Feitenresistent dogmatisme is een overeenkomst tussen alle drie die overtuigingen, maar dat kan natuurlijk niet de hele verklaring zijn. Immers, woken geloven in meerderheid niet dat de maanlandingen fake waren, of dat de aarde plat is. 

Van de drie bovengenoemde kwesties is het transgendermarxisme het meest surrealistisch en losgedramd van de werkelijkheid. Aan de vermeende fossiele subsidies en de vermeende genocide in Gaza liggen serieuze, urgente kwesties ten grondslag: de energietransitie in Nederland en de bloedige oorlog tussen Israël en Hamas. Dat zijn geen verzinsels.    

Giftig klimaat 

Het transgendermarxisme daarentegen is de vermeende oplossing voor een grotendeels verzonnen en door dat transgendermarxisme zelf gecreëerd probleem. Transmensen vormen een minuscule minderheid die in het Westen al gelijke rechten heeft. En toch creëert het transgendermarxisme een giftig klimaat op social media en op universiteiten alsof transgenders een vervolgde bevolkingsgroep zijn, wier rechten en medische privileges nooit voldoende gewaarborgd zijn, en die hen op elk moment dreigen te worden afgenomen.  

Voordat deze ideologie om zich heen begon te grijpen, waren er in een land als Nederland of Groot-Brittannië jaarlijks slechts een handjevol pubers die een medisch transitietraject ingingen. Tegenwoordig – mede wegens de Dutch approach met puberteitsblokkers die de drempel veel lager heeft gemaakt – zijn het er honderden per jaar.  

Onlangs werd bekend dat in de VS van circa zesduizend meisjes van 15 jaar of jonger beide borsten zijn geamputeerd, zonder medische noodzaak, alleen maar omdat ze zich wijs hebben laten maken dat ze in het verkeerde lichaam zitten. Sommige van die meisjes waren pas 12.  

Een meisje van 15 dat seks heeft met een volwassene kan honderd keer zeggen dat ze het zelf wilde, maar dan nog is het juridisch ontucht en is die man strafbaar. Waarom accepteren we dan wel dat een chirurg de borsten van een zestienjarige amputeert omdat die denkt dat haar lichaam dan beter bij haar genderidentiteit past – wat dat ook moge zijn.  

Zeker de recente epidemie van meisje-naar-jongen transities in het Westen kan geen natuurlijke oorzaak hebben. Wereldwijd waren man-naar-vrouw transities namelijk altijd ver in de meerderheid, en buiten het Westen is dat nog steeds zo.  

De meeste mensen die zelf geen activist zijn, maar lippendienst bewijzen aan de transgendergekte, hebben blijkbaar geen idee hoe extreem deze ideologie is. Artsen in de NHS, de Britse staatsgezondheidszorg, moeten nu voor het maken van een röntgenscan ook aan alle mannelijke patiënten vanaf de leeftijd van 12 jaar vragen of ze niet zwanger zijn.  

Er is ook al een speciale cursus voor Nederlandse verloskundigen hoe om te gaan met zwangere mannen, inclusief het geven van borstvoeding. Dit zijn ‘mannen’ die dagelijks testosteron en andere medicijnen slikken om hun vrouwelijkheid te onderdrukken, maar zwanger worden, een baby krijgen en borstvoeding geven blijft hun onvervreemdbaar recht, dus of de medici dit ook nog maar even in goede banen willen leiden.  

‘Mensen die kinderen baren’ 

Anderzijds, zo vermeldt het cursusmateriaal, zwangere transmannen kunnen het ook kwetsend vinden voor hun genderbeleving als de verloskundige over borstvoeding begint, dus wees hier heel terughoudend mee. Vrouwen die in een transitietraject zitten en toch zwanger worden zijn uiterst zeldzaam, maar toch wringen The Lancet en andere wetenschappelijke tijdschriften zich tegenwoordig in rare bochten om het woord ‘moeder’ en ‘vrouw’ te vermijden in de context van de menselijke voortplanting, en reppen van ‘mensen die kinderen baren’.   

Ik schat dat de meeste Nederlanders niet één transgender persoonlijk kennen. Voor hen zijn transgenders een curiositeit van de Gay Pride en de media, waardoor de uitwassen van het transgendermarxisme een ver van hun bed show zijn. Creatieve mensen zijn allemaal een beetje gek, toch? 

Hoe zou transgender-acceptatie er uit zien in een land waar ze gewoon deel van het dagelijks leven zijn? Thailand is, zeker in de praktijk, het meest Lhbtiq+-tolerante land ter wereld. Niemand kijkt daar op van een als vrouw geklede en zwaar opgemaakte jongen achter de toonbank van de buurtsuper. Medisch in transitie gaan moet je daar zelf betalen, wat voor velen niet haalbaar is, dus maken ze er maar het beste van.  

Veel Thaise jongens zijn heel tenger en hebben niet of nauwelijks baardgroei en lichaamsbeharing. Voor hen is er eigenlijk maar weinig nodig om in een ladyboy te veranderen, en het resultaat kan fascinerend aantrekkelijk zijn. Het is een afgezaagd grapje onder farang (westerse buitenlanders) dat als je in Thailand een bar binnenstapt, de mooiste vrouw daar meestal een ladyboy is. 

Dit is uiteraard ook al woke heiligschennis: dat iemand die in transitie wil, zich eerst eens terdege moet afvragen of dit gezien het biologische startpunt wel haalbaar is. Ik heb in Nederland een man gekend van 1 meter 92 – zwaargebouwd, met opvallend grote handen en een vierkante kaaklijn – die na een leven vol drank en drugs, rond zijn vijftigste nog zo nodig in transitie moest. Wat denk je dan zelf dat het resultaat zal zijn?  

Misschien heeft zo iemand na een voltooide transitie nog wel een paar vrienden en lotgenoten over, maar is het transfobie van de samenleving, als ‘haar’ verschijning voortaan op onbegrip of zelfs afkeer stuit? Als je van nature zo ongeschikt bent om op een vrouw te lijken, dan is in transitie gaan net zo’n bizarre beslissing als je gezicht vol laten tatoeëren en dan verwachten dat iedereen doet alsof er niets te zien is. Inmiddels staat TikTok vol met filmpjes van treurig slecht gelukte westerse transmensen die klagen dat niemand met ze wil daten. 

Ladyboys zijn in Thailand zo’n normaal aspect van het dagelijks leven, dat men zich niet genoodzaakt voelt om te doen of het allemaal heiligen en vervolgingsslachtoffers zijn. Veel ladyboys zijn schatten van meiden, sommigen zijn gevaarlijke krengen. In toeristengebieden als Khao San Road in Bangkok en delen van Phuket en Pattaya zijn ladyboys actief die meegaan naar de hotelkamer van stomdronken toeristen die niks meer doorhebben, en dan al snel vertrekken met al zijn geld en waardevolle spullen terwijl hij zijn roes uitslaapt. Op het befaamde Full Moon Party strand op het eiland Koh Pangan waren vroeger ladyboys actief die agressief aanpapten met naïeve toeristen, die daardoor zo in verwarring raakten dat het heel makkelijk was om hun zakken te rollen.  

Al heel snel ben je een transhater 

In Thailand is zoiets gewoon bespreekbaar. Maar als je in het Westen wijst op bedenkelijke aspecten van de transgenderhausse – gefrustreerde transvrouwen die in bars voor lesbiennes hun handen niet thuis kunnen houden, zedendelinquenten die na arrestatie ineens hun innerlijke vrouw ontdekken en plaatsing in een vrouwengevangenis eisen, middelmatige mannelijke sporters die zichzelf als vrouw identificeren en dan de medailles wegkapen in de vrouwensport, en niet te vergeten degenen die spijt hebben van hun transitie – dan ben je meteen een transhater, of, nog mooier, transfoob.  

In de surrealistische wereld van het transgendermarxisme ben je zelfs een transhater als je vindt dat Imane Khelif niet mee had mogen doen met het Olympisch vrouwen bokstoernooi, hoewel niemand die zich enigszins in de zaak verdiept heeft, beweert dat Khelif transgender is. Hoeveel gekker moet dit nog worden, voor we weer een beetje normaal kunnen doen over gender en sekse?   

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl 

WYNIA’S WEEK ligt iedere woensdag- en zaterdagmorgen bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoeveel gekker moet het nog worden, voor we weer normaal gaan doen over gender en sekse? verscheen eerst op Wynia's Week.

De Tweede Kamer was in maart 2023 al akkoord gegaan. Op dinsdagavond 26 maart 2024 heeft de Eerste Kamer dit wetsvoorstel na maar liefst vier termijnen verworpen. Het verwachte geringe effect van het (op papier!) tegengaan van discriminatie woog volgens een Kamermeerderheid niet op tegen de nadelen van meer regeldruk en administratieve lasten voor werkgevers en meer overheidsbureaucratie. Bovendien zijn er genoeg andere mogelijkheden om een professionele wijze van werving en selectie te bevorderen en de Arbeidsinspectie kan ook op grond van bestaande wetgeving optreden tegen discriminatie.

Uitkomst was in strijd met geloof onderzoekers

Deze verwerping door de Eerste Kamer van een wetsvoorstel dat werkgevers wilde verplichten tot het bestrijden van discriminatie bij het personeelsbeleid betekent een trendbreuk. Diezelfde Eerste Kamer had, zij het in een andere samenstelling, op initiatief van de leden Rosenmöller (GroenLinks) en Jorritsma-Lebbink (VVD) onderzoek laten doen naar de effectiviteit van antidiscriminatiewetgeving. Uit een deelrapport over de arbeidsmarkt was gebleken dat verplichte quota uit het verleden (zoals de Wet Arbeid Gehandicapte Werknemers) of verplichte actieplannen (zoals de Wet SAMEN) weinig effectief waren geweest.

De voor de hand liggende conclusie zou zijn geweest dat overheidsbemoeienis met personeelsbeleid van werkgevers niet werkt. Maar dat klopte niet met het theoretisch kader (lees: het geloof) van de onderzoekers. De conclusie van het eindrapport (‘Gelijk recht doen’) was dan ook dat er juist te weinig overheidsbemoeienis was!

Overheidsbemoeienis met personeelsbeleid bestaat nog steeds in de vorm van twee wettelijke quotaregelingen: het vrouwenquotum en het quotum arbeidsbeperkten. Eerst het vrouwenquotum. Op 14 maart verscheen een onderzoek naar het effect van de invoering van de wet ingroeiquotum en streefcijfers (ook wel aangeduid als ‘het vrouwenquotum’) die sinds 2022 van kracht is.

Volgens het Centraal Planbureau heeft het verplichte quotum geleid tot een betere balans in de man-vrouw verhouding binnen de raad van commissarissen van beursgenoteerde bedrijven. In 2011 was een meer evenwichtige verhouding tussen het aantal mannen en vrouwen in de top van het bedrijfsleven (met als streefgetal 30% vrouwen) al wettelijk vastgelegd.

Bovenstaande grafiek (ontleend aan het CPB-onderzoek) laat zien dat werkgevers daar serieus mee aan de slag gingen: de stijging van het gemiddeld aandeel vrouwen in de raad van commissarissen van beursgenoteerde bedrijven komt al vanaf 2012 in een stroomversnelling.

In 2019 liet de Sociaal-Economische Raad (SER) echter de alarmbellen rinkelen, want het ging volgens dit adviesorgaan niet snel genoeg. Conclusie? U raadt het al: de wetgeving was niet dwingend genoeg! Dat klonk het kabinet-Rutte3 als muziek in de oren. De regel werd ingevoerd dat vanaf 1 januari 2022 bedrijven die nog niet voldoen aan het wettelijk quotum, bij een nieuwe benoeming geen man meer mogen aanstellen. De zetel blijft dan leeg tot er een vrouw wordt aangesteld.

Discriminatie van vrouwen

Nog niet zo lang geleden stimuleerde de overheid juist dat vrouwen niet deelnamen aan het arbeidsproces. Tot ver in de 20ste eeuw werden vrouwen door de overheid gediscrimineerd. Tot 1956 golden gehuwde vrouwen als handelingsonbekwaam. Ze mochten geen auto of huis kopen, bankrekening openen of andere wettelijke handelingen verrichten zonder schriftelijke toestemming van hun man. Tot 1958 gold de wettelijke bepaling dat vrouwen in overheidsfuncties werden ontslagen wanneer zij trouwden. In de praktijk werd het ook nog jarenlang daarna normaal gevonden dat een vrouw stopte met werken als ze ging trouwen.

Tegen die achtergrond begon eind jaren ’60 de tweede feministische golf. Een van de bekendste vertegenwoordigers daarvan, Joke Kool-Smit, publiceerde in 1972 enkele artikelen waarin zij pleitte voor ‘positieve’ discriminatie: vrouwen waren zo lang negatief gediscrimineerd, dat moest nu maar eens rechtgezet worden. Het zou nog een aantal jaren duren voor dat idee in de praktijk werd gebracht.

Bij de rijksoverheid, in het onderwijs en andere sectoren werd bij gelijke geschiktheid van sollicitanten aan vrouwen de voorkeur gegeven. Dit leverde vaak conflicten op, de voorkeur geven aan één persoon betekent immers altijd het benadelen van een andere persoon. Bovendien was het hek van de dam: ook voor andere groepen met achterstand op de arbeidsmarkt werden voorkeursregelingen mogelijk gemaakt. Vanaf eind jaren ’90 van de 20ste eeuw tot op heden behoort de meerderheid van de bevolking tot een voorkeursgroep.

Deeltijdcultuur

Geleidelijk aan lukte het om meer vrouwen aan het werk te houden, gestimuleerd door ouderschapsverlof en kinderopvang en door vormen van ‘positieve actie’ zoals gerichte werving en loopbaanbegeleiding. Het ging daarbij meestal om deeltijdwerk.

Volgens het feministisch ideaal uit de jaren ’70 gingen vrouwen en mannen allebei in deeltijd werken, zodat ze samen het huishouden en de zorg voor de kinderen op zich konden nemen. Dat pakte anders uit: mannen zijn wel meer in deeltijd gaan werken, maar vrouwen besteden nog steeds de meeste tijd aan huishoudelijk werk en zorgtaken inclusief mantelzorg.

De deeltijdcultuur, zoals het Sociaal en Cultureel Planbureau dat in een recent rapport noemt, vormt nog steeds een belemmering voor vrouwen om carrière te maken. En in sommige situaties levert meer uren werken netto minder op door vermindering van toeslagen en andere inkomensafhankelijke regelingen.

Dat neemt niet weg dat de arbeidsmarktpositie van vrouwen geleidelijk aan fors verbeterd is. Vrouwen hebben nu niet alleen gemiddeld een hoger opleidingsniveau dan de vorige generatie vrouwen, maar ook een hoger beroepsniveau. Ook neemt het aantal vrouwen in leidinggevende functies toe.

De Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten

In het sociaal akkoord van 11 april 2013 hebben kabinet en sociale partners (werkgevers en werknemers) afgesproken om 125.000 extra banen te creëren voor mensen met een arbeidsbeperking, waarvan 100.000 in de marktsector en 25.000 bij de overheid.

Bovenstaande grafiek (bron: CBS) laat zien dat de afspraak in een economisch moeilijke tijd werd gemaakt. De economie was nog niet hersteld van twee achtereenvolgende perioden van recessie (de ‘dubbele dip’), veroorzaakt door de kredietcrisis en de schuldencrisis binnen de Eurozone. Dit had ook z’n weerslag op de arbeidsmarkt: de werkgelegenheid nam af en de werkloosheid nam toe. Men had daarom in het sociaal akkoord voor een ruim tijdspad gekozen.

Quotumheffing volkomen overbodig

Toch vond het kabinet Rutte-2 al in 2014 dat het niet snel genoeg ging, dus moest er met ingang van 1 mei 2015 een wettelijke regeling komen. Als de realisatie van het aantal banen niet werd gehaald, zou een quotumregeling in werking treden met de mogelijkheid van een quotumheffing.

Momenteel werken er meer dan 260 duizend personen die tot de doelgroepen van de banenafspraak behoren. Volgens een enquête van CBS en TNO is er ook nog een substantieel aantal personen met een lichte arbeidsbeperking aan het werk. Dat is echter vooral te danken aan het economisch herstel en de groei van de werkgelegenheid. De quotumheffing is opgeschort, die is dan ook volkomen overbodig.

Feike Reitsma is meer dan veertig jaar werkzaam geweest op het gebied van overheidspersoneelsbeleid, arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktonderzoek.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. Plus video’s en podcasts. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Overheidsdwang bij het personeelsbeleid van bedrijven is overbodig en zinloos verscheen eerst op Wynia's Week.

Waarschijnlijk stemt de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart over het wetsontwerp ‘Toezicht gelijke kansen bij werving en selectie’. In maart 2023 stemden de regeringsfracties en de linkse oppositiepartijen in de Tweede Kamer al vóór. In de Eerste Kamer wordt het nog spannend.

Wat wil de wet? Het gaat om een verplichting voor alle werkgevers om een werkwijze te hebben die gericht is op het voorkomen van discriminatie bij de werving en selectie van personeel. Bedrijven met meer dan 25 werknemers moeten deze werkwijze op schrift uitwerken. Ook intermediairs, zoals uitzendbureaus en recruiters, moeten voldoen aan deze wet. De Arbeidsinspectie gaat controleren of de wet wordt toegepast en gaat waar nodig sancties opleggen en publiceren. Aan de Arbeidsomstandighedenwet wordt een hoofdstuk ‘voorkoming van arbeidsmarktdiscriminatie bij werving en selectie’ toegevoegd.

Het wetsvoorstel is onderdeel van een breder pakket aan maatregelen om te ‘bevorderen dat ieder die tot de arbeidsmarkt wil toetreden of al op de arbeidsmarkt actief is gelijke kansen krijgt om zijn loopbaan op te bouwen en eerlijk wordt beoordeeld op basis van zijn kennis en vaardigheden’. Dat is volgens het kabinet nodig omdat nu mensen worden uitgesloten van de arbeidsmarkt en hen kansen worden onthouden. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) concludeerde in 2020 dat 27 procent van de Nederlanders discriminatie ervaart.

De kosten zijn voor de belastingbetaler

Over rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van de wet zijn in de Eerste Kamer kritische vragen gesteld. Er dreigen forse administratieve kosten en boetes voor werkgevers en intermediairs. Zij worden belast met het uitschrijven van een procedure voor werving en selectie, het toetsen van deze werkwijze aan de stand van de wetenschap en het hierover verantwoording afleggen aan de Arbeidsinspectie. De wetenschap heeft echter nog geen goedgekeurde werkwijze afgeleverd, dus er moet worden gegrasduind in allerlei bronnen.

De werkwijze moet vervolgens in de organisatie worden besproken. Ondertussen reist de Arbeidsinspectie met naar verwachting zo’n twintig mensen het land rond om werkgevers op de aanwezigheid van zo’n werkwijze te controleren en bij afwezigheid ervan te beboeten. Werkgevers kunnen dus een sanctie krijgen opgelegd voor het niet voldoen aan een onbekende en zich ontwikkelende norm.

De calculaties van de lastendruk voor werkgevers zijn veel te laag. Ook is het nog maar de vraag of de Arbeidsinspectie de bijbehorende taken goed aan kan. Volgens het CBS er zijn er meer dan 15.000 bedrijven met meer dan 50 medewerkers en meer dan 20.000 bedrijven met tussen de 20 en 50 medewerkers. Bij al die bedrijven moeten inspecties worden gedaan, voorlichting worden gegeven en – indien nodig – nadere verkenningen worden verricht, klachten worden behandeld en sancties worden opgelegd. De kosten zijn voor de belastingbetaler. Het lijkt moeilijk te rijmen met pleidooien van onder meer het CPB om overheidsingrijpen te matigen.

Nog een bezwaar: de bestaande wetten en instanties rond gelijke kansen blijven bestaan. Dat vertroebelt het beeld: waar precies kunnen betrokkenen bij discriminatie verhaal halen en wie treedt dan op? En is het overigens niet zo dat een verstandige werkgever de meest geschikte kandidaat voor de vervulling van een vacature zoekt, ongeacht geslacht, culturele achtergrond en andere persoonskenmerken? Zo heeft iedere sollicitant gelijke kansen.

Ook de wet beoogt gelijke kansen te bevorderen, maar de door het kabinet aangedragen literatuur focust in veel gevallen op het tegengaan van discriminatie van ‘mensen van kleur’ en/of een buitenlandse naam. Zijn of komen er straks ook gecertificeerde werkwijzen voor vrouwen, jongeren, ouderen, lhbt’ers, gehandicapten en mensen van Nederlandse afkomst? 

In de titel van het wetsontwerp wordt gesproken over gelijke kansen bij werving en selectie. Wie denkt dat het voor het kabinet voldoende is dat iedereen bij gelijke geschiktheid ongeacht nationaliteit, geslacht, migratieachtergrond, leeftijd of seksuele oriëntatie dezelfde kans heeft om aangenomen te worden, ziet dat toch verkeerd. 

Het gaat niet om gelijke kansen, maar om gelijke uitkomsten

Er is volgens CDA-minister Karien van Gennip van Sociale Zaken namelijk sprake van groepen op de arbeidsmarkt die zich in een ‘structurele achterstandspositie’ bevinden. Voorkeursbeleid blijft daarom toegestaan. Het gaat dus niet zozeer om gelijke kansen, maar om gelijke uitkomsten, lees: een evenredige vertegenwoordiging van een bepaalde voorkeursgroep. Tot zo’n groep behoort naar schatting inmiddels de helft van het arbeidsaanbod in Nederland.

Het kabinet wil met deze wet iets doen aan het gevoel van veel mensen dat ze gediscrimineerd worden. Maar ‘ervaren discriminatie’ wordt niet weggenomen door toezicht op werving en selectieprocedures. De regeldruk voor het bedrijfsleven is al te hoog en de economische groei in Nederland stagneert. Het lijkt beter als de Eerste Kamer nu niet nog snel de lasten verder verzwaart.

*Feike Reitsma was arbeidsmarktonderzoeker en beleidsmedewerker op het gebied van arbeidsmarktbeleid en overheidspersoneelsbeleid. Gerrit Kreffer is onder meer demograaf en behoorde tot de auteurs van het rapport ‘Grenzeloze Verzorgingsstaat’ (2021).

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Zitten ondernemers echt te wachten op nóg meer bemoeizucht met hun personeelsbeleid? Het kabinet denkt van wel. verscheen eerst op Wynia's Week.

Afgelopen week heeft Bill Ackman onderstaande brief via Twitter verstuurd aan Claudine Gay, rector magnificus van Harvard. Ackman is een Amerikaans belegger en miljardair, en alumnus van Harvard.

Sinds 7 oktober wordt er op de campussen van veel Amerikaanse universiteiten gedemonstreerd tegen Israël en voor de Palestijnen. Veelvuldig wordt daarbij de leuze ‘From the river to the sea, Palestine will be free’ gescandeerd. Dat wil zeggen dat de demonstrant de Palestijnen de heerschappij toewenst over het gehele territorium tussen de rivier de Jordaan en de Middellandse zee. Wat er dan met de Israëlische, Joodse inwoners van dat gebied moet gebeuren, daarop hebben de jonge Harvard-studenten bij navraag het antwoord niet paraat, maar in Amerika gaan veel sympathisanten van Israël ervan uit dat die leuze een oproep tot genocide is.

Afgelopen dinsdag, 5 december, werden de rectoren van de belangrijkste Amerikaanse universiteiten door het Congres ondervraagd over hun passieve rol tijdens de demonstraties op hun campussen, waarbij Joodse studenten zich opgejaagd en onveilig voelden. Onderstaande brief heeft Ackman twee dagen voor die ondervraging aan Claudine Gay gestuurd:

Geachte mevrouw Gay,                                          3 december 2023

Op 4 november heb ik u een brief geschreven waarop u niet hebt geantwoord. Sindsdien heb ik belangrijke feedback gekregen van oudgedienden in het Harvard-docentencorps over een aantal kwesties die ik in die brief aan de orde had gesteld: vrijheid van meningsuiting, antisemitisme, en de invloed van het Office of Equity, Diversity, Inclusion and Belonging (OEDIB) op Harvard. [Een bureau met de naam Gelijkheid, Diversiteit, Inclusie en Verbondenheid.]  Ik wil deze feedback nu met u delen, want u kunt die informatie wellicht gebruiken tijdens uw verklaring dinsdag in antwoord op mogelijke vragen van het Congres.

Harvard eindigt dit jaar als laatste op de ranglijst

Sinds 7 oktober benadrukt u in uw verklaringen regelmatig dat Harvard vrijheid van meningsuiting hoog in het vaandel heeft, en dat de universiteit daarom dreigende taal jegens Israël op de campus blijft toestaan. Het gaat dan om oproepen tot een intifada (zelfmoordaanslagen, aanvallen op Israëlische burgers) en de vernietiging van de staat Israël ‘van de rivier tot de zee.’ Op 13 oktober hebt u uitgelegd waarom u deze protesten toelaat: ‘Onze universiteit staat voor vrijheid van meningsuiting. Ook als het om meningen gaat die velen van ons verwerpelijk en zelfs schandalig vinden.’

In mijn eerdere brief aan u heb ik echter het volgende opgemerkt: de Foundation for Individual Rights and Expression (FIRE) [stichting voor individuele rechten en meningsuiting] kijkt elk jaar hoe het met de vrijheid van meningsuiting gesteld is en maakt een rangorde. Harvard eindigt al vier jaar in het onderste kwart van die lijst. En ik zie dat Harvard elk jaar lager uitkomt, waarbij 2023 het dieptepunt werd: Harvard eindigde dit jaar als laatste in de ranglijst voor vrije-meningsuiting; als laatste van 254 universiteiten, met als eindcijfer 0,00, en het is de enige universiteit waar het ‘abominabel’ gesteld is met die vrijheid.

Na het versturen van mijn brief heb ik contact opgenomen met uw docenten om uit te vinden hoe uw categorische toewijding aan de vrijheid van meningsuiting te rijmen valt met die laatste plaats van Harvard op de ranglijst. De docenten hadden veel over die kwestie te melden, en ook over antisemitisme en de OEDIB. Opvallend was dat veel mensen best hun mening daarover met mij wilden delen, maar wel op voorwaarde dat ik hun identiteit niet zou prijsgeven. Dit is wat ze zeiden:

Over vrijheid van meningsuiting

‘Harvard is al jaren niet meer de plek waar andere meningen gerespecteerd worden.’ ‘Harvard moedigt luidruchtige, haatdragende protesten aan, maar docenten en studenten mogen geen standpunten innemen die niet stroken met het standaardverhaal op de campus.’ ‘Harvard is een plek geworden waar je applaus krijgt als je de partijlijn volgt. Als je het er niet mee eens bent, lig je eruit. De bewakers van de meningsuiting stellen steeds meer grenzen aan wat zij aanvaardbaar vinden.’ ‘Het voornaamste probleem met je mening uiten op Harvard is dat je gecanceld wordt als je iets verkeerds zegt. En dat leidt tot zelfcensuur. Wat je echt denkt, is niet wat je zegt.’ ‘Als je iets zegt wat niet het belang benadrukt van slavernij en kolonialisme als de bezielende krachten van de geschiedenis, dan is dat geen acceptabele mening. Eigen ervaring en ideologie worden

de dominante krachten achter elke discussie. Alle colleges volgen hetzelfde ideologische draaiboek. Ideologie als lesstof.’

Over antisemitisme, steun voor Hamas en de protesten tegen Israël

Toen ik de docenten vroeg naar de oorzaken achter de protesten in verband met Israël en Gaza en de tolerante houding jegens antisemitisme op de campus, legden ze uit: ‘Wit zijn wordt op Harvard gezien als wezenlijk onderdrukkend. Inheemse volkeren worden voorgesteld als mensen die gerechtigheid en herstelbetalingen nodig hebben. Joden worden gezien als witte mensen. En dus is het prima om Israël en de Joden te haten, want dat zijn immers onderdrukkers.’ Ik vroeg: Waarom gaat het in die protesten alleen over Israël en niet over andere conflicten in het Midden-Oosten, over andere plekken waar Palestijnen en de burgerbevolking omkomen? ‘Israël is het enige geval waarin je op dit moment een conflict ziet tussen mensen die als wit beschouwd worden tegen mensen van kleur.’

Over het Bureau voor Diversiteit, Gelijkheid, Inclusie en Verbondenheid (ODEIB)

‘De drijvende krachten achter het ODEIB zijn racisme-kolonialisme en het ontkennen van inheemse rechten. De ODEIB is een thuis voor mensen die als slachtoffer worden gezien.’ ‘Het was de bedoeling dat ook Aziaten deel zouden uitmaken van de ODEIB, maar dat is niet zo. Het bureau richt zich op gemeenschappen die onder het kolonialisme hebben geleden.’ ‘En dat kolonialisme moet van recente datum zijn. India telt niet mee want dat land is al zeventig jaar onafhankelijk.’ ‘De ODEIB spant zich in voor zwarte studenten, iets minder voor bruine studenten, en nog iets minder voor LGBTQ-studenten.’ ‘Het gaat over wit zijn versus mensen van kleur.’ ‘De organisatie focust op de mensen die volgens hun narratief onderdrukt worden.’

In mijn gesprekken met docenten kwam ook het personeelsbeleid van Harvard naar voren. Het blijkt een probleem te zijn waar veel consternatie over is ontstaan. Toen ik vroeg waarom het docentencorps van Harvard de laatste tijd sterk naar links was opgeschoven, kwamen ze met de volgende uitleg:

‘Elke afdeling beslist wie ze willen, en de universiteit kan de kandidaat accepteren of afwijzen. Linkse docenten benoemen andere linkse docenten omdat zij mogen beslissen wie ze aannemen en wie ze aanbevelen. Het is een beetje zoals het Twitter-algoritme dat jou de standpunten blijft voorschotelen die je wilt horen. Uiteindelijk bereikt elke afdeling het omslagpunt.’

Een blanke of Aziatische hetero-man mag niet worden aangenomen

Iedereen heeft heel goed begrepen, zo vertelde een oudgediende, dat er alleen nieuw personeel wordt aangenomen dat aan de ODEIB-eisen voldoet. Dat betekent dat de kandidaat een vrouw moet zijn, of iemand van kleur of iemand met een LGBTQ-status. Witte hetero-mannen maken geen kans. Aziaten en mensen met wortels in Zuid-Azië (dat zijn bijvoorbeeld Indiërs) worden net zo achtergesteld in dit proces, want die gaan door voor succesvolle, ambitieuze minderheden.

Een deel van de docenten klaagt dat ze in veel gevallen de veel beter gekwalificeerde kandidaat niet mogen aannemen als het om een blanke of Aziatische hetero-man gaat, omdat de vacature alleen bestemd is voor ‘een vrouw of een ‘BIPOC-person’ [dat staat voor ‘black, indigenous, and other people of color’ – zwarte en inheemse mensen en andere mensen van kleur]. In de beslotenheid van de vergaderingen, zo melden de docenten, wordt dan gezegd: ‘Ik denk heus niet dat dit de sterkste kandidaat is, maar we weten allemaal welke kant het uitgaat. Dus ik kan niet anders dan voor de minder-gekwalificeerde kandidaat stemmen.’

Wel werd alle docenten duidelijk gemaakt dat ze over deze discriminerende sollicitatieprocedures nooit mochten praten en dat er niets over in emails mocht worden opgeschreven. Een professor was verbaasd dat nog niemand een rechtszaak tegen deze praktijken is begonnen, want ze zijn overduidelijk onwettig.

Een docent legde uit dat niet alleen het universiteitsbestuur deze eisen op tafel heeft gelegd, maar dat externe organisaties als The Chronicle of Higher Education (TCHE) [Kroniek voor Hoger Onderwijs] ‘onderzoeksrapportages’ maken waarbij ze universitaire afdelingen controleren op ras en geslacht. Afdelingen die nog niet voldoen aan hun diversiteitseisen, worden publiekelijk berispt door TCHE. En zo zal Harvard extra zijn best doen om de ODEIB-voorkeurskandidaten te werven.

Ik weet dat u bij alle bovengenoemde punten niet zult vertrouwen op mijn onderzoek onder docenten. Daarom dring ik er bij u op aan om een bedrijf in te huren, een betrouwbare buitenstaander, en die een anoniem onderzoek te laten uitvoeren onder het docentencorps van Harvard. Ik weet zeker dat zo’n onderzoek alles wat ik hierboven heb opgesomd, zal bevestigen.

Discriminatie beperkt zich op Harvard niet tot antisemitisme

De problemen op Harvard hebben niet alleen met Joden en Israël te maken, zoveel is wel duidelijk. Iedereen kan zien dat witte hetero-mannen op Harvard worden gediscrimineerd tijdens de sollicitatieprocedures en in de loop van hun carrière. En datzelfde geldt, maar in wat mindere mate, voor Aziaten en mannen van Indiase afkomst.

Vooral de ODEIB is schuldig aan deze discriminatie op de campus, want die organisatie ziet in de wereld een tweedeling tussen onderdrukkers en onderdrukten, waarbij de witte mannen de onderdrukkersklasse vormen, samen met de Aziaten, de joden en andere mensen die als succesvol en machtig worden beschouwd.

Harvard beweert wel dat het zich inzet voor vrije meningsuiting, maar in de praktijk blijkt die meningsuiting alleen ‘achter gesloten deuren’ vrijelijk plaats te vinden, of onder docenten en studenten die anoniem willen blijven. Conservatieve stemmen worden op de campus onderdrukt en zelfs vaak gecanceld.

Tyler J. VanderWeele en Carole K. Hooven zijn daar twee recente voorbeelden van. In maart van dit jaar heeft Harvard VanderWeele, hoogleraar in de epidemiologie en praktiserend katholiek, in feite geëxcommuniceerd (alleen zijn vaste dienstverband kon hem redden) toen uitkwam dat hij in 2015 bij een rechtszaak een advies had ondertekend waaruit bleek dat hij een huwelijk als iets tussen man en vrouw zag. Bovendien bleek hij tegen abortus te zijn.

Carole Hooven, evolutionair bioloog, is gecanceld en heeft uiteindelijk ontslag moeten nemen omdat ze in een televisieprogramma had gezegd dat iemands geslacht iets biologisch is en iets binairs, dus man of vrouw.

Schadelijk voor onze concurrentiepositie

Ik vind het erg dat de Harvard-universiteit, waar ik veel van houd, nu zo de weg kwijt is. Ik schaam me omdat ik het niet eerder begrepen heb, en niet eerder de tijd heb genomen om deze kwesties te onderzoeken, al voordat het antisemitisme op de campus explodeerde. Ik had beter op moeten letten, want er was heus geen diepgravend onderzoek nodig om deze problemen boven water te krijgen en te bevatten. Discriminatie op Harvard, dat is niet alleen onwettig, maar het is ook buitengewoon schadelijk voor de concurrentiepositie van ons land, en die is van essentieel belang in een wereld met steeds grotere geopolitieke conflicten en onrust.

Harvard zou een instelling moeten zijn voor onze knapste en slimste studenten, die onderwezen worden door onze knapste en slimste docenten, op zoek naar Veritas (Waarheid) en uitmuntendheid. Rusland, China en andere landen met wie wij concurreren, selecteren hun wetenschappelijke en onderwijskundige leiders niet op basis van Harvards diversiteit, gelijkheid en inclusie.

Hopelijk wordt u ook wakker

Mevrouw Gay, bij uw verklaring voor het Congres op dinsdag, kunt u  het antisemitisme bespreken dat tijdens uw rectoraat plotseling naar buiten is gekomen op de campus, maar waarvoor het zaadje al in eerdere jaren was geplant. Alleen hoop ik dat u inziet dat Harvards problemen veel breder zijn dan alleen antisemitisme. Antisemitisme is de kanarie in de kolenmijn voor andere discriminerende praktijken op Harvard.

Als rector heeft u de mogelijkheid en de verantwoordelijkheid om deze cruciale problemen aan te pakken. Dat zal niet gemakkelijk voor u zijn, want mij is al verteld dat uw recente ‘draai inzake antisemitisme’ de radicaal linkse vleugel van de universiteit zeer sceptisch jegens u heeft gemaakt.

Toen 34 studentenorganisaties van Harvard zich aan de kant van het barbaarse terrorisme van Hamas schaarden, werd ik eindelijk wakker. Dinsdag staat u tegenover het Congres, ik hoop dat u dan ook wakker wordt.

Hoogachtend,

William A. Ackman, A.B. 1988, MBA 1992

Vertaling, inleiding en toelichting: Willy Hemelrijk.

*Bill Ackman is CEO van Pershing Square Foundation.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Het antisemitisme op Harvard is de kanarie in de kolenmijn van veel andere discriminerende praktijken verscheen eerst op Wynia's Week.

Begin dit jaar konden we deze omslag in de Nederlandse cultuur goed zien. Enerzijds werd herdacht dat zeventig jaar eerder de watersnoodramp had plaatsgevonden: ‘De nacht van de 1836 doden’,  zoals Simon Rozendaal het noemde. Veel overlevenden zijn er niet meer. Maar één ding vertelden ze bij de herdenking allemaal. Vroeger werd niet over de ramp gesproken. Verwerking gebeurde door de handen uit de mouwen te steken en te helpen met de wederopbouw. In stilte.

Tegelijkertijd was het een jaar geleden dat er een overval met gijzeling had plaats gevonden op de Apple Store aan het Leidseplein in Amsterdam. Daar sneuvelde alleen de gijzelnemer, maar in kranten en op televisie kwam een medewerker aan het woord die zich had verstopt in de bezemkast.

Het omslagmoment lag in de jaren zestig

Hij was een slachtoffer. Op de website van de NOS staat te lezen: ‘Het gaat nog steeds niet goed met Alex. Nog steeds is hij bang voor knallen en houdt hij continu de omgeving in de gaten. “Ik hoorde net een camera wat heen en weer gaan. Daar word ik al zenuwachtig van. Ik ben steeds aan het scannen, naar wat er om mij heen gebeurt.”’

Ergens tussen 1953 en 2023 is de omgang met slachtoffers veranderd. Zij krijgen meer aandacht. Misschien lag het omslagmoment wat groepen slachtoffers betreft in 1965. Toen verscheen het boek Ondergang: De vervolging en verdelging van het Nederlandse Jodendom 1940-1945 van Jacques Presser.

Tot dat jaar was er weinig aandacht geweest voor het lot van de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het boek van Presser veranderde dat. Sindsdien besefte iedere Nederland het ongekende leed van de Joden. En vanaf 1978 deed de term Holocaust zijn intrede in de Nederlandse taal; door een Amerikaanse televisieserie met die naam.

In die tijd kwamen steeds meer slachtoffergroepen in beeld. Feministen vroegen aandacht voor de vrouw als slachtoffer van de patriarchale maatschappij. Allochtonen werden gezien als slachtoffers van de racistische Nederlandse maatschappij. Vandaag de dag is er nog maar één groep die zonder protest wordt onderdrukt: de linkshandigen.

Bart Croughs constateerde al in 1995 in zijn leerzame bundel getiteld In de naam van de vrouw, de homo en de allochtoon dat het dringen werd tussen de verschillende slachtoffergroepen. Hij formuleerden twee wetten die voorspellen welke slachtoffergroep zou winnen.

Zijn ‘Wet van het abjecte Westen’ luidde: ‘Bij een conflict tussen westers en niet-westers kiest de progressieve intellectueel voor niet-westers.’ Deze wet kan bijvoorbeeld worden toegepast op een recent krantenberichtje over ene Linda die illegaal op een vakantiepark woont maar daar weg moet voor asielzoekers. ‘Linda wil niet terug naar de daklozenopvang waar ze een tijdje zat toen ze bij haar ex wegging “want daar zit ik tussen de drugdealers en andere rare gasten.”’ De eerste Wet van Croughs voorspelt dat Linda zal moeten wijken.

De tweede wet van Croughs zien we steeds vaker in werking

Zijn tweede wet is de ‘Wet van de onderdrukte minderheden’ en luidt: ‘Bij een conflict tussen een minderheid en een meerderheid kiest de progressieve intellectueel voor de minderheid.’

Deze wet verklaart bijvoorbeeld hoe gebruik van de term islamfobie een groep de slachtofferrol toedeelt die medelijden, sympathie en morele verontwaardiging oproept (zie het artikel van Kleis Jager in Wynia’s Week van 22 februari). We zien die tweede wet van Croughs steeds vaker in werking, want steeds meer groepen verklaren zich tot onderdrukte minderheid.

In de Verenigde Staten was in 1993 al de term Oppression Olympics gemunt, toen aan de orde kwam of de onderdrukking van vrouwen erger was dan de onderdrukking van zwarten. Welke groep was het meest authentiek, het meest onderdrukt en dus het meest slachtoffer?

Sindsdien blijft animositeit tussen slachtoffergroepen de kop opsteken. Vorig jaar klaagde ex-hockeyer Pepijn Keppel bijvoorbeeld nog: ‘Waarom kunnen we wel in actie komen tegen racisme in de sport en niet tegen homofobie?’ Die competitie tussen slachtoffergroepen wordt extra zichtbaar, zodra het om subsidie gaat.

Zoals dit jaar in Amsterdam. Bart Collard beschreef in Wynia’s Week van 26 juli waarom de sinds 1996  traditionele jaarlijkse Pride Amsterdam niet langer Gay is. Ook andere groepen dienden zich aan en de Pride is daarom verdeeld in een week voor de homo’s en een week voor de ‘queers’ die niet alleen strijden voor  LHBTIQ+-emancipatie, maar ook tegen allerlei anderen vormen van vermeende onderdrukking, zoals die van zwarten of Palestijnen.

In deze slachtoffer-olympiade spelen inmiddels ook door aardbevingsschade getroffen Groningers mee. En Limburgers met overstromingsschade. Voorop lopen de kinderopvangtoeslagslachtoffers. In het peloton proberen slavernijslachtoffers zich naar voren te dringen. Vorig jaar liet filmster Whoopi Goldberg zich bijvoorbeeld laatdunkend uit over de Holocaust: ‘White people doing it to white people’.  Zij kwam daarmee weg.

Het christendom is de voedingsbodem

Even later riep een columniste in het AD niet alleen op om van Keti Koti net zo’n landelijke feestdag te maken als 4 en 5 mei, maar ze voegde daar nog aan toe: ‘De Holocaust verbleekt bij onze koloniale slavernij’. Dat zinnetje verwijderde de krant schielijk van de website. Jaloezie en rivaliteit tussen groepen die zich slachtoffer voelen laat zich echter niet wegmoffelen (zie de bijdrage van Coen de Jong in Wynia’s Week van 9 maart)

De voedingsbodem voor de slachtoffercultuur ligt in het christendom. Dat is een van de twee grote godsdiensten die slachtofferschap centraal stellen. De andere is het sjiisme, een stroming binnen de islam. Waar christenen het slachtofferschap van Jezus aan het kruis centraal stellen, omdat die zo het leed van de mens op zich nam, vertellen de sjiieten steeds weer over de martelaarsdood van Imam Hoessein, zijn familieleden, zijn vrouw en de meeste van zijn kinderen onder wie een zes maanden oude baby.

Het verschil is dat sjiieten zich bekommeren om slachtoffers in eigen kring, terwijl christenen en hun nazaten de barmhartige Samaritaan volgen en bereid zijn om ieder slachtoffer te helpen. Ook tegenstanders.

Die christelijke achtergrond vindt zijn weerslag in de politiek. Ten tijde van de watersnoodramp hoefde de oppositie nog geen slachtoffers te zoeken. Iedere arbeider was per definitie slachtoffer van het systeem. Maar in de moderne morele arena zijn steeds nieuwe slachtoffers nodig.

Een oppositiepartij omarmt dat slachtoffer, toont hem aan het publiek en wijst verontwaardigd naar regering: waarom doet die hier niets aan? De machthebbers staan machteloos. Zij kunnen zich niet veroorloven om geen publiekelijk medelijden te tonen.

Zoals Adam Smith in 1759 al schreef, wordt het mensen nauwelijks aangerekend als ze niet blij zijn op een feestje, maar wel als ze lachen op een begrafenis. De regering moet dus toegeven en geld geven aan slachtoffergroepen. De overheid wordt zo steeds minder vertegenwoordiger van het algemeen belang. Zij richt zich steeds meer op minderheden. In dit klimaat bloeit een nieuwe bedrijfstak.

Als lid van de Parlementaire Onderzoekscommissie Effectiviteit Antidiscriminatiewetgeving die in 2022 zijn rapport uitbracht, heb ik kunnen constateren dat de vraag naar slachtoffers in Nederland groter is dan het aanbod.

Er bestaat een slachtoffer-industrieel complex

Die vraag komt van de talrijke organisaties die zich bezighouden met het aan de kaak stellen van allerlei vormen van discriminatie. Ook binnen de sociale wetenschappen vormt discriminatie een breed terrein van onderzoek. Daarnaast zijn talloze organisaties actief voor de belangen van achtergestelde groepen binnen de samenleving. Al deze organisaties hebben slachtoffers nodig, alleen al voor hun eigen voortbestaan. Daar zijn vele banen mee gemoeid. En zoals economen weten stuurt vraag het aanbod. Dus worden continu nieuwe slachtoffers geproduceerd.

De Amerikaanse president Dwight Eisenhower waarschuwde in 1961 voor het bestaan van een militair-industrieel complex dat grote invloed had op het regeringsbeleid. Wikipedia leert dat een militair-industrieel complex drie kenmerken heeft:

• Een sterke lobby door vertegenwoordigers van de militaire industrie
• Talrijke persoonlijke contacten tussen vertegenwoordigers van het leger, de politiek en de wapenindustrie
• Politici of hoge militairen die functies in de wapenindustrie vervullen

Ik durf te stellen dat er in Nederland een slachtoffer-industrieel complex bestaat dat grote invloed heeft op het regeringsbeleid. Het kan geen kwaad om dat eens in kaart te brengen.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De vraag naar slachtoffers is in Nederland groter dan het aanbod verscheen eerst op Wynia's Week.

Zoals de Sovjet-Unie en nazi-Duitsland met staatskunst de bevolking de officiële ideologie inpeperden, kennen wij onze eigen humanistische leer die het volk maant het juiste te denken. Maar waar beeldhouwer Arno Breker en gelijkgestemde Italiaanse en Spaanse kunstenaars een esthetisch ideaalbeeld schiepen van de gewenste moderne mens, laat de Nederlandse pendant te wensen over.

Geen waardigheid, maar hautaine onverschilligheid

Het ontbreekt de door de Brits-Caribische kunstenaar Tomas J. Price vervaardigde vrouw bij Rotterdam CS een beetje aan waardigheid. Zo gaat ze gehuld in moderne vodden en straalt haar blik geen passie uit voor een ideaal, hoe ‘fout’ ook, maar hautaine onverschilligheid. 

Toch past zij perfect in de multiculturele visie van de  boven ons gestelden. En van de NRC. Een recensent scheef: ’Rotterdam mag zich gelukkig prijzen met het beeld, dat met een zelfbewuste, zwarte, jonge vrouw het hedendaagse, moderne, multiculturele Nederland symboliseert’.

Hmm… We zien eerder een vrouw die een dikke middelvinger opsteekt naar passanten die de heersende ideologie niet delen. Zij waarschuwt hen hier in het hart van de stad: ‘omarm de diversiteit, of sterf’. ‘Haar korte lontje is het waarmerk van deze tijd,’ aldus een andere recensent. Hij bedoelde dat lovend.

Bij de onthulling glunderden PvdA-burgemeester Ahmed Aboutaleb en D66-onderminister van Cultuur Gunay Uslu naast kunstpaus Wim Pijbes, een van de weinige ‘witte mannen’ ter plaatse.

Uit verslagen in onder meer het AD blijkt dat toeschouwers ‘van kleur’ van ontroering huilden, ook de verslaggeefster van de linkse site joop.nl hield het niet droog toen jonge dansers, bijna zonder uitzondering zwart, het beeld ontdeden van een rood doek. De dansers hieven nog net geen gebalde vuist, maar hun militante houding en verbeten blik verrieden inspiratie door de Black Panthers en Black Lives Matter.

Waarbij men haast zou vergeten dat in Rotterdam en andere steden migranten van niet-westerse origine de oorspronkelijke bewoners getalsmatig hebben verdrongen. Er is geen onderdrukkende meerderheid meer om je tegen te verzetten; wat rest is een mozaïek van minderheden en een krampachtig in stand gehouden verzetsmythe.

Tegen het standbeeld van Anton de Kom klonken protesten

De indolente reuzin pal voor Rotterdam CS doet de gedachten teruggaan naar de protesten in de Amsterdamse Bijlmermeer tegen het standbeeld van Anton de Kom. Deze hoogstaande Surinamer, op de bres voor zijn landgenoten, actief in het verzet tegen de nazi’s – wat hem het leven kostte – staat halfnaakt afgebeeld. Voornamelijk vrouwen waren in 2006 boos dat deze altijd elegant geklede intellectueel en schrijver stond afgebeeld als een ‘wilde’. Een burgerlijk protest van simpele zielen? Nee, deze dames vonden dat de kunstenaar De Kom zijn waardigheid had ontnomen.

Zulke geluiden hebben we nog niet gehoord rond het beeld in Rotterdam, tevens de stad van de nóg hogere ‘Kabouter Buttplug’. Wilde de kunstenaar benadrukken dat de moderne zwarte vrouw lak heeft, of dient te hebben, aan ‘witte’ normen? Dan is hij daarin geslaagd. Zij lijkt ons niet een lofwaardige jonge zwarte vrouw die door de vader(s) van haar kinderen in de steek is gelaten en toch kans ziet ze op te voeden. Barack Obama heeft over die vaders in 2008 harde woorden gesproken, maar hij gold voor militanten dan ook als niet echt zwart.

De vrouw op het Stationsplein is evenmin een van de moedige vrouwen uit de Bijlmer die hun kinderen uit handen van de misdaad proberen te houden en er niet over zouden piekeren de burgemeester in hun wijk te ontvangen in een afzakkende trainingsbroek, gympies en een flodderig shirt.

‘Big Sista’ houdt ons scherp in het oog. Vanaf haar verheven positie ontwaart ze mogelijk het beeld van Pim Fortuyn aan de Korte Hoogstraat, dat op 6 mei weer eens werd besmeurd. Het is maar vijf minuten fietsen. Past een hommage aan Fortuyn volgens haar nog wel in ons ‘hedendaagse, moderne, multiculturele land’?

De reuzin voor Rotterdam CS  dreigt sceptici te verpletteren die wijzen op nare kanten van immigratie en multiculturalisme. Zeker in Rotterdam en Amsterdam weten burgers wat nazaten van niet-westerse migranten of afkomstig uit Suriname en de Antillen hun stad aandoen. Daders en verdachten van de schokkendste recentste aanslagen op de rechtsstaat, waaronder de moorden op advocaat Derk Wiersum en Peter R. de Vries, zijn veelal afkomstig uit de ‘diversiteit’. Bood Nederland hun geen andere keus? Een ‘foute’ vraag, volgens aanhangers van de leer van het multiculturalisme. Natuurlijk brachten discriminatie en afwijzing hen op het foute pad.

Vergeving voor onze imaginaire erfzonde

Dus moeten we blijven buigen, ook wanneer op 1 juli koning Willem-Alexander voor het Nationaal Slavernijmonument in het Amsterdamse Oosterpark vergeving vraagt voor onze imaginaire erfzonde. Hangjongeren maakten het monument en omgeving jarenlang tot een ongure plek. Leiders van vooral de Surinaamse ‘gemeenschap’ hadden hen juist daar moeten manen tot het respect dat ze van anderen eisen, maar zwegen. Bang voor het verwijt van ‘wit’ gedrag? Wat als straks ook de Rotterdamse reuzin marginalen aantrekt die bezoekers van het station intimideren?

Het beeld wekte de woede van NRC-columniste Rosanne Hertzberger. Ze woont in Rotterdam en vindt ‘Moments Contained’, zo noemt Thomas J. Price zijn creatie, een ‘belediging’.

Hertzberger lijkt lang haar wrevel over het wokisme van ‘haar’ krant te hebben opgekropt. Nu gaat ze los. Behalve boosheid klinkt in haar woorden ook angst door, angst voor het lot van een stad die zwicht voor de tirannie van drammers.

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Big Sista’ in Rotterdam: een monument voor de tirannie van drammers verscheen eerst op Wynia's Week.

Afgelopen week schreef Karim Amatmoekrim in NRC een column over haar broer, die in de afgelopen twee jaar zeven keer zonder aanleiding was aangehouden (de correcte term is, meen ik, staande gehouden, maar dat laat ik graag aan juristen over). 

Zwaar taboe

Dit wordt breed opgevat als bewijs voor systematisch racisme bij de politie. Meer in het algemeen rust er tegenwoordig een zwaar taboe op etnisch profileren, zoals in het recente verleden gebeurde bij het opsporen van uitkeringsfraude en belastingontduiking. Toegegeven, het is een middel waarbij de scheidslijn met discriminatie dun is, die dan ook zorgvuldig bewaakt moet worden. Maar opsporingsinstanties per decreet blind maken voor elke informatie op basis van nationaliteit, uiterlijk of etnische herkomst is het kind met het badwater weggooien.

Dat hebben we ook gezien met de kwestie privacy: terecht dat die beschermd wordt, maar de huidige wetgeving is dermate rigide en onpraktisch, dat die tot absurde consequenties leidt waar niemand bij gebaat is. Er vallen met enige regelmaat doden, ook onder onschuldige buitenstaanders, omdat het zorg- en handhavingsinstanties wettelijk verboden is om cliënt-gegevens met elkaar te delen.

Sekseprofilering

Waarom zou etnisch profileren absoluut taboe moeten zijn, terwijl andere varianten algemeen geaccepteerd zijn? Stel, iemand is op straat beroofd en daarbij zodanig zwaar mishandeld, dat hij nog steeds buiten bewustzijn is als de politie arriveert. Die sluit de wijk af en gaat op zoek naar mensen die zich verdacht gedragen. Dan gaat de politie primair op zoek naar mannen die zich verdacht gedragen, want zulke misdrijven worden voor zeker 95% door mannen gepleegd. Menige onschuldige man, en geen enkele onschuldige vrouw, zal door de politie staande worden gehouden, ondervraagd en wellicht gefouilleerd.

Zulke sekseprofilering vindt iedereen normaal. Het alternatief zou immers zijn, dat de politie verplicht is om bij zulke acties evenveel vrouwen als mannen staande te houden en te ondervragen, en bij een even groot percentage over te gaan tot fouillering, wat vrijwel zeker verspilling van tijd en menskracht is.

Profilering maakt opsporing efficiënter

Als sekse een acceptabel profileringscriterium is, waarom nationaliteit of etniciteit dan niet? Als uit degelijke statistiek blijkt, dat mensen met een dubbele nationaliteit in de afgelopen vijf jaar relatief vaak gefraudeerd hebben met toeslagen of belastingaangifte, dan is dubbele nationaliteit een nuttig criterium om die gevallen vaker en beter te onderzoeken. Uiteraard mag het niet meer dan een eerste indicatie zijn, die vooralsnog geen enkele consequentie voor de betrokkene heeft, anders dan een verzoek om meer informatie.

Zulke profilering maakt de opsporing efficiënter, en het vermindert het totaal aantal mensen dat onterecht onder het vergrootglas komt te liggen. Die vermindering betreft weliswaar alleen de mensen met een enkele nationaliteit, en vreemd genoeg heb ik dat nog nooit zien meetellen in de afweging.  

Gods wil

Niettemin is dit type profilering nu verboden, met een beroep op een absoluut ethisch principe dat etniciteit nooit of te nimmer een rol mag spelen bij een beslissing om nader onderzoek te doen. Op het moment dat je beroept op een ethisch taboe is de discussie gesloten: het mag gewoon niet, klaar. Vroeger zou men dan gezegd hebben, en in Iran nog steeds, dat het tegen Gods wil is.

Maar zoals dat vaker gaat: degenen die zo’n taboe aanhangen, willen dan ook nog bewijzen dat zulke profilering niet werkt. Het onderliggende idee is, dat de oververtegenwoordiging van bepaalde nationaliteiten of etniciteiten in de statistiek van fraude of andere misdrijven niet reëel is, maar het product van een zelf-versterkende feedback-loop. Simpel geformuleerd: als opsporingsinstanties een bepaalde groep grondiger controleren, vinden die instanties alleen al daardoor iets meer misdrijven dan in een andere groep die minder vaak gecontroleerd wordt. En dat kleine overschot in die ene groep wordt dan de reden voor de instanties om die nog meer onder het vergrootglas te leggen, waardoor die nog crimineler lijkt, enzovoort.

De Wetenschap spreekt

Dat idee is een keer rekenkundig uitgewerkt door Ionica Smeets in een column in de Volkskrant. Behalve Volkskrant-columnist, is Smeets wiskundige en hoogleraar wetenschapscommunicatie, dus hier heeft De Wetenschap gesproken: etnische profilering is alleen maar zelfbevestiging door de instanties van hun eigen vooroordelen. Althans, zo zal dit door velen toen zijn opgevat. 

Smeets begon met een fictieve populatie die bestaat uit precies de helft huffelpuffers en de helft ravenklauwen. De huffelpuffers plegen 51% van de misdaden en de ravenklauwen 49%, en dat komt omdat 51% van de huffelpuffers crimineel is, tegen 49% van de ravenklauwen. Etnisch profileren zou er dan toe leiden dat binnen twee jaar driekwart van de criminaliteit wordt toegeschreven aan huffelpuffers.  

Hieronder reken ik dat voorbeeld in twee varianten door met alle cijfers erbij. Dat is even doorbijten, en als u daar nu niet voor in de stemming bent: ga meteen naar de conclusies onder het kopje ‘Etnisch profileren kan stigmatisering juist bestrijden’. 

Voorwaardelijk zinnetje

De politie in Smeets’ voorbeeld gaat over tot een datagedreven beleid, waarbij elke maand 1000 mensen worden staande gehouden, in een verhouding die overeenkomt met de meest actuele misdaadcijfers. De eerste maand worden dus 51% van 1000 = 510 huffelpuffers aangehouden, en 490 ravenklauwen. Van die 510 huffelpuffers blijken er 51% van 510 = 260 crimineel, van de ravenklauwen 49% van 490 = 240.

Oeps, na die eerst maand geven de actuele misdaadcijfers dus aan dat 260/500 = 52% van de huffelpuffers crimineel is, en maar 240/500= 48% van de ravenklauwen. Dus worden volgende maand 520 huffelpuffers aangehouden, tegen 480 ravenklauwen.

Je voelt op je klompen aan waar dit heen gaat: maand na maand neemt het aandeel van staande gehouden huffelpuffers toe, dus ook hun aandeel in de geregistreerde criminaliteit, en na twee jaar is dat aandeel al bijna driekwart.

Echter, in haar column staat een voorwaardelijk zinnetje dat haar redenatie voor de meeste praktijksituaties compleet onderuit haalt: ‘In dit fictieve voorbeeld nemen we aan dat de criminaliteit onder de bevolkingsgroepen constant blijft.’

Criminaliteit blijft niet constant

Het hele idee van selectieve handhaving en misdaadbestrijding is nu juist, dat de criminaliteit in de geselecteerde groepen niet constant blijft, maar afneemt. Als je aanneemt dat alle overheidsinzet qua  surveillance, profilering, staandehoudingen en straffen geen enkel effect heeft, kan je er net zo goed mee ophouden, ook zonder ethisch taboe. 

Smeets’ aanname over constante criminaliteit zou kloppen, als die 1000 staandehoudingen per maand volstrekt verwaarloosbaar waren, vergeleken met het totale aantal criminele huffelpuffers en ravenklauwen in de populatie. Als er in het begin van de datagedreven politie-inzet 510.000 criminele huffelpuffers en 490.000 criminele ravenklauwen zijn (dus op een totale populatie van 2 miljoen), maakt het inderdaad nauwelijks iets uit als er maandelijks een stuk of 500 criminelen uit de populatie verwijderd worden, en dan klopt het rekenvoorbeeld.

Maar als de populatie bestaat uit, zeg, 20.000 mensen, waarvan 5100 criminele huffelpuffers en 4900 criminele ravenklauwen, dan klopt de rekensom al niet meer. Want in de eerste maand haalt de politie 260 van de 5100 criminele huffelpuffers van  de straat, zodat er 4840 overblijven, en net zo blijven er 4900 – 240 = 4660 criminele ravenklauwen over. 

Daardoor daalt het overschot aan criminele huffelpuffers van oorspronkelijk 200 (5100 – 4900) naar 180 (4840 – 4660), en ook relatief, ten opzichte van het totaal, daalt het criminele huffelpuffer-overschot.

Etnisch profileren kan stigmatisering juist bestrijden

In bovenstaand rekenvoorbeeld treedt juist het omgekeerde van een zelfversterkende feedback-loop op: door etnisch profileren haalt de politie aanvankelijk meer criminelen uit de ‘criminele’ bevolkingsgroep van de straat, wat de percentages criminelen in beide bevolkingsgroepen steeds meer gelijk trekt. En omdat die percentages het aanhoudingsbeleid bepalen, zullen op termijn net zo veel mensen uit de ‘criminele’ als de ‘niet-criminele’ bevolkingsgroep gecontroleerd worden en tegen de lamp lopen. Etnisch profileren vermindert in dit voorbeeld dus juist de stigmatisering van een aanvankelijk ‘criminele’ bevolkingsgroep ten opzichte van de aanvankelijk meer deugende bevolkingsgroep.

Uiteraard is ook dit nog maar een simplistisch rekenvoorbeeld. Maar toch al minder simplistisch dan het voorbeeld van Smeets, dat er eigenlijk op neerkomt dat het repressief bestrijden van criminaliteit sowieso zinloos is, dweilen met de kraan open. Criminaliteit zou dan alleen te bestrijden zijn door sociaal onrecht en ongelijkheid te bestrijden. Een standpunt, trouwens, dat populair is in dezelfde politieke gremia die heilig overtuigd zijn van het taboe op etnisch profileren.

Agenten moeten wel beleefd blijven

Etnisch profileren kan te rechtvaardigen en effectief zijn, of het kan verkapte discriminatie zijn: dat hangt helemaal van de specifieke omstandigheden af, en die zouden van te voren ook getalsmatig geanalyseerd moeten worden, ongeveer zoals hierboven, maar dan uitgebreider.

Of de politie de broer van Karim Amatmoekrim terecht zoveel vaker aan de kant zet, gegeven de lokale omstandigheden en de aard van de criminaliteit in diens woonplaats is een goede  vraag, en het antwoord is waarschijnlijk ingewikkeld. Maar die agenten moeten wel beleefd blijven. Daar schort ook nog wel eens wat aan.   

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers bericht wekelijks in Wynia’s Week over moderne mythes.

Wynia’s Week is altijd alert. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Etnisch profileren kan stigmatisering juist bestrijden verscheen eerst op Wynia's Week.

Kökçü stelt dat het dragen van de regenboogband in strijd is met zijn godsdienst, de islam. En dat hij op een andere manier zijn tolerantie naar anderen wilde uiten: door iedereen in zijn waarde te laten zónder die band te hoeven dragen. Hij noemde het wel een ‘moeilijke situatie’.

Sport is vaker het terrein van politiek spel. Na de dood van George Floyd in 2020 en de demonstraties die daarop volgden waren er sporters die zelf het initiatief namen voor een statement. Sport is meer verbonden met politiek dan we misschien zouden willen. 

One Love Campagne 

Kökçü wilde naar eigen zeggen geen ‘uithangbord’ van de lhbtiq-campagne zijn. Het is ook vast een beetje ongemakkelijk voor een Turks-Nederlandse jongen uit een moslimgezin om lhbtiq-rechten te moeten verdedigen. Want ‘One Love’ gaat over ras, identiteit én geaardheid.

Hoewel de voetbalwereld vaak intolerant blijkt naar homoseksuelen, gaat het dus voor voetballers met een islamitische achtergrond een stapje verder. Het mag naar hun idee niet volgens hun theologische wetten én daar wil iemand als Kökçü zich graag aan houden.

Het heeft ook iets opvallends. Terwijl de lhbtiq-gemeenschap zich sterk maakt voor ‘onderdrukte’ moslimminderheden, ziet een moslimjongen het uitdragen van de lhbtiq-waarden als verraad naar zijn eigen religie. Zijn vrije keuze, natuurlijk.

Tegelijkertijd deed het me denken aan een situatie die even ongemakkelijk is: het GroenLinkse Kamerlidschap van Kautar Bouchallikht dat zo nu en dan tot essentiële vragen leidt, maar die door Bouchallikhts antwoorden in vaagheid blijven hangen. Kökçü komt er in ieder geval voor uit. Je kan er van alles van vinden, maar hij draait er tenminste niet omheen.

Formule 1 op de knieën

Kökçü had er niet om gevraagd, maar er zijn ook sporters die zelf graag het voortouw nemen. Na de dood van Floyd kwamen er wereldwijd BLM-protesten. De coureur Lewis Hamilton voelde zich zo aangesproken door de boodschap van Black Lives Matter dat hij in 2020 zijn Formule 1 collega’s beschuldigde van racisme en lafheid als zij zich niet luid en duidelijk zouden uitspreken tegen racisme.

Toch een delegatie naar Qatar

Dan het aanstaande WK Voetbal in Qatar. Volgens een onderzoek van EenVandaag vindt meer dan de helft van de Nederlanders (53%) inmiddels dat Oranje beter kan afzien van deelname aan het toernooi. Het kabinet heeft echter juist besloten een Nederlandse regeringsdelegatie te sturen naar Qatar – en dat tegen de wens van een Kamermeerderheid in.

Ongeveer een jaar geleden werd een motie van de SP aangenomen waarin het kabinet werd verzocht vooral niet te gaan. Terecht, zou je denken. Terwijl we hier niet uitgepraat raken over ons slavernijverleden, vieren we een feestje in een land waar slavernij niet in alle opzichten verleden is.

De keerzijde

Voetballers ‘van kleur’ worden regelmatig op racistische wijze bejegend. Denk bijvoorbeeld aan apengeluiden die we horen vanaf de tribunes. De reactie van de autocoureur Hamilton op BLM was wellicht hysterisch, maar de voetbalsport geeft wel degelijk aanleiding om het te hebben over racisme.

Het ongenoegen over Qatar dat een streng islamitisch vrouwonvriendelijk land is dat stadions liet bouwen over de rug van mogelijk duizenden dode arbeidsmigranten is terecht. Het vooruitzicht dat onze koning daar mogelijk zal opduiken is niet bepaald aantrekkelijk.

Maar er is ook een keerzijde. Toen die motie van de SP werd aangenomen zaten we niet met één been in de Russische oorlog tegen Oekraïne. Die oorlog maakt ons afhankelijk van een land als Qatar. Daarom nu de vraag aan al die mensen die Nederland niet willen laten spelen in Qatar, laat staan dat Willem-Alexander daar opduikt: hoeveel extra kou wilt u trotseren voor de mensenrechten in Qatar?

Sujet Shams is schrijfster en publiciste. Ze publiceert regelmatig in Wynia’s Week over wat haar bezighoudt.

Wynia’s Week is er 104 keer per jaar. Doet u mee om dat mogelijk te maken? Hartelijk dank!

Het bericht Hoeveel graden zet u de kachel lager voor de mensenrechten in Qatar? verscheen eerst op Wynia's Week.

Institutioneel racisme was lange tijd een relatief obscuur begrip uit de sociale wetenschappen. Mark Rutte sprak in een persconferentie op 3 juni 2020 – na een vraag over de Black Lives Matter demonstraties tegen racisme – nog van ‘sociologenjargon’ waarvan hij wilde wegblijven.

Sinds die persconferentie is het begrip razendsnel doorgedrongen tot het politieke discours. Rob Jetten van D66 zei op 19 januari 2021 tijdens een groot debat over het Toeslagenschandaal in de Tweede Kamer: ‘Institutioneel racisme komt voor in bijna alle overheidsdiensten en ik denk in elke grote organisatie’.

In hetzelfde debat over het Toeslagenschandaal antwoordde premier Mark Rutte op een vraag van Esther Ouwehand van de PvdD: ‘Er zal zeker in Nederland institutioneel racisme voorkomen, absoluut (…) er zullen zeker instituten zijn waar dat speelt.’ En het Regeerakkoord van het kabinet RutteVier van 15 december 2021 meldde: ‘Voor institutioneel racisme is geen plek in onze samenleving’. Een heldere definitie van het begrip ontbrak.

Het eerste gebruik van de term ‘institutioneel racisme’ wordt toegeschreven aan Stokely Carmichael en Charles V. Hamilton in hun boek Black Power: the Politics of Liberation in America uit 1967. Zij stelden dat Amerikaanse instituties – scholen, banken, overheidsinstellingen en bedrijven – zwarte en gekleurde minderheden benadeelden en in ondergeschikt posities hielden. ‘This is a racist attitude and it permeates society on both the individual and institutional level, covertly or overtly”. Carmichael en Hamilton schreven dat op het moment dat in zuidelijke staten van de Verenigde Staten pas net de segregatiewetten (‘Jim Crow laws’) waren afgeschaft, die tot 1965 zwarte Amerikanen onder andere het kiesrecht onthielden of achterin de bus lieten plaatsnemen.

Carmichael ontwikkelde zich tot de uitgesproken radicale tegenhanger van de gematigde Martin Luther King. Carmichael introduceerde in 1966, toen hij een menigte toesprak, de term black power. Hij sprak van ‘racistisch kapitalisme’, raakte gaandeweg overtuigd van de noodzaak van gewelddadige actie en sloot zich aan bij de radicale Black Panthers. Volgens hem hadden alle ‘witte’ mensen, ook als ze actief waren in de burgerrechtenbeweging, racistische stereotypen gebaseerd op ‘witte suprematie’ in hun hoofd.

Britse politie

Het gebruik van de term ‘institutioneel racisme’ bleef lang beperkt tot sociologische studies totdat in het Verenigd Koninkrijk in 1999 het Macpherson rapport verscheen, over het neersteken van de zwarte tiener Stephen Lawrence in 1993. Macpherson concludeerde dat de daders hun straf ontliepen vanwege ‘falend leiderschap, incompetentie en institutioneel racisme bij de politie’. De regering-Blair omarmde de conclusies. Politieagenten moesten op racial awareness training en de Britse politie ging een racistisch incident voortaan definiëren als ‘elk incident dat door het slachtoffer of door wie dan ook als racistisch wordt ervaren’.

Mike Hume beschreef in 2019 op Spiked Online dat het Macpherson-rapport in het Verenigd Koninkrijk het startpunt was een reeks aan wetten en maatregelen waarbij de Britse overheid gericht op zoek ging naar uitingen van – al dan niet onbewust – racisme in de Britse maatschappij, tot potentieel kwetsend taalgebruik aan toe. Volgens Hume kijken de Britse overheid en de Britse media daarbij vooral met argusogen naar de ‘witte’ onderklasse.  

Debat in Tweede Kamer

Op 1 juli 2020 ging de Tweede Kamer in debat over de demonstraties in Nederland tegen racisme na de dood door politiegeweld van George Floyd in de VS. Diverse fractieleiders, waaronder Rob Jetten en Esther Ouwehand, zeiden dat institutioneel racisme in Nederland op grote schaal voorkwam: door arbeidsmarktdiscriminatie, op de woningmarkt, door de politie.

Jesse Klaver van GroenLinks vond dat na de protesten ‘de geloofwaardigheid van de politiek op het spel stond’. Klaver riep premier Rutte op namens de Nederlandse Staat excuses te maken voor het slavernijverleden en zei dat politici nu ‘de plicht’ hadden de term institutioneel racisme te gebruiken.

Rutte zei tijdens het debat: ‘Ik vrees dat de sociologische term systemisch c.q. institutioneel racisme uiteindelijk uitmondt in een debat over ‘’u denkt dat u geen racist bent, maar misschien bent u het toch wel’’. Dan ben ik ervan overtuigd dat je een heel groot deel van Nederland kwijtraakt.’

Lodewijk Asscher van de PvdA vroeg om ‘een staatscommissie die onderzoek doet naar het ingebakken, structurele racisme, het institutionele racisme in onze samenleving’. Jetten en Farid Azarkan van Denk vroegen om een nationale coördinator tegen racisme. Toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Ollongren van D66 honoreerde alle voorstellen. In oktober 2021 kwam er een Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme in de persoon van Rabin Baldewsingh, oud-wethouder voor de PvdA in Den Haag. De Staatscommissie tegen discriminatie en racisme kwam onder leiding te staan van oud-Eerste Kamerlid voor de PvdA Joyce Silvester.

Kritische kanttekeningen

Oud-Kamerlid voor GroenLinks Zihni Özdil schreef op 4 juli 2020 in NRC dat het Kamerdebat de kern niet raakte. ‘De grondoorzaak bleef onbenoemd. Dat is segregatie. Bijna geen westers land waar etnische groepen zo langs elkaar heen leven als in Nederland. En onbekend maakt onbemind (…). Arbeidsmarktdiscriminatie in Nederland is hardnekkig in het middensegment, vooral in representatieve functies, omdat witte klanten liever geen kleurlingen willen zien.’

Die segregatie is volgens Özdil – naast het falende overheidsbeleid van multiculturalisme – ook de schuld van mensen met een migratieachtergrond zelf: ‘Als je in Nederland bent geboren en, na bijna zestig jaar sinds je voorouders hier naartoe kwamen, nog steeds roept dat je zelf geen Nederlander bent, je niks te maken wil hebben met ‘Nederlanders’ en dat Erdogan je leider is, ben je onderdeel van het probleem‘.

‘Institutioneel racisme moet geen mantra worden’ schreef Paul Scheffer op 11 september 2020 in NRC. Het viel Scheffer op dat ‘juist politici en wetenschappers die het idee omarmen van een institutioneel racisme tegelijk hoog opgeven over de spectaculaire vooruitgang van de tweede generatie. Je zou denken: die twee stellingen zijn niet gemakkelijk te verzoenen’.

Institutioneel racisme toegegeven

Op 30 mei 2022 erkende het kabinet RutteVier via een Kamerbrief van staatssecretaris van Financiën Marnix van Rij (CDA) dat Nederlandse burgers jarenlang zonder rechtvaardigingsgrond op fraudelijsten van de Belastingdienst terecht konden komen op basis van criteria als nationaliteit of dubbele nationaliteit, wat uiteraard niet mag van artikel 1 van de grondwet.

Van Rij kwalificeerde deze praktijk in de Kamerbrief als een vorm van institutioneel racisme. De Kamerbrief vermeldde dat de kans op ongelijke behandeling bij de fraudebestrijding ook hoger was voor mensen met lage inkomens en alleenstaanden. 

De brief vermeldde dat ‘discriminatie een juridisch begrip met afgebakende consequenties’ is, maar stelde tegelijk vast dat racisme en institutioneel racisme ‘geen juridisch verankerde begrippen in de Nederlandse wetgeving’ zijn. Kortom, de regering bood excuses aan voor iets wat ze niet (juridisch) had gedefinieerd.

RutteVier vaart op College voor de Rechten van de Mens…

Bij de erkenning van institutioneel racisme baseerde de regering zich op een in december 2021 verschenen visienota van het College voor de Rechten van de Mens: Institutioneel racisme. Naar een mensenrechtelijke aanpak. Het College voor de Rechten van de Mens grijpt in de visienota terug op theorievorming uit het begin van de jaren zeventig maar benadrukt dat in latere definities ook gedra­gingen meetellen die ‘voortkomen uit onbewuste vooroor­delen en onwetendheid’.

Minister van Binnenlandse Zaken Hanke Bruins Slot (CDA) legt in haar zoektocht naar een juridische definitie van het begrip institutioneel racisme de bal neer bij het College voor de Rechten van de Mens. Voorzitter Jacobine Geel van datzelfde College beweerde in december 2021 in een toespraak: ‘in Nederland is sprake van racisme en rassendiscriminatie in vrijwel alle lagen en instituties van de samenleving’.

…en op Kennisplatform Integratie & Samenleving

Het College verwijst naar een literatuuronderzoek uit maart 2021 van het Kennisplatform Integratie & Samenleving (een programma van het Verwey-Jonker Instituut en kennisinstituut Movisie) dat is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken. Hierin valt te lezen: ‘De Nederlandse emeritus-hoogleraar Gloria Wekker omschrijft de ideologie van racisme, die al eeuwenlang speelt in Europa, als onderdeel van het Nederlandse ‘cultureel archief’’.

Ook stelt het KIS: ‘In de Nederlandse praktijk kun je institutioneel racisme herkennen doordat witte mensen vaak worden bevoordeeld, terwijl zwarte mensen, mensen van kleur, mensen met dubbele nationaliteit, en/of mensen op basis van hun religieuze achtergrond, zoals moslims, worden benadeeld.‘

Eén van de auteurs van de literatuurstudie, oud-PvdA Kamerlid Amma Asante, zei op 30 juni 2022 tegen Nu.nl dat institutioneel racisme een rechtstreeks gevolg is van het Nederlandse slavernijverleden ‘in de vorm van discriminatie, racisme en stelselmatig achterstellen op bijvoorbeeld de arbeids- en woningmarkt’.

‘Positieve verplichtingen’

De eerdergenoemde visienota van het College voor de Rechten van de Mens bevat ambitieuze aanbevelingen aan de Nederlandse regering. Zo wil het College ‘positieve verplichtingen voor de staat om verborgen indirecte discriminatie te onderzoeken, op te sporen en op te ruimen’ en ‘preventief en permanent onderzoek naar benadeling van groepen door instituties’. Er dienen nieuwe toezichtmechanismen tegen discriminatie te komen. Ook moet de overheid verplichtingen opleggen aan private actoren op de woningmarkt, de arbeidsmarkt, het onderwijs en de zorg.

Is deze allesomvattende benadering realistisch? Uiteraard kan het kabinet alle medewerkers van publieke instellingen op een implicit bias training sturen. Maar lost de regering daarmee de politieke en bestuurlijke cultuur op waarin de ontsporingen van de fraudebestrijding ontstonden?

Hetzelfde D66 dat in Kamerdebatten de Nederlandse maatschappij de maat neemt over institutioneel racisme probeerde in de Toeslagenaffaire jarenlang te voorkomen dat de feiten naar buiten kwamen. De regering kan er ook voor kiezen om bestuurders, politici en eindverantwoordelijken bij publieke instellingen een verplichte opleiding te geven in grondrechten en burgerrechten – met de nadruk op waar de grenzen van de staatsmacht liggen.

Verborgen

In de casus van de fraudebestrijding bestonden er tastbare aanwijzingen voor discriminerende praktijken: het bestaan van lijsten, (officieuze) werkinstructies en selecties op criteria als nationaliteit. Dat waarnemen en daarop ingrijpen is mogelijk.  

Maar wat als het College voor de Rechten van de Mens ook ‘gedragingen die voortkomen uit onbewuste vooroordelen en onwetendheid’ onder de juridische definitie gaat scharen die ze voor de regering opstellen? Wie zoekt kan overal onbewuste handelingen en patronen menen te zien en hier allerlei uitkomsten aan toeschrijven, zonder dat het aantoonbaar is.

Gelijke behandeling is niet gelijke uitkomsten

De Amerikaanse linguïst John McWorther schreef in Woke Racism. How a new religion has betrayed black America uit 2020 dat aanhangers van de woke beweging in de Verenigde Staten – waaronder inmiddels een flink aantal blanke Amerikanen – op dezelfde manier redeneren als Stokely Carmichael in de jaren zeventig. Wie ongelijke onderwijsresultaten van zwarte studenten niet volledig aan institutioneel racisme toeschrijft, die moet wel een racist zijn – een verwijt dat McWorther (zelf een gekleurde man) ook al voor zijn kiezen kreeg.

Hetzelfde gebeurt in Nederland. Wie kanttekeningen plaatst bij de theorie van de doorwerking van de slavernij in het heden bevestigt volgens de aanhangers daarmee de juistheid van de theorie. Het boek Witte Onschuld. Paradoxen van Kolonialisme en Ras van Gloria Wekker uit 2020 is doordrenkt van deze denkwijze.

Nationaal coördinator op zoek naar werk

De kersverse Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme Baldewsing zei op 29 juni 2022 tegen EenVandaag: ‘niets doen is geen optie’. Hij kondigde aan te komen met een Nationaal Plan.  Diversiteit en inclusiviteit moeten worden verankerd in publieke organisaties en overal op de arbeidsmarkt (ook bij de overheid) moeten diversiteitsquota komen.

Functionarissen van een – nog op te richten – Anti-Discriminatie Inspectie moeten op werkvloeren gaan rondsnuffelen naar racistische praktijken. Of deze combinatie van surveillance, meldplicht en dwangmaatregelen de maatschappelijke sfeer gaat verbeteren vroeg EenVandaag niet.   

Ecosysteem

Met alle plannen, voorstellen en besluiten voor een nationale coördinator, een staatscommissie, een nationaal actieplan, dialooggroepen en antiracisme inspecties ontstaat langzamerhand een bureaucratisch ecosysteem rond institutioneel racisme. Een bureaucratisch systeem gaat meestal op zoek naar meer bevoegdheden, financiering en invloed. Zo’n systeem maakt bovendien graag gebruik van duiders en belangengroepen die hetzelfde sombere verhaal vertellen over witte suprematie en de doorwerking van de slavernij.

The Black Archives stelde in juni 2022 – na een onderzoeksopdracht van de gemeente Amsterdam – dat racisme een groot probleem was in het Amsterdamse onderwijs en pleitte voor de oprichting van een antiracisme waakhond. Diversiteitsclubs met een goed netwerk in de publieke sector en bij politieke partijen mogen hopen op groeiende omzet via cursussen en implicit bias trainingen.

Oplossing zoekt probleem

De regering vraagt dus het College voor de Rechten van de Mens om advies hoe institutioneel racisme te bestrijden, dat op zijn beurt verwijst naar experts en belangengroepen die op allerlei plekken institutioneel racisme ontwaren en hierbij niet zelden percepties, ‘lived experiences’ en anekdotisch bewijs opvoeren.

Als oplossing kiest de regering voor het opzetten van een bureaucratie rond institutioneel racisme die vervolgens overal in de maatschappij ijverig op zoek gaat naar voorbeelden van (onbewust) institutioneel racisme. Hoe welkom zijn afwijkende inzichten in zo’n systeem?

Ander geluid

De Sewell Commission on Race and Ethnic Disparities concludeerde in 2021 – in een onderzoek in opdracht van de Britse premier Boris Johnson – dat het bestaan van institutioneel racisme in het Verenigd Koninkrijk niet aantoonbaar was en dat de term inmiddels werd gebruikt als een ‘catch-all phrase for any microaggression, witting or unwitting’.

De commissie kwam direct onder vuur te liggen: die zou de ‘lived experience’ van zwarte inwoners van het Verenigd Koninkrijk ontkennen en een instrument zijn van de ‘war on wokeness’ van de regering-Johnson. Tony Sewell, zelf een zwarte man, zei in een interview met de BBC’s Channel4 dat de term racisme gedevalueerd raakte door steeds verdergaande claims van institutioneel racisme.

Andere ongelijkheden

Ongelijke maatschappelijke uitkomsten komen voort uit een complex van factoren, waaronder ook opgroeien in armoede, familiesituatie en sociale vooroordelen. Overal in Nederland zitten mensen op hoge posities wier ouders ook hoge posities bekleedden en die via hun netwerk de carrière van hun eigen kinderen stimuleren. Wil de regering deze structurele kansenongelijkheid ook aanpakken via ‘positieve verplichtingen’?

Artikel 1 van de Grondwet verbiedt naast onderscheidt naar ras ook onderscheid naar geslacht, levensovertuiging en politieke gezindheid. Kan bestuurlijk Nederland ons verzekeren dat nergens in Nederland onderscheid wordt gemaakt naar politieke gezindheid, pakweg bij de sollicitatieprocedures voor burgemeestersposten?

Politici en bestuurders zitten al geruime tijd met hun handen in het haar over de maatschappelijke segregatie en de ontsporingen binnen hun eigen bestuurscultuur. Eén oplossing is meebewegen met de ophef over George Floyd en met het ‘woke’ idee van de schuld van ‘witte mensen’.

Nadeel is dat wetten en regels die tot stand komen basis van emoties en goede bedoelingen (of in een poging tot wegwerken van politieke schuld) niet zelden ongewenste uitkomsten hebben.

Wat vinden Nederlandse burgers?

Op 29 juni 2022 presenteerde actualiteitenrubriek EenVandaag de resultaten van een onderzoekpanel over institutioneel racisme.  Twee derde van de respondenten vond het terecht dat er in Nederland een maatschappelijke discussie over racisme wordt gevoerd. Drie op de tien gekleurde respondenten zeiden last te hebben van institutioneel racisme bij instellingen, in winkels of door de politie.

Maar over hoe we institutioneel racisme in de maatschappij moeten aanpakken verschillen de meningen. De helft van de respondenten wijzen trainingen tegen vooroordelen en discriminatie niet af, al was er onder respondenten ook de nodige scepsis over het nut ervan. De overgrote meerderheid van de ‘witte’ respondenten zag niets in diversiteitsquota bij sollicitaties, de helft van de respondenten ‘van kleur’ ook niet.

Dit artikel werd u aangeboden door Wynia’s Week. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Mogen we ook u noteren als donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoe onder RutteDrie het ‘institutioneel racisme’ gemeengoed werd in Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

Nog gênanter is, dat dit percentage de afgelopen decennia gedaald is, ondanks allerlei affirmative action (voorkeursbehandeling): in 1988 was het nog 5 %.Een tree hoger op de academische ladder is het beeld nog veel schever: slechts 1% van de natuurkunde-promovendi is zwart.

Simpel: alles ligt aan racisme

In het woke klimaat dat heerst aan de Amerikaanse universiteiten is voor die enorme onder-representatie van Afro-Amerikanen natuurlijk slechts één verklaring bespreekbaar: racisme. Ook in deze Science-bijlage waagt niemand het om daar vraagtekens bij te zetten.

De natuurkunde in de VS, zo heet het, wordt nog altijd geregeerd door een kaste van witte, mannelijke hogepriesters die een voor zwarten onleefbaar academisch milieu in stand houden. Vreemd is wel, dat hispanics in datzelfde milieu behoorlijk floreren, terwijl Aziaten en Amerikanen met aziatische roots hier juist buitengewoon succesvol zijn, meer nog dan blanken.

Weliswaar zijn Amerikaanse universteiten ver van ons bed, maar het automatisme waarmee onder-representatie wordt geduid als discriminatie heerst hier ook. Zo behoort uiteraard de helft van de Tweede Kamerleden, CEO’s en hoogleraren vrouw te zijn, want vrouwen vormen 50% van de bevolking.

Zijsprong naar een randverschijnsel: de Internationale Wiskunde Olympiade, de IMO. Dit is een jaarlijkse, twee dagen durende wedstrijd waarbij landenteams van zes scholieren moeilijke wiskunde-opgaven oplossen. In veel landen, waaronder Nederland, komen de kandidaten voor het nationale team uit voorrondes die op honderden middelbare scholen gehouden worden, waarna deze kandidaten ook nog diverse trainingskampen doorlopen om de allerbeste zes te selecteren.

Zeker in Rusland en China, maar in veel meer landen, is dat team een prestige-object, en presteren op de IMO wordt gezien als een kwestie van nationale trots. Je mag er dus vanuit gaan, dat landen echt hun beste scholieren proberen af te vaardigen.

Ongemakkelijk feit: die wiskunde-elite bestaat voor 95% uit jongens. De IMO heeft een online Hall of Fame, een eeuwige ranglijst van de best presterende deelnemers. In de top 500 staan maar 15 meisjes. Lisa Sauermann uit Duitsland is met haar 3e plaats een uniek vrouwelijk talent; het volgende meisje staat op plaats 32, het derde meisje op plaats 103.

Hoe komt het?

Het grasduinen in die Hall of Fame is trouwens een feest van herkenning: je ziet telkens namen opduiken van scholieren die nu wereldberoemde wiskundigen zijn. Dat bewijst dat de IMO echt creatief talent test, en niet een repertoire van kunstjes dat iedere middelmatig begaafde zich door veel trainen eigen kan maken.

Hoe is deze enorme mannelijke dominantie op de IMO te verklaren? Immers, meisjes zijn op school net zo goed in wiskunde als jongens, volgens de internationale PISA-onderzoeken. Ook is het gemiddelde IQ van vrouwen gelijk aan dat van mannen. Maar toch zijn meisjes dermate ondergerepresenteerd in de IMO-teams, dat er nog steeds ook een aparte IMO voor meisjes georganiseerd wordt.

Is dit flagrante discriminatie door mannen die zich bedreigd voelen in hun vermeend superieure intelligentie? In Nederland in ieder geval niet, want hier is degene die al sinds jaar en dag het IMO-team traint en selecteert, een vrouw.

Het is niet geloofwaardig dat die bij de selectie van het IMO-team systematisch meisjes uit zou sluiten. En een onbewust vooroordeel over iemands kwaliteiten is in deze discipline moeilijk voorstelbaar; elke wiskunde-opgave heeft één goed antwoord waar geen discussie over mogelijk is.

Maar deze paradox berust op de misvatting, dat als twee groepen sterk op elkaar lijken, dit automatisch moet leiden tot gelijke representatie. Alleen al puur statistisch klopt dit niet. Het is heel goed mogelijk, dat als meisjes en jongens gemiddeld ongeveer even goed zijn in wiskunde, er twintig keer zo veel jongens als meisjes extreme uitblinkers zijn in wiskunde.

Alleen de meest getalenteerden…

Het plaatje hieronder laat zien hoe dat zit: op de horizontale as staat een of andere objectieve graadmeter voor wiskundeolympiade-talent, T, en verticaal het aantal jongens (blauw) en meisjes (roze) met die talent-score. Wat is ’talent’ in dit geval? Vast wel een combinatie van IQ en gedrevenheid.

Heel vaak zijn zulke eigenschappen ‘normaal’ verdeeld: de grafiek heeft dan de welbekende klokvorm, waarin de meeste mensen ongeveer gemiddeld getalenteerd zijn, en mensen naarmate ze meer afwijken van dat gemiddelde, steeds schaarser worden.

Als jongens gemiddeld iets meer Talent hebben, maakt dat rond het gemiddelde weinig uit: er zijn ongeveer net zo veel meisjes als jongens met een T-score tussen de 80 en 120, en omdat dit het grootste deel van de complete populatie is, bepaalt dit het gemiddelde schoolcijfer. Het boven genoemde PISA-onderzoek laat dan geen significant verschil tussen meisjes en jongens zien.

Maar voor de IMO worden alleen extreem getalenteerde scholieren gerecruteerd, dus helemaal aan het rechter uiteinde van de grafiek. En daar is het beeld heel anders: er zijn veel meer jongens dan meisjes met een score boven de 140, dus bestaan IMO-teams bijna volledig uit jongens. Met discriminatie hoeft die dominantie dus niks te maken te hebben.

Hoe verder je de selectiegrens naar rechts schuift, hoe groter, relatief, de over-representatie van de jongens wordt. Dat klopt met het beeld van de Hall of Fame van de IMO: dat zijn de meest getalenteerden van de IMO-deelnemers, dus daar is de dominantie van de jongens nog sterker.     

De moraal van dit verhaal is uiteraard veel breder: zodra je selecteert op talent – en iets heel graag willen is ook talent  – worden kleine verschillen tussen schijnbaar gelijkwaardige populaties sterk uitvergroot bij de uitblinkers.

Dat nog geen 40% van de Tweede Kamerleden vrouw is, hoeft helemaal niet te betekenen dat vrouwen geen eerlijke kans krijgen op een zetel; het kan net zo goed betekenen dat ze gemiddeld genomen een fractie minder gemotiveerd zijn dan mannen.

Net zo bewijst de onder-representatie van zwarten in de Amerikaanse natuurkunde niet dat daar sprake is van systemisch racisme. Een relatief klein verschil tussen zwarten, blanken en andere minderheden in motivatie, of in het specifiek soort intelligentie dat je voor wiskunde en natuurkunde nodig hebt, kan al tot dat verschil leiden. En dit past ook op het beeld, dat die onder-representatie nog sterker wordt, als je niet kijkt naar afstudeerders, maar naar gepromoveerde zwarte natuurkundigen.

Loslaten van de reflex dat onder-representatie het gevolg moet zijn van discriminatie, geeft je ook de ruimte om gewoon te accepteren dat verschillende bevolkingsgroepen zich ongelijkmatig over beroepengroepen verdelen, door verschillen in talent of verschillen in interesse en motivatie. Ook dat is diversiteit. 

Arnout Jaspers schrijft wekelijks een verrassende column of artikel voor Wynia’s Week. Nader kennismaken met Arnout Jaspers? Bekijk de video of beluister de podcast.

Bent u al supporter van Wynia’s Week? Van harte welkom? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Ondervertegenwoordiging hoeft niet door discriminatie te komen verscheen eerst op Wynia's Week.