstige mate. De nadruk is komen te liggen op ‘gelijke kansen’, maar aangezien deze slechts in beperkte mate zijn te realiseren, krijgen we nooit gelijke uitkomsten. Zowel winnaars als verliezers zijn onvermijdelijk, zeker in een meritocratische samenleving als de onze.

Die solidariteit krijgt nauwelijks tastbare invulling. De gepresenteerde deugdzaamheid bedoelt primair het eigen gemoed van PMC-leden gerust te stellen, is eerder belastend dan bevrijdend voor onderliggende klassen, faciliteert bovenal de eigen professionals, managers en (politiek) bestuurders. Zodoende wordt feitelijk de bestaande ongelijkheid aangescherpt. Illustratief in dezen is de respons van de PMC op de lobby voor erkenning, excuses en herstel(betalingen) inzake het slavernijverleden.

Meer zekerheid en meer welvaart

De nazaten van de slaven in de West – Suriname en de voormalige Nederlandse Antillen – zijn de afgelopen decennia in groten getale neergestreken in Nederland. Zij nestelden zich – zoals het overgrote deel van migranten – in het proletariaat en de geledingen van de kleinburgerij die Nederland kent. Die klassen hoeven de boodschap van ‘diversiteit en integratie’ dan ook niet aanhoudend ingewreven te krijgen, want het is de praktijk van alledag. Ook het verwijt uit PMC-gelederen van discriminatie en racisme mag wel wat minder aanmatigend richting de onderliggende klassen gestuurd worden. De migranten komen allen uit onverdeeld etnisch discriminerende samenlevingen, zijn zodoende wel wat gewend als slachtoffer én – niet minder – als actor.

Evenals de autochtone kleinburgers koestert het aanzienlijke aantal aan nazaten van slaven in de kleinburgerij de verworvenheden aan welzijn en welvaart, verlangt naar meer wanneer maar mogelijk, én vreest vanzelfsprekend de altijd aanwezige mogelijkheid van een sociaaleconomische terugval. Sinds de afschaffing van de slavernij in 1863 hebben de nazaten al een enorme emancipatoire ontwikkeling vorm en inhoud gegeven, veelvuldig in nauwe samenwerking met blanken. Gegeven de vorderingen zijn de nazaten – als menigeen in hun klassen – niet zozeer geïnteresseerd in een radicale verandering van het systeem. Zij wensen bij voorkeur meer zekerheid en een betere welvaart dan al verworven. Dit realiseert zich het afgelopen decennium maar moeizaam of in het geheel niet. Stagnatie voor vrijwel eenieder uit die lagen.

Behoefte aan zondebokken

De ‘onderstroom van angst en onrust’ – de woorden ontleend aan het werk van Van Rijsbergen – is praktisch een dreigende vernedering. Dit voedt een vrij agressieve opstelling en zorgt voor het aanwijzen van zondebokken.

Dit geschiedt – eigen aan agressie – zonder al teveel nuancering. Van dik hout zaagt men planken: de nazaten zijn ernstig slachtoffer van discriminatie en racisme; alle witten – al dan niet nazaten van een blanke slavenhouder – zijn schuldig aan discriminatie, racisme en de aanhoudende uitbuiting van de nazaten; alle witten hebben tot nu toe geprofiteerd van de slavernij; de nazaten lijden onder de doorwerking van het slavernijverleden; zowel de nazaten als de witten dienen bewust gemaakt te worden van het leed dat slavernij was en de aanhoudende consequenties ervan; de bewustwording vereist veel wetenschappelijk onderzoek; de bewustwording dient te geschieden door middel van een slavernijmuseum, door beeldende kunst, spoken-word, theater, letteren, curricula en wat dies meer; het herstel van de last van het verleden en van de verhoudingen tussen de nazaten en de witten kan eerst plaatsvinden na excuses van de Nederlandse staat; het beoogde herstel dient exclusief door de Nederlandse staat te worden gefinancierd.

Het eisenpakket is alleszins aanvechtbaar, zoals ik heb aangetoond in mijn beschouwing Je wordt zelf niet wit door anderen zwart te maken (Haarlem, 2024) en ook in een bijdrage aan Wynia’s Week.

Ogenschijnlijk opmerkelijk is het gegeven dat de politiek-bestuurlijke elite de pleidooien zonder meer serieus heeft genomen en eraan gehoor geeft. Dit past de PMC echter naadloos. Het vermeend deugdzaam handelen financieren uit de belastingpot. Een façade aan betrokkenheid optrekken. Smalend criticasters van het PMC handelen moreel de maat nemen. Op geen enkele wijze de daadwerkelijke achterstand van proletarische en kleinburgerlijke nazaten verlichten. Uitsluitend een zwart-activistische elite – ten dele uit de eigen gelederen – aan de borst drukken. Een select gezelschap aan etnisch geprofileerde kunstenaars, wetenschappers, museale collectiebeheerders, curriculumontwikkelaars en wintipriesters ruimhartig de bühne geven.

De polarisatie overheerst

Kortom, er worden cultureel progressieve idealen oppervlakkig inhoud gegeven, maar er verandert praktisch verder niets.  Hoewel…? Terugblikkend moet in ieder geval geconstateerd worden dat de honderden miljoenen euro’s voor het herstel werden verkregen onder een aanhoudend kritiseren van blanken – álle blanken, welteverstaan, vanaf de geboorte tot aan de dood. De essentie van het binnenhalen van de poet heeft uitgesproken racistische contouren. Ondanks vleiende woorden als ‘verbinding’, ‘gezamenlijk’ en ‘inclusie’ overheerst de polarisatie. Met dank aan een zwart-activistische elite én PMC, de klasse van overwegend blanke professionals, managers en (politiek) bestuurders.

Dr. Aart G. Broek is (historisch) socioloog en letterkundige. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Activistisch zwart en deugdzaam wit zijn twee handen op één buik verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat lijkt misschien niets bijzonders: we kunnen namelijk ook op het oog mannen zeer betrouwbaar van vrouwen onderscheiden (uitgezonderd, zeg, een procentje twijfelgevallen). Maar in de woke-gekte op de universiteiten heerst het dogma dat sekse slechts ‘skin deep’ is, en zich beperkt tot triviale anatomische verschillen in de geslachtsorganen. Alle andere man-vrouw-verschillen behoren tot ‘gender’, en dat is een sociale constructie die niets te maken mag hebben met erfelijke verschillen in hersenen en daaruit voortkomend gedrag. Dat is allemaal aangeleerd – of afgeleerd.

Vrij naar George Orwell: je moet wel sociaal wetenschapper zijn om zoiets belachelijks te geloven. Elk normaal mens weet dat man en vrouw wezenlijk verschillen. Het zijn twee duidelijk te onderscheiden groepen qua anatomie, fysiologie, psychologie, hormonen, cognitief profiel, motivatie, interesses, kijk op de wereld, empathie, en nog veel meer.

In het leven van alledag is het onderscheid niet moeilijk

Daar wordt dan altijd tegenin gebracht dat er veel variatie binnen beide groepen is. Bijvoorbeeld: veel meer mannen zijn geïnteresseerd in schaken dan vrouwen, en mannelijke schakers zijn gemiddeld veel sterkere spelers dan vrouwelijke, maar er bestaan ook vrouwen die van 99,9 procent van de mannelijke schakers kunnen winnen.

Voor de meeste afzonderlijke eigenschappen kun je inderdaad voorbeelden vinden die in tegenspraak lijken met het groepsverschil tussen man-vrouw. Een paar zeldzame mannen zijn misschien wel empathischer dan 90 procent van de vrouwen. Maar de combinatie van een aantal van die onderscheidende eigenschappen geeft wel degelijk een zeer betrouwbare maatstaf om te bepalen ‘dit is een vrouw/man’. Dat is hoe we in het leven van alledag vrijwel feilloos mannen van vrouwen onderscheiden.  

Maar volgens de skin deep-dogmatici is ook ‘schaken leuk vinden’ puur een kwestie van sociale omgeving. Het feit dat minder dan een promille van de schaakgrootmeesters vrouw is, bewijst in hun optiek juist hoe dwingend de culturele conventies op dat gebied zijn. Tragisch, al die potentiële Judith Polgars die zich gedwongen voelden om in plaats daarvan borduren als hobby te kiezen!

Al zolang de MRI-scanner bestaat, is geprobeerd grip te krijgen op het verschil tussen mannen- en vrouwenhersenen, met wisselende en weinig betrouwbare resultaten. MRI-scans zitten vol artefacten, de resolutie is relatief laag, en hersenen verschillen ook aanzienlijk tussen individuen zonder dat dit iets met sekse te maken heeft. Dat was dus welkome munitie voor de skin deep-dogmatici.

Deze onderzoekers, van Stanford University, zijn er als eerste in geslaagd om op basis van een MRI-scan met meer dan 90 procent kans op succes te zeggen: dit is een man/vrouw. Dat is weer een mooi succes van AI-technologie, want een mens kan dat verschil niet zien. Een deep neural network (DNN) werd getraind met de MRI-scans van een paar honderd mensen van wie het geslacht bekend was. Daarna bleek dit computerprogramma ruim negen op de tien keer andere MRI-scans van dezelfde personen juist te classificeren. Maar veel belangrijker: het kon ook, zonder verdere training, de MRI-scans van proefpersonen uit twee andere databases ruim negen op de tien keer juist classificeren. 

Achteraf konden de onderzoekers ook de onderdelen van de hersenen onderscheiden die het meest bepalend zijn voor het man-vrouw verschil. Omdat van de proefpersonen ook resultaten van IQ en andere cognitieve tests beschikbaar waren, kon het computerprogramma op basis van de MRI-scans zelfs vrij goed hun cognitieve profiel voorspellen, dat wil zeggen: hoe ze op die tests scoorden.

Het ‘essentialisme’ moet worden uitgeroeid

Ondertussen woekert woke op de universiteiten gewoon door. Eveneens deze week verscheen in het vlaggenschip der wetenschappelijke tijdschriften, Science, een Policy Forum over hoe schoolkinderen voortaan geïndoctrineerd moeten worden met de skin deep-dogma’s (een Policy Forum is een pleidooi, op uitnodiging van de redactie, voor hoe men op basis van de laatste wetenschappelijk inzichten een bepaald maatschappelijk probleem zou moeten aanpakken).

Zelf noemen deze wokisten dat anders: Het ‘essentialisme’ moet uitgeroeid worden, de notie dat onder die oppervlakkige verschillen die niet dieper gaan dan de huid, nog een essentie, dus iets diepers en wezenlijkers zit dat voor verschil zorgt.

Essentialisme ontkennen vergt een graad van feitenresistent dogmatisme die nog maar een jaar of tien geleden aan een universiteit nauwelijks mogelijk was geweest. We weten al sinds Gregor Mendel dat levende wezens wel degelijk een essentie bevatten die grotendeels hun eigenschappen en mede het gedrag bepaalt. Sinds de ontdekking van James Watson en Francis Crick, in 1953, van de ‘dubbele helix’- structuur van het DNA, weten we in principe, en soms tot in de kleinste details, hoe dat werkt.

Strijd op twee fronten tegelijk

Sekse is een van de eigenschappen die bij de mens volledig erfelijk bepaald is, wat zelfs de wokisten niet kunnen ontkennen, dus moeten ze elk verband tussen sekse en gender ontkennen: ‘Genderrollen zijn sociale constructies. (…) Verschillen in complexe eigenschappen (zoals activiteiten, talenten en interesses) tussen individuen (hebben) geen biologische basis, maar worden verklaard door socioculturele factoren.’

Skin deep-dogmatici strijden meestal op twee fronten tegelijk: gender en ras. Beiden moeten worden bevrijd van de schande van het essentialisme, en teruggebracht tot de safe space van de socioculturele factoren. Het is immers taboe, dat er tussen groepen mensen significante genetisch bepaalde verschillen bestaan.

Het feit dat in alle Olympische finales op de 100, 200 en 400 meter West-Afrikanen en hun afstammelingen in de meerderheid zijn, net als Oost-Afrikanen in de top tien van de Olympische marathons, is louter sociocultureel bepaald. Als je dat gelooft, geloof je ook dat gender niets met erfelijk bepaalde sekse te maken heeft. 

Het essentialisme is erger dan een schande, in dit Policy Forum is het een mentale ziekte: ‘Het probleem is dat het basale genetische lesprogramma dat het VS-publiek krijgt, een risicofactor is voor het ontwikkelen van genetisch essentialisme tijdens de adolescentie.’

De kinders moeten dus voortaan anders les krijgen over genetica, zodat ze het ‘constructionisme’ omarmen. Dit is het geloof ‘dat ras een sociaal concept is, en dat raciale verschillen veroorzaakt worden door vooroordeel, discriminatie en institutioneel racisme’. Het zal de Aziaten en Amerikaans-Aziaten die bij de intelligentietests voor de toelating tot topuniversiteiten als Stanford steevast vijftien punten hoger scoren, hogelijk verbazen dat die blanke achterstand het gevolg moet zijn van institutioneel racisme.

Uiteraard kunnen raciale verschillen ook en/of deels veroorzaakt worden door vooroordelen en discriminatie. De kwalijke domheid van de wokisten zit ‘m in de halfzijdige blindheid dat elke andere verklaring taboe is. Net zo met sekse/gender: ongetwijfeld zijn vrouwelijke en mannelijke gedragspatronen ook een kwestie van opvoeding, sociale druk en culturele osmose. De kwalijke domheid zit wederom in het dogma dat dit de enige toelaatbare verklaring is.

Het Stanford-onderzoek heeft ook praktische betekenis

Dit is bepaald niet alleen van theoretisch belang. Woke wordt ballistisch als je zegt dat de tweedeling in mannen en vrouwen echt bestaat, in alle opzichten. Minstens 99,9 procent van de mensen wordt als man of als vrouw geboren, en ervaart geen enkele discrepantie tussen sekse en gender, net zoals 99,9 procent van de mensen geen enkele discrepantie ervaart tussen met twee benen geboren worden en als tweebener door het leven gaan. Maar het wokedogma is dat gender een keuze is, door zelfidentificatie, uit een continuüm dat van vrouw naar man loopt – of zelfs uit nog meer keuzedimensies die niets meer met sekse te maken hebben. 

Daar zeggen de Stanford-onderzoekers dit over: ‘Het is van belang dat het gebruik van zwakkere algoritmes [bij het analyseren van de MRI-scans] geleid heeft tot de onjuiste conclusie dat slechte classificatie een teken is van een continuüm in de functionele organisatie van het brein in mannen en vrouwen. Onze resultaten leveren de tot nu toe meest overtuigende en algemene weerlegging van deze continuümhypothese.’

Conclusie: er bestaat ook qua hersenen een duidelijke tweedeling in mannen en vrouwen. Een MRI-scan zou dus een welkome aanvulling zijn op het diagnostische traject voor kinderen en pubers die denken – of aangepraat wordt – dat ze in het verkeerde lichaam geboren zijn en dat lichaam onherstelbaar moeten laten verbouwen omdat het dan beter bij hun gender zou passen.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers schreef De Stikstoffuik, het boek dat ontleedt hoe Nederland in de greep van activistische ecologen raakte en zichzelf zo als enige land ter wereld een ‘stikstofcrisis’ bezorgde. Hij bereidt nu een boek voor over de Nederlandse energietransitie.

Wynia’s Week viert het vijfjarig bestaan. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee – ook in 2024?

Het bericht Op een MRI-scan zie je duidelijk verschil tussen vrouwenhersenen en mannenhersenen. Maar dat mag niet waar zijn van de wokisten verscheen eerst op Wynia's Week.

Vorige week maandag kwam de SER, de Sociaal-Economische Raad, met de eerste cijfers. De adviesraad lanceerde daarbij een zogeheten dataverkenner. Tik een bedrijfsnaam in en je kunt zien of grote ondernemingen hun best doen.

Waarom de SER? De traditionele rol van de SER (anno 1950) als praat- en adviesforum over lonen en arbeid is in het slop geraakt. Elke nieuwe rol is welkom.

Hóeveel? 5.733 grote bedrijven?

De cijfers liegen er niet om. Van de 5.733 grote ondernemingen die onder de wet vallen had kennelijk de helft geen opgave gedaan. Bij de 2.057 die wél hadden gerapporteerd bestond de raad van commissarissen voor 26 procent uit vrouwen en het bestuur ‘maar’ voor bijna 15 procent. De teneur op het feestje was: nog een lange weg te gaan.

Wie als buitenstaander probeert de cijfers te analyseren, stuit echter op verrassende uitkomsten.

De eerste is het áantal grote ondernemingen dat onder de wet valt. Op basis van een databank (Orbis) komt de SER op de genoemde 5.733 ondernemingen die aan twee van de drie criteria (minimaal 20 miljoen euro balanstotaal, 40 miljoen omzet en 250 werknemers) voldoen. In een vergelijkbaar onderzoek in 2019 telde men nog 4.725 grote ondernemingen. In vier jaar ruim duizend grote ondernemingen erbij. Wat een prestatie. Zo slecht is het ondernemingsklimaat kennelijk niet…

Het aantal is grotesk. Het is een vervuild bestand, waarover straks meer. Kijk je alleen naar echt grote ondernemingen (meer dan 1.000 werknemers) dan ziet het beeld er anders uit. Het percentage vrouwelijke commissarissen ligt een stuk hoger (31 procent, bijna het streefcijfer) en het aantal vrouwen aan de top ook (17 procent).

Tweede verrassing: er is geen lijst van álle 2.057 ondernemingen die aan de criteria voldoen en in de SER-analyse zitten. Jammer, want ook dit aantal is overdreven hoog. Een kleine eigen steekproef bevestigt dat. Familiebedrijf SHV staat er drie keer in. Staalbedrijf Tata ook. Ikea vijf keer. Philips zeven keer. Transportbedrijf Mammoet: acht hits. Bij het intikken van Shell krijg je 28 resultaten, waaronder Shell Upstream Albania BV. Wat moet je ermee? De relevante informatie staat al bij moedermaatschappij Shell Nederland.

Derde verassing: er is ook geen lijst met de duizenden bedrijven die niet hebben gereageerd op de SER. Hoeveel overbodige namen staan daarop? Weer een kleine steekproef. Baggerbedrijf Boskalis staat met 19 hits bij de niet-melders. Het industriële familiebedrijf VDL 21 keer. Kortom: ook een vervuild bestand.

Revolutionaire groeicijfers

Vierde verassing: zelfs een bedrijf dat een schoolvoorbeeld is van gelijke vrouw-man verhoudingen aan de top komt met kleerscheuren uit deze rapportage. Dat is Wolters Kluwer, uitgever van vakinformatie. Bestuursvoorzitter is Nancy McKinstry, goed voor 50 procent van het bestuur. Van de commissarissen is 57 procent vrouw. Dat zijn de cijfers van het concern, maar er staan ook nog drie andere Wolters Kluwer vermeldingen in de dataverkenner. Deze drie rapporteren nul vrouwen in het bestuur. Dat is zinloze informatie. Aan de top zit al een vrouw.

De vijfde en grootste verrassing is dat er opzienbarende verschuivingen optreden als je de trends over de laatste tien jaar in ogenschouw neemt. Het percentage vrouwen aan de top stijgt namelijk zonder ophouden. Voor commissarissen van bijna 10 procent (2012) naar 26 procent in 2022. Voor ondernemingsbestuurders een verdubbeling: van 7 procent naar bijna 15 procent. Dat zijn gezien het karakter van raden van bestuur (veel bestaan uit niet meer dan één of twee mensen) en de benoemingsprocedures van commissarissen (veel van hen nemen de volle zittingstermijn van 12 jaar) spectaculaire, om niet te zeggen: revolutionaire groeicijfers.

Vrouwen komen van ver sinds de vorige eeuw. Ze mochten in veel organisaties niet blijven werken als ze trouwden. Het was lange tijd ook sociaal niet geaccepteerd. Vanaf de jaren zeventig zie je een stijging van deelname aan hoger onderwijs. Op de arbeidsmarkt is deeltijdwerk, zeker voor vrouwen, nog de norm, dus dat werkt niet bevorderend voor een carrière naar de bedrijfstop. En kijk nu eens…

Tegen de achtergrond van deze trend is de vraag: wat is het nut van de SER-dataverkenner? SER-voorzitter Kim Putters noemt het instrument uniek in de wereld. De uitkomsten zijn echter teleurstellend. Veel ruis, weinig houvast. Zouden ambitieuze jonge vrouwen inderdaad de naam Shell Upstream Albania intikken om te zien hoe de vrouw-manverhoudingen zijn? Veel andere toepassingen zie ik niet één-twee-drie.

Ideologie en overbodige regelzucht

Politici en SER staren zich al jaren blind op duizenden zogenaamde grote ondernemingen. Dat snijdt geen hout. Richt je niet op het 5.733-ste bedrijf op de lijst dat in de wet moet worden geperst. Dat is ideologie en overbodige regelzucht. Als de strijd om (vrouwelijk) talent zo intens is, laat marktwerking en de arbeidsmarkt dan zijn heilzame werk doen.

Toch beleid maken? Vergeet het aantal van die 5.733 bedrijven. Richt je op de kern van de economie, op de bedrijven die ertoe doen. Focus, dames en heren, is de weg naar de top.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Te weinig vrouwen aan de top van bedrijven? De toename is juist spectaculair verscheen eerst op Wynia's Week.

Tijdens een ondervraging in het Amerikaanse Congres antwoordde de president van Harvard op de vraag of het oproepen tot genocide op Joden toelaatbaar is op de universiteit, dat dat afhing van de context waarin deze uitspraak werd gedaan en of deze uitspraak gepaard ging met overeenkomstig gedrag. Zij probeerde hiermee uit te stralen dat Harvard de vrijheid van meningsuiting hoog in het vaandel heeft staan.

De uitspraken van de president van Harvard waren op zijn minst nogal hypocriet. Politiek incorrecte uitspraken worden op Amerikaanse universiteiten met enige regelmaat gecensureerd of verboden.

De wetenschappelijke prestaties van Gay stelden weinig voor

Harvard ontsloeg bijvoorbeeld een evolutionair bioloog vanwege de uitspraak dat sekseverschillen biologisch bepaald zijn en non-binariteit niet. Het contract van een hoogleraar rechten aan Harvard die eveneens werkzaam was als advocaat, werd niet verlengd omdat hij filmproducent Harvey Weinstein verdedigde in een verkrachtingszaak. Een aantal studenten protesteerden hiertegen omdat ze vonden dat Weinstein geen recht op verdediging had. De president van Harvard ging mee in dit politiek correcte standpunt. Antisemitisch uitspraken waren daarentegen voor de universiteitspresident kennelijk niet politiek incorrect.

De druppel die voor de Harvard-president de emmer deed overlopen, was evenwel niet haar tolerantie tegenover antisemitische uitspraken, maar een reeks van onthullingen over plagiaat. Uiteindelijk werd in bijna de helft van haar wetenschappelijke artikelen passages aangetroffen die zonder deugdelijke bronvermelding waren overgenomen uit wetenschappelijk werk van anderen. Gay keert na haar ontslag terug als ‘Professor of Government and of African and African American Studies’. Of dat houdbaar is met alle plagiaatbeschuldigingen tegen haar, valt te bezien.

Gay had haar benoeming tot president van Harvard duidelijk niet te danken aan haar wetenschappelijke prestaties. Haar hele wetenschappelijke oeuvre omvat slechts elf artikelen in 26 jaar. Zelfs Nederlandse universiteitsbestuurders hebben vaak wetenschappelijk meer gepresteerd. Ook de meeste (maar niet alle) Nederlandse onderzoekers hebben aan elf artikelen niet genoeg om tot hoogleraar te worden benoemd.

De ‘Werdegang’ van de president van Harvard is het gevolg van de veranderingen die zich de afgelopen tien jaar aan universiteiten in de Verenigde Staten hebben voltrokken. Volgens New York Times-columnist Bret Stephens ligt de oorzaak van de val van Gay als president van Harvard in het feit dat universiteiten het streven naar excellentie, waarbij intellectuele verdienste gericht op kennis, ontdekkingen en het debat over ideeën centraal stonden, hebben losgelaten. Deze meritocratie is vervangen door een streven naar sociale rechtvaardigheid in het hoger onderwijs waarbij diversiteit, gelijkheid en inclusie centraal staan. Volgens Stephens heeft dit geleid tot een erosie in het vertrouwen en het respect voor de wetenschap.

Burgers, aldus Stephens, waarderen en streven naar excellentie vanwege de maatschappelijke voorspoed en de status die het oplevert. Status zonder excellentie wordt daarentegen door veel mensen gezien als verspilling van publieke middelen. Of, zoals Stephens het samenvat: tweehonderd duizend dollar betalen om te leren hoe een antiracist te zijn, is een hoop geld.

Het debat aan Nederlandse universiteiten is vaak een slechte imitatie van wat we zien in de Verenigde Staten. Maar ook in ons land maakt het streven naar wetenschappelijke excellentie steeds meer plaats voor inclusie, diversiteit en gelijkheid. In Nederland gaat dat onder de noemer ‘Erkennen en Waarderen’. De aanleiding, zoals wordt uitgelegd op de site van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), is ‘een te eenzijdige nadruk op onderzoeksprestaties met doorgeslagen publicatiedrift en met een nog hogere werkdruk tot gevolg’.

Lijstjes blijven belangrijk

Bij het streven naar sociale rechtvaardigheid ligt in Nederland de nadruk vooral op gelijkheid. Excellente onderzoekers moeten niet denken dat ze beter zijn en beseffen dat hun prestaties niet hun eigen verdienste zijn, maar een teamprestatie. Goede onderzoekers moeten ook niet meer gewaardeerd worden dan goede docenten of medewerkers die zich op een andere manier, bijvoorbeeld door bestuurswerk, verdienstelijk maken.

Het streven naar sociale rechtvaardigheid aan universiteiten in plaats van wetenschappelijke excellentie wordt in ons land vooral verkocht als een manier om de vermeende hoge werkdruk te verlagen. De werkdruk die uitgaat van het streven naar excellentie moet door het ‘landelijk programma Erkennen en Waarderen’ zo veel mogelijk worden weggenomen. Bronnen van stress, zoals ranglijstjes van best presterende universiteiten en ranglijstjes van onderzoekers die het meest worden geciteerd, moeten daarvoor worden uitgebannen.

Of dat zal lukken, is twijfelachtig. De buitenwereld is nog niet aan Erkennen en Waarderen toe. Landen waar de kwaliteit van het hoger onderwijs laag is, hechten veel waarde aan de ranglijstjes en streven er naar een plekje op die lijstjes te bemachtigen. Olie-exporterende landen die zich willen hervormen tot een kenniseconomie, zoals Saoedi-Arabië en Azerbeidzjan, beschouwen een plekje op de ranglijstjes als een streefdoel.

Buitenlandse studenten en onderzoekers laten zich bij de keuze voor een universiteit ook vaak leiden door de plaats op de ranglijst. Universiteiten zijn vaak ook een beetje hypocriet over de ranglijstjes. Het liefst zouden ze willen dat de ranglijstjes zouden worden afgeschaft, maar als ze een paar plaatsen zijn gestegen op een lijstje, zijn ze er als de kippen bij om dit in een ronkend persbericht aan iedereen te laten weten.

Competitie tussen onderzoekers valt ook moeilijk uit te bannen en wordt versterkt door de toegenomen transparantie over prestaties. Op internet zijn veel platforms te vinden, zoals GoogleScholar en Researchgate, met informatie over hoeveel artikelen iemand heeft gepubliceerd en hoe vaak deze zijn geciteerd. De site Research.com publiceert ranglijsten van topwetenschappers van over de hele wereld op basis van het aantal citaties. Toegegeven, ik figureer zelf ook op deze ranglijstjes en misschien zou ik er minder positief over zijn, als ik niet op deze ranglijstjes stond.

Binnen universiteiten kunnen prestaties ook steeds beter worden vergeleken. Elke universiteit heeft een plek op haar website waar van alle onderzoekers staat vermeld hoeveel publicaties en promoties zij hebben. Dankzij deze transparantie is overdreven borstklopperij niet meer mogelijk. Opvallend is wel dat op deze sites alleen de onderzoeksprestaties en niet de onderwijsprestaties worden vermeld. Dat moet adepten van Erkennen en Waarderen – voor wie onderzoek en onderwijs even belangrijk zijn – toch een doorn in het oog zijn.

Het streven naar excellentie moet voorop staan

Het streven naar excellentie moet in het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek voorop staan. Dit gaat heel goed samen met het bestrijden van discriminatie en ongelijke behandeling aan universiteiten. Discriminatie staat excellentie in de weg, als de meest getalenteerde onderzoekers door ongelijke behandeling minder kansen krijgen. Bij de sociale rechtvaardigheidsadepten aan universiteiten gaat diversiteit, inclusie en gelijkheid evenwel ten koste van het streven naar excellentie. De wetenschap en de belastingbetaler die voor de kosten van het hoger onderwijs opdraait, zijn hier niet mee gediend.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Diversiteit, inclusie en gelijkheid mogen aan universiteiten nooit ten koste gaan van het streven naar excellentie verscheen eerst op Wynia's Week.

Toch is in Nederland een quotum voor vrouwen de wens van onderwijsminister Robbert Dijkgraaf (D66). Dit jaar gaf hij opnieuw 150.000 euro aan het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren (LNVH). Dijkgraaf betaalt vijftig keer meer dan wat de hooggeleerde vrouwen zelf bijdragen aan hun vereniging, dus het is alleen dankzij de minister dat het LNVH vorige week zijn jaarlijkse ‘monitor’ (tachtig pagina’s in kleur) kon presenteren.

De officiële marsorder blijft fifty-fifty vrouwen-mannen in het corps van hoogleraren. In 2022 werden 48 nieuwe plaatsen gecreëerd voor hoogleraren. Er zijn 43 vrouwen en vijf mannen benoemd. Dat laat zien dat de universiteiten buigen voor het LNVH. Elke universiteit heeft tegenwoordig een directie voor diversiteit en emancipatie en die kijken mee bij het opstellen van de leeropdracht, de gewenste eigenschappen van kandidaten, en de selectie van wie wordt uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek.

Wie gewoon de beste kandidaat wil, hoort bij de ‘grijze prop’

Een uitkomst van 43 tegen vijf is zó extreem dat er sprake moet zijn van hevige discriminatie van mannelijke geïnteresseerden. Dat is makkelijker door te zetten bij een nieuwe leerstoel, waar het bestuur of een donerende stichting makkelijk kan manipuleren, dan bij een gewone vacature, want daar lopen nog te veel ‘witte’ mannen rond die misschien niet zo makkelijk hun oren laten hangen naar de diversiteitsofficieren. Hardnekkige mannelijke hoogleraren die bij een vacature gewoon de beste kandidaat willen voordragen, heten bij het LNVH ‘de grijze prop’.

Geteld over alle 3108 hoogleraren in aan de Nederlandse universiteiten wordt de kloof tussen mannen en vrouwen ieder jaar kleiner, maar volgens het LNVH gaat het niet snel genoeg. Het officiële doel van fifty-fifty moet volgens de laatste berekening van 7 december misschien nog twintig jaar wachten. Daarom wil het LNVH nu extra miljoenen belastinggeld om de vereiste fifty-fifty-verdeling al in 2041 te bereiken.

Daarnaast geldt voor onder meer de Vrije Universiteit dat er streefcijfers zijn voor medewerkers met een niet-westerse achtergrond. De VU wil daarom de rekrutering en selectie van de wetenschappelijke staf voor een deel uitbesteden aan gespecialiseerde wervingsbureaus als Colourful People en Global People. Dat is dus niet alleen hevige discriminatie van ‘witte’ mannen maar ook ‘statistisch racisme’. Is de VU dan niet bang dat straks tientallen gekleurde hoogleraren hun hele leven worstelen met de vraag of ze hun baan vooral hebben gekregen vanwege hun huidskleur?

Precies om die reden hanteren de grote symfonieorkesten een ander systeem. Wél mensen met verstand van diversiteit bij de marketing, maar nooit bij de selectie van musici. Die vindt plaats door kandidaten achter een scherm te laten proefspelen. Dan kan de winnaar of winnares gewoon trots zijn op zijn of haar selectie. Ooit waren er theorieën dat alleen mannen op topniveau trombone en tuba konden spelen. Dat is overwonnen, niet door functionarissen aan te stellen en een quotum te forceren, maar door blinde audities te houden. De bezoekers willen trots zijn op hun orkest en willen de beste musici, man of vrouw. 

Idem dito in de sport. Daar willen de supporters kunnen juichen en als de drive om excellent te zijn maar sterk genoeg is, komen er geen racistische quota. Wie wil er nou diversiteitsofficieren die eisen dat de eerstvolgende aankoop voor het eerste team verplicht uit land X moet komen, omdat X nog ondervertegenwoordigd is. Opnieuw: wel culturele specialisten bij de marketing en de ‘opvoeding’ van het publiek; geen diversiteitsofficieren bij de keuze van spelers. 

Excellentie in onderwijs en research hoort het hoofddoel zijn van een serieuze universiteit. In de praktijk kan dat zeker worden gecombineerd met andere doelen, maar liever niet als dat ten koste gaat van de excellentie. Een aparte directie met ambtenaren die meekijken en voorwaarden stellen bij alle vacatures is dan ook een heel slecht idee. Die ambtenaren kunnen moeilijk anders dan hun hogere bestuurders geruststellen dat ze nog harder dan vorig jaar hebben gezorgd voor meer vrouwelijke hoogleraren en voor minder klachten van studenten over de leerstof die voor hun etnische groep, sekse of sociale klasse wel erg zwaar is.

Een Amerikaans rapport met saillante bevindingen

De uitkomst wordt dan discriminatie (aan de VU ook nog racisme) bij benoemingen, lagere exameneisen voor de studenten, en een cultuur van groepsdenken waarbij de ‘witte’ mannen de gehate onderdrukkers zijn van alle anderen en dus ‘slecht’.

Ook de eis van het LNVH voor een fifty-fifty man-vrouw-verdeling is bizar. Ik heb als ‘witte’ man met wat ik hier schrijf waarschijnlijk weinig standing bij geleerde vrouwen. Daarom verwijs ik graag naar een rapport uit 2019 waarin vier Amerikaanse hoogleraren in de politicologie voorstellen doen om de positie van vrouwen aan de universiteiten te verbeteren. De auteurs zijn ook zelf van vrouwelijke kunne en één van hen is niemand minder dan president Claudine Gay van Harvard University. Recent kreeg ze veel kritiek, ook van ‘witte’ mannen, omdat ze een ontwijkend antwoord gaf op de vraag of oproepen tot genocide tegen Joden in strijd zijn met de regels van haar universiteit. Misschien is ze daarom bij het LNVH wel erg populair.

Nergens in hun rapport bepleiten de vier een quotum voor vrouwen – dat zou ook evident in strijd zijn met de Amerikaanse wet uit 1964 tegen racisme en discriminatie. Wél analyseren ze een groot aantal interviews met vrouwelijke wetenschappers die twintig jaar geleden begonnen aan hun loopbaan en nu terugblikken op hun ervaringen. Een paar saillante bevindingen:

• Vrouwen worden tegenwoordig extra vaak gevraagd voor commissies en besturen, maar houden daardoor minder tijd over voor onderwijs en onderzoek.
• Bij academische echtparen is de man vaak werkzaam in een vakgebied waar de salarissen hoger liggen dan bij zijn partner. Bij een carrièrestap volgt de vrouw meestal haar man naar een andere universiteit en dat kan haar eigen carrière schaden.
• Vrouwen worden soms scheef aangekeken bij zwangerschapsverlof omdat het kan lijken dat ze dan thuis meer tijd hebben voor research. Maar de eerste maanden met een baby en herstel van de bevalling zijn gewoon zwaar. Het realiseren van kinderopvang op de universiteit zou helpen.
• Sommige vrouwen verkiezen na hun promotie werk voor een onderzoeksinstituut boven een universitaire loopbaan. ‘Je hebt meer te maken met de praktijk; je kunt hoge politici adviseren,’ is dan dikwijls de redenering.  

Stop het toeteren met extreme targets

Dit is een serieuze analyse voor iedereen die oprecht wil dat méér vrouwen kiezen voor de wetenschap. Het LNVH daarentegen opereert net als onze minister van Volkshuisvesting Hugo de Jonge, die steeds toeterde met extreme targets. Bij De Jonge blokkeerden de targets het grondig nadenken over het proces. Ik wens mijn geleerde vrouwelijke collega’s toe dat ze daarvan leren en met een beter doordachte aanpak energiek doorgaan met hun campagnes. Maar dan wel zonder discriminatie en zonder racisme.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de EUR, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.   

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!    

Het bericht Meer vrouwelijke hoogleraren? Graag, maar niet door ‘witte’ mannen te discrimineren verscheen eerst op Wynia's Week.

‘De meeste kritische of ronduit negatieve reacties bleven tot nog toe gelukkig altijd beleefd. Ik heb het boek dan ook grondig laten nalezen door enkele collega’s, en die zijn eigenlijk zonder uitzondering links,’ zegt Andreas De Block grijnzend. ‘Omgekeerd zijn er ook heel wat mensen, ook academici, die me feliciteren omwille van mijn moed.’

‘Academici worden steeds linkser’

Het is natuurlijk best pijnlijk dat een boek over de ideologische eenzijdigheid en kleuring van het academisch onderzoek in Vlaanderen een heikele onderneming is. Heb je voldoende harde bewijzen dat een meerderheid van de professoren duidelijk links is, niet enkel in de Verenigde Staten maar ook bij ons?

Andreas de Block: ‘In de VS en in het Verenigd Koninkrijk is dat al vaak onderzocht, en daar liegen de cijfers allerminst. In Vlaanderen en Nederland zijn er minder cijfers beschikbaar, maar tegelijk geeft het beschikbare onderzoek wel eenzelfde tendens aan. Het gaan dan bijvoorbeeld over het stemgedrag en over de zelfidentificatie van professoren. Academici blijken politiek duidelijk linkser georiënteerd te zijn dan de groep van hoogopgeleiden in het algemeen. Ze zijn de laatste decennia zelfs nog een stuk linkser geworden. Bovendien is de linkse oriëntatie duidelijk het sterkst in de menswetenschappen, en het zijn precies die domeinen die zich het meest inlaten met politiek geladen thema’s.’

De verkiezingsresultaten van de voorbije jaren in ons land en elders in Europa wijzen dan weer op een verrechtsing van de brede bevolking. U nuanceert dat enigszins: ook de conservatief is de voorbije jaren een heel stuk progressiever gaan denken?

‘Zeker als het over ethische thema’s gaat, merken we dat een meerderheid van de bevolking toch een heel stuk progressiever is geworden, dat klopt. Dat gezegd zijnde: die mensen aan onze universiteiten die zichzelf vandaag nog als conservatief omschrijven, zijn op zich ook al heel gematigde conservatieven. Zeker geen uitgesproken rechtse scherpslijpers dus. Ik noem hen ‘vanille-rechts’ (lacht). In het algemeen kan je dus zeker stellen dat de universiteit sneller en feller naar links opschuift dan de rest van de samenleving.’

Extra problematisch is uw vaststelling dat haast álle instellingen of functies die zich toeleggen op het vormen en informeren van de burger eerder naar links neigen: professoren, maar net zo goed leerkrachten en journalisten. Met andere woorden: er is  ook geen echt maatschappelijk tegengewicht meer voor de linkse academici?

‘Die academici zelf zien dat anders. Zij vinden dat de academische wereld een tegengewicht biedt tegen de rechtse maatschappelijke dominantie. Ik plaats daar inderdaad vraagtekens bij. Ik heb het gevoel dat de journalistiek vandaag nog het meest rekening houdt met de doorgaans rechtsere nieuwsconsument, al was het maar omdat kranten uiteraard ook nog verkocht moeten raken. Al kan je je wel de vraag stellen of mensen die vandaag een abonnement hebben op drie verschillende kwaliteitskranten zoals De Standaard, De Morgen en De Tijd nog altijd even goed en divers geïnformeerd worden als dat enkele decennia geleden het geval was.

‘Wetenschappers worden natuurlijk vooral door de overheid gefinancierd en moeten dus geen rekening houden met het commerciële argument. Toch past hier ook een kanttekening bij: de politiek biedt nog wel een belangrijk tegengewicht tegen de linkse dominantie in de academische wereld, het onderwijs en de journalistiek. Dat uit zich dan bijvoorbeeld in een vaak nogal selectieve omgang met de wetenschap. Politici hebben de neiging hun oor vooral te luisteren te leggen bij academische stemmen die ideologisch dicht bij hen aansluiten.’

‘Wetenschap heeft baat bij een veel grotere ideologische diversiteit’

U stelt vast dat linkse academici vaak aanhalen dat heel wat rechtse standpunten en visies wetenschappelijk niet onderbouwd kunnen worden. Dus moeten ze ook niet vertolkt worden?

‘Dat klopt uiteraard niet: het is niet zo dat de feiten en dus de waarheid links zijn, en dat je vanzelf linkser zou worden naarmate je dieper in het wetenschappelijk onderzoek duikt. Wat wél klopt, is dat de rechterzijde zich de laatste decennia almaar sceptischer is gaan opstellen tegenover de wetenschap. Dit is deels ook een gevolg van dat linkse overwicht aan de universiteiten, het is een soort van zelfversterkend effect. Wie eerder rechtse overtuigingen heeft, zal ook minder snel geneigd zijn om een academische carrière te overwegen.’

Dat lijkt me behoorlijk problematisch.

‘Wanneer het gaat over politiek of moreel beladen thema’s – waarover veel onderzoek in de gedrags- en geesteswetenschappen toch gaat – dan is onderzoek dat voornamelijk uitgaat van linkse wetenschappers inderdaad niet altijd even betrouwbaar. Er is daar absoluut meer nood aan verstandige rechtse wetenschappers die vragen stellen die vandaag niet of te weinig gesteld worden. Of aan academici die gemotiveerd zijn om aan te tonen dat de linkse antwoorden niet altijd even betrouwbaar zijn. Nu krijg je vooral wetenschappelijk niet onderbouwde rechtse antwoorden vanuit de publieke opinie, die dan terecht weer geen indruk maken op de linkse wetenschappers. We zitten dus wel degelijk met een probleem: de wetenschap is vandaag té links voor haar eigen goed. Wetenschap heeft baat bij een veel grotere ideologische diversiteit.’

Is de ideologische blindheid in sommige academische kringen niet gewoonweg besmettelijk?

‘Dat speelt ongetwijfeld een rol. Mensen vertoeven in een bepaald milieu, waardoor ze er finaal ook van overtuigd raken dat hun blik op de werkelijkheid de enige mogelijke is. Wetenschappers zijn doorgaans heel verstandige mensen, maar vaak geloven ze echt dat zij er die linkse blik net op nahouden omdat ze intelligent zijn. Zo wordt die blik ook verder gelegitimeerd.’

Hoe kan het dat de ondervertegenwoordiging van mensen met een rechts profiel door academici blijkbaar niet als een probleem wordt ervaren, terwijl diezelfde academici moord en brand schreeuwen als andere minderheidsgroepen zoals pakweg moslims of vrouwen ergens ondervertegenwoordigd blijken?

‘Wel, ik heb me de voorbije weken vaak afgevraagd hoe linkse mensen in de omgekeerde situatie zouden reageren. Ik denk dat we beiden wel weten wat die reactie zou zijn. U heeft dus gelijk: het belang en de omvang van die ondervertegenwoordiging van rechtse academici wordt door die academici zwaar onderschat. En die houding staat ook in schril contract met hun verontwaardiging als het over de ondervertegenwoordiging van andere groepen gaat.

‘Ik stel in ieder geval vast dat academici net zo goed het belang van bijvoorbeeld meer etnische diversiteit bepleiten omdat die de wetenschap kwalitatief beter zou maken. Dan wordt er aangehaald dat hierdoor veel talent verloren gaat, of dat belangrijke perspectieven worden uitgesloten. Merkwaardig genoeg geldt dat argument dan blijkbaar niet als het over voor rechtse academici gaat. In mijn ogen is het nochtans duidelijk: meer ideologische diversiteit in ideologisch beladen thema’s zou het academische onderzoek vaak beter maken.’

‘Rechtse mensen zien voor zichzelf geen academische carrière weggelegd’

Heeft u het gevoel dat rechtse aspirant-academici ook actief afgeschrikt worden of zelfs geweerd aan onze universiteiten?

‘Er zijn behoorlijk wat aanwijzingen dat er minstens een sterke bereidheid bestaat om te discrimineren tegen rechts. Zoals gezegd wordt die bereidheid moreel gerechtvaardigd, vanuit de stereotypes die linkse mensen hebben over rechts. “We willen alleen mensen die de mensenrechten respecteren, of we willen geen collega’s die neerkijken op vrouwen.” Dat is natuurlijk problematisch. Tegelijk denk ik dat we in andere sectoren iets gelijkaardigs zien, maar dan in omgekeerde zin. Bijvoorbeeld binnen de politie of het leger, waar men vermoedelijk ook wel vaak een afkeer heeft van “linkse wereldverbeteraars”.

‘Dit lijkt me dus gewoon eigen aan ideologische sterk homogene gemeenschappen. Een gevolg is natuurlijk wel dat heel wat verstandige rechtse mensen voor zichzelf geen carrière weggelegd zien in de academische wereld, omdat ze geen zin hebben hun politiek-ideologische meningen constant verborgen te moeten houden.’

‘Waarden spelen een rol in wat universiteiten onderzoeken’

U schrijft ook over de zogenaamde diversity statements, die aspirant-academici in de VS almaar vaker moeten ondertekenen. De objectiviteit van de wetenschap lijkt dan ondergeschikt te worden aan het belang van diversiteit. Dreigt het vertrouwen in de wetenschap bij rechtse mensen daar nog meer een knauw door te krijgen?

‘Dat is zo. Ik heb wel het gevoel dat het verzet ertegen in de VS aanzwelt, ook vanuit linkse hoek, onder meer uit bekommernis om de impact op de academische vrijheid. In Cambridge heeft men zich enkele jaren geleden bijvoorbeeld al heel sterk uitgesproken vóór die academische vrijheid, en ik stel vast dat ook de academische overheid aan mijn universiteit daar echt wel mee begaan is.’

Mensen blijven uiteraard mensen: is totaal neutraal en waardevrij onderzoek niet gewoon een utopie?

‘Absoluut. Het onderzoek in bepaalde disciplines zal altijd waarden-geladen blijven. Waarden spelen een rol in wat we onderzoeken, in hoe we het onderzoeken en – zeer belangrijk – in wat we overtuigend onderzoek vinden. Dat geldt voor onderzoek naar armoede en racisme, maar ook voor onderzoek naar biodiversiteit en zelfs voor onderzoek naar de veiligheid van kerncentrales.’

Waar ligt voor u dan de grens tussen enerzijds waarden-geladen en anderzijds ronduit activistisch onderzoek?

‘We moeten niet streven naar absolute neutraliteit. Die is even onhaalbaar als onwenselijk. De vraag is wél: wanneer worden bepaalde onderzoeksresultaten ronduit onbetrouwbaar omdat het onderzoek te gekleurd verliep? De beste remedie is in mijn ogen dan niet zozeer de afwezigheid van waarden maar wel een heel grote diversiteit in die waarden.

‘Het beste beeld van de werkelijkheid krijg je wanneer je die werkelijkheid vanuit verschillende perspectieven benadert. Vandaag wringt het schoentje vooral daar: rechtse waarden zijn te weinig aanwezig op onze universiteiten. Het afwijzen van goed rechts onderzoek is wellicht een probleem, maar het aanvaarden van slecht links onderzoek is nog een stuk problematischer.’

‘We zitten echt met een probleem’

Heeft de linkerzijde er een handje van weg om de rol van ideologie in de wetenschap te ontkennen?

‘Toch minstens een deel van die linkerzijde, voor wie de eigen ideologie plots geen ideologie meer lijkt te zijn als hen dat zo uitkomt. Ik heb dit boek onder meer ook geschreven voor mijn linkse collega’s. Dit is geen pamflet, het is geen j’accuse, maar ik probeer mijn collega’s er wel van te overtuigen dat we echt met een probleem zitten.’

Andreas De Block: Is links gewoon slimmer? Uitgeverij Lannoo Campus, Leuven 2023. ISBN 9789401490863, prijs 25,99 euro.

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 7 oktober op Doorbraak.be www.doorbraak.be.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht ‘De wetenschap is veel linkser dan goed voor haar is.’ De Leuvense hoogleraar Andreas De Block wil meer rechtse academici verscheen eerst op Wynia's Week.

Begin dit jaar konden we deze omslag in de Nederlandse cultuur goed zien. Enerzijds werd herdacht dat zeventig jaar eerder de watersnoodramp had plaatsgevonden: ‘De nacht van de 1836 doden’,  zoals Simon Rozendaal het noemde. Veel overlevenden zijn er niet meer. Maar één ding vertelden ze bij de herdenking allemaal. Vroeger werd niet over de ramp gesproken. Verwerking gebeurde door de handen uit de mouwen te steken en te helpen met de wederopbouw. In stilte.

Tegelijkertijd was het een jaar geleden dat er een overval met gijzeling had plaats gevonden op de Apple Store aan het Leidseplein in Amsterdam. Daar sneuvelde alleen de gijzelnemer, maar in kranten en op televisie kwam een medewerker aan het woord die zich had verstopt in de bezemkast.

Het omslagmoment lag in de jaren zestig

Hij was een slachtoffer. Op de website van de NOS staat te lezen: ‘Het gaat nog steeds niet goed met Alex. Nog steeds is hij bang voor knallen en houdt hij continu de omgeving in de gaten. “Ik hoorde net een camera wat heen en weer gaan. Daar word ik al zenuwachtig van. Ik ben steeds aan het scannen, naar wat er om mij heen gebeurt.”’

Ergens tussen 1953 en 2023 is de omgang met slachtoffers veranderd. Zij krijgen meer aandacht. Misschien lag het omslagmoment wat groepen slachtoffers betreft in 1965. Toen verscheen het boek Ondergang: De vervolging en verdelging van het Nederlandse Jodendom 1940-1945 van Jacques Presser.

Tot dat jaar was er weinig aandacht geweest voor het lot van de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het boek van Presser veranderde dat. Sindsdien besefte iedere Nederland het ongekende leed van de Joden. En vanaf 1978 deed de term Holocaust zijn intrede in de Nederlandse taal; door een Amerikaanse televisieserie met die naam.

In die tijd kwamen steeds meer slachtoffergroepen in beeld. Feministen vroegen aandacht voor de vrouw als slachtoffer van de patriarchale maatschappij. Allochtonen werden gezien als slachtoffers van de racistische Nederlandse maatschappij. Vandaag de dag is er nog maar één groep die zonder protest wordt onderdrukt: de linkshandigen.

Bart Croughs constateerde al in 1995 in zijn leerzame bundel getiteld In de naam van de vrouw, de homo en de allochtoon dat het dringen werd tussen de verschillende slachtoffergroepen. Hij formuleerden twee wetten die voorspellen welke slachtoffergroep zou winnen.

Zijn ‘Wet van het abjecte Westen’ luidde: ‘Bij een conflict tussen westers en niet-westers kiest de progressieve intellectueel voor niet-westers.’ Deze wet kan bijvoorbeeld worden toegepast op een recent krantenberichtje over ene Linda die illegaal op een vakantiepark woont maar daar weg moet voor asielzoekers. ‘Linda wil niet terug naar de daklozenopvang waar ze een tijdje zat toen ze bij haar ex wegging “want daar zit ik tussen de drugdealers en andere rare gasten.”’ De eerste Wet van Croughs voorspelt dat Linda zal moeten wijken.

De tweede wet van Croughs zien we steeds vaker in werking

Zijn tweede wet is de ‘Wet van de onderdrukte minderheden’ en luidt: ‘Bij een conflict tussen een minderheid en een meerderheid kiest de progressieve intellectueel voor de minderheid.’

Deze wet verklaart bijvoorbeeld hoe gebruik van de term islamfobie een groep de slachtofferrol toedeelt die medelijden, sympathie en morele verontwaardiging oproept (zie het artikel van Kleis Jager in Wynia’s Week van 22 februari). We zien die tweede wet van Croughs steeds vaker in werking, want steeds meer groepen verklaren zich tot onderdrukte minderheid.

In de Verenigde Staten was in 1993 al de term Oppression Olympics gemunt, toen aan de orde kwam of de onderdrukking van vrouwen erger was dan de onderdrukking van zwarten. Welke groep was het meest authentiek, het meest onderdrukt en dus het meest slachtoffer?

Sindsdien blijft animositeit tussen slachtoffergroepen de kop opsteken. Vorig jaar klaagde ex-hockeyer Pepijn Keppel bijvoorbeeld nog: ‘Waarom kunnen we wel in actie komen tegen racisme in de sport en niet tegen homofobie?’ Die competitie tussen slachtoffergroepen wordt extra zichtbaar, zodra het om subsidie gaat.

Zoals dit jaar in Amsterdam. Bart Collard beschreef in Wynia’s Week van 26 juli waarom de sinds 1996  traditionele jaarlijkse Pride Amsterdam niet langer Gay is. Ook andere groepen dienden zich aan en de Pride is daarom verdeeld in een week voor de homo’s en een week voor de ‘queers’ die niet alleen strijden voor  LHBTIQ+-emancipatie, maar ook tegen allerlei anderen vormen van vermeende onderdrukking, zoals die van zwarten of Palestijnen.

In deze slachtoffer-olympiade spelen inmiddels ook door aardbevingsschade getroffen Groningers mee. En Limburgers met overstromingsschade. Voorop lopen de kinderopvangtoeslagslachtoffers. In het peloton proberen slavernijslachtoffers zich naar voren te dringen. Vorig jaar liet filmster Whoopi Goldberg zich bijvoorbeeld laatdunkend uit over de Holocaust: ‘White people doing it to white people’.  Zij kwam daarmee weg.

Het christendom is de voedingsbodem

Even later riep een columniste in het AD niet alleen op om van Keti Koti net zo’n landelijke feestdag te maken als 4 en 5 mei, maar ze voegde daar nog aan toe: ‘De Holocaust verbleekt bij onze koloniale slavernij’. Dat zinnetje verwijderde de krant schielijk van de website. Jaloezie en rivaliteit tussen groepen die zich slachtoffer voelen laat zich echter niet wegmoffelen (zie de bijdrage van Coen de Jong in Wynia’s Week van 9 maart)

De voedingsbodem voor de slachtoffercultuur ligt in het christendom. Dat is een van de twee grote godsdiensten die slachtofferschap centraal stellen. De andere is het sjiisme, een stroming binnen de islam. Waar christenen het slachtofferschap van Jezus aan het kruis centraal stellen, omdat die zo het leed van de mens op zich nam, vertellen de sjiieten steeds weer over de martelaarsdood van Imam Hoessein, zijn familieleden, zijn vrouw en de meeste van zijn kinderen onder wie een zes maanden oude baby.

Het verschil is dat sjiieten zich bekommeren om slachtoffers in eigen kring, terwijl christenen en hun nazaten de barmhartige Samaritaan volgen en bereid zijn om ieder slachtoffer te helpen. Ook tegenstanders.

Die christelijke achtergrond vindt zijn weerslag in de politiek. Ten tijde van de watersnoodramp hoefde de oppositie nog geen slachtoffers te zoeken. Iedere arbeider was per definitie slachtoffer van het systeem. Maar in de moderne morele arena zijn steeds nieuwe slachtoffers nodig.

Een oppositiepartij omarmt dat slachtoffer, toont hem aan het publiek en wijst verontwaardigd naar regering: waarom doet die hier niets aan? De machthebbers staan machteloos. Zij kunnen zich niet veroorloven om geen publiekelijk medelijden te tonen.

Zoals Adam Smith in 1759 al schreef, wordt het mensen nauwelijks aangerekend als ze niet blij zijn op een feestje, maar wel als ze lachen op een begrafenis. De regering moet dus toegeven en geld geven aan slachtoffergroepen. De overheid wordt zo steeds minder vertegenwoordiger van het algemeen belang. Zij richt zich steeds meer op minderheden. In dit klimaat bloeit een nieuwe bedrijfstak.

Als lid van de Parlementaire Onderzoekscommissie Effectiviteit Antidiscriminatiewetgeving die in 2022 zijn rapport uitbracht, heb ik kunnen constateren dat de vraag naar slachtoffers in Nederland groter is dan het aanbod.

Er bestaat een slachtoffer-industrieel complex

Die vraag komt van de talrijke organisaties die zich bezighouden met het aan de kaak stellen van allerlei vormen van discriminatie. Ook binnen de sociale wetenschappen vormt discriminatie een breed terrein van onderzoek. Daarnaast zijn talloze organisaties actief voor de belangen van achtergestelde groepen binnen de samenleving. Al deze organisaties hebben slachtoffers nodig, alleen al voor hun eigen voortbestaan. Daar zijn vele banen mee gemoeid. En zoals economen weten stuurt vraag het aanbod. Dus worden continu nieuwe slachtoffers geproduceerd.

De Amerikaanse president Dwight Eisenhower waarschuwde in 1961 voor het bestaan van een militair-industrieel complex dat grote invloed had op het regeringsbeleid. Wikipedia leert dat een militair-industrieel complex drie kenmerken heeft:

• Een sterke lobby door vertegenwoordigers van de militaire industrie
• Talrijke persoonlijke contacten tussen vertegenwoordigers van het leger, de politiek en de wapenindustrie
• Politici of hoge militairen die functies in de wapenindustrie vervullen

Ik durf te stellen dat er in Nederland een slachtoffer-industrieel complex bestaat dat grote invloed heeft op het regeringsbeleid. Het kan geen kwaad om dat eens in kaart te brengen.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De vraag naar slachtoffers is in Nederland groter dan het aanbod verscheen eerst op Wynia's Week.

Het rapport gaat over ‘hoe etnisch-divers en inclusief de film- en AV-sector is’, waarbij ‘AV’ staat voor audiovisueel. In dat kader zijn in de sector 694 enquêtes afgenomen. Ook zijn ‘100 Nederlandse producties uit de periode 2018-2020 beoordeeld en gecodeerd op diversiteit en vertelperspectief’.

Huidskleur turven

Het rapport leest erg ongemakkelijk. Voortdurend gaat het over berekeningen of vergelijkingen omtrent huidskleur of afkomst. Er lijkt letterlijk te zijn geturfd, zowel voor als achter de schermen, op ‘naam, gender, leeftijd [van het personage], of het personage van kleur is en [op] de etnische identiteit [van het personage]. Hierbij is als uitgangspunt genomen dat er een traceerbare verwijzing moet zijn naar iemands etniciteit.’

Je ziet de onderzoekers al achter de computer zitten. ‘Deze film heeft één blanke en twee zwarte mensen in de hoofdrol. Ah, kijk Henk, eindelijk een Aziaat. Hij heeft alleen slechts een bijrol.’

Vervolgens zijn de bevindingen getoetst aan de verdeling van huidskleur en afkomst in de gehele Nederlandse samenleving. Ik breng het u lollig, maar het rapport leest als obsessief racisme.

Veel belang wordt gehecht aan etniciteit, hoewel die term in het rapport erg vaag wordt gedefinieerd: ‘Met etniciteit bedoelen we de sociaal-culturele waarden en gedeelde overtuigingen van groepen mensen. Etnische diversiteit gaat dan over de mate waarin een groep mensen bestaat uit verschillende categorieën personen met gedeelde sociaalculturele waarden en overtuigingen.’

Zo bezien gaat etniciteit onder andere over de vraag of mensen liberaal, socialist, veganist of conservatief zijn. Toch wordt dat niet bedoeld. Aan de respondenten is namelijk ook gevraagd ‘tot welke etnische groep(en) reken je jezelf?’. Zelfidentificatie, aldus het rapport, is immers ‘de meest accurate vorm’ om ‘etnische diversiteit te bepalen’.

Daarbij is een vrij invulveld gebruikt, dus zonder vooraf bepaalde categorieën. Als je niet goed weet wat je met etniciteit bedoelt, kun je het maar beter vaag houden, zo lijkt het idee te zijn geweest.

Het lijkt een geval van wij-en-zij-denken

Toch vallen gegeven antwoorden als ‘allochtoon’, ‘geen’, ‘Indiaan’, ‘wereldburger’ en ‘verdwaald’ niet in de smaak bij de onderzoekers. Evenals de termen ‘wit’, ‘zwart’ en ‘westers’ zouden zij geen etniciteit aanduiden. Ook de term ‘roze’ – als ander woord voor blank of wit – wordt door de onderzoekers niet serieus genomen.

Onveranderlijke uiterlijke kenmerken lijken de primaire focus van het rapport te zijn. Opvallend is dat de onderzoekers 81 gegeven antwoorden in het rapport opsommen, maar tevens melden dat er 300 verschillende antwoorden zijn gegeven. Hoewel de 81 antwoorden veel nationaliteiten bevatten, staat ‘Nederlands’ er niet tussen.

Hoe hebben de etniciteitsturvers hun werk gedaan als etniciteit – kennelijk – zo’n ingewikkelde kwestie is? ‘Wit’ wordt als zogenaamde huidskleur tegenover ‘van kleur’ gezet. Elk tintje in de huidskleur versus volledig blank: het lijkt een geval van wij-en-zij-denken. Polariseert dat niet?

Zou het Wendy van Dijk-typetje Ushi nog kunnen?

Over de respondenten die inclusiviteit in de sector negatief beoordelen stellen de onderzoekers: ‘(1) Makers van kleur ervaren de inclusiviteit in de sector negatiever dan witte makers. (2) Vrouwen ervaren de inclusiviteit in de sector negatiever dan mannelijke makers. (3) Jongeren ervaren de inclusiviteit in de sector negatiever dan oudere makers. (4) Makers zonder leidinggevende functie ervaren de inclusiviteit in de sector negatiever dan makers met wel een leidinggevende functie.’

‘Deze kenmerken,’ zo heet het, ‘zijn recht-evenredig omgekeerd aan degenen die de inclusiviteit in de sector wel positief beoordelen.’ Dus oudere, blanke, mannelijke makers in een leidinggevende positie zijn het meest positief; jongere, vrouwelijker makers ‘van kleur’ zonder leidinggevende functie het minst.  

In het rapport staat ook een anekdote over een respondent die wees op de ‘machtsbalans’ op het moment dat wordt bepaald welke producties nog gedraaid moeten kunnen worden. Het Japanse typetje Ushi, jaren geleden gespeeld door Wendy van Dijk, zou dat bijvoorbeeld nog mogen? Nee, stelt de respondent, want ‘er zijn geen Japanse mensen die allemaal grappen maken over Wendy van Dijk’. Een absurde gedachte. Dus als een bepaalde groep mensen geen grappen maakt over Hans Teeuwen, mag Hans Teeuwen ook geen grappen maken over deze bepaalde groep mensen?

Verder lezen we over een regisseur die stelt dat je goede acteurs wil voor je rollen:

‘Goede acteurs zijn lastiger te vinden onder gekleurde mensen. Dit komt simpelweg omdat zich meer “witte” mensen aanmelden op opleidingen tot acteur dan “gekleurde mensen”. Onder “witte acteurs” is een redelijk grote groep goede en ervaren acteurs en onder “gekleurde” mensen is die groep nu eenmaal kleiner, vanwege bovengenoemde opleidingssituatie. Dus regelmatig voel ik de druk om divers te casten en dan een concessie te doen aan kwaliteit. Begrijp me goed, er zijn ook verrassend goede acteurs onder gekleurde mensen, maar de spoeling is wel dunner. Lastig dilemma.’

De kwaliteit van de productie is daarmee ondergeschikt aan het diversiteits- en inclusiviteitsdenken.

De uitkomsten kunnen gekleurd zijn

Frappant is dat de onderzoekers twijfels zaaien over ‘of de respons [op de enquêtes – BC] aselect en representatief is geweest. Wel zijn er indicaties dat vrouwen en leidinggevenden bovengemiddeld vaak hebben gerespondeerd. Ook zijn er indicaties dat makers die het onderwerp van belang vinden (en die niet tevreden zijn over de huidige situatie) vaker hebben meegedaan aan de enquête dan makers die neutraal staan tegenover het thema.’ Anders gezegd: de uitkomsten kunnen gekleurd zijn.

Tweede KamerlidMartin Bosma (PVV) ging met de staatssecretaris in debat over het rapport en stelde haar enkele prangende vragen. Welke huidskleuren onderscheidt de staatssecretaris? Wanneer ben je een mens van kleur? Zijn Turken en Marokkanen dat ook? En wat als iemand één Turkse moeder heeft? Er kwamen geen antwoord. Bosma: ‘Tegenwoordig wordt kunst en het belang van kunstenaars vooral afgemeten aan hun geslacht en de tint van hun huid. Dus de mate van slachtofferschap. En je ziet hoe dat kunst vernachelt.’

‘Artistieke vrijheid en kwaliteit staan voor mij op de eerste plaats,’ liet Uslu weten. ‘Want juist die vrijheid is essentieel voor kunst. Kunst houdt zich niet aan de regels. Laat zich niets voorschrijven. Kunst kan alles, moet niets.’

Bij kunst moet het gaan om kwaliteit

Dat zijn uitstekende woorden. Kunst mag daarom ook kwetsend zijn. Maar waarom moet kunst dan worden gemeten langs een diversiteitslat? De overheid kam maar beter afzien van inhoudelijke bemoeienissen met kunst. Bij kunstsubsidies horen politieke en ideologische criteria buiten schot te blijven; het moet louter gaan om kwaliteit.

Dat de staatssecretaris ongemakkelijk wordt van de vragen van Bosma is te begrijpen. Het maken van een onderscheid op kenmerken als huidskleur en afkomst is immers niets anders dan discriminatie.

Bart Collard is criminoloog en publiceert regelmatig in Wynia’s Week.

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht D66-staatssecretaris Gunay Uslu wil gehoorzame kunst verscheen eerst op Wynia's Week.

Op1 was het podium voor het eigen gelijk. In Hyde Park heb je speakerscorner, in Hilversum gaan activisten achter een tafel zitten met een paar nauwkeurig geselecteerde ‘aangevers’ om zich heen en dat heet dan een talkshow.

Het is pulp-tv in makkelijke meningen. Vroeger had je Jerry Springer. Dat was pulp-tv in menselijke emoties. In zekere zin was dat beter: dat was tenminste nog lekker ongemakkelijk.

Op1 is een gebouw met echokamers

Met de crisis bij wat ooit het belangrijkste praatprogramma van Nederland was, zijn we beland in het eindstadium van de publieke meningsvorming. Op1 is verworden tot een gebouw met echokamers waarin elke omroep zo hard mogelijk door een megafoon mag tetteren. One flew over the cuckoo’s nest, maar dan op het mediapark.

De crisis begon in het najaar van 2019 toen Eva Jinek opstapte bij de NPO en naar RTL vertrok. Jinek is geen activist, maar een nieuwsgierige dame die durft door te vragen en luistert naar wat de gasten te vertellen hebben.

Soms leeft ze zo mee dat ze vol schiet. Oprah Winfrey maar dan twintig jaar later. Een gekwalificeerde tv-anchor. Inhoudelijk genoeg voor tv, met een vleugje glamour, en de juiste empathie.

Met het vertrek van Jinek hadden de omroepen een acuut probleem. Tijdens een crisisberaad in het V-Hotel in de Amsterdamse Watergraafsmeer ontstond het plan om van het praatprogramma een omroepbrede talkshow te maken, waarbij alle gezindten een plek verdienden.

Dat klonk idealistisch, maar creëerde een gedrocht. En vooral heel veel onderlinge jaloezie. BNNVARA, die het tijdslot lang in bezit had, moest tijd en invloed inleveren. Vóór Jinek vulden eerst Pauw en Witteman (tot 2014) en later Pauw (tot 2019) het late night-tijdslot. Pauw en Witteman waren in de eerste plaats journalisten en pas in de tweede plaats activist, voor zover ze dat al waren.

Zeker Jeroen Pauw is meer een media-ondernemer dan een man die zondag op de Dam met een spandoek staat te zwaaien. Op zondag ontkurkt hij liever een rosétje op een sloepje dan dat hij naar de kerk gaat.

Ook Witteman, wel links stemmend, was eerst journalist en pas dan lid van een politieke familie. Zo hoort het ook. Toen ik Paul Witteman eens als socialist typeerde, keek hij geërgerd op. ‘Nee, ik ben ten hoogste sociaal democraat, en dat is geen socialist,’ grinnikte hij.

WNL kreeg het ‘penvoerderschap’

Als het moest kielhaalde hij zijn beste vrienden: de zaak boven de vriendschap. Pauw zette die traditie voort en werd producent van de populaire talkshow via zijn eigen bedrijf: TV-BV. Hij tuigde een redactie op met gelijkgestemden. Nieuwsjunkies in naam van de journalistiek.

In zekere zin kwam hij los te staan van het drammerige BNNVARA, en dat schuurde altijd al een beetje. Na het Hotel V-beraad begon het nog meer te schuiven. WNL, de ‘vrolijke rechtse’ omroep, stapte ook in en kreeg het ‘penvoerderschap’ toegewezen met daarin ook de boedel van TV-BV.

Bert Huisjes, de directeur van WNL, was ambitieus en zag kans om zich met zijn omroep te bewijzen op het Champions League-tijdslot. Maar met de komst van Huisjes begon de invloed van TV BV, inmiddels overgenomen door het Franse Banijay, te verwateren. Huisjes ging over het geld en de infrastructuur van het programma, en kreeg langzaam het stuur in handen.

Frans Klein kon niets meer betekenen

WNL werd machtiger dan BNNVARA. De omroep begon met één avond, maar wist al snel twéé avonden te veroveren, 40 procent van de tijd, op een tijd waar BNNVARA jaren het patent had. Hallo, wat ís dit? Dit is van ons.

De NPO, waar de van BNNVARA afkomstige Frans Klein de scepter zwaaide, liet het gebeuren. Klein zelf kon niets meer betekenen, nadat hij terugtrad omdat er een integriteitsonderzoek naar hem werd gestart, nota bene over de gunning van de productiedeal aan Pauw. Toen steigerde BNNVARA ook al en dreigde Klein met repercussies als ze niet zouden meewerken.

BNNVARA komt nu met het verhaal dat Bert Huisjes een ‘onwerkbare situatie’ heeft gecreëerd. Te vrezen valt dat Huisjes iets te goed zijn best heeft gedaan. Met slinkse verdeel en heers schaakte hij BNNVARA eruit. Uit naam van ‘diversiteit’ kregen EO en Omroep Max ook de gelegenheid om hun hobby’s te mogen uitventen.

En zo kon het gebeuren dat je om half elf s’ avonds bij de EO zat te kijken naar drie mensen die spraken over de kracht van gebedsgenezing of dat je bij BNNVARA moest aanschouwen hoe een presentatrice een rant afstak over Israël (‘een apartheidsstaat!’) tegen tafelgast Gert-Jan Segers.

Op1 dreef weg in zijn eigen gekte als gevolg van egomanie, doorgedraaid engagement en gebrek aan journalistieke koersvastheid. Huisjes is snel opgestapt na de klacht van BNNVARA om schade voor WNL te beperken. Dat de situatie ‘onwerkbaar’ was komt over als een gelegenheidsargument, want de omroepen kregen juist alle ruimte om het eigen wereldbeeld te pluggen.

BNNVARA wees de vrijgesproken politicus Richard de Mos af, omdat hij te rechts zou zijn. In elke andere situatie had hij aan tafel gezeten en was hij hard ondervraagd. Hij wás het nieuws.

BNNVARA slaat om zich heen

BNNVARA lijkt het, concluderend, niet te kunnen verkroppen dat het slot na decennia definitief uit hun handen is geglipt. De omroep slaat om zich heen, een laatste stuiptrekking van een mediabolwerk dat ooit werd aangevuurd door machiavellisten als Vera Keur en Marcel van Dam.

Eerder deze maand weigerde de omroep een documentaire over cancelcultuur uit te zenden, waarin ook de eigen rol werd bekritiseerd. De regisseur, een klassieke BNNVARA man, was er boos over en vertrok.

De rode haan is een brullende muis geworden, piepend in het voorhuis van het verzakte omroepkasteel. Via TV BV dacht BNNVARA haar DNA nog enigszins te waarborgen, maar dat viel uiteindelijk vies tegen. Pauw bleek geen loyale BNNVARA-man en zijn medewerkers ook niet.

Ja, er is een oplossing

Eva Jinek, zijn pupil, was niet van de linkse kerk, maar zweeft ergens tussen D66 en VVD. Ze werkte nota bene voor WNL. Ook politieke verslaggever Peter Kee is een BNNVARA-gezicht, maar sloopt als het moet ook PvdA’ers en GroenLinksers. Hij is inmiddels ook vertrokken bij Op1. Hij werd gek van de omroeppolitiek.

Is er een oplossing? Jazeker. Die ligt in Den Haag. De politiek moet zo snel mogelijk alle licenties intrekken voor de omroepen opdat dit kleutergedrag stopt en de kijker weer naar een volwassen, goed gemaakt en journalistiek verantwoord praatprogramma kan kijken.

Met de beste mensen van alle omroepen. Man, vrouw, wit, zwart, homo, hetero of alles ertussenin. Tijs van den Brink van de EO, Peter Kee van BNNVARA, Eva Jinek van RTL, Jeroen Wollaars van Nieuwsuur, de hele redactie van EenVandaag. Wie divers wil zijn, moet selecteren op kwaliteit.

Mark Koster bericht in Wynia’s Week over de woelingen op de Nederlandse mediamarkt. Eerdere afleveringen vindt u HIER.

We vallen u er niet graag mee lastig, maar het is natuurlijk wel waar: de donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!

Het bericht Een echokamer met makkelijke meningen: de diverse waanzin bij Op1 verscheen eerst op Wynia's Week.

Zoals de Sovjet-Unie en nazi-Duitsland met staatskunst de bevolking de officiële ideologie inpeperden, kennen wij onze eigen humanistische leer die het volk maant het juiste te denken. Maar waar beeldhouwer Arno Breker en gelijkgestemde Italiaanse en Spaanse kunstenaars een esthetisch ideaalbeeld schiepen van de gewenste moderne mens, laat de Nederlandse pendant te wensen over.

Geen waardigheid, maar hautaine onverschilligheid

Het ontbreekt de door de Brits-Caribische kunstenaar Tomas J. Price vervaardigde vrouw bij Rotterdam CS een beetje aan waardigheid. Zo gaat ze gehuld in moderne vodden en straalt haar blik geen passie uit voor een ideaal, hoe ‘fout’ ook, maar hautaine onverschilligheid. 

Toch past zij perfect in de multiculturele visie van de  boven ons gestelden. En van de NRC. Een recensent scheef: ’Rotterdam mag zich gelukkig prijzen met het beeld, dat met een zelfbewuste, zwarte, jonge vrouw het hedendaagse, moderne, multiculturele Nederland symboliseert’.

Hmm… We zien eerder een vrouw die een dikke middelvinger opsteekt naar passanten die de heersende ideologie niet delen. Zij waarschuwt hen hier in het hart van de stad: ‘omarm de diversiteit, of sterf’. ‘Haar korte lontje is het waarmerk van deze tijd,’ aldus een andere recensent. Hij bedoelde dat lovend.

Bij de onthulling glunderden PvdA-burgemeester Ahmed Aboutaleb en D66-onderminister van Cultuur Gunay Uslu naast kunstpaus Wim Pijbes, een van de weinige ‘witte mannen’ ter plaatse.

Uit verslagen in onder meer het AD blijkt dat toeschouwers ‘van kleur’ van ontroering huilden, ook de verslaggeefster van de linkse site joop.nl hield het niet droog toen jonge dansers, bijna zonder uitzondering zwart, het beeld ontdeden van een rood doek. De dansers hieven nog net geen gebalde vuist, maar hun militante houding en verbeten blik verrieden inspiratie door de Black Panthers en Black Lives Matter.

Waarbij men haast zou vergeten dat in Rotterdam en andere steden migranten van niet-westerse origine de oorspronkelijke bewoners getalsmatig hebben verdrongen. Er is geen onderdrukkende meerderheid meer om je tegen te verzetten; wat rest is een mozaïek van minderheden en een krampachtig in stand gehouden verzetsmythe.

Tegen het standbeeld van Anton de Kom klonken protesten

De indolente reuzin pal voor Rotterdam CS doet de gedachten teruggaan naar de protesten in de Amsterdamse Bijlmermeer tegen het standbeeld van Anton de Kom. Deze hoogstaande Surinamer, op de bres voor zijn landgenoten, actief in het verzet tegen de nazi’s – wat hem het leven kostte – staat halfnaakt afgebeeld. Voornamelijk vrouwen waren in 2006 boos dat deze altijd elegant geklede intellectueel en schrijver stond afgebeeld als een ‘wilde’. Een burgerlijk protest van simpele zielen? Nee, deze dames vonden dat de kunstenaar De Kom zijn waardigheid had ontnomen.

Zulke geluiden hebben we nog niet gehoord rond het beeld in Rotterdam, tevens de stad van de nóg hogere ‘Kabouter Buttplug’. Wilde de kunstenaar benadrukken dat de moderne zwarte vrouw lak heeft, of dient te hebben, aan ‘witte’ normen? Dan is hij daarin geslaagd. Zij lijkt ons niet een lofwaardige jonge zwarte vrouw die door de vader(s) van haar kinderen in de steek is gelaten en toch kans ziet ze op te voeden. Barack Obama heeft over die vaders in 2008 harde woorden gesproken, maar hij gold voor militanten dan ook als niet echt zwart.

De vrouw op het Stationsplein is evenmin een van de moedige vrouwen uit de Bijlmer die hun kinderen uit handen van de misdaad proberen te houden en er niet over zouden piekeren de burgemeester in hun wijk te ontvangen in een afzakkende trainingsbroek, gympies en een flodderig shirt.

‘Big Sista’ houdt ons scherp in het oog. Vanaf haar verheven positie ontwaart ze mogelijk het beeld van Pim Fortuyn aan de Korte Hoogstraat, dat op 6 mei weer eens werd besmeurd. Het is maar vijf minuten fietsen. Past een hommage aan Fortuyn volgens haar nog wel in ons ‘hedendaagse, moderne, multiculturele land’?

De reuzin voor Rotterdam CS  dreigt sceptici te verpletteren die wijzen op nare kanten van immigratie en multiculturalisme. Zeker in Rotterdam en Amsterdam weten burgers wat nazaten van niet-westerse migranten of afkomstig uit Suriname en de Antillen hun stad aandoen. Daders en verdachten van de schokkendste recentste aanslagen op de rechtsstaat, waaronder de moorden op advocaat Derk Wiersum en Peter R. de Vries, zijn veelal afkomstig uit de ‘diversiteit’. Bood Nederland hun geen andere keus? Een ‘foute’ vraag, volgens aanhangers van de leer van het multiculturalisme. Natuurlijk brachten discriminatie en afwijzing hen op het foute pad.

Vergeving voor onze imaginaire erfzonde

Dus moeten we blijven buigen, ook wanneer op 1 juli koning Willem-Alexander voor het Nationaal Slavernijmonument in het Amsterdamse Oosterpark vergeving vraagt voor onze imaginaire erfzonde. Hangjongeren maakten het monument en omgeving jarenlang tot een ongure plek. Leiders van vooral de Surinaamse ‘gemeenschap’ hadden hen juist daar moeten manen tot het respect dat ze van anderen eisen, maar zwegen. Bang voor het verwijt van ‘wit’ gedrag? Wat als straks ook de Rotterdamse reuzin marginalen aantrekt die bezoekers van het station intimideren?

Het beeld wekte de woede van NRC-columniste Rosanne Hertzberger. Ze woont in Rotterdam en vindt ‘Moments Contained’, zo noemt Thomas J. Price zijn creatie, een ‘belediging’.

Hertzberger lijkt lang haar wrevel over het wokisme van ‘haar’ krant te hebben opgekropt. Nu gaat ze los. Behalve boosheid klinkt in haar woorden ook angst door, angst voor het lot van een stad die zwicht voor de tirannie van drammers.

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Big Sista’ in Rotterdam: een monument voor de tirannie van drammers verscheen eerst op Wynia's Week.