Het is een typisch gevalletje van kijk-ons-eens-diervriendelijk-zijn of beter gezegd: politieke windowdressing. Miljoenen kippen en varkens zitten in ons land immers opgesloten in de bio-industrie. En die beessies hebben het heel wat slechter dan het gemiddelde damhert. Maar een hertenkampje, dat is zo vreselijk old school.

Het is het gevolg van de positieflijst, ooit bedacht door voormalig landbouwminister Henk Staghouwer en een paar adviseurs uit Wageningen. De lijst zou (oorspronkelijk) worden ingevoerd op 1 januari 2024, maar afgelopen juni werd de Tweede Kamer door minister Piet Adema – Staghouwers opvolger – geïnformeerd dat er meer tijd nodig is om het ontwerpbesluit voor te leggen aan de Europese Commissie. De invoering wordt daarom uitgesteld naar 1 juli 2024.

Waterbuffels en bunzings zijn geen probleem

Op de positieflijst (ook wel huis- en hobbydierenlijst genoemd) staan zoogdiersoorten die veilig en geschikt zijn bevonden om als huis- of hobbydier te houden. Alle diersoorten die níet op de lijst staan, zijn daarmee automatisch níet meer toegestaan om door particuliere eigenaren te worden gehouden. Het damhert is er een van en dus dreigt sluiting van het oer-Hollandse hertenkampje.

Misschien kunnen ze straks in die lege kampjes kamelen, waterbuffels en Algerijnse gerbils zetten, want die mogen dan weer wel gehouden worden. Net als alpaca’s, bruine ratten en bunzings trouwens. Die laatste is overigens niet echt aan te bevelen als huisdier, want reken maar dat er weinig overblijft je dwergkonijn of goudhamster.

En waarom mag je eigenlijk wel een bunzing (notabene, de oervader van de gedomesticeerde fret) houden en geen damhert? Het zijn van oorsprong alle twee dieren die in het wild leven. Dat geldt trouwens voor meer dieren op de positieflijst, ooit leefden ze gewoon in het wild, maar gaandeweg zijn ze gedomesticeerd.

Het criterium waarmee de PAC (de Positieflijst Advies Commissie) aan het werk ging was – hoe kan het ook anders – dierenwelzijn. De centrale vraag daarbij was: in hoeverre zijn bepaalde soorten geschikt om te houden als huis- of hobbydier. Dan vraag je je toch af of die commissieleden ooit een hertenkamp hebben bezocht, want de meeste hertenkampen in ons land zijn ware paradijsjes voor weinig veeleisende roedeldieren als damherten. Er is genoeg ruimte, ze krijgen hun natje en droogje en niets staat hun welzijn in de weg.

Sterker nog, die beesten hebben het waarschijnlijk beter dan hun soortgenoten in het wild. Door het damhert niet op de positieflijst te zetten creëert men een nieuw probleem. Immers, al sinds jaar en dag worden populaties in dit soort kampen op peil gehouden door de overtollige dieren elders onder te brengen of te verkopen aan particulieren of aan particulieren die ze soms weer doorverkopen aan poeliers.

Maar met het naderende verbod in het vooruitzicht wil niemand die beesten meer hebben. Je raakt ze aan de straatstenen niet meer kwijt. Veel gemeentes, zoals Arnhem, moeten nu leuren met hun overtallige dammen, maar niemand wil ze hebben en hoe voorkom je dat er nieuwe kalveren geboren worden?

Het besluit schuurt behoorlijk met dierenwelzijn

In Arnhem zijn alle mannelijke dieren uit het Sonsbeek Park tijdelijk verplaatst naar de kinderboerderij, maar hoe diervriendelijk is dat? Het staat in elk geval haaks op het idee dat dieren in staat gesteld moeten worden om hun natuurlijke gedrag te vertonen: voortplanten dus. Een andere optie is castratie, maar dat is weer niet erg bevorderlijk voor het welzijn van de bokken. Immers, hun gewei blijft dan doorgroeien wat kan tot allerlei andere fysieke problemen. Ook lekker diervriendelijk!

De geschiedenis herhaalt zich. Onder het mom van dierenwelzijn worden politieke beslissingen genomen die uiteindelijk behoorlijk schuren met dierenwelzijn.

Neem die damherten in Waterleidingduinen. Ook die zijn daar ooit uitgezet en hebben zich vervolgens gigantisch vermeerderd. Jarenlang heeft tout links Amsterdam afschot tegengehouden, met als gevolg dat er uiteindelijk veel meer dieren moesten worden afgeschoten dan het geval was geweest als men meteen had ingegrepen.

Tja, je zal in dit land maar een damhert zijn, dan ben je voor je het weet speelbal van politici die er, onder het mom van dierenwelzijn, zo hun eigen politieke agenda op na houden. Wat is er straks aan de beurt: kinderboerderijen, diertuinen, konijn Flappie in zijn kooi, vissen in de kom, reptielen in het terrarium?

De criteria die zijn gebruikt zijn op zijn minst nogal discutabel: het lijkt er namelijk op alsof de adviescommissie in Wageningen de opdracht heeft gekregen hond, kat en hamster te ontzien. Daar wil niemand zijn vingers aan branden. Maar van honden en katten is bekend dat ze overbrengers zijn van zoönosen, en laat dat nu net een zwaarwegend argument zijn waarom andere dieren niet op de positieflijst terecht komen.

Ook het natuurlijk gedrag is een van de criteria, maar het natuurlijk gedrag van een raskat is niet om de hele dag in een mandje bij de tv te liggen. Dus zo bekeken zou je een kat helemaal niet binnen mogen houden. Niet voor niets wordt er al jarenlang gesteggeld over de positieflijst en is hij meerdere malen afgekeurd en haalde de rechter er jaren geleden al een streep door wegens en te zwakke onderbouwing.

Stop met de kneuterpolitiek

Terug naar de damherten. Adema liet recent in een Kamerdebat weten dat hij ook wel twijfelde of die damherten misschien toch op de positieflijst moeten. Advies aan de minister: doen. Stop met die kneuterpolitiek. Daarmee voorkom je een hoop ellende voor de dieren, voor de beheerders/eigenaars en voor de opa’s en oma’s, ouders en kinderen die genieten van hun hertenkampje. Dat is goed voor zowel het mensenwelzijn als het dierenwelzijn.

Oswin Schneeweisz is journalist, columnist en podcastmaker. Hij schreef ook diverse boeken. www.oswinschneeweisz.nl

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Adieu hertenkamp. Want die moeten op 1 juli 2024 sluiten in verband met het dierenwelzijn verscheen eerst op Wynia's Week.

In schril contrast hiermee staat de stilte rond dierenleed door ‘deugmaatregelen’ als windmolens, biomassa en een mondkapjesplicht. Ook dierenmishandeling blijft vaak ongestraft. In de praktijk gaat moralisme voor dierenwelzijn.  

Vijf vrijheden voor dieren

Het welbevinden van dieren wordt vaak getoetst met vijf vrijheden die voor het eerst werden geformuleerd in de jaren zestig. Een Britse commissie onderzocht toen de voorwaarden voor het houden van dieren en concludeerde dat dieren gebaat zijn bij vrijheid van onder meer honger, dorst, pijn, verwonding en chronische stress. Alleen de vijfde vrijheid is positief geformuleerd: de vrijheid om natuurlijk gedrag te kunnen vertonen.

In dat licht past de aanpassing van de dierenwet. De door de Partij voor de Dieren ingediende wijzigingen behelzen het einde van dieronvriendelijke stallen, kooien en ingrepen, maar stellen ook dat dierenhuisvesting vanaf 2023 ruimte moet bieden aan natuurlijk gedrag; zoals zwemwater voor een eend en vliegruimte voor vogels.

Wat zijn de gevolgen van de wetswijziging?

De veranderingen kunnen vanwege de open formulering eveneens huisdiereigenaren treffen, maar volgens partijvoorzitter Esther Ouwehand die de wetswijziging met een veganistische taart vierde, is de wet niet voor de poes. Kattenpersoneel zou niet bang hoeven te zijn dat de politie controleert of de kattenluik open staat en honden kunnen gewoon aangelijnd worden uitgelaten.

Over de precieze gevolgen van de wetswijziging wordt nog volop gesoebat. Kunnen mensen nog konijnen houden bijvoorbeeld en verplaatst een deel van de vleesindustrie zich straks naar het buitenland waar het minder goed gesteld is met dierenwelzijn?

Klimaatbeleid schaadt dieren

Discussie is er dan weer nauwelijks over de nadelen van het klimaatbeleid voor dieren. Zoals de spectaculaire vogelsterfte door de explosieve groei van windmolens. Roofvogels en andere gevederde wezens vliegen zich dood tegen de tot soms tweehonderd meter hoge gevaartes of raken (dodelijk) gewond door luchtwervelingen achter de draaiende wieken.

Naast directe sterfte, betekent de forse uitbreiding van het windmolenparken op zee en land verlies van leefgebied. Heide- en akkervogels kijken wel uit om in de omgeving van de machines te broeden of voedsel te zoeken.

In windpark Eemshaven sterven in één najaar 1200 zangvogels

Ook moeten vogels op trek door de windopstellingen vaker omvliegen naar broed- en slaapplaatsen. De extra energie die dit kost vraagt om meer voedsel terwijl er juist minder foerageertijd is. Babyvogels blijven daardoor langer alleen achter en wachten langer op voedsel wat mogelijk ook gevolgen heeft voor het broedsucces.

Vogelsterfte door windmolens wordt onderschat, zegt de universiteit van Wageningen. De Nederlandse overheid vindt één procent extra sterfte acceptabel, maar uit het Wageningse onderzoek blijkt dat sommige populaties, zoals lepelaars en grutto’s, binnen tien jaar tot zelfs de helft kunnen afnemen. Om een idee te geven: In het Groningse windpark Eemshaven waar honderd windturbines staan, stierven er alleen al in één najaar 1200 zangvogels.

De vogelbescherming vindt het klimaatprobleem te urgent

Voor Vogelbescherming Nederland is dat geen reden om windenergie af te wijzen. Daarvoor is het klimaatprobleem ‘te urgent’ vindt de stichting, die wel pleit voor maatregelen. Zoals zorgen dat de locatiekeuze van windmolenparken geen ‘significant negatieve gevolgen voor vogels heeft’.

Een lastige opgave want windmolens staan voornamelijk in open, windrijke gebieden waar vogels graag komen. In de rest van het land is weinig ruimte of zijn de machines ongewenst.

Katten krijgen de schuld

Ondanks het windmolendrama krijgen huiskatten vaker de Zwarte Piet toegespeeld in discussies over bedreigde vogelpopulaties. Zo antwoordt de provincie Flevoland op schriftelijke vragen over jaarlijks duizend dode vogels in Windpark Noordoostpolder dat het slachtofferaantal in vergelijking met bijvoorbeeld verkeer en huiskatten beperkt is.

Dat niet is bewezen dat katten vogelpopulaties in gevaar brengen, weerhoudt sommigen er evenmin van te pleiten voor een verplichte aanlijning of avondklok voor katten, wat in de praktijk vaak haaks staat op natuurlijk kattengedrag. 

Dieren als melkkoe

Dieren doen het goed als zondebok, ze fungeren ook als melkkoe. De omstreden hondenbelasting is daar een voorbeeld van. Minder gemeenten doen eraan, maar de blaftaks is toch goed voor jaarlijks vijftig miljoen euro opbrengst voor de lokale schatkist.

Reden voor de politiek om voorlopig af te zien van het schrappen van de heffing waarvan de opbrengst de algemene middelen toevalt en geen invloed heeft op dierenwelzijn.

Onverdoofd slachten is toegestaan

Maatregelen die goed zijn voor dieren mogen verder niet botsen met religieuze gebruiken, paradepaardjes van het klimaat of coronabeleid. Anders dan in België – waar sinds kort een verbod op onverdoofd slachten geldt -, is het volgens de Nederlandse dierenwet toegestaan om dieren volgens de israëlitische of de islamitische ritus ‘zonder voorafgaande bedwelming te doden’.

Ontbossing gaat in Nederland sneller dan in het Amazonegebied

Biomassa is voor veel politieke partijen eveneens belangrijker dan het welbevinden van vogels, zoogdieren en insecten. Driekwart van de in Nederland gekapte bomen verdwijnt in biomassacentrales die net zo veel CO2 uitstoten als gas- en kolencentrales. Ontbossing gaat hier bovendien sneller dan in het Amazonegebied.

Op korte en lange termijn heeft dit gevolgen voor kleine en grote dieren. Toch stemden sommige ‘groene partijen’ tot voor kort tegen het stopzetten van de miljardensubsidies voor bomenkap.

Behalve voor biomassa verdwijnen er vaker bomen voor ‘veiligheid’. Zo is ook het kapbeleid in gemeenten versoepeld. Anders dan voorheen is een kapvergunning alleen nog nodig voor op de groene kaart aangewezen bomen.

Mondkapjes desastreus voor welzijn dieren

Ook als het om corona gaat is het offeren van dierenwelzijn geen probleem. Voor met name linkse partijen kan overheidsingrijpen niet ver genoeg gaan. Door maatregelen als lockdowns bijvoorbeeld hebben zwerfdieren minder voedsel en neemt geweld tegen niet-menselijke soorten vermoedelijk toe.

Desastreuzer is de op veel plekken nog altijd geldende mondkapjesplicht. Zwerfkapjes zijn voor mensen een vertrouwd straatbeeld. Voor dieren staan de maskers niet zelden gelijk aan een gruwelijke dood. Ze raken verstrikt in de elastiekjes, of sterven omdat zij de maskers voor voedsel aanzien.

Niemand praat over corona-afvalberg

Wereldwijd worden er per minuut drie miljoen maskers weggegooid, zodat er in zeeën en oceanen nu meer mondmaskers drijven dan kwallen. Miljoenen dieren sterven zo aan de gezichtsbedekkende maatregel die vooral een symbolische functie heeft in ‘de strijd tegen het virus’.

De natuur doet er 450 jaar over om schadelijke stoffen van mondkapjes af te breken. Voor het milieu is de corona-afvalberg rampzalig, maar vooralsnog is het muisstil rond dit onderwerp.  

Dierenmishandeling wordt veel te licht bestraft

Vleesconsumptie beperken staat hoog op de dierenwelzijnsagenda, maar over dierenmishandeling wordt minder moeilijk gedaan. Daarop staat maximaal drie jaar gevangenisstraf, maar in de praktijk hoeven dierenbeulen zelden lang te brommen.

Volgens de ‘Richtlijn voor strafvordering dierenmishandeling en dierenverwaarlozing’ is zestig uur taakstraf gangbaar voor het doden van andermans dier. Pas als de dader in herhaling valt, verandert de gangbare strafeis in twee maanden gevangenisstraf en een taakstraf van honderd uur.  

Egels als voetbal

Naar schatting tweehonderdduizend dieren zijn jaarlijks het slachtoffer van geweld. De dagelijkse berichtenstroom over vastgebonden verdronken dieren of egels die als voetbal worden gebruikt zijn het topje van de ijsberg, net als de hartverscheurende verhalen van huisdiereigenaren over bruut verwonde of vermoorde huisgenoten.

De roep in de samenleving om hardere straffen voor dierenmishandeling neemt toe, maar dat is voor de meeste politieke partijen geen reden om geweld tegen dieren te agenderen.  

Wellicht dat nu dierenwelzijn weer in de belangstelling staat, er ook oog kan zijn voor dierenmishandeling en voor de dierlijke slachtoffers van op papier deugdelijke maatregelen. Vooralsnog wijst het vingertje vooral naar boeren en burgers en gaan de beulen vrijuit. 

Wynia’s Week houdt een scherp oog voor ontwikkelingen in Nederland en daarbuiten, zoals in bovenstaand artikel van Bina Ayar. Steunt u deze onafhankelijke journalistiek? Wordt dan donateur van Wynia’s Week. Dat kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Deugen is belangrijker dan dierenwelzijn verscheen eerst op Wynia's Week.